III SA/Kr 1794/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2022-04-29
NSAAdministracyjneŚredniawsa
pomoc społecznazasiłek celowylekiartykuły higienicznepostępowanie administracyjneuznanie administracyjnestan faktycznystan zdrowiawydatki

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania zasiłku celowego na leki i artykuły higieniczne z powodu niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego i zdrowotnego skarżącego.

Skarżący A. K. domagał się przyznania zasiłku celowego na środki medyczne, higieniczne i posiłki, jednak organy pomocy społecznej odmówiły, uznając jego potrzeby za zaspokojone przez dochód i pomoc żywnościową. Sąd uchylił decyzje, stwierdzając, że organy nie przeprowadziły wystarczająco dokładnych ustaleń dotyczących stanu zdrowia i faktycznych wydatków skarżącego, co narusza zasady postępowania administracyjnego i prowadzi do uznaniowości decyzji.

Sprawa dotyczyła skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy o odmowie przyznania zasiłku celowego na środki medyczne, higieniczne i posiłki. Skarżący argumentował, że jest osobą schorowaną i wymaga wsparcia. Organy odmówiły, wskazując na jego dochód (701 zł), brak opłat za mieszkanie oraz przyznaną pomoc żywnościową, twierdząc, że jego podstawowe potrzeby są zabezpieczone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił obie decyzje, uznając, że organy nie przeprowadziły wystarczająco dokładnych ustaleń faktycznych i zdrowotnych skarżącego. Sąd podkreślił, że decyzje uznaniowe muszą być poprzedzone wszechstronną oceną okoliczności, a nie opierać się na domniemaniach. Wskazano na uchybienia w zakresie zebrania dowodów, w tym brak dokładnej analizy dokumentacji medycznej i wydatków na leki, co narusza zasady postępowania administracyjnego (art. 7, 77, 80 k.p.a.) i prowadzi do przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy nie przeprowadziły wystarczająco dokładnych ustaleń faktycznych i zdrowotnych skarżącego, co narusza zasady postępowania administracyjnego i prowadzi do przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy zbyt automatycznie odmówiły przyznania zasiłku, nie badając wystarczająco dokładnie stanu zdrowia skarżącego, jego faktycznych wydatków na leki i inne potrzeby, opierając się na domniemaniach zamiast na zebranych dowodach.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (22)

Główne

u.p.s. art. 39 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia potrzeby bytowej.

u.p.s. art. 39 § 2

Ustawa o pomocy społecznej

Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, odzieży, przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, kosztów pogrzebu.

P.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu.

P.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. 2021 poz 735 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

t.j.

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.s. art. 2 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Celem pomocy społecznej jest umożliwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych.

u.p.s. art. 8 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje osobie, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego.

u.p.s. art. 106 § 4

Ustawa o pomocy społecznej

Wywiad środowiskowy jest dowodem w sprawach pomocy społecznej.

u.p.s. art. 107 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 107 § 4

Ustawa o pomocy społecznej

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek przedstawienia uzasadnienia faktycznego i prawnego w decyzji.

P.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

Dz.U. 2021 poz 735 art. 7, 77, 80, 107

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Dz.U. 2020 poz. 876 ze zm. art. 2, 3, 8, 11, 39, 106

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. art. 138 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

t. jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 137 art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329 art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm. art. 15 zzs4 ust. 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie przeprowadziły wystarczających ustaleń faktycznych i zdrowotnych skarżącego. Decyzje oparto na domniemaniach, a nie na zebranym materiale dowodowym. Uzasadnienie decyzji było wadliwe i nie odnosiło się do specyfiki sprawy. Naruszenie zasad postępowania administracyjnego.

Odrzucone argumenty

Skarżący posiada wystarczający dochód i pomoc żywnościową, co zabezpiecza jego podstawowe potrzeby. Organy pomocy społecznej muszą uwzględniać ograniczone środki finansowe.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja wydawana na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest decyzją uznaniową. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza zatem dowolności. Wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu. Odmowa przyznania zasiłku celowego na zakup środków medycznych, środków czystości, artykułów higienicznych i posiłków zapadła z przekroczeniem uznania administracyjnego i nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym.

Skład orzekający

Hanna Knysiak-Sudyka

przewodniczący

Janusz Kasprzycki

sprawozdawca

Elżbieta Czarny-Drożdżejko

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja zasad uznania administracyjnego w sprawach pomocy społecznej, obowiązki organów w zakresie ustalania stanu faktycznego i dowodowego, znaczenie wywiadu środowiskowego."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki spraw z zakresu pomocy społecznej i zasiłków celowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie stanu faktycznego i zdrowotnego przez organy administracji, nawet w sprawach uznaniowych, co ma bezpośrednie przełożenie na życie obywateli potrzebujących wsparcia.

Sąd: Organy pomocy społecznej nie mogą działać "na oko" – kluczowe jest udowodnienie potrzeb!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 1794/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Hanna Knysiak-Sudyka /przewodniczący/
Janusz Kasprzycki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
Art. 39
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2021 poz 735
Art. 7, 77 , 80 i 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na środki medyczne, środki czystości, artykuły higieniczne oraz posiłki (ekwiwalent pieniężny) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Zaskarżoną przez A. K., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 29 września 2021 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 2, 3, 8, 11, 39, 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r., poz. 876 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na środki medyczne, środki czystości, artykuły higieniczne oraz posiłki (ekwiwalent pieniężny).
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia [...] 2021 r. organ pierwszej instancji - Wójt Gminy - odmówił skarżącemu przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na środki medyczne, środki czystości, artykuły higieniczne oraz posiłki (ekwiwalent pieniężny).
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący złożył w dniu 23 czerwca 2021 r. wniosek, w którym zwrócił się z prośbą o udzielenie pomocy finansowej na wskazane cele.
Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący zamieszkuje u znajomej. Nie ponosi żadnych opłat za mieszkanie. Ma przyznaną pomoc w formie żywnościowej, a także pobiera zasiłek stały w wysokości 645 zł i okresowy w wysokości 56 zł. Jest osobą rozwiedzioną, nie utrzymuje kontaktu z trójką dzieci. Jest osobą uzależnioną od alkoholu (korzysta z terapii), a także ma problemy zdrowotne. Dysponuje kwotą 701 zł miesięcznie, nie musi ponosić ciężarów związanych z utrzymaniem mieszkania, zapewnieniem sobie posiłku, a więc ma możliwość pokrycia wydatków na inne podstawowe potrzeby.
Organ wyjaśnił, że celem pomocy społecznej jest udzielanie wsparcia osobom, które znalazły się przejściowo w trudnej sytuacji. Wskazał na ograniczone możliwości finansowe ośrodka i dużą ilość osób wymagających wsparcia. W konsekwencji odmówił skarżącemu wnioskowanej pomocy.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że jest osobą schorowaną, wymagającą wsparcia ze strony instytucji pomocy społecznej. Nadto przedstawił wydatki jakie ponosi miesięcznie. Dołączył dokumentację medyczną
oraz recepty za leki zakupione w miesiącu lipcu 2021 r.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając rozstrzygniecie Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza brzmienie przytoczonego wyżej przepisu. Uznanie nie pozwala na dowolność w załatwianiu sprawy, ale też nie nakazuje spełnienia każdego żądania.
Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w ustawie odrębnie dla osoby samotnie gospodarującej, a odrębnie dla osoby w rodzinie.
Z akt sprawy, a w szczególności ustaleń dokonanych przez organ pierwszej instancji, wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe zamieszkując nieodpłatnie u znajomej w Jej domu. Prawdopodobnie korzysta ze wspólnych urządzeń kuchennych, sprzętów, naczyń wspólnie ze znajomą. Nadto ma przyznaną pomoc w formie żywnościowej. Dysponuje dochodem w wysokości 701 zł miesięcznie, co pozwala mu na pokrycie niezbędnych innych wydatków, w sytuacji gdy jego podstawowe potrzeby życiowe są zabezpieczone (mieszkanie, wyżywienie).
Kolegium podkreśliło, że decyzja dotycząca przyznania zasiłku celowego jest z mocy prawa decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego, po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny oraz na skutek uznania przez organ wystąpienia "szczególnego przypadku". Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może pokrywać w całości lub w części koszty związane z opłatami za gaz, prąd, wodę, ogrzewanie, rachunki za leki, odzież, żywność itp.
Decyzja podejmowana w granicach tzw. uznania administracyjnego polega na możności dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny oraz na skutek uznania przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia w świetle całokształtu sytuacji życiowo-bytowej osób korzystających z pomocy społecznej. Inaczej, niż w sytuacji np. zasiłku stałego -udzielając wnioskowanego w niniejszej sprawie zasiłku celowego organ administracyjny nie ma obowiązku jego udzielenia w świetle przepisów tylko w następstwie stwierdzenia, że w sprawie występują okoliczności uzasadniające jego przyznanie.
Kolegium wyjaśniło nadto, że podstawowym celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Oznacza to, że pomoc ze środków pomocy społecznej ma co do zasady charakter doraźny i ma umożliwić wyjście z trudnej sytuacji, a nie powinna stanowić stałego i wyłącznego źródła utrzymania dla osób i rodzin posiadających własne zasoby i możliwości, choćby były one umiarkowane i ograniczone. Nie jest także dopuszczalne wnioskowanie o pomoc w celu pokrycia każdej pojawiającej się potrzeby. Bezzasadne jest wysuwanie roszczeń o pokrywanie przez organy udzielające pomocy społecznej całości kosztów utrzymania się danej osoby. Natomiast jednym z zadań organów przyznających pomoc jest na tyle dobrze rozeznać sytuację beneficjenta pomocy, żeby nie udzielać pomocy na całość kosztów utrzymania, ale tylko na te, które są niezbędne w danej chwili.
Odnosząc się do przedmiotowej sprawy Kolegium wskazało, że niewątpliwie sytuacja skarżącego jest trudna, niemniej jednak organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować zadania z zakresu pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są więc upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. W takich sytuacjach odmowa ich przyznania osobie ubiegającej się o tego rodzaju świadczenia może być podyktowana wyłącznie brakiem dostatecznych środków na ich pokrycie i to nawet wówczas, gdy potencjalny beneficjent, z uwagi na swoją sytuację osobistą i majątkową, spełnia kryteria niezbędne do ich otrzymania (wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 447/21).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżący wskazał, że przeprowadzając się do Gminy stał się obywatelem drugiej kategorii, bowiem mieszkając w K otrzymywał świadczenie o jakie wnioskował.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale nie z przyczyn w niej wskazanych.
Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r., poz. 876 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) w celu zaspokojenia potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy.
W myśl art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Analiza powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest decyzją uznaniową, co potwierdza użycie przez ustawodawcę w treści przepisu sformułowania; "może być przyznany".
Kontrola legalności dokonywana jest przez Sąd tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2020 r., sygn. I OSK 1011/20, CBOSA).
Sąd dokonując zatem kontroli legalności decyzji uznaniowej bada, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 2429/14, CBOSA). Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza zatem dowolności, bo możliwość wyboru przez organ spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie przez ustawodawcę ram w konkretnej kategorii spraw. Doznaje ono również ograniczenia postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7, uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), jak i zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej, wskazanymi w art. 2 i 3 oraz w art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Postanowienia artykułów: 7 i 77 § 1 k.p.a. nakazują więc organom respektowanie interesu indywidualnego do granic jego kolizji z interesem publicznym. Ustalenie treści interesu publicznego w konkretnej sprawie administracyjnej wiązać się będzie z celami regulacji prawnej stanowiącej materialnoprawną podstawę dla rozstrzygnięcia takiej sprawy.
W rozpoznawanej sprawie trafnie podniosło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że organ pomocowy musi również uwzględniać nie tylko potrzeby osoby wnioskującej o przyznanie pomocy, ale także swoje możliwości finansowe, a nadto ilość osób potrzebujących pomocy w danej gminie.
Z powyższego wynika, że w celu rozstrzygnięcia, czy wnioskodawca spełnia kryteria uprawniające go do przyznania pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej, obowiązkiem organu jest ustalenie sytuacji materialno-bytowej osoby ubiegającej się o jej przyznanie w zgodzie z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W szczególności obowiązkiem organu jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, albowiem w sprawach z zakresu pomocy społecznej regulacje art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej pozwalają przyjąć, że wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu, pozwalającym na zebranie informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie.
W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, orzekające organy podjęły rozstrzygnięcia zbyt automatycznie, bez ustalenia co najistotniejsze, sytuacji zdrowotnej skarżącego.
Oczywiście, że rację ma Kolegium, iż nie wszystkie żądania beneficjentów muszą być spełnione, ale właśnie na tym polega działanie w ramach uznania i przyznanie organowi możliwości wyważenia, czy uwzględni interes indywidualny beneficjenta i do jakich granic w kolizji z interesem publicznym, by organ tego dokonał i przedstawił w motywach rozstrzygnięcia, z jakich uzasadnionych powodów, by nie narazić się na zarzut dowolności, nie uwzględnił żądania, czy też żądań, skarżącego.
Skarżący domagał się przyznania pomocy na zakup środków medycznych, środków czystości, artykułów higienicznych oraz posiłków (ekwiwalent pieniężny). O ile zgodzić się można ze stanowiskiem organów, że skoro ma on przyznaną pomoc w formie żywnościowej, to w kwestii tej organy miały prawo odmówić przyznania mu pomocy na ten cel pod warunkiem, że pomoc w tym zakresie jest wystarczająca. Niewystarczające są natomiast ustalenia organów w pozostałym zakresie. W tych kwestiach niedopuszczalne są założenia. Stwierdzenie organu, że skarżący prawdopodobnie korzysta ze wspólnych urządzeń kuchennych, sprzętów, naczyń wspólnie ze znajomą, u której nieodpłatnie zamieszkuje, nic w tej sprawie nie przesądza. To organ winien ustalić dokładnie sytuację materialnobytową i zdrowotną skarżącego na tyle, by nie było wątpliwości i niedomówień. Jeżeli organ pomocowy przeprowadza wywiad środowiskowy, jak to miało miejsce w sprawie, to pod tym kątem pracownik socjalny powinien także dokonać ustaleń mając na względzie złożone żądanie skarżącego, gdyż wszystkie te okoliczności podlegają przecież ocenie organu. Istotnie, przyznanie zasiłku celowego z art. 39 ustawy na zakup leków nie może być równoznaczne z przyznaniem zasiłku celowego na zakup jakichkolwiek leków, lecz jedynie tych, które z punktu widzenia medycznego są niezbędne i konieczne w procesie leczenia. Zasiłek celowy przyznaje się na niezbędne potrzeby bytowe, a więc takie potrzeby, bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia
lub zdrowia. W tej sytuacji samo zgłoszenie potrzeby udzielenia pomocy na określony cel nie przesądza automatycznie o uwzględnieniu żądania. Cel, na jaki ma być przyznana pomoc winien być bowiem szczegółowo udokumentowany. W przypadku zgłoszenia potrzeby dofinansowania zakupu leków, samo złożenie wniosku nie jest wystarczające dla ustalenia zakresu i niezbędności tej potrzeby. Przyznanie świadczenia na ten cel jest bowiem uzasadnione w sytuacji, kiedy wnioskodawca udokumentuje, że stosowanie leków jest konieczne i niezbędne z medycznego punktu widzenia. Wymóg stosowania określonych leków i rehabilitacji musi być zatem potwierdzony stosownym zaświadczeniem lekarskim, receptą bądź kartą informacyjną leczenia szpitalnego. Dopiero na podstawie takich dokumentów organ może ocenić potrzeby wnioskującego o pomoc w pokryciu kosztów leczenia (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2015 r., sygn. I OSK 2259/13, dostępny pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zdaniem Sądu, orzekające organy nie uzasadniły w sposób wymagany przepisami postępowania administracyjnego – art. 7, 77, 80 k.p.a. oraz celami i zasadami pomocy społecznej – podjętego rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Podkreśliły jedynie okoliczność, że skarżący ma zapewnione mieszkanie i żywność, a dysponując kwotą 700 zł jest w stanie opłacić leki. Budzi wątpliwości kategoryczne stwierdzenie organu pierwszej instancji, że skarżący przedstawił jedynie faktury z kwietnia 2021 r. na kwoty 31,98 zł i 17,36 zł, a w czerwcu na kwoty 4,99 zł i 23,99 zł. Rzeczywiście przy wniosku skarżącego znajdują się faktura nr [...] na kwotę 4,99 zł (k. 51 akt administracyjnych), faktura nr [...], na kwotę 23,99 zł oraz faktura nr [...] na kwotę 249,83 zł, z tym że do zapłaty pozostało 17,36 zł, faktura nr [...] na kwotę 31,98 zł. Do wniosku dołączone zostały jednakże wystawione przez aptekę specyfikacje sprzedaży: nr [...] na kwotę 146,61 zł (k. 47 akt administracyjnych), nr [...] na kwotę 87,98 zł (k. 46 akt administracyjnych), i nr [...] na kwotę 23,14 zł (k. 45 akt administracyjnych). Już z powyższego wynika, że nie odpowiada więc prawdzie stwierdzenie organu pierwszej instancji. Nadto, w odwołaniu skarżący twierdził, że przedstawiał wyniki badań świadczące o pogarszającym się jego stanie zdrowia, przedstawił terminy badań, w tym rezonansowych oraz EKG metodą Holtera, kartę informacyjną leczenia szpitalnego, a w szczególności zaświadczenie lekarskie z daty 28 lipca 2021 r., z którego treści wynika, że jest leczony specjalistycznie, wymaga leków, opieki lekarskiej szczególnej, diety, wymaga rehabilitacji. Ponadto, skierowanie do pracowni diagnostycznej, ale także i specyfikacje sprzedaży z apteki nr [...] na kwotę 92,04 zł (k. 72 akt administracyjnych, nr [...] na kwotę 234,98 zł (k. 71 akt administracyjnych), fakturę proforma nr [...] od optyka na kwotę 400 zł. Wszystkie powyższe dokumenty dołączone zostały do odwołania. Organy nie wykazały, czy leki te są niezbędne skarżącemu, i w jakiej wysokości skarżący może pokryć koszt ich zakupu wykorzystując własne zasoby jakimi dysponuje bez koniecznego uszczerbku na swoje utrzymanie, a jakiej wysokości może być mu udzielona pomoc finansowa i z jakich względów. Organy muszą w tym ostatnim, zakresie zająć stanowisko, czy w sytuacji zdrowotnej skarżącego wykup takich, a nie innych leków jest niezbędny dla jego zdrowia. Wyjaśnienia też wymaga twierdzenie skarżącego, że miesięczny koszt jego wyżywienia przy korzystaniu z pomocy ośrodka przy ul. R wynosi 500 zł. W takim razie na jakiej podstawie organ pierwszej instancji, a zaakceptowało to orzekające w drugiej instancji Kolegium, stwierdził, że skarżący dysponując miesięcznie kwotą 701,00 zł jest w stanie z własnych zasobów zrealizować swoje potrzeby, w tym zakup leków, skoro nawet organ nie przeprowadził i nie przedstawił bilansu dochodów i wydatków skarżącego i nie odniósł się do tych kwestii.
Konkludując w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup środków medycznych, środków czystości, artykułów higienicznych i posiłków zapadła z przekroczeniem uznania administracyjnego i nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym. Organy w uzasadnieniu podjętych rozstrzygnięć nie zawarły przekonywujących argumentów, że podjęcie w tym wypadku negatywnych decyzji było zasadne z punktu widzenia przepisów regulujących zasady i tryb udzielania pomocy społecznej. Postanowienia art. 107 § 3 k.p.a. jasno mówią, że organ ma przedstawić uzasadnienie faktyczne, jak i prawne w podjętej decyzji. Uzasadnienie decyzji Kolegium w części rozważań prawnych w ogóle nie odnosi się do niniejszej sprawy i mogłoby by być zawarte w każdej innej sprawie z zakresu pomocy społecznej w kwestii przyznania zasiłku celowego z art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Jedynie fragment, gdzie Kolegium wskazało, (...) że z akt sprawy, a w szczególności z ustaleń organu pierwszej instancji wynika (...) odnosi się do specyfiki niniejszego postępowania administracyjnego. Z zasady dwuinstancyjności wynika też obowiązek dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Taka konstrukcja uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które pełni niebagatelną rolę, bo odzwierciedlać ma motywy podjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia, w kontekście zasady dwuinstancyjności budzi wątpliwości.
Mając na względzie uchybienia organów przepisom postępowania administracyjnego, artykułów: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, jako wydane z przekroczeniem ram uznania administracyjnego.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI