III SA/Kr 2254/24

III SA/Kr 2254/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-06-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /przewodniczący/
Jakub Makuch
Marta Kisielowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
Art. 37
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie WSA Jakub Makuch Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi K. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 24 października 2024 r. nr SKO.PS/4110/495/2024 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 24 października 2024 r. znak SKO.PS/4110/495/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Myślenice z 8 sierpnia 2024 r. odmawiającej przyznania K. Ł. (dalej: "skarżący") prawa do zasiłku stałego.
Podstawę prawną decyzji stanowił art. 37 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283, dalej: "u.p.s.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a.").
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z 19 marca 2024 r. skarżący wystąpił do Centrum Usług Społecznych w Myślenicach o przyznanie zasiłku stałego z ubezpieczeniem zdrowotnym od marca 2024 r. Skarżący wskazał, że przebywa w Szpitalu Klinicznym [...], prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie pobiera żadnych świadczeń, nie posiada ubezpieczenia, uzyskuje rzeczową pomoc od rodziców, a w lutym otrzymał 50 zł. Nie posiada żadnego majątku. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Przebywa od 2022 r. w Szpitalu [...] w ramach detencji.
Decyzją z 8 sierpnia 2024 r. Burmistrz Miasta i Gminy Myślenice odmówił przyznania skarżącemu zasiłku stałego. Organ wskazał, że skarżący spełnia przesłanki przyznania zasiłku stałego w postaci kryterium dochodowego, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ podniósł, że z uwagi na treść art. 13 ust. 1 u.p.s. nie może być mu przyznane świadczenie. Z akt sprawy wynika bowiem, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Myślenicach z 9 listopada 2020 r., [...], że orzeczono wobec skarżącego środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym. Ponadto umorzono postępowanie karne wobec skarżącego za przestępstwo, o którym mowa w art. 190 i 288 k.k. Postanowieniem Sadu Rejonowego w Lublińcu z 9 września 2022 r., sygn. akt [...] wskazano Szpital Kliniczny [...] SP ZOZ w Krakowie jako dysponującym wzmocnionym poziomem zabezpieczenia. Przepis art. 13 u.p.s. należy odpowiednio stosować do skarżącego.
W odwołaniu od decyzji skarżący nie zgodził się z przyjętym w niej rozstrzygnięciem. Podkreślił, że nie odbywa kary pozbawienia wolności, która mogłaby uzasadniać nieprzyznanie świadczenia w świetle art. 13 u.p.s. Zwrócił uwagę, że inne osoby znajdujące się na oddziale pobierają zasiłki, a skarżący jest jedyną osobą, która nie pobiera świadczeń. Skarżący podniósł, że brak świadczeń utrudnia mu powrót do społeczeństwa. Potrzebuje bowiem wsparcia, aby móc zakupić produkty higieny osobistej i nową odzież.
Decyzją z 24 października 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Myślenice. SKO wskazało, że organ I instancji błędnie zastosował art. 242 § 1 k.k.w. do art. 13 ust. 1 u.p.s. Kolegium podkreśliło, że pobyt w zakładzie izolacyjnym (podobnie jak pobyt w zakładzie karnym), w całości finansowany jest ze środków publicznych, a zatem odpowiada sytuacji ukształtowanej w art. 13 ust. 1 u.p.s. Osoba przebywająca w takiej placówce ma zapewnione podstawowe potrzeby bytowe, a zatem prawidłowo organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu prawa zasiłku stałego. Kolegium podniosło, że nie jest w stanie ustosunkować się do zarzutów podniesionych przez skarżącego, wskazujących na inne anonimowe osoby, które w analogicznej jak skarżący sytuacji, uzyskały świadczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie:
- art. 13 ust. 1 u.p.s. poprzez nieprawidłowe uznanie, że skarżący jest osobą skazaną lub tymczasowo aresztowaną i błędne przyjęcie, że nie przysługują skarżącemu świadczenia z opieki społecznej w postaci zasiłku stałego;
- art. 93a ust. 1 pkt k.k. oraz art. 115 § 1 k.k., art. 242 § 1 w zw. z art. 1 do 43 k.k.w. poprzez błędne uznanie, że zastosowanie wobec skarżącego środka zabezpieczającego w postaci pobytu w szpitalu psychiatrycznym, stanowi skazanie lub tymczasowe aresztowanie, a szpital psychiatryczny zaspokaja wszystkie potrzeby bytowe skarżącego, podczas gdy nie zaspokaja potrzeb w zakresie środków higienicznych, czystości oraz odzieży;
- § 6 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień w zw. z art. 31d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez nieprawidłowe uznanie, że katalog świadczeń gwarantowanych w szpitalu psychiatrycznym obejmuje "zaspokojenie wszelkich potrzeb życiowych", podczas gdy w rzeczywistości szpital psychiatryczny w ramach świadczeń gwarantowanych nie zapewnia zaspokojenia wszystkich potrzeb skarżącego, m. in. szpital psychiatryczny nie zapewnia m.in: środków higienicznych, środków czystości oraz odzieży i obuwia.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną normą prawa materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.
W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest posiadanie przez skarżącego orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w którym wskazano, że skarżący jest niezdolny do pracy (k. 3 akt administracyjnych). Skarżący nie posiada dochodu, doraźnie uzyskuje wsparcie od rodziny i znajomych. Z niespornych okoliczności wynika również, że skarżący przebywa w Szpitalu Klinicznym [...] w Krakowie, Oddział [...] od 29 września 2022 r. w ramach detencji. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Lubińcu, skarżący został skierowany do placówki celem odbywania środka zabezpieczającego.
Zgodnie z art. 37 ust. 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Niesporne jest, że skarżący spełnia przesłanki przyznania zasiłku stałego w postaci posiadania orzeczenia o niezdolności do pracy oraz kryterium dochodowego. Należy jednak zaznaczyć, że nie są to jedyne okoliczności, które podlegają ustaleniu w postępowaniu o przyznanie zasiłku stałego.
Udzielanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej oparte jest na zasadach subsydiarności oraz solidarności. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.).
Podkreślić należy, że pomoc społeczna, zgodnie z zasadami wskazanymi powyżej, ma charakter subsydiarny. Jak podnosi się w literaturze, państwo (społeczeństwo) powinno wesprzeć jednostkę (mniejszą grupę) w działaniach przekraczających jej możliwości, powinna to być tzw. pomoc do samopomocy – subsydiarne towarzyszenie. Polega ono na udzielaniu wsparcia jednostce (małej wspólnocie) przez większą grupę (państwo), w sytuacji gdy jednostka traci zdolność samodzielnego zaspokajania swoich potrzeb. Wsparcia powinna udzielić struktura znajdująca się najbliżej osoby będącej w potrzebie (rodzina, gmina). Pomoc powinna mobilizować jej beneficjenta do działania i przezwyciężenia sytuacji kryzysowej oraz prowadzić do usamodzielnienia (por. I. Sieprawska, Pomoc społeczna, WKP 2023).
Jak natomiast wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok z 25 czerwca 2025 r., I OSK 74/25), ustawodawca jednoznacznie wskazał, że warunkiem przyznania zasiłku stałego jest spełnienie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego, a nadto wystąpienie szczególnych okoliczności uzasadniających ustalenie prawa do tego świadczenia (art. 37 ust. 1 u.p.s.). Obligatoryjność świadczenia z tytułu zasiłku stałego ma miejsce jedynie w przypadku, gdy organ ustali zaistnienie potrzeby, której osoba lub rodzina nie są w stanie przezwyciężyć wykorzystując posiadane uprawnienia, zasoby i możliwości, przy jednoczesnym spełnieniu się przesłanek wymaganych dla zasiłku stałego oraz przy aktywnym współdziałaniu wnioskującego z organami procedującymi w sprawie. Okoliczności takie zostały przykładowo wymienione w omawianym przepisie i są to m.in. pełnoletność, niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowita niezdolność do pracy. Jednakże badanie przesłanek do przyznania zasiłku stałego nie może być dokonywane w oderwaniu od generalnych celów, zasad i zakresu działania pomocy społecznej.
Należy dodatkowo zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t. j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 917) za świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej udzielane osobie z zaburzeniami psychicznymi nie pobiera się od tej osoby opłat. Osobom z zaburzeniami psychicznymi przebywającym w szpitalu psychiatrycznym przysługują bez pobierania od nich opłat, produkty lecznicze, wyroby medyczne, wyposażenie wyrobów medycznych, systemy i zestawy zabiegowe, środki pomocnicze oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Powyższe świadczenia opieki zdrowotnej udzielane są bezpłatnie bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego (art. 12 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 146). Stosownie do art. 5 pkt 38 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jako świadczenia zdrowotne traktowane są również świadczenia towarzyszące, m. in. zakwaterowanie i adekwatne do stanu zdrowia wyżywienie w szpitalu lub w innym zakładzie leczniczym.
Zgodnie z powołanym w skardze § 6 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. świadczenia gwarantowane, o których mowa w § 3 pkt 1, obejmują: 1) świadczenia terapeutyczne; 2) programy terapeutyczne; 3) niezbędne badania diagnostyczne; 4) konsultacje specjalistyczne; 5) leki; 6) wyroby medyczne, w tym wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi; 7) wyżywienie, z zastrzeżeniem art. 18 ustawy; 8) działania edukacyjno-konsultacyjne dla rodzin.
Zaznaczyć ponadto należy, że z zasady pomocniczości wynika, iż w pierwszej kolejności skarżącemu winni pomagać członkowie jego rodziny. Z akt sprawy wynika, że skarżący taką doraźną pomoc od rodziny uzyskuje.
W ocenie Sądu prawidłowo zatem odmówiono przyznania skarżącemu świadczenia w postaci zasiłku stałego, z uwagi na okoliczność, że Państwo zaspokaja jego podstawowe potrzeby bytowe, rodzina wspiera go w zaspokojeniu pozostałych potrzeb. Niewątpliwie, sytuacja ulegnie zmianie po zakończeniu przez skarżącego pobytu w Szpitalu [...].
Wobec powyższego w kontrolowanej sprawie organy obu instancji nie miały podstaw do przyznaniu skarżącemu świadczenia w postaci zasiłku stałego zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s.
Zgodnie z art. 242 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2025 r., poz. 911, dalej: "k.k.w."), jeżeli w części ogólnej niniejszego kodeksu używa się określenia "skazany", odpowiednie przepisy mają zastosowanie także do tymczasowo aresztowanego oraz do sprawcy, wobec którego zastosowano środek zabezpieczający.
Art. 93a § 1 k.k.w. stanowi, że środkami zabezpieczającymi są: 1) elektroniczna kontrola miejsca pobytu; 2) terapia; 3) terapia uzależnień; 4) pobyt w zakładzie psychiatrycznym.
Zgodnie z art 13 ust. 1 u.p.s. osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a.
Należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że w stosunku do osoby przebywającej w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, czy w zamkniętym zakładzie odwykowym, umieszczonej tam na podstawie przepisów Kodeksu karnego, wystarczającą przesłanką zastosowania przepisu art. 13 ust 1 u.p.s. jest pozostawanie tej osoby na całodobowym utrzymaniu Państwa, w całokształcie jego sytuacji bytowej i leczniczej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. I OSK 594/16; z dnia 21 marca 2023 r., sygn. I OSK 1302/22, wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z dnia 22 marca 2019 r. sygn. I SA/Wa 25/19, z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. I SA/Wa 461/21, we Wrocławiu z dnia 24 maja 2023 r., sygn. IV SA/Wr 81/23, z dnia 7 marca 2024 r., sygn. IV SA/Wr 420/23, z dnia 14 maja 2024 r., sygn. IV SA/Wr 696/23, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Zapewnione w zakładzie izolacyjno-leczniczym warunki pobytu odpowiadają warunkom zabezpieczonym przez Państwo w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. Istniejące odrębności, jakie w tym zakresie występują, przez wzgląd chociażby na rodzaj i charakter tych placówek, nie mogą pozbawić słuszności tezy, że pobyt w obu tych zakładach izolacyjnych w całości finansowany jest ze środków publicznych. Niezależnie więc od stanu, położenia, czy sytuacji osobistej osoby izolowanej (osadzonej), która domaga się świadczenia w formie zasiłku stałego, osoba taka – mając już zapewnione podstawowe potrzeby bytowe - bezwzględnie pozbawiona jest prawa do świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia, sygn. akt III SA/Kr 1806/23).
W doktrynie trafnie wskazuje się, że z kręgu beneficjentów pomocy społecznej wyłączono osoby odbywające karę pozbawienia wolności i tymczasowo aresztowane. Osoby odbywające powyższą karę tracą prawo do wszystkich świadczeń pomocowych i nie nabywają uprawnień do świadczeń w czasie przebywania w zakładzie karnym. [...] Ratio legis komentowanego artykułu sprowadza się do tego, by osobom przebywającym w aresztach i więzieniach nie udzielać świadczeń z pomocy społecznej, bo i tak na ich utrzymanie łoży się pieniądze publiczne (I. Sierpowska, Pomoc społeczna, jw.).
Skarżący podnosi, że nie wykonuje kary pozbawienia wolności, bowiem wobec skarżącego stosowany jest środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym. Wskazuje, że art. 13 ust. 1 u.p.s. nie obejmuje osób, w stosunku do których orzeczono izolacyjne środki zabezpieczające. Pogląd ten jest nietrafny. Mimo że wobec skarżącego nie orzeczono kary pozbawienia wolności, Sąd karny na podstawie ustawy zastosował środek zabezpieczający, w wyniku którego skarżący jest pozbawiony wolności dla leczenia w zakładzie psychiatrycznym (przebywa w nim w ramach detencji, nie ma możliwości korzystania z przepustek).
W ocenie Sądu świadczenie nie może zostać przyznane skarżącemu z uwagi na treść powołanych przepisów ustawy, w świetle których przyznanie zasiłku stałego wymaga ustalenia zaistnienia potrzeby, której osoba lub rodzina nie są w stanie przezwyciężyć wykorzystując posiadane uprawnienia, zasoby i możliwości, przy jednoczesnym spełnieniu się przesłanek wymaganych dla zasiłku stałego oraz przy aktywnym współdziałaniu wnioskującego z organami procedującymi w sprawie.
Należy też wskazać, że zasiłek stały ma na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osoby nieosiągającej dochodu lub osiągającej dochód poniżej kryterium dochodowego. Osoba ta z kwoty zasiłku stałego musi pokryć koszty swojego utrzymania, koszty leczenia i koszty utrzymania mieszkania. Natomiast skarżący nie ponosi tego rodzaju wydatków, ponieważ pokrywane są one ze środków budżetowych Państwa. Zwolniony jest z zaspokajania własnym staraniem podstawowych potrzeb bytowych, a zatem nie ma przesłanek udzielania mu dodatkowego wsparcia w ramach pomocy społecznej. Zaznaczyć bowiem należy, że przebywając w Szpitalu Klinicznym [...] Oddział [...] ma zapewnione: program leczenia, obejmującą badania diagnostyczne, leki i wyroby medyczne, opiekę pielęgniarską, terapię dostosowana do potrzeb pacjenta, a także wyżywienie. Na życzenie pacjenta, jego ubrania i rzeczy osobiste mogą zostać umieszczone w depozycie szpitalnym. W konsekwencji, skoro ze środków publicznych zaspokajane są podstawowe potrzeby skarżącego, takie jak zapewnienie miejsca zamieszkania, wyżywienie, zakup leków, opieka medyczna to brak jest podstaw do przyjęcia, że zostały spełnione w przypadku skarżącego przesłanki przyznania mu zasiłku stałego.
Mając na względzie powyższe, w ocenie Sądu prawidło przyjęto w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku stałego z uwagi na okoliczność, że przebywa on w ramach detencji w Szpitalu Klinicznym [...] w Krakowie w Oddział [...] (3A).
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na zasadzie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.