III SA/KR 1799/22

III SA/Kr 1799/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Jakub Makuch
Renata Czeluśniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1439/24 - Wyrok NSA z 2025-06-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
Art. 7, 77  i 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Jakub Makuch WSA Ewa Michna Protokolant starszy referent Monika Kostecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 września 2022 r., nr SKO.PS/4110/398/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję poprzedzającą.
Uzasadnienie
Burmistrz Miasta i Gminy W. decyzją z dnia 20 maja 2022 r., nr [...] odmówił przyznania A. B. zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów poniesionych na opłaty za zakwaterowanie w Hostelu A. w K. za miesiąc marzec 2022 r. i kwiecień 2022 r. na podstawie przedłożonych faktur.
Organ I instancji wskazał na brak współdziałania wnioskodawcy z organem, które to współdziałanie stanowi jedną z przesłanek otrzymania pomocy, zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 poz. 901) – dalej: u.p.s. Wnioskodawca odmówił podpisania kwestionariusza sporządzanego przez pracownika socjalnego podczas wywiadu, z uwagi na brak wypełnienia przez tego pracownika części C, w której zawarte są wnioski i diagnoza sytuacji osoby lub rodziny. Podkreślił, że brak zgody na podpisanie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w obecności skarżącego i J. K. w dniu 21 kwietnia 2022 r., stanowi według art. 107 ust. 4a i art. 11 ust. 2 u.p.s. podstawę do odmowy przyznania świadczenia pomocowego. Organ powoływał się na niezwykle ważny charakter wywiadu środowiskowego jako szczególnego środka dowodowego w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Ponadto wskazał, na dysproporcję pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową wnioskodawcy, ze względu na odmowę podania przez niego źródeł finansowania. Organ powołał się na art. 12 u.p.s. wskazujący na możliwość odmowy przyznania świadczenia w przypadku stwierdzonych przez pracownika dysproporcji w ww. zakresie.
W odwołaniu od decyzji odwołujący powoływał się na naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, brak dogłębnego zbadania całokształtu okoliczności sprawy, błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji, w tym nierzetelność przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Odwołujący się zarzucił także poświadczenie nieprawdy w decyzji organu, polegające na stwierdzeniu, że wywiad środowiskowy z dnia 21 kwietnia 2022 r., był przeprowadzony w sposób prawidłowy przez pracownika socjalnego, z czym nie zgadza się wnioskodawca.
Decyzją z dnia 6 września 2022 r., nr SKO.PS/4110/398/2022, SKO w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło uznaniowy charakter decyzji dotyczących przyznania zasiłków celowych i wskazało, że jego zdaniem organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Organ przyjął za prawidłowe stwierdzenie, że w przedmiotowej sprawie pokrycie kosztów pobytu w Hostelu A. w K. nie stanowiło niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. z uwagi na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych wnioskodawcy poprzez dysponowanie przez niego mieszkaniem komunalnym, znajdującym się w W., na os. [...]. Uzasadniając swoją decyzję organ wskazał także, na art. 12 u.p.s. i zarzucił wnioskodawcy posiadanie przez niego wystarczających środków pozwalających na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Kolegium, w swoich rozważaniach, odniosło się także do braku złożenia przez wnioskodawcę podpisu na kwestionariuszu wywiadu rodzinnego i tym samym niespełnienia ciążącego na nim obowiązku wskazania wszystkich przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Uzasadniając swoją decyzję organ przypomniał również o subsydiarnym charakterze udzielanej pomocy, która nie może się stać źródłem utrzymania osób wnioskujących o jej udzielenie. Wskazał na systematyczność korzystania przez wnioskodawcę ze świadczeń z pomocy społecznej.
W skardze na ww. decyzję do WSA w Krakowie skarżący podniósł zarzuty:
- naruszenia prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 77 i 80 k.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez niewyjaśnienie zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącego oraz jego możliwości majątkowych
- naruszenia prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 10 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ powiadomienia o zakończeniu postępowania w sprawie i uniemożliwienie zapoznania się z zebranymi dowodami w sprawie
- naruszenia prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia skarżącemu zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, co doprowadziło do naruszenia istotnej zasady postępowania administracyjnego, jaka jest zasada przekonywania
- naruszenia prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 227 k.p.a. poprzez zaniechanie organu udziału prokuratora w sprawie z uwagi na rażące manipulacje organu I instancji
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na przyjęciu, iż skarżący jest osobą w pełni sprawną i zdolną do pracy i otrzymuje permanentnie pomoc finansową
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na przyjęciu, iż pobyt w Hotelu jest nieuzasadniony
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na przyjęciu, iż organ oparł swoją decyzję bez zbadania akt, opierając się jedynie na wyjaśnieniach zawartych w decyzji wydanej przez MGOPS w W.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez SKO, z nakazem dokładnego zbadania akt i dowodów do sprawy, o udział prokuratora w sprawie z uwagi na rażące poświadczanie nieprawdy w wydawanych decyzjach i bezpodstawne oskarżenia wobec osoby skarżącego, o przeprowadzenie szczegółowej kontroli SKO w Krakowie z uwagi na zaniedbania do jakich dochodzi, o przyznanie obrońcy z urzędu w osobie adwokata Ł. W. oraz o zasądzenie kosztów na rzecz obrońcy prawem przypisanych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę podtrzymało w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
Na rozprawie skarżący podkreślił, że cały czas MOPS nie bierze pod uwagę stanu technicznego mieszkania, w którym jest pleśń i grzyb, który u niego powodował bardzo duże napady kaszlu, co przyczyniło się do powstania przepukliny. Ponadto w mieszkaniu tym nie da się spać ze względu na ciągłe zapalenia dróg oddechowych. Odór wydziela się spod paneli, ale sama wymiana paneli nic nie zmieni. Potrzebne jest, według skarżącego, skucie wylewki i odpowiednia izolacja gruntu (mieszkanie jest na parterze). Podał, że budynek posadowiony jest bezpośrednio na gruncie, bez piwnic, nie ma odpowiedniego drenażu, co powoduje zawilgocenie. Również w dwóch innych mieszkaniach na parterze dochodzi do zawilgocenia i dlatego sąsiedzi na własny koszt zmieniali panele, ale nic to nie dało. Skarżący wskazał, że już w 2019 roku została sporządzana opinia mykologiczna, ale nikt się nią nie przejął, została zignorowana. PINB w W. wydał decyzję częściową, w której nakazał wspólnocie mieszkaniowej (tylko dwa mieszkania są komunalne, pozostałe należą do wspólnoty), aby dokonała zerwania paneli, celem częściowej odkrywki, celem pobrania materiału do badań mikologicznych. PINB uznał, że wspólnota odpowiada za cały budynek ze względu na brak izolacji budynku i jego drenażu. Wspólnota jednak odwołała się do WINB i nie ma jeszcze decyzji drugiej instancji. Skarżący wskazał także, że wskutek dokonanego przez ZBK podzielenia mieszkania na dwa doszło do wielu nieprawidłowości dotyczących zarówno wentylacji, jak i budowy ścian. Ściany wewnętrzne zostały zasilikonowane, silikon wykruszył się, zatem ich malowanie nie miałoby sensu, gdyż konieczne jest najpierw usunięcie silikonu, kupienie kątowników, szpachlowanie ścian, a dopiero później malowanie ścian – są to dla skarżącego za duże koszty. Trzy decyzje PINB z 2022 roku dotyczą nie tylko podłogi czy ścian, ale również wentylacji, a także demontażu kuchenki gazowej, ze względu na nieprawidłowy jej montaż. Te decyzje skarżący doręczył również do MOPS i były znane SKO. Według opinii mykologa z 2019 roku w mieszkaniu jest wiele różnych nawet nieokreślonych patogenów, które zagrażają życiu i zdrowiu. Ta opinia została sporządzona na zlecenie policji, podobnie jak kolejne opinie dotyczące wentylacji i termomodernizacji. Również w dwóch pozostałych opiniach stwierdzono nieprawidłowości. Między innymi stwierdzono, że w łazience i kuchni powinien być zamontowany wentylator mechaniczny. Na pytanie Sądu skarżący podał, że pracownicy socjalni nawet, jeśli przeprowadzali wywiad w mieszkaniu w W. nie chcieli opisać stanu technicznego mieszkania, pomimo tego, co widzieli i okazanych im opinii. Czasami napisali, że występuje pleśń i jest niesprawna wentylacja. Również w trakcie wywiadu przeprowadzonego w kwietniu 2022 roku pracownik, mimo, że skarżący zwracał mu uwagę nie wpisał nic na temat stanu technicznego mieszkania. Sytuacja ta doprowadziła również, zdaniem skarżącego, do mocnego zawału, jaki przeszedł w 2019 roku.
Skarżący przedłożył orzeczenie z 23.08.2023 r. o stopniu niepełnosprawności oraz zaświadczenie lekarskie, podnosząc, że cały czas pozostaje w leczeniu. Według skarżącego pomimo stwierdzenia, że może pracować w warunkach pracy chronionej, nie jest on w stanie podjąć pracy ze względu na stan zdrowia.
Skarżący podtrzymując skargę, zwrócił uwagę, że we wniosku nie chodziło mu o zwrot kwoty 1550 zł na osobę – to jest jemu i J. K., tylko w ogóle o zwrot tej kwoty, czyli po połowie na osobę za dany miesiąc. Natomiast organ odmówił zasiłku celowego na kwotę 1550 zł zarówno jemu, jak i J. K. SKO nie zwróciło na to uwagi, pomimo, że podnosił tą kwestię w odwołaniu. Zaakcentował również, że pomimo wniosku zawartego w odwołaniu SKO nie poinformowało go o możliwości zapoznania się z aktami przed wydaniem decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
W ocenie Sądu skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w Krakowie z dnia 6 września 2022 r., nr SKO.PS/4110/398/2022 utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania zasiłku celowego w postaci zwrotu kosztów opłaty za zakwaterowanie w Hostelu A. w K. za miesiące marzec i kwiecień 2022 r.
Materialną podstawę ww. rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 poz. 901) – dalej: u.p.s. Zgodnie z wyrażonymi w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy zasadami ogólnymi regulującymi przyznanie pomocy społecznej jest ona instytucją polityki społecznej państwa, której celem jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości, wspieranie ich w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb oraz umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku celowego wyniósł 747,50 zł czyli był niższy niż określone wyżej kryterium dochodowe. Jak słusznie wskazał NSA w wyroku z dnia 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt. I OSK 2735/19 "niewątpliwie, przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu. Jednakże nie jest to jedyne kryterium przyznawania zasiłku celowego. Dlatego też, spełnienie kryterium dochodowego przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w żądanej wysokości."
Art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. wskazuje, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy.
W przedmiotowej sprawie niezbędne było ustalenie czy pokrycie kosztów pobytu skarżącego w hostelu stanowiło "niezbędną potrzebę bytową" z uwagi na niezaspokojenie potrzeb mieszkaniowych wnioskodawcy pomimo dysponowania przez niego mieszkaniem komunalnym w W. W tym celu organ winien ustalić, jaki jest stan mieszkania komunalnego i ocenić, czy rzeczywiście – jak podnosi skarżący – stan techniczny tego mieszkania zagraża jego zdrowiu, czy też nie. W zależności z kolei od tej oceny zależała ocena zasadności żądanego świadczenia.
Dokonując sądowej kontroli na podstawie akt administracyjnych stwierdzić należy, że brak w nich jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej stanu technicznego mieszkania komunalnego, brak jej omówienia w uzasadnieniach obydwóch decyzji oraz oceny, dlaczego zdaniem organów nie jest zasadne wynajmowanie przez skarżącego mieszkania w hostelu. Co więcej, w wywiadzie środowiskowym sporządzonym w mieszkaniu w W. w związku z wnioskiem o ww. zasiłek celowy brak jest opisu mieszkania i odniesienia się do wskazywanej przyczyny niekorzystania z tego mieszkania (szczególnie niemożności spania w nim). Sąd nie ma możliwości kontroli stanowiska organów w ww. zakresie.
W związku z tym, że decyzje dotyczące ww. zasiłków mają charakter uznaniowy, kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a zatem czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonał ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a.
W przedmiotowej sprawie przed podjęciem decyzji organy nie dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i nie dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia – nie dokonały "niezbędności" wskazanej przez skarżącego potrzeby. Nie oceniły jej zasadności ze względu na zachowanie zdrowia skarżącego. W żaden sposób nie ustosunkowały się do okoliczności wskazanych przez skarżącego, a wskazywał on m.in. na pleśń panującą w mieszaniu, odór wydobywający się spod paneli podłogowych, a także niesprawną wentylację w aneksie kuchennych. Nie oceniły, czy mieszkanie wymaga remontu, a jeżeli tak, czy ze względu na przyczyny stanu technicznego mieszkania podawane przez skarżącego, taki remont jest możliwy do wykonania przez niego. Stanowisko przyjęte przez organy administracyjne, że skarżący ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe w postaci mieszkania komunalnego, a w związku z tym wynajęcie pokoju w hostelu nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej, jest niewystarczające w sytuacji, w której: po pierwsze – wywiad środowiskowy w dniu 21 kwietnia 2022 r. przeprowadzony został w mieszkaniu komunalnym (do którego wcześniej, jak wynika ze sprawy o sygn. III SA/Kr 939/22, III SA/Kr 1100/22, pracownicy socjalni nie zostali wpuszczeni), a po drugie – do akt nie zostały dołączone żadne dokumenty dotyczące stanu technicznego mieszkania (skorzystanie przez sąd z akt administracyjnych dołączonych do akt innych spraw sadowych nie zawsze jest możliwe np. wobec przekazania akt ze skargą kasacyjna do NSA, jak np. w przypadku sprawy o sygn. akt III SA/Kr 741/22). Przebywając w mieszkaniu w W. pracownik socjalny miał możliwość rozeznania warunków mieszkaniowych (występowanie pleśni, grzyba, czy nietypowego zapachu), a mimo to organy nie przedstawiły w tym zakresie żadnej argumentacji odnoszącej się do twierdzeń skarżącego.
Wobec powyższego zarzut naruszenia prawa procesowego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w tym nierzetelność przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (brak opisu stanu mieszkania) oraz brak w aktach sprawy dokumentów dotyczących stanu technicznego mieszkania komunalnego okazał się zasadny.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, przypomnieć należy, jak uczyniono to już w wielu sprawach skarżącego z zakresu pomocy społecznej, że organy zasadnie wskazują na subsydiarny charakter pomocy udzielanej oraz konieczność współdziałania wnioskodawcy z organem (art. 2- 4 u.p.s).
