III SA/Kr 1882/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Krakowie oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że matka skarżącego, mimo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, nie spełniała przesłanki znaczącego stopnia niepełnosprawności wymaganej do przyznania świadczenia synowi.
Skarżący domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem, argumentując, że jego stan zdrowia wymaga ciągłej opieki, co uniemożliwia mu podjęcie pracy. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując, że skarżący nie zaprzestał całkowicie prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz że jego matka, będąca współmałżonkiem ojca, nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. WSA w Krakowie oddalił skargę, opierając się na uchwale NSA z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22), która jednoznacznie stwierdza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż współmałżonek jest legitymowanie się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Sprawa dotyczyła skargi B. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy B. odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem. Skarżący argumentował, że stan ojca wymaga ciągłej opieki, co uniemożliwia mu podjęcie pracy, a także podnosił zarzuty dotyczące wadliwej wykładni przepisów i oceny materiału dowodowego. Organy administracji uznały, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia, wskazując m.in. na fakt prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego oraz na to, że jego matka, będąca współmałżonkiem ojca, posiadała jedynie orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, opierając swoje rozstrzygnięcie na uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22). Uchwała ta jednoznacznie przesądziła, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż współmałżonek, sprawującej opiekę nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd uznał, że skoro matka skarżącego nie posiadała takiego orzeczenia, skarżący nie mógł skutecznie domagać się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co czyniło pozostałe zarzuty skargi bezprzedmiotowymi.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w takiej sytuacji, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz uchwałą NSA z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22).
Uzasadnienie
Sąd oparł się na uchwale NSA, która jednoznacznie interpretuje przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż współmałżonek jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (19)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 269 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.r.z.s.o.n. art. 3
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
u.r.z.s.o.n. art. 4
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
u.r.z.s.o.n. art. 5 § pkt 1 i 1a
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
u.s.u.s. art. 6 § ust. 2a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.u.s.r. art. 16 § ust. 2 pkt 4
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
k.r.o.
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Argumenty
Skuteczne argumenty
Matka skarżącego, będąca współmałżonką ojca, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i uchwałą NSA I OPS 2/22 wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu.
Odrzucone argumenty
Argumenty skarżącego dotyczące konieczności rezygnacji z pracy z powodu opieki nad ojcem, wadliwej wykładni przepisów przez organy administracji, błędnej oceny materiału dowodowego oraz faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Argumenty organów administracji dotyczące prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego.
Godne uwagi sformułowania
Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego [...] osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.) Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego [...] z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)
Skład orzekający
Ewa Michna
sprawozdawca
Hanna Knysiak-Sudyka
przewodniczący
Marta Kisielowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych, w szczególności warunków przyznawania ich osobom innym niż najbliżsi krewni, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na uchwale NSA, która stanowi wytyczną dla sądów administracyjnych. Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy współmałżonek osoby niepełnosprawnej nie posiada znacznego stopnia niepełnosprawności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia pielęgnacyjnego i pokazuje, jak kluczowe mogą być formalne przesłanki prawne, nawet w obliczu trudnej sytuacji rodzinnej. Uchwała NSA nadaje jej znaczenie precedensowe.
