III SA/Kr 1857/23

III SA/Kr 1857/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-03-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Katarzyna Marasek-Zybura /sprawozdawca/
Marta Kisielowska
Tadeusz Kiełkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2167
Art. 1  par. 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 3  par. 1  , art. 134  par. 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant starszy referent Monika Kostecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 października 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/453/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 2 października 2023 r. znak: SKO.ŚR/4111/453/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 1, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.), uchyliło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka z dnia 20 marca 2023 r. nr ZŚRWIFA.5211.S120.2004.000233.2023 w całości i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało J. S. (dalej: skarżąca) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. H. - na stałe od dnia 1 lipca 2023 r.
Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia 20 marca 2023 r. Burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka orzekł o odmowie przyznania skarżącej, na jej wniosek z dnia 9 lutego 2023 r., świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
W uzasadnieniu decyzji przywołano przepisy mające w sprawie zastosowanie, tj. art. 17 ust. 1, 1a i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz streszczono dotychczasowy stan faktyczny sprawy, który ustalono na podstawie przedłożonych dokumentów oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Wywiedziono, iż w sprawie nie jest spełniona przesłanka konieczna do przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. nie da się ustalić terminu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżąca zarzuciła mającą wpływ na treść decyzji obrazę przepisów Konstytucji RP, tj. przepisu art. 32 ust. 1 polegającą na tym, że organ I instancji różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na moment powstania niepełnosprawności, pomimo że przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca zarzuciła także mającą wpływ na treść zaskarżonej decyzji obrazę przepisów postępowania, tj. przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., polegającą na wydaniu zaskarżonej decyzji w oparciu o wybiórcze, a nie kompleksowe ustalenia w zakresie wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy. Skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce specjalnego zasiłku opiekuńczego i wyjaśniła, że składając wniosek z dnia 6 lutego 2023 r. dokonała wyboru, które świadczenie chce otrzymywać, tj. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia.
Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka z dnia 20 marca 2023 r. nr ZŚRWIFA.5211.S120.2004.000233.2023 w całości i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - na stałe od dnia 1 lipca 2023 r.
Powołując treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium wyjaśniło, że przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy. Zgodnie natomiast z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm., dalej jako: k.r.o.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z przywołanych wyżej przepisów ustawy wynika, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, wykluczające podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która tej opieki wymaga.
Z ustaleń organu wynika, że skarżąca jest aktualnie osobą nieaktywną zawodowo, nie pobiera świadczeń z ZUS ani KRUS. Ostatni raz pracowała w okresie: od 16 kwietnia 2018 r. do 31 sierpnia 2019 r. na stanowisku sprzedawcy. Stosunek pracy ustał na skutek likwidacji stanowiska pracy. Następnie była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Obecnie ma 59 lat. W związku z koniecznością sprawowania całodobowej opieki nad matką nie podejmuje zatrudnienia. Opiekę tę sprawuje od 2021 r., kiedy to jej matka uległa wypadkowi i złamała miednicę.
Z kolei matka skarżącej, ur. w 1933 r., jest wdową i poza skarżącą posiada jeszcze czworo dzieci: Z., A., B. i S. Legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 30 grudnia 2020 r. ustalającym, że jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji oraz, że data powstania tej niezdolności istniała w dniu 1 marca 2020 r. Z przeprowadzonego sprawie w dniu 27 lutego 2023 r. wywiadu środowiskowego oraz załączonej dokumentacji wynika, że matka skarżącej z trudem porusza się samodzielnie, a po doznanym złamaniu miednicy wymaga asekuracji w chodzeniu. Cierpi na zawroty głowy, ma problemy z ciśnieniem oraz z pamięcią. W przeszłości przeszła również złamanie obojczyka. Nie jest w stanie przygotować sobie posiłków, ubrać się, ani wykąpać samodzielnie. Wymaga dozowania i podawania leków. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że opieka sprawowana przez skarżąca nad matką polega na tym, że pomaga matce w ubieraniu się, w czynnościach higienicznych, 3 razy dziennie przygotowuje i podaje posiłki, podaje leki. Robi zakupy, sprząta mieszkanie, umawia i zawozi matkę na wizyty lekarskie. Kolegium ustaliło także, że pozostałe dzieci osoby wymagającej opieki nie są w stanie zajmować się matką w takim zakresie, w jakim tego wymaga.
Biorąc pod uwagę powyższe, Kolegium stwierdziło, że niesłuszne jest stanowisko organu I instancji o niemożności przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na to, że matka skarżącej nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy, dotyczącej daty powstania niepełnosprawności. Kolegium wskazało na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny wskazał, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wskazało w tym miejscu na liczne orzeczenia sądów administracyjnych, które stoją zgodnie na stanowisku, że pomimo niezmienionego stanu prawnego, sądy te - wprost i bezpośrednio, a organy administracji publicznej pośrednio w pełni powinny stosować się do kierunku trybunalskiej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 u.ś.r.
Tym samym przesłanka, na której oparto się przy odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia w ocenie Kolegium nie jest zasadna.
Kolegium stwierdziło ponadto, że w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności istnienie związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium zwróciło uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest w sytuacji, gdy stan zdrowia niepełnosprawnego członka rodziny i zakres opieki nad nim sprawowanej jest tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania, chociażby w częściowym wymiarze czasu pracy. Pod pojęciem stałości opieki należy rozumieć, iż jest ona stała, nieprzerwana, regularna i wyklucza nawet częściowe zarobkowanie. W ocenie Kolegium taki też charakter ma opieka sprawowana przez skarżącą. Skarżąca była osobą aktywną zawodowo, lecz zakończyła stosunek pracy, a przez wzgląd na stan zdrowia matki oraz charakter i zakres sprawowanej opieki nie jest w stanie podjąć nowej pracy. Dlatego Kolegium stanęło na stanowisku, że w badanym stanie faktycznym skarżąca spełnia przesłanki niezbędne dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnoprawnym członkiem rodziny. Okoliczność sprawowania opieki nad matką została potwierdzona podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, a ponadto okoliczności i zakres sprawowania opieki nie budziły wątpliwości organu I instancji przy przyznawaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Mając powyższe na uwadze Kolegium postanowiło orzec o uchyleniu decyzji organu I instancji w całości i przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawna matką - począwszy od dnia 1 lipca 2023 r. ze względu na spełnienie od tego dnia wszystkich przesłanek niezbędnych dla przyznania wnioskowanego świadczenia. Od tego bowiem dnia, zgodnie z decyzją z dnia 27 lipca 2023 r. nr ZŚRWIFA.5212.S120.2004.000004.2023, nie przysługiwał już skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy. Zgodnie zaś z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Powyższe znalazło również potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym wnioskujący posiadał jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten sam okres. Dopiero uchylenie lub zmiana w przepisanym trybie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy za dany okres, pozwalała na przyznanie, w miejsce poprzednio wybranego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego), nowo wybranego świadczenia (pielęgnacyjnego).
Ponadto Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdza trwałą niezdolność matki skarżącej do samodzielnej egzystencji, co odpowiada orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, więc Kolegium przyznało wnioskowane świadczenie bezterminowo. Wysokość świadczenia została ustalona w oparciu o ustawę o świadczeniach rodzinnych i obwieszczenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 1 listopada 2022 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2023 (M. P. z 2022 r. poz. 1070).
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium w części, tj. daty początkowej przyznania świadczenia - tj. dopiero od dnia 1 lipca 2023 r. w sytuacji, kiedy świadczenie pielęgnacyjne winno być przyznane w niniejszej sprawie już od miesiąca, kiedy wpłynął wniosek, tj. od lutego 2023 r.
Skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego, tj. art. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r. w zw. z art. 24 ust. 2 tej ustawy, poprzez błędną wykładnię i wskazanie, iż dopiero od dnia 1 lipca 2023 r. nie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem od tego miesiąca nie przysługiwał już skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: naruszenie art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., art. 108 k.p.a. poprzez: brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego; przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji; brak wezwania wnioskodawczyni do uzupełnienia braku formalnego wniosku.
Skarżąca podniosła, że już we wniosku złożonym w dniu 6 lutego 2023 r. wskazywała, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia winno być przyznane w miejsce dotychczasowego specjalnego zasiłku opiekuńczego. To na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które zagwarantuje wnioskodawcy realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Dopuszcza się zatem jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. To na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które zagwarantuje wnioskodawcy realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także w zakresie przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
Wniosek z wyborem świadczenia został złożony już w lutym 2023 r. W państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, zwłaszcza gdy może dokonać wyboru i wyraźnie oświadcza, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Żaden z przepisów u.ś.r. nie przewiduje wyjątków od zasady wynikającej z art. 24 ust. 2 tej ustawy. Skoro strona dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., to nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku, wyłącznie na skutek nieprawidłowych działań organu.
Mając na uwadze powyższe, nie można uznać, aby dopiero od dnia 1 lipca 2023 r. przysługiwało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na otrzymywanie do końca czerwca 2023 r. specjalnego zasiłku opiekuńczego, skoro już we wniosku z dnia 6 lutego 2023 r. dokonano wyboru świadczenia. Takie działanie organu powoduje pokrzywdzenie skarżącego. To na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które zagwarantuje wnioskodawcy realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.
Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.
W niniejszej sprawie niewątpliwie spełnione zostały ustawowe przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy koniecznością pielęgnacji członka rodziny a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia.
Co do znacznego stopnia niepełnosprawności, "orzeczenie lekarskie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721) jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Nie podlega ono weryfikacji przez organ administracji publicznej w prowadzonym przez niego postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach, ma szczególną moc dowodową w postępowaniu. Polega ona na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych. W konsekwencji organ nie może odrzucić - bez przeprowadzenia przeciwdowodu - istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym. W orzecznictwie podkreśla się, że skoro dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi, to dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywające (por. wyrok NSA z 3 marca 2011 r., II OSK 389/2010, Lexis.pl nr 2535296; wyrok WSA we Wrocławiu, z 14 maja 2013 r., IV SA/Wr 178/13, CBOSA)" (B. Godlewska-Bujok, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz - LexisNexis 2014, komentarz do art. 17).
Systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".
System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
Organ odwoławczy przyjął natomiast, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia za okres poprzedzający datę początkową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadza się do określenia daty początkowej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie, czy w rozpoznawanej sprawie przysługuje ono począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie tego świadczenia, czy też od daty uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak wywodzi Kolegium. Trafny jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. – w świetle którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego – nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną. Sąd podziela ukształtowaną już linię orzeczniczą sądów administracyjnych, według której, jeśli przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej organ obowiązany jest poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawowe prawo wyboru świadczenia (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2022 r., sygn. I OSK 1400/21, z 10 grudnia 2019 r., sygn. I OSK 200/19, opubl. w CBOSA).
W niniejszej sprawie wydano decyzję uchylającą prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem 1 lipca 2023 r., a skarżąca tego rozstrzygnięcia nie zaskarżyła. Przeszkoda normatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustała począwszy od dnia 1 lipca 2023 r. i od tej daty możliwe stało się przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Według art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie można wobec tego w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze uchylone, a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie stanowi materiał konieczny do rozpoznania wniosku.
Dopiero zatem wydanie decyzji uchylającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem 1 lipca 2023 r., a nie jak chciałaby tego skarżąca, złożenie wniosku w niniejszej sprawie, wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do zasiłku dla opiekuna.
Sąd podzielił dominujące obecnie stanowisko wyrażone przykładowo w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2022 r. sygn. I OSK 870/21, z dnia 5 maja 2022 r. sygn. I OSK 1400/21, z dnia 29 czerwca 2022 r. sygn. I OSK 1586/21, z dnia 26 lipca 2022 r. sygn. I OSK 1859/21, z dnia 3 sierpnia 2022 r. sygn. I OSK 211/21 czy z dnia 25 listopada 2022 r., sygn. I OSK 189/22 (opubl. w CBOSA), zgodnie z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością specjalnego zasiłku opiekuńczego, pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.