Zadaniem Państwa nie jest bowiem całkowite i pełne zaspokajanie potrzeb bytowych osób, które tego potrzebują, lecz jedynie wspieranie ich w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych. Od osób ubiegających się o pomoc wymaga się aktywnej postawy w dążeniu do pokonania trudnych sytuacji życiowych. Świadczenia z pomocy społecznej nie mogą się stać stałym źródłem utrzymania osób ubiegających się o tę pomoc. Pamiętać należy, że przyznawanie świadczeń w ramach pomocy społecznej musi uwzględniać możliwości finansowe danego organu udzielającego pomocy, a także potrzeby innych osób starających się o pomoc, które zamieszkują na terenie danej gminy. Przy ocenie sytuacji materialnej danej osoby, organ ma możliwość wybrania sposobu i formy pomocy, która będzie najbardziej adekwatna. W wyroku z dnia 24 lutego 2021 o sygn. akt I OSK 470/21 Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że "nie jest tak, jak stwierdzono w skardze kasacyjnej, że państwo powinno zapewnić godne życie osobom będącym w trudnej sytuacji, stanowisko to nie uwzględnia takich zasad pomocy społecznej, jak jej subsydiarność czy limitowanie możliwościami pomocy społecznej. Konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej z art. 2 Konstytucji RP wymaga, aby wszystkie osoby znajdujące się w podobnej sytuacji (w tym przypadku: wymagające pomocy w celu przezwyciężenia trudności) były traktowane i wspierane w podobny sposób, co uzasadnia proporcjonalne rozdzielanie środków pomocy społecznej." Również w wyroku z dnia 21 czerwca 2023 r. o sygn. akt I OSK 1106/22 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspokajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów, lecz pomoc ta stanowić ma wsparcie dla osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s). Wsparcie to nie może zatem polegać na stałym zapewnianiu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zaineresowanego". Ponadto NSA wskazuje, że rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ musi wziąć pod uwagę swoje możliwości finansowe, przy czym wielkość środków, którymi dysponują organy udzielające pomocy, wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń. Dlatego nawet spełnienie przez osobę ubiegającą się o przyznanie zasiłku celowego nie może stanowić podstawy roszczenia o przyznanie jej pomocy w określonej we wniosku wysokości. Oznacza to, że brak związania organu ścisłymi kryteriami prawnymi i możliwość podejmowania decyzji w ramach pewnej swobody (przy czym nie można jednak zapominać, że nie oznacza to dowolności w działaniach organu).
Co do konieczności współdziałania wnioskującego o pomoc społeczną z organem pomocy należy zwrócić uwagę na przepisy ustawy o pomocy społecznej:
• Art. 4 "Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej."
• Art. 11 ust. 2 "Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej."
• Art. 12 "W przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia."
Z kolei przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wymaga od strony aktywności, gdyż z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi, a od pracownika socjalnego – rzetelności, gdyż jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będący podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Z akt sprawy wynika, że skarżący odmówił podpisania kwestionariusza, zawierającego ustalenia dokonane podczas przeprowadzonego z nim wywiadu z powodu braku uzupełnienia przez pracownika socjalnego części C wywiadu, co powodowało, zdaniem skarżącego, brak możliwości weryfikacji ustaleń pracownika oraz obawę przed poświadczeniem przez niego nieprawdy w tym zakresie. Wskazać jednak należy, że podpis osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy, który powinien być złożony na kwestionariuszu dotyczy jedynie ustaleń zawartych w części A i B. Świadczy o tym zapis widniejący na kwestionariuszu, a kończący część A i B który brzmi "Oświadczam, że podane wyżej informacje są zgodne z prawdą". Należy przyjąć, zgodnie z literalnym brzmieniem , że "informacje" oznaczają wszystko to co zostało ustalone i zapisane w części A i B. Część C kwestionariusza jest to diagnoza sytuacji osoby lub rodziny, wnioski pracownika socjalnego. Rozporządzenie ministra rodziny i polityki społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 poz. 893) (– dalej: rozporządzenie) w § 4 stanowi, że "1. Pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy 2. W ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i diagnozy sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy." Dodać należy, że ta część podpisywana jest wyłącznie przez pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy. Nie ma natomiast potrzeby złożenia podpisu przez wnioskodawcę. W związku z powyższym, złożenie przez wnioskodawcę podpisu na kwestionariuszu w przeznaczonym do tego miejscu nie stanowi oświadczenia, że zgadza się z opinią pracownika socjalnego, wyrażoną w części C. Ponadto brak jest regulacji, które nakazywałyby sporządzenie wniosków w części C w obecności wnioskodawcy podczas odbywającego się w ramach wywiadu spotkania. Należy zatem uznać, że odmowa podpisania przez skarżącego kwestionariusza, z obawy przed poświadczeniem nieprawdy przez pracownika socjalnego była bezzasadna. W ww. sytuacji prawidłowym wydaje się być odwołanie do regulacji zawartej w art. 107 ust. 4a u.p.s., który wskazuje, że "Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej." W zaistniałym stanie faktycznym, gdyby nie stwierdzone wyżej braki postępowania dowodowego, uznać można by było, że odmowa podpisania przez skarżącego kwestionariusza, mogła stanowić odmowę przyznania mu zasiłku celowego, o który się ubiegał. Ponadto należy zwrócić uwagę, że skarżący skupił się na niewypełnieniu przy nim części C protokołu, a nie wniósł o odnotowanie w protokole spostrzeżeń pracownika co do stanu mieszkania.
Podkreślić też należy wagę współdziałania osób korzystających z pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ustawodawca przewidując konsekwencje uchybienia temu obowiązkowi postanowił, że w przypadku braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, organ udzielający pomocy ma prawo, zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s., do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z 5 lipca 2023 r. III SA/Gd 1015/22). W aktach nin. sprawy Sąd nie znalazł żadnej informacji, jakie czynności podejmuje czy też zamierza podjąć skarżący w celu przezwyciężania sytuacji w której się znajduje.
Z akt wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując wspólnie z J. K. Wysokość dochodu skarżącego wynosi 747,50 zł. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego w dniu 21 kwietnia 2022 r., wynika, że źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały wypłacany przez MGOPS w W. Brak podjęcia pracy wynika, zdaniem skarżącego, z jego złego stanu zdrowia. Zarówno organ I instancji, jak i SKO zwróciło uwagę na brak odpowiedniego udokumentowania dochodów przez skarżącego, co nasunęło wątpliwości co do jego sytuacji finansowej. Z oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 21 kwietnia 2022 r. nie wynika informacja, która wskazywałaby na zaciągane przez skarżącego pożyczki na zaspokojenie kosztów związanych z zamieszkiwaniem w hostelu. Również z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący odmówił złożenia oświadczenia na piśmie dotyczącego zaciąganych pożyczek. W takiej sytuacji organy mają prawo odwołać się do art. 12 u.p.s..
Niezasadny jest zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na przyjęciu, iż skarżący jest osobą w pełni sprawną i zdolną do pracy ponieważ organy powyższego nie stwierdziły. Natomiast orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżącego pozwala na pracę w warunkach pracy chronionej. Jeżeli zatem skarżący twierdzi, że nie jest aktualnie w stanie podjąć żadnej pracy winien na tą okoliczność przedłożyć stosowne zaświadczenie lekarskie.
Co do zarzutu skargi w przedmiocie wniosku o udział prokuratora, wskazać należy, że zgodnie z art. 183 k.p.a. prokuratorowi służy prawo udziału w każdym stadium postępowania w celu zapewnienia, aby postępowanie i rozstrzygnięcie sprawy było zgodne z prawem, natomiast organ administracji publicznej zawiadamia prokuratora o wszczęciu postępowania oraz o toczącym się postępowaniu w każdym przypadku, gdy uzna udział prokuratora w postępowaniu za potrzebny. Zauważyć należy, że decyzja organu, co do zawiadomienia prokuratora jest fakultatywna, gdyż to organ ma za zadanie ustalić czy udział prokuratora w postępowaniu jest konieczny. Należy także pamiętać, że udział w toczącym się postępowaniu jest prawem, a nie obowiązkiem prokuratora i zależy od jego oceny.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634).
Ponownie rozpoznając sprawę (wniosek skarżącego z dnia 5.04.2022 r., złożony także w imieniu J. K.) organy zgromadzą materiał dowodowy, dokonają na jego podstawie ustaleń w zakresie stanu technicznego mieszkania, a następnie dokonają oceny niezbędności potrzeby skarżącego, tj. potrzeby wynajmowania odrębnego pokoju w hostelu pomimo posiadania mieszkania komunalnego. Ocena tych ustaleń znajdzie odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a. Organy prowadząc postępowanie zapewnią stronie prawa określone w art. 10 k.p.a.