III SA/Kr 1780/22

III SA/Kr 1780/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-10-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-11-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jakub Makuch /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 77/25 - Wyrok NSA z 2025-06-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
Art. 3, art. 4, art. 11  ust. 2, art. 12, art. 39, art. 107
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
|Sygn. akt III SA/Kr 1780/22 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędziowie: WSA Jakub Makuch (spr.), Asesor WSA Marta Kisielowska, , Protokolant: Starszy Referent Monika Kostecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2023 r., sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 września 2022 r., znak nr SKO.PS/4110/560/2022 w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek okresowy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 22 września 2022 r., znak SKO.PS/4110/560/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia 19 lipca 2022 r. orzekającej o uchyleniu decyzji z dnia 16 stycznia 2020 r. o przyznaniu J. K. (dalej: "skarżąca") zasiłku okresowego od dnia 1 lipca 2022 r. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 2, art. 3, art. 4, art. 8, art. 37, art. 106 i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, dalej: "u.p.s.") oraz art. 163 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.").
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 24 maja 2022 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy w stałym miejscu zamieszkania skarżącej na os. [...] w W., w trakcie którego ustalono, ze sytuacja skarżącej uległa zmianie. W ocenie organu, skarżąca w rzeczywistości od lat prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z A. B., a nadto z uwagi na opłacanie gotówką od października 2021 r. hostelu (o zwrot tych kwot zwracała się do pomocy społecznej) nie ujawniała rzeczywistych swoich dochodów.
W ocenie organu opłacanie pobytu w hostelu, w sytuacji gdy skarżąca miała dostęp do lokalu mieszkalnego, należało uznać za zbytkowny wydatek. Organ podkreślił, że z okoliczności faktycznych sprawy wynikało, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo z A. B. Świadczyło o tym w szczególności wspólne zamieszkiwanie, wspólne korzystanie z mieszkania i znajdujących się w nim urządzeń, wspólne podejmowanie decyzji związanych z miejscem zamieszkania, wspólne ponoszenie kosztów mieszkania i utrzymania, udzielanie sobie pełnomocnictw oraz upoważnień. A także sposób formułowania stanowiska w sprawie – we wspólnym imieniu skarżącej i A. B.
W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzucił:
- naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej;
- art. 7, 8, 10, 11, 23, 77, 80, 81 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dogłębnego zbadania okoliczności sprawy;
- zaniechania art. 304 k.p.k. poprzez brak zawiadomienia przez organ o podejrzeniu popełnienia przez organ w związku z podejrzeniem, że skarżący poświadcza nieprawdę;
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegający na przyjęciu, że strona ma własne zasoby finansowe i ma możliwość samodzielnego zabezpieczenia swojego bytu oraz prowadzi gospodarstwo domowe z inną osobą.
Decyzją z dnia 22 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. Organ wskazał, że pracownik socjalny w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego stwierdził, że miała miejsce zmiana sytuacja skarżącej. W związku z tym wszczęto postępowanie w sprawie weryfikacji uprawnień skarżącego do pobierania zasiłku stałego. Łączny dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 747 zł i nie przekraczał określonego u.p.s. kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Organ II instancji wskazał, że przyczyną uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek stały jest stwierdzona przez pracownika socjalnego dysproporcja pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową strony. Skarżąca wykazał dochód w wysokości 747,50 zł a od maja 2022 r. opłaca gotówką pobyt w Hostelu A., a od października 2021 r. w Hostelu R. Zdaniem Kolegium organ I instancji wykazał, że skarżąca posiada środki na zaspokajanie niezbędnych potrzeb bytowych. Ma bowiem zapewnione zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, poprzez nieograniczony dostęp do lokalu mieszkalnego na os. [...], ponieważ w toku postępowania nie zostało wykazane, że aby w lokalu występowały warunki zagrażające zdrowiu. Organ zwrócił uwagę, że przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. przewiduje również możliwość uchylenia decyzji w przypadku zmiany sytuacji osobistej strony. Kolegium wskazało, że oświadczenia skarżącej o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego pozostają w sprzeczności ze stanem faktycznym. W ocenie organu, wbrew odmiennym oświadczeniom skarżącego, prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z A. B. Skarżąca mieszka z A. B. od 11 lat, wspólne wynajmują pokój w hostelu, wspólnie regulują rachunki za mieszkanie, reprezentują się wzajemnie przed urzędami i osobami trzecimi.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:
- naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy – art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niewyjaśnienie zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącego oraz jego możliwości majątkowych;
- zaniechanie zastosowania art. 304 k.p.k. i złożenia zawiadomienia o przestępstwie oraz zaniechanie zabezpieczenia wszystkich wskazanych dowodów w złożonym odwołaniu z dnia 3 sierpnia 2022 r. do sprawy, mimo obowiązku wynikającego z art. 304 k.p.k.;
- naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy- art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia skarżącemu przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, co doprowadziło do naruszenia istotnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada przekonywania;
- naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to poprzez brak zapoznania się ze wskazanymi, lecz niezabezpieczonymi dowodami, co spowodowało wydanie decyzji bezpodstawnej i bez dowodów, tym samym doprowadziło do niedopełnienia obowiązków przez pracowników Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, które nie zabezpieczyło dowodów;
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę do wydania decyzji a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na tym, że organ II instancji oparł swoją decyzję bez właściwego zbadania akt skarżącego i wskazanych dowodów, opierając swoją decyzję jedynie na tym, co zostało wskazane w decyzji MGOPS w W. z dnia 3 sierpnia 2022 r.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez SKO w Krakowie z nakazem dokładnego zebrania akt i wskazanych dowodów, nakazanie SKO zastosowania art. 304 k.p.k., przeprowadzenie szczegółowej kontroli SKO w Krakowie z uwagi na zaniedbania do jakich doszło przed wydaniem decyzji, przyznanie skarżącemu pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata Ł. W., zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów prawem przepisanych.
Na rozprawie w dniu 17 października 2023 r. Sąd nie dopuścił A. B. do udziału w charakterze pełnomocnika skarżącej. Obecny na sali rozpraw A. B. wyjaśnił bowiem, że skarżąca jest byłą żoną kuzyna czyli syna brata jego matki. Sąd poinformował przy tym, że występujący dotychczas jako pełnomocnik w postępowaniu administracyjnym A. B., może uczestniczyć w rozprawie w charakterze publiczności. A. B. oświadczył więc, że korzysta z prawa jawności rozprawy i zostaje na Sali w charakterze publiczności.
Skarżąca złożyła do akt sprawy pismo procesowe z 15 października 2023 r. zawierające opis mieszkania w W. na os. [...] oraz dokumenty potwierdzające jej zły stan zdrowia, a także korespondencję z urzędami w sprawie wad mieszkania na ul. [...]. Wyjaśniła także, ze nawet policja powołała biegłego kominiarza, który stwierdził niedrożność wentylacji, ale wtedy policja odrzuciła tę opinię. Skarżąca wyjaśniła, że początkowo A. B. wynajmował dla niej odrębne mieszkanie, o czym MOPS doskonale wiedział; potem zamieszkali wspólnie. Skarżąca zaprzeczyła, że nie wpuściła pracownika MOPS-u do mieszkania w W., bo jej tam nie było. Nikt jej nie uprzedził kiedy będzie przeprowadzany wywiad. Skarżąca potwierdziła, że pożycza (200, 300 i 500 zł) od różnych osób, ale te osoby nie życzyły sobie ujawniania swoich personaliów. W ocenie skarżącej twierdzenia MOPS-u są kłamstwem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ organy nie zgromadziły w sposób wystarczający pełnego materiału dowodowego, co uniemożliwiło Sądowi przeprowadzenie kontroli zaskarżonej decyzji.
Na wstępie Sąd wyjaśnia, że niedopuszczenie do udziału w postępowaniu A. B. w charakterze pełnomocnika skarżącej wynika z art. 35 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a.". przepis ten stanowi, że pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. A. B. nie posiada uprawnień adwokata lub radcy prawnego, co Sądowi znane jest z urzędu. Wyjaśnienia złożone na rozprawie co do stopnia pokrewieństwa ze skarżącą wskazują, że A. B. nie jest ani małżonkiem, nie należy tez do kręgu osób wymienionych w ww. art. 35 § 1 p.p.s.a. Nie ma przy tym znaczenia fakt, ze A. B. był pełnomocnikiem skarżącej w postepowaniu administracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 33 § 1 k.p.a. pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych. Nie ma więc w postępowaniu administracyjnym tego typu ograniczeń jako w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi Sąd podkreśla, że poniżej przedstawiona argumentacja jest praktycznie tożsama z uzasadnieniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 28 września 2023 r., III SA/Kr 1773/22. Wyrok ten wprawdzie dotyczył A. B., ale okoliczności faktyczne, podobieństwo przedmiotu postępowania oraz okoliczności faktycznych i stanu prawnego rozstrzyganej sprawy uzasadniają, w ocenie Sądu, powtórzenie zaprezentowanej w tym wyroku argumentacji.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 106 ust. 5 w zw. z art. 12 u.p.s. Zgodnie z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Jak stanowi art. 12 u.p.s. w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.
Zdaniem Sądu wadliwie wskazano w zaskarżonej decyzji, że doszło do zmiany sytuacji osobistej skarżącej, poprzez fakt, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z A. B. W ocenie Sądu stan faktyczny, a w rezultacie sytuacja osobista skarżącej, nie uległy zmianie, zmianie uległa natomiast jej ocena przez organy, które w oparciu o całokształt okoliczności sprawy przyjęły, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A. B. Organy niewątpliwie mogą dokonać odmiennej oceny stanu faktycznego niż przyjęta w innych wydanych przez nie decyzjach, o ile ocena ta zostanie wnikliwie uzasadniona. Jednakże, odmienna ocena stanu faktycznego nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że doszło do zmiany sytuacji osobistej skarżącej, w stosunku do tej, która istniała w momencie wydawania decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego. W rezultacie, brak było podstaw do powołania się na zmianę sytuacji osobistej skarżącej dla uzasadnienia uchylenia dotychczasowej decyzji, ponieważ zmiana taka nie nastąpiła. Zdaniem Sądu, niedopuszczalne jest uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku skarżącej z powołaniem się na nową ocenę sytuacji faktycznej przyjętej za podstawę uprzednio wydanej decyzji.
Zwrócić należy uwagę, że decyzja wydawana na podstawie art. 106 ust. 5 zd. drugie u.p.s. jest decyzją uznaniową, a w konsekwencji kontrola jej legalności dokonywana jest przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27 października 2020 r., I OSK 1011/20). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok NSA z 22 czerwca 2016 r., I OSK 2429/14). Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, należało również uwzględnić, że powołany art. 106 ust. 5 zdanie drugie u.p.s. ma charakter represyjny, daje bowiem podstawę do cofnięcia uprzednio przyznanego stronie prawa, z tej przyczyny konieczna jest ścisła interpretacja przesłanek wynikających z powołanego przepisu.
Sąd zwraca uwagę, że w postępowaniu o pozbawienie prawa do uprzednio przyznanego zasiłku w oparciu o art. 106 ust. 5 w zw. z art. 12 u.p.s. niewystarczające jest stwierdzenie istotnej dysproporcji pomiędzy deklarowaną a rzeczywistą sytuacją majątkową skarżącego, konieczne jest również stwierdzenie, że skarżący jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Należy wskazać, że organy w zaskarżonych decyzjach zasadnie przyjęły, że z całokształtu okoliczności sprawy wynika, że pomiędzy zadeklarowaną przez skarżącej wysokością dochodów, a jego rzeczywistą sytuacją majątkową zachodzi istotna dysproporcja. Wynika to bowiem w sposób jednoznaczny z faktu, że skarżąca ponosi znacznie wyższe wydatki na utrzymanie, niż deklarowana przez niego wysokość dochodów. Partycypuje bowiem w opłatach za mieszkanie na os. [...], a także opłaca pobyty w hostelu. Co więcej, z akt sprawy wynika, że skarżąca nie wyjaśniła skąd posiada środki na uiszczenie opłat za hostel, ani nie wyjaśnił organowi różnicy pomiędzy ujawnionymi dochodami a ponoszonymi przez skarżącego kosztami.
Sąd podziela również pogląd (por. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 11 stycznia 2018 r., VIII SA/Wa 366/17), że przy stosowaniu art. 12 u.p.s. organy administracyjne muszą pamiętać, że przepis ten ma charakter represyjny. Pojęcia dysproporcji pomiędzy udokumentowanymi dochodami a sytuacją majątkową wnioskodawcy nie można interpretować w sposób rozszerzający, ponieważ wprowadza on uregulowania dotyczące wyłączeń w zakresie przyznawania świadczeń osobom, które spełniły kryteria określone w przepisach ustawy odnoszące się do konkretnych świadczeń. Z tego powodu zastosowanie przedmiotowego przepisu w każdym przypadku musi być poprzedzone dokładnymi ustaleniami i wnikliwą oceną tych ustaleń. Podkreślić należy, że niedopuszczalne jest domniemywanie jakichkolwiek okoliczności, które stanowiłyby podstawę wydania decyzji o cofnięciu zasiłku, a takie stwierdzenia znalazły się w decyzji organu pierwszej instancji.
Podkreślić należy, że decyzja wydawana na podstawie art. 106 ust. 5 w zw. z art. 12 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Obowiązkiem organu jest w takich przypadkach wyczerpujące i wnikliwe wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji wszystkich okoliczności, które miały wpływ na jej podjęcie. Organ administracji, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany zatem, zgodnie z art. 7 k.p.a., załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (por. wyrok WSA w Warszawie, VIII SA/Wa 367/17).
W zaskarżonej decyzji, ani poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji nie znalazły się ustalenia organu dotyczące możliwości przezwyciężenia przez skarżącego trudnej sytuacji życiowej przy pomocy własnych środków. Należy podkreślić, że stan majątkowy osoby, której uprzednio przyznano świadczenie, musi wskazywać, że osoba ta jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku, gdy posiada znaczne zasoby finansowe, wartościowe przedmioty majątkowe lub nieruchomości (por. wyrok WSA w Łodzi z 29 stycznia 2019 r.; II SA/Łd 886/18). Tymczasem, organ wskazał jedynie, że skarżąca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, w postaci dostępu do lokalu na os. [...] w W., a zatem może przeznaczyć środki wydatkowane na hostel na przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej. Organy zupełnie pominęły podnoszoną przez skarżącego okoliczność, że lokal ten nie nadaje się do zamieszkania, nie odniosły się do twierdzeń skarżącej, ani przedstawionych dowodów. Co więcej, w wywiadzie środowiskowym stanowiącym podstawę wszczęcia niniejszego postępowania przeprowadzonym w lokalu na os. [...] w W.nie znalazły się żadne stwierdzenia ani obserwacje pracownika socjalnego dotyczące stanu lokalu.
W tym zakresie zaskarżone decyzje nie poddają się kontroli Sądu, ponieważ Sąd nie ma możliwości zweryfikowania zawartych zarówno w decyzji organu I instancji, jak i II instancji twierdzeń, że skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że stan techniczny lokalu uniemożliwia zamieszkiwanie w nim. Sąd nie ma również możliwości zweryfikowania twierdzeń skarżącej, że lokal nie nadaje się do zamieszkania.
Mając na względzie powyższe, należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., który mógł mieć wpływ na wynik sprawy – organ nie dokonał wszechstronnych ustaleń dotyczących kluczowych dla sprawy okoliczności.
W rezultacie, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, ze względu na brak dokonania przez organy kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych w oparciu o całokształt dowodów będących w dyspozycji organu, a także znanych organowi z innych toczących się z wniosku skarżącego postępowań. Podkreślić bowiem należy, że decyzja cofająca przyznane uprzednio uprawnienia powinna w sposób wyczerpujący wskazywać w oparciu o jakie dowody organ ustalił, że istnieje dysproporcja pomiędzy wykazanymi przez skarżącego dochodami a rzeczywistą sytuacją majątkową skarżącej, a także na jakiej podstawie organ ustalił, że skarżąca ma możliwość samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji, wykorzystując własne zasoby majątkowe.
Organy, dążąc do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej skarżącej, powinny wezwać skarżącego do wykazania źródeł finansowania opłaty za pobyt w hostelu, ustalić czy skarżąca ma możliwość przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej w oparciu o własne zasoby. Organy mogą również rozważyć przesłuchanie skarżącej, jeżeli spełnione zostaną przesłanki określone w art. 86 k.p.a. Dopiero po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, organy w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, dokonają ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, a w braku współpracy skarżącej w ustalaniu istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, rozstrzygną zgodnie z przepisami u.p.s. oraz k.p.a.
W ocenie Sądu prawidłowe są ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, w świetle których całokształt okoliczności faktycznych sprawy daje podstawy do stwierdzenia, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A. B. Zasadnie przyjęły organy, że okoliczność wspólnego dbania o zabezpieczenie potrzeb bytowych, wspólnego zamieszkiwania, korzystania z urządzeń domowych, wynajmowania wspólnego pokoju w hostelu oraz zastępowania się w postępowaniach oraz przed organami, daje podstawy do stwierdzenia, że skarżąca wbrew twierdzeniom podnoszonym w toku postępowania, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.
Sąd podziela również pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (por. wyrok WSA w Łodzi z 20 marca 2018 r.,. II SA/Łd 347/18), w którym przyjęto: “O prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przesądza wyłącznie oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, ale przede wszystkim ocena stanu faktycznego dokonana przez pracownika organu. Dla określenia, czy dana osoba jest osobą samotnie gospodarującą istotne jest więc ustalenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących. Wyjaśnienia w związku z tym wymaga, czy codzienne sprawy związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak: zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowywanie posiłków, załatwianie bieżących spraw życia codziennego (m.in. załatwienie spraw urzędowych, opieka nad dziećmi), odbywają się wyłącznie z udziałem jednej osoby, czy też przy współpracy innych osób przebywających w danym gospodarstwie dla osiągnięcia wspólnych celów bytowych. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również możliwość swobodnego i nieograniczonego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych".
Ponownie rozpoznając sprawę organy zgromadzą materiał dowodowy istotny dla ustalenia mających znaczenie w sprawie okoliczności faktycznych- dotyczących rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, osiąganych dochodów oraz dochodów deklarowanych, ustalą czy skarżąca wykorzystując własne zasoby może przezwyciężyć trudną sytuację życiową. W tym celu organy wykorzystają możliwości przewidziane przepisami k.p.a. oraz u.p.s., wzywając skarżącego do wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Następnie, w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, z uwzględnieniem obowiązku współdziałania skarżącej z organem, wydadzą rozstrzygnięcie, które uzasadnią zgodnie z art. 107 k.p.a. Organy prowadząc postępowanie zapewnią stronie prawa określone w art. 10 k.p.a.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organy przepisów Kodeksu postępowania karnego, Sąd zwraca uwagę, że ewentualne kwestie odpowiedzialności karnej nie należą do kompetencji sądów administracyjnych, a zatem nie mogą być elementem oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Sąd nie ma ponadto środków prawnych do zlecenia kontroli w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Krakowie, ani przeprowadzenia kontroli organu, który wydał zaskarżoną decyzję.
Sąd zapoznał się z przedłożonymi przez skarżącą na rozprawie w dniu 17 października 2023 r. dokumentami i zgodnie z art. 106 § 2 p.p.s.a. uwzględnił je przy ocenie legalności zaskarżonych decyzji.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Zdanie odrębne
Zdanie odrębne
Nie podzielam przyjętego przez Sąd kierunku rozstrzygnięcia tej sprawy. W moim przekonaniu, całokształt uwarunkowań faktycznych i prawnych ocenianego przypadku prowadzić winien do wniosku, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego odpowiadało jednak prawu, mimo zaprezentowania przez ten organ częściowo nietrafnych motywów. Skarga podlegać winna zatem oddaleniu.
W moim przeświadczeniu, zasadnie przyjęły organy administracji publicznej, że skarżąca nie wykazuje organowi wszystkich swoich dochodów. Ta okoliczność nie budziła wątpliwości także orzekającego Sądu. Powyższemu faktowi nie zaprzeczała również sama skarżąca, która w skardze wprost podała, że "organy wiedziały o tym, że jej wydatki przekraczały dochody, jednakże mimo to wykupywały przedkładane przez nią recepty". Z takiej sytuacji skarżąca wyprowadza jednak wniosek, że organy administracji publicznej winny to czynić nadal, mimo uzyskiwania przez skarżącą nieujawnianych organowi dochodów. Jak wskazał organ I instancji, po opłaceniu wydatków, pozostaje skarżącej miesięcznie "na życie" kwota ok. 204 zł, co daje ok. 7 zł na dzień. Realia współczesnych cen żywności, środków czystości, leków, odzieży, połączeń telefonicznych, transportu miejskiego, nie pozwalają uznać tej kwoty za realnie wystarczającą na zaspokojenie wskazanych potrzeb, nawet na minimalnym poziomie.
Przepis art. 12 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że "w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia."
W mojej ocenie, ogół okoliczności tej sprawy jasno wskazuje, że organy administracji publicznej były uprawnione do zastosowania przywołanego przepisu i w oparciu o tę podstawę prawną stosowaną w zw. z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, były też uprawnione do uchylenia decyzji o przyznaniu skarżącej zasiłku okresowego od 1.07.2022 r. Skoro niekwestionowane przez skarżącą wyliczenia organu wskazują na istnienie dysproporcji zachodzących między deklarowanymi dochodami skarżącej, a jej niewątpliwymi wydatkami, to dostrzec trzeba, że istnienie takich dysproporcji – stanowi właśnie jedną z przesłanek zastosowania wskazanych wyżej przepisów. Nadto, nieudokumentowane wpływy finansowe uzyskiwane są przez skarżącą co najmniej od czasu rozpoczęcia zamieszkiwania w hostelu tj. od października 2021 r. Już zatem długotrwałość tej sytuacji – w moim przekonaniu jednoznacznie dowodzi, że skarżąca jest jednak w stanie, wykorzystując własne (nieujawniane organowi) zasoby, przezwyciężać swoją trudną sytuację życiową, w rozumieniu art. 12 ustawy. Fakt, że skarżąca od wskazanej wyżej daty opłaca dwa mieszkania (w W. i hostel w K.), a nadto ponosi pełne koszty codziennego życia, przy uwzględnienia tego, że uzyskuje ona regularne wsparcie (określane jako pożyczki – vide także protokół rozprawy) – pozwalał organom administracji publicznej zasadnie uznać za spełnione przesłanki uprawniające do uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego (art. 106 ust. 5 ustawy w zw. z art. 12). Niecelowe jest zatem, w moim przeświadczeniu, sformułowane przez Sąd zalecenie do organów administracji, aby jeszcze dokładniej zbadały sytuację