“Świadczenie pielęgnacyjne odmówione mimo opieki nad ojcem. Kluczowy okazał się stopień niepełnosprawności matki.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 1882/22 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2023-04-17 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-12-21 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Ewa Michna /sprawozdawca/ Hanna Knysiak-Sudyka /przewodniczący/ Marta Kisielowska Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255 art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie WSA Ewa Michna (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 20 października 2022 r., nr SKO.NP/4115/354/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Uzasadnienie Decyzją z 16 września 2022 r., znak: GOPS.SR.5211.11.2022 Wójt Gminy B. odmówił B. Ł. (dalej: skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na brzmienie art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2140) - dalej: "u.ś.r.". W odwołaniu skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w tym przepisie bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 28/13. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, decyzją z 20 października 2022 r., znak: SKO-NP/4115/354/2022 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji była prawidłowa, mimo dokonania przez ten organ wadliwej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Skarżący nie spełniał bowiem przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, co wynika z historii zatrudnienia skarżącego oraz zakresu wykonywanych względem ojca czynności opiekuńczych. Kolegium ustaliło, że ojciec skarżącego, urodzony w 1935 r. (87 lat) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. z 10 lutego 2022 r. zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś stopień niepełnosprawności datuje się od 12 stycznia 2022 r. Przyczyną niepełnosprawności ojca skarżącego są zgodnie z treścią ww. orzeczenia oznaczone symbolem 09-M, tj. choroby układu moczowo - płciowego oraz symbolem 07-S, tj. choroby układu oddechowego i krążenia. Na podstawie informacji uzyskanej z Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa z 23 września 2022 r. ustalono, że skarżący jest zarejestrowany w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARiMR, a od 2004 do 2021 roku ubiegał się o przyznanie płatności bezpośrednich i uzyskiwał z tego tytułu wsparcie. Nadto skarżący ostatni wniosek o płatność złożył w 2022 r., który obecnie jest w trakcie kontroli administracyjnej. Tymczasem we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożonym w dniu 18 sierpnia 2022 r. skarżący podał, że jest rolnikiem, lecz zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, bez wskazania daty zaprzestania tej działalności. Dodatkowo w piśmie z 18 sierpnia 2022 r., jak i w trakcie wywiadu środowiskowego – 16 września 2022 r., skarżący podał, że nie pracuje w gospodarstwie rolnym od czerwca 2020 r., ani też nie podejmuje innej pracy, a pracą w gospodarstwie rolnym zajmuje się jego żona. Ponadto w zaświadczeniu z 14 września 2022 r. Kierownik Placówki Terenowej KRUS w D. podał, że skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako małżonek rolnika od dnia 8 lipca 2019 r. do nadal. W związku z powyższym Kolegium uznało, że skarżący nie zaprzestał całkowicie prowadzenia gospodarstwa rolnego, skoro od 2004 do 2021 r. ubiegał się o płatności bezpośrednie, zaś ostatni wniosek o przyznanie płatności złożył w 2022 r. Kolegium wskazało też, że płatności przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym. Zatem samo posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest wystarczającym i samoistnym warunkiem otrzymania płatności. Przy czym prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. Ustalono nadto, że w piśmie z 18 sierpnia 2022 r. skarżący oświadczył, że zaprzestał działalności gospodarczej z dniem 31 grudnia 2019 r. Na dowód powyższego w aktach znajduje się informacja Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej, z której wynika, że skarżący w dniu 15 lipca 1992 r. rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej pod nazwą [...] Przetwórstwo Owoców i Warzyw B. Ł., zaprzestał wykonywania ww. działalności gospodarczej 31 grudnia 2019 r., natomiast wpis z rejestru wykreślono 2 stycznia 2020 r. Ustalając zakres czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego Kolegium podało, że skarżący przedłożył sporządzoną 24 sierpnia 2022 r. przez lekarza specjalistę chorób wewnętrznych Kartę oceny stanu pacjenta według zmodyfikowanej skali Barthel. W jej treści odnotowano, że S. Ł. przy spożywaniu posiłków potrzebuje pomocy w zakresie krojenia, smarowania - 5 pkt, przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem potrzebuje większej pomocy fizycznej jednej lub dwóch osób - 5 pkt, jest niezależny przy utrzymywaniu higieny osobistej - 5 pkt, przy korzystaniu z toalety potrzebuje trochę pomocy ale może coś zrobić sam - 5 pkt, niezależny na wózku przy poruszaniu się po powierzchniach płaskich – 5 pkt, przy ubieraniu i rozbieraniu potrzebuje pomocy ale może wykonywać połowę bez pomocy - 5 pkt, sporadycznie nie kontroluje czynności fizjologicznych 5 pkt + 5 pkt, jest zależny przy myciu i kąpieli całego ciał – 0, nie jest w stanie wchodzić i schodzić ze schodów – 0 pkt. Łączny wynik kwalifikacji wyniósł 40 pkt na 100 pkt możliwych do osiągniecia. W ramach wywiadu środowiskowego, pracownik socjalny - na podstawie oświadczenia strony wskazał, że ojciec skarżącego nie mógłby funkcjonować na co dzień bez pomocy syna. W większości jest osobą leżącą, wymaga specjalną diety z powodu zaawansowanej cukrzycy oraz kontrolowania poziomu cukru. Nie można ojca zostawić - nawet na chwilę, ponieważ ma zaniki pamięci. Jest osobą otyłą w związku z czym trudno go podnieść. Organ doszedł do przekonania, że opisane czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego wobec niepełnosprawnego ojca, mają charakter typowych czynności codziennych. Organ wskazał, że takie czynności jak: robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, regularne podawanie leków, pranie, sprzątanie, pomaganie w codziennej higienie, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept, regulowanie opłat związanych z utrzymaniem domu, dbanie o właściwą temperaturę w pomieszczeniu oraz załatwianie wszelkich spraw urzędowych - należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie muszą być wykonywane w sposób ciągły. Tego typu pomoc nie ma znamion opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wskazano też, że matka skarżącego nie może opiekować się mężem ze względu na to, że sama wymaga opieki jako osoba niepełnosprawna. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagał się uchylenia decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżący zarzucił naruszenie: 1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: – art 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; – art. 80 k.p.a. polegające na naruszeniu zasady swobodne oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego przez uznanie, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką nie wyklucza choćby częściowej działalności zarobkowej z jej strony co stanowi dowolną, wykraczającą poza ramy zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego ocenę stanu faktycznego przez organ odwoławczy: – art. 6, art. 8, art. 9, art 77 § 1, art 7 w zw. z art 80 k.p.a., przez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad ojcem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony; 2. prawa materialnego, a to: – art 17 ust. 1 u.ś.r. przez jego niewłaściwe zastosowaniu w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy wskutek uznania, że faktyczny zakres opieki jakiej wymaga niepełnosprawny ojciec i jaką faktycznie wykonuje skarżący, nie jest tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to kontynuowanie przez skarżącego aktywności zawodowej w rolnictwie, a zatem że nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnującego w postaci braku występowania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką; – art 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaną przez niego opieką nad ojcem, podczas gdy taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje. W uzasadnieniu skarżący podał, że podlega ubezpieczeniu w KRUS, jednakże zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczenie w KRUS, zaś rolnik który nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17b u.ś.r. podlega ubezpieczeniu na podstawie albo ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta - art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych albo na swój wniosek, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Fakt podlegania ubezpieczeniu w KRUS nie ma więc jakiegokolwiek znaczenia prawnego dla oceny, czy w niniejszym stanie faktycznym skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez niego opieką nad ojcem. Skarżący podał, że jego ojciec poza czynnościami dnia codziennego i podawaniem leków wymaga następujących czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych, mycia, zmiany pampersów, ubierania, zmiany bielizny i pościeli, pomocy przy przemieszczaniu się oraz kilkakrotnie sprawdzanie stanu ojca w ciągu nocy podczas snu. Opieka ta musi być świadczona ciągle w sposób nieprzerwany przez co wyłącza możliwość podjęcia zatrudnienia lub pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącego w takim wymiarze i zakresie, który umożliwi jej codzienne wykonywanie niezbędnych czynności opiekuńczych wobec ojca. Co więcej również matka skarżącego ma umiarkowany stopień niepełnosprawności. Stan ojca uległ znacznemu pogorszeniu co spowodowało konieczność rezygnacji przez skarżącego z pracy w gospodarstwie rolnym, które obecnie prowadzi jego żona. Dodatkowo zatem organ powinien uwzględnić, że skarżący musi również zajmować się swoją niepełnosprawna matką. Organ powinien wziąć pod uwagę sytuację rodzinną i zdrowotną panującą w domu. Zdaniem skarżącego, stanowisko Kolegium prowadzi do sytuacji, w której osoba będąca w posiadaniu gospodarstwa rolnego, sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną, byłaby pozbawiona możliwości skorzystania z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego i jednocześnie do nierównego traktowania, a wręcz dyskryminacji osób będących rolnikami przy uzyskiwaniu tegoż świadczenia. Skarżący powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 czerwca 2012 r., I OSK 116/12 oraz z 10 maja 2012 r., I OSK 2165/11. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentacja zawartą w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie mogła zostać uwzględniona. Z akt administracyjnych bezspornie wynika, że żyjąca nadal żona ojca (a matka skarżącego) posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – umiarkowanym (k. 10 akt administracyjnych). Ta okoliczność ma istotne znaczenie w sprawie ponieważ zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji, skarżący wywodzący swoje uprawnienia z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie mógł skutecznie domagać się przyznania świadczenia. W orzecznictwie ukształtowały się dwa stanowiska, w odmienny sposób odnoszące się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieją rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu lub małżonek osoby wymagającej opieki. Według pierwszego stanowiska, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób innych niż: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, osoby na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego w dalszej kolejności, powstaje nie tylko w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu oraz współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy osoby te z przyczyn obiektywnych nie są w stanie realnie sprawować opieki. Natomiast według drugiego stanowiska warunkiem koniecznym dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez wyżej wymienione osoby jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu lub małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 1a oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Z uwagi na istniejącą rozbieżność wykładni wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 14 listopada 2022 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22 Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę następującej treści: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zaakceptował pogląd, że punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej. Język jest podstawowym medium, jakim ustawodawca komunikuje się z adresatami prawa i na każdym poziomie, również ustalania zasad konstytucyjnych, czy kontekstu systemowego interpretowanego przepisu, względy językowe odgrywają rolę. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...). Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia. Skoro pod względem językowym analizowane przepisy nie mogą być uznane za rodzące wątpliwości, to decyzja o odstąpieniu od tego rozumienia pod wpływem argumentów systemowych, funkcjonalnych czy celowościowych może być podjęta na dostatecznie silnie umotywowanej podstawie, spójnie i konsekwentnie przemawiającej za takim odstąpieniem. Akceptując model wykładni kompleksowej, Naczelny Sąd Administracyjny nie zakwestionował dopuszczalności poddania objętych wnioskiem przepisów dalszym czynnościom interpretacyjnym, uznał natomiast, że w obliczu wskazanych do tej pory argumentów i efektów czynności interpretacyjnych, waga argumentów przemawiających za odmiennym rozumieniem norm prawnych regulujących dostęp do świadczenia pielęgnacyjnego osób zobowiązanych do alimentacji osoby wymagającej opieki ze względu na niepełnosprawność powinna być dostatecznie doniosła, aby uzasadnić odstąpienie od stosowania przesłanek ustawowych. Językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, natomiast do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego. W przypadku objętych wnioskiem przepisów nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny, czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania, wskazuje na to przedstawiona historia zmian legislacyjnych. Przepisy te w zakresie analizowanej przesłanki nie są również pozbawione jednoznaczności. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny rozważał względy związane z wymogami zachowania spójności systemowej – również w wymiarze konstytucyjnym. Rozważania tego doprowadziły do wniosku, że przyjęcie wykładni językowej nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej, ochrony i opieki nad rodziną, szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zabezpieczenia społecznego dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli, a zatem nie narusza przepisów art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela pogląd zaprezentowany w ww. uchwale z 14 listopada 2022 r. Wobec powyższego Sąd uznał, że nie miały znaczenia pozostałe zarzuty skargi (naruszenia przepisów postepowania administracyjnego oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.) dotyczące oceny organu czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki nad ojcem, a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia. Jak już bowiem Sąd wskazał na wstępie, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wykluczył możliwość starania się o świadczenie pielęgnacyjne przez syna ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, w sytuacji gdy żyjąca matka skarżącego, a małżonka niepełnosprawnego ojca, nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z tych to powodów Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI