II SA/GL 798/23

II SA/Gl 798/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik /przewodniczący/
Beata Kalaga-Gajewska /sprawozdawca/
Krzysztof Nowak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 141
art. 2 ust. 1, 3, 15, ust. 15b i ust. 15e oraz art. 3 ust. 2
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.),, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant referent Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2023 r. sprawy ze skargi S. G. (G.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 6 marca 2023 r. nr SKO.IV/424/1014/2023 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia 17 stycznia 2023 roku nr [...].
Uzasadnienie
S.G. (dalej: "skarżąca") w dniu 16.09.2022 r. złożyła do Burmistrza Miasta C. wniosek o wypłatę dodatku węglowego, w którym zaznaczyła, że głównym źródłem ogrzewania jej domu przy ul. [...] nr [...] w C. jest kocioł na paliwo stałe (por. część II punkt 4).
Burmistrz Miasta C. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 17.01.2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1, 3, 15, ust. 15b i ust. 15e oraz art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1630, dalej w skrócie: "u.d.w."), odmówił przyznania skarżącej dodatku węglowego, bowiem w dniu 7 grudnia 2022 r., w miejscu jej zamieszkania, nie doszło do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
W odwołaniu skarżąca zarzuciła, że organ I instancji błędnie ustalił stan faktyczny sprawy i ocenił, że nie spełnia warunków do otrzymania dodatku węglowego. Wyjaśniła, że oprócz opóźnienia w złożeniu deklaracji do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB) spełnia wszystkie warunki do otrzymania dodatku węglowego, natomiast o samym terminie wywiadu dowiedziała się po dacie wyznaczonej do jego przeprowadzenia, tj. 7.12.2022 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej: "SKO") decyzją z dnia 6.03.2023 r., nr SKO.IV/424/1014/2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 775, w skrócie: "k.p.a."), art. 2 ust. 1, ust. 3 i ust. 16 u.d.w., art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 17.01.2023 r. Zaznaczyło, że w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej: "CEEB") z dnia 11.07.2022 r. dla adresu C. ul. [...] jako źródła ogrzewania skarżąca wskazała: trzon kuchenny zainstalowany i nie eksploatowany bez funkcji, kominek/koza/ogrzewacz powietrza na paliwo stałe zainstalowany i eksploatowany bez funkcji, kocioł na paliwo stałe w ilości 2 szt. zainstalowany i eksploatowany bez funkcji. Natomiast jako rodzaj stosowanego paliwa wymieniła węgiel i paliwa węglopochodne oraz drewno kawałkowe, ale nie wskazała funkcji wymienionych źródeł ciepła. Stąd też organ I instancji zlecił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który w dniach 17, 18 i 22 listopada 2022 r. nie doszedł do skutku. W dalszej kolejności, w dniu 28.11.2022 r. skarżąca została zawiadomiona o nowym terminie przeprowadzenia wywiadu w dniu 7.12.2022 r. Również w tym terminie nie było możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W ocenie SKO, kilkukrotne próby kontaktu telefonicznego ze skarżącą i ustalenie terminu wywiadu okazały się nieskuteczne, co świadczy o niewyrażeniu przez nią zgody na jego przeprowadzenie.
W osobistej skardze na powyższą decyzję skarżąca akcentowała niemożność wzięcia udziału w wywiadzie, w tym samym dniu w którym o nim się dowiedziała, tj. w dniu 7 grudnia 2022 r. Jej zdaniem, odbiór zawiadomienia nastąpił po tym dniu, dlatego nie mogła "czekać na wywiad środowiskowy" i być na nim obecna. Uznała, że wada zawiadomienia spowodowała jej obciążenie odpowiedzialnością za brak wywiadu środowiskowego. Z tego powodu, działanie organu narusza zasadę zaufania i powoduje rażące naruszenie prawa do ochrony skarżącej jako strony postępowania administracyjnego. Wyjaśniła, że złożyła w terminie deklarację CEEB, w której zaznaczyła, że ma kocioł na paliwo stałe - węgiel, dlatego dodatek węglowy powinien być jej przyznany. Nadto, jej sąsiedzi mogli potwierdzić, że ogrzewa dom węglem.
SKO postanowieniem z dnia 20.06.2023 r., nr SKO.IV/424/2049/2023, sprostowało oczywistą omyłkę pisarską w decyzji własnej z dnia 6.03.2023 r., nr SKO.IV/424/1014/2023, poprzez prawidłowy wpis numeru decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę, SKO podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 z późn.zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a. Ponadto, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Materialnoprawną podstawę przywołanych na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzji stanowią przepisy u.d.w., która weszła w życie z dniem 12 sierpnia 2022 r., jednakże od dnia 20 września 2022 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego wprowadzona ustawą z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967). W wyniku wskazanej nowelizacji do ustawy o dodatku węglowym dodane zostały art. 2 ust. 3a i 3b. W dniu 3 listopada 2022 r. weszła w życie kolejna nowelizacja ustawy o dodatku węglowym, wprowadzona ustawą z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236), dodająca do niej m.in. art. 2 ust. 3c, 3d i 3e. Organ I instancji wydał w niniejszej sprawie decyzję w dniu 17 stycznia 2023 roku, natomiast decyzja SKO została sporządzona w dniu 6 marca 2023 r., zatem oba orzekające organy administracji zobowiązane były do stosowania przepisów u.d.w., w brzmieniu nadanym opisanymi wyżej ustawami zmieniającymi.
Istota sporu, w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny spełniania przez skarżącą przesłanek do uzyskania prawa do dodatku węglowego, określonych w art. 2 ust. 1 u.d.w., zważywszy na brak przeprowadzenia w miejscu jej zamieszkania, w dniu 7 grudnia 2022 r., wywiadu środowiskowego, o którego wyznaczeniu skarżąca dowiedziała się, jak twierdzi, już po terminie jego przeprowadzenia. Okoliczność ta nie była przedmiotem jakichkolwiek rozważań.
Tymczasem skarżąca, już w treści odwołania sygnalizowała, że powzięła wiadomość o terminie wywiadu, wyznaczonego na dzień 7 grudnia 2022 r. już po tej dacie, co jej zdaniem potwierdza zwrotne poświadczenie odbioru zawiadomienia.
Analiza akt administracyjnych dokonana przez Sąd pozwala uznać, że zawiadomienie z dnia 28.11.2022 r. organu I instancji o terminie tegoż wywiadu zostało wysłane w dniu 30.11.2022 r. i nie było podjęte w terminie, ale dwukrotnie awizowane w dniach 9 i 16 grudnia 2022 r. (akta administracyjne bez numeru).
W tym miejscu należy zaakcentować, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Natomiast przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.).
Stosownie do treści art. 2 ust. 9 u.d.w. wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. Wnioski o wypłatę dodatku węglowego złożone po dniu 30 listopada 2022 r. pozostawia się bez rozpoznania (ust. 10). Skarżąca spełniła warunek złożenia wniosku w tym terminie.
Bezspornie wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (art. 2 ust. 15 u.d.w.).
Jak stanowi art. 2 ust. 15a u.d.w. (dodany łącznie z ust. 15b-15e do ustawy na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw - Dz.U. z 2022 r., poz. 1967), dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności:
1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519);
2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140),
b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140),
c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202, 1692 i 2687),
d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561 i 2456);
3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191).
W myśl art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się.
Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c u.d.w.). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d u.d.w.).
Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (art. 2 ust. 15e u.d.w.).
Nie mniej jednak ustawodawca w art. 2 ust. 15f u.d.w. przewidział możliwość przyznania tego dodatku w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji o ile posiada informację wskazującą, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy (u.d.w.). Wówczas, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku, a z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (przepis art. 3 ust. 2 stosuje się).
W orzecznictwie podkreśla się, że kolejne nowelizacje u.d.w. jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 210/23, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 474/23).
Wprowadzone regulacje art. 2 ust. 3a - 3e oraz art. 2 ust. 15a - 15g u.d.w. zmierzają do pełnej realizacji powyższego celu, czyli zrekompensowania przez Państwo jak najszerszej grupie gospodarstw domowych wysokich cen energii, w tym również kosztów zakupu opału. Podkreślić przy tym należy, że prawa tego nie uzależnia się od kryterium dochodowego. Ustawodawca, wyposażając organy administracji w bardzo szerokie narzędzia do weryfikacji okoliczności uprawniających do otrzymania tego świadczenia, a jednocześnie w dużej mierze upraszczając formalności proceduralne po stronie wnioskodawców, dążył bowiem do zapewnienia wsparcia finansowego jak największej liczbie gospodarstw domowych.
Stanowisko przyjęte przez organ I instancji, jak również SKO, stoi w sprzeczności z tak rozumianym celem ustawodawcy i nie może zostać zaakceptowane.
W niniejszej sprawie nie wyjaśniono z jakich przyczyn nie doszło do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zważywszy na twierdzenia zawarte w odwołaniu. Natomiast organy orzekające przyjęły, że rozstrzygające znaczenie w kwestii przyznania dodatku węglowego ma nie tyle faktyczny sposób ogrzewania gospodarstwa domowego, ile dane co do tegoż sposobu ogrzewania ujawnione w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB). Takie założenie zdeterminowało też zakres postępowania dowodowego, bowiem zostało ono ograniczone do ustalenia stanu wynikającego z CEEB, co jednak w świetle zaprezentowanych powyżej rozważań, wymagało i mogło podlegać weryfikacji za pomocą innych środków dowodowych, niezależnie od indywidulanych okoliczności sprawy.
Z treści art. 2 ust. 15a u.d.w. przepisu wynika, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji CEEB.
Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 u.d.w. może być zatem ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały wymienione przykładowo w art. 15a u.d.w. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy ma charakter otwarty. Kolejne wprowadzone nowelizacją przepisy - art. 2 ust. 15b-15e u.d.w. (...) potwierdzają, że stanowisko organu, iż w sprawach dotyczących dodatku węglowego nie przeprowadza się postępowania wyjaśniającego wykraczającego poza zbadanie stanu ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., nie znajduje oparcia w przepisach. Jakiekolwiek wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, powinny zostać wyjaśnione przy zastosowaniu ogólnych zasad postępowania dowodowego wynikających z k.p.a. Tym samym organy administracji powinny dokonać weryfikacji twierdzeń skarżącej co do faktycznego sposobu ogrzewania budynku za pomocą dostępnych środków dowodowych, nie poprzestając na danych wynikających z CEEB. W ocenie Sądu, bez takiej weryfikacji obie decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając sprawę ponownie, organ I instancji zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku oraz wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania.
W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.