III SA/Kr 1826/22
Podsumowanie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że pobieranie renty socjalnej nie wyklucza prawa do świadczenia, a organy powinny umożliwić wybór świadczenia.
Skarżąca A. T. ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad ojcem, jednak organ odmówił jej przyznania, powołując się na pobieranie renty socjalnej oraz niespełnienie przesłanki wieku powstania niepełnosprawności ojca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Sąd administracyjny uchylił obie decyzje, stwierdzając, że pobieranie renty socjalnej nie jest bezwzględną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a organy powinny umożliwić skarżącej wybór świadczenia i prawidłowo ustalić związek przyczynowy między rezygnacją z pracy a opieką.
Sprawa dotyczyła skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca ubiegała się o świadczenie z tytułu opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki wieku powstania niepełnosprawności ojca (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz na fakt pobierania przez skarżącą renty socjalnej (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że organy błędnie oparły odmowę na przesłance wieku powstania niepełnosprawności, która została częściowo uznana za niekonstytucyjną przez Trybunał Konstytucyjny. Kluczową kwestią stało się jednak pobieranie przez skarżącą renty socjalnej. Sąd, odwołując się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdził, że pobieranie renty socjalnej, zwłaszcza gdy jest ona niższa od świadczenia pielęgnacyjnego, nie powinno stanowić bezwzględnej przeszkody do jego przyznania. Sąd podkreślił, że wykluczenie opiekuna pobierającego rentę socjalną stanowi nieproporcjonalne zróżnicowanie i narusza zasadę równości. Wskazał, że właściwym rozwiązaniem jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń. Sąd zobowiązał organy do poinformowania skarżącej o możliwości wyboru świadczenia i uzależnienia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od rezygnacji z renty socjalnej, a także do ponownego ustalenia związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, pobieranie renty socjalnej, zwłaszcza gdy jest ona niższa od świadczenia pielęgnacyjnego, nie stanowi bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba uprawniona powinna mieć możliwość wyboru świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wykluczenie opiekuna pobierającego rentę socjalną narusza zasadę równości i stanowi nieproporcjonalne zróżnicowanie. Powołano się na orzecznictwo TK i NSA wskazujące na możliwość wyboru świadczenia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (14)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 27 § ust. 5
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 79a
Kodeks postępowania administracyjnego
P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i lit. c)
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 200
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie art. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
k.r.o.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pobieranie renty socjalnej nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wiek powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy, jeśli przepis został uznany za niekonstytucyjny. Organy powinny umożliwić wybór świadczenia i prawidłowo ustalić związek przyczynowy między rezygnacją z pracy a opieką.
Godne uwagi sformułowania
Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Całkowite wykluczenie możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna uzyskującego dużo niższą rentę socjalną [...] stanowi nieproporcjonalne zróżnicowanie w obrębie osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym krewnym. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Skład orzekający
Katarzyna Marasek-Zybura
przewodniczący
Janusz Kasprzycki
sędzia
Magdalena Gawlikowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście pobierania renty socjalnej oraz obowiązków informacyjnych organów administracji."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącej, ale jego argumentacja ma szersze zastosowanie w podobnych sprawach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych i pokazuje, jak sądy korygują błędne interpretacje przepisów przez organy administracji, chroniąc prawa obywateli.
“Renta socjalna nie zamyka drogi do świadczenia pielęgnacyjnego – sąd administracyjny po stronie opiekunów.”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
III SA/Kr 1826/22 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2023-05-30 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-12-06 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Janusz Kasprzycki Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący/ Magdalena Gawlikowska /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 615 Art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a i art. 27 ust. 5 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 maja 2023 roku sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 14 września 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/911/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej A. T. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Skarżąca A. T. zwróciła się do MOPS w O. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, legitymującym się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 14 lutego 2022 r. zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności do 28 lutego 2023 r. Z akt sprawy wynika, że skarżąca pobiera rentę socjalną z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z 3 czerwca 2022 r., nr SO-04.8252.57.2022-1/22 odmówiono przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Jako podstawę odmowy wskazano niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wskazano też, że skarżąca pobiera rentę socjalną, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca organowi I instancji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, iż uprawnienie strony do renty uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe, w przypadku stwierdzenia przez organ odwoławczy, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poza przesłanką określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u. ś. r. wniesiono o: - przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego poprzez wezwanie skarżącej do wyboru świadczenia, które chce pobierać, a w przypadku wyboru świadczenia pielęgnacyjnego dodatkowo o przedłożenie decyzji zawieszającej wypłatę przysługującego skarżącej prawa do świadczenia emerytalno-rentowego; - uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji. Decyzją z 5 września 2022 r., nr SKO.ŚR/4111/911/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że jakkolwiek w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, to jednak zaskarżona decyzja odpowiada prawu gdyż skarżąca pobiera rentę socjalną. Powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdzono, że nie jest możliwe aby Kolegium przyznało świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji gdy w obrocie prawnym pozostaje decyzja o przyznaniu prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W ocenie Kolegium osoba całkowicie niezdolna do pracy nie może również tym samym zrezygnować lub nie podejmować zatrudnienia. Stwierdzono, że skoro skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie do przyjęcia jest wniosek zawarty w odwołaniu o konieczności wezwania przez Kolegium do przedstawienia decyzji o zawieszeniu renty. Jak stwierdzono, gdyby skarżąca uznawała za zasadne takie działanie, miała możliwość dokonania takiego działania na etapie organu I instancji. Wskazano też na istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji i uznano, że stan zdrowia skarżącej uniemożliwia podjęcie jakiekolwiek zatrudnienia. Ostatecznie wydano rozstrzygnięcie mimo dostrzeżenia, że organ I instancji nie dołączył do akt sprawy przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego mającego potwierdzać zakres sprawowanej przez skarżącą opieki. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, iż uprawnienie strony do renty uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Zarzucono również naruszenie prawa procesowego, tj.: art. 77 § 1 w zw. z art. 9 k. p. a. poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie, które wynikło z naruszenia prawa materialnego wskazanego powyżej, tzn. poprzez niezapewnienie skarżącej o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu przez nią prawa do renty. Do skargi dołączono: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 5 kwietnia 2000 r. stwierdzające, że skarżąca zalicza się do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 15 marca 2022 r. stwierdzające, że skarżąca jest niezdolna do pracy ale nie jest całkowicie niezdolna do pracy oraz nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji oraz decyzję z 24 czerwca 2002 r. o przyznaniu skarżącej renty socjalnej na stałe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie twierdząc, że w sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615), dalej także jako "u.ś.r.". Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Jednocześnie zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy Sąd zauważa, że słuszne jest stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy fakt, że skarżąca ma ustalone prawo do renty socjalnej uniemożliwia jej skuteczne ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne, z uwagi na literalną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że organ bezpodstawnie przyjął, że skarżąca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Potwierdza to jednoznacznie załączone do skargi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 15 mara 2022 r. stwierdzające, że skarżąca nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Dodatkowo z załączonego do skargi orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącej wynika, że może ona wykonywać pracę w warunkach specjalnych. Ponadto ugruntowane orzecznictwo sądów admininistracyjnych wskazuje, że pobieranie renty socjalnej nie stanowi niemożliwej do usunięcia przesłanki negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie w jakim stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z powyższego wyroku wynika, że jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to nie ma do niej zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów - rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, mimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Trybunał dostrzegł nadto, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20). Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Zdaniem Sądu, w świetle ugruntowanej już linii orzeczniczej sądów administarcyjnych całkowite wykluczenie możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna uzyskującego dużo niższą rentę socjalną, a tym samym pozbawienie pomocy rodziny, która obarczona jest dodatkowymi kosztami związanymi z opieką nad osobą z niepełnosprawnością oraz pozbawienie pomocy wymagającego opieki niepełnosprawnego członka rodziny, stanowi nieproporcjonalne zróżnicowanie w obrębie osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym krewnym. Jednocześnie brak jest przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza m.in. konstytucyjną zasadę równości, przy czym zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje stanowisko, które znalazło odzwierciedlenie min. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/2 z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, czy z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20, zgodnie z którymi właściwym rozwiązaniem kwestii zbiegu świadczeń jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub rentowego przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty socjalnej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 16 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 109/21). O możliwości złożenia wniosku o rezygnację z renty socjalnej i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. Żądanie przestawienia decyzji wstrzymującej wypłatę renty socjalnej powinno być skierowane do strony, dopiero gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. Konieczna jest więc taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem właściwym do przyznawania renty socjalnej, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. W realiach niniejszej organ błędnie zakładając, że pobieranie przez skarżącą renty socjalnej jest nieusuwalną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zaniechał ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawny ojcem. Nie można przyjąć, że organ ustalił brak istnienia takiego związku jedynie na podstawie stwierdzenia, że istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji. Nota bene organ pierwszej instancji nie dołączył do akt sprawy wywiadu środowiskowego, co organ odwoławczy odnotował i nie uznał za przeszkodę w wydaniu rozstrzygnięcia. Zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą zobowiązane do przyjęcia stanowiska zaprezentowanego w niniejszym wyroku odnośnie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a także kwestii zbiegu prawa do renty socjalnej i świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji konieczne będzie w pierwszej kolejności dopełnienie omówionego wyżej obowiązku informacyjnego w tym zakresie. Następnie organ ustali istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawny ojcem. Ustaleń tych należy dokonać w poszanowaniu wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej skonkretyzowanej w art. 77 i art. 80 k.p.a. Dopiero w przypadku ustalenia zaistnienia wszystkich przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego należy wezwać skarżącą do przedłożenia decyzji potwierdzającej jej rezygnację z renty socjalnej jako jedynej i ostatniej przeszkody do przyznania świadczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach orzeczono, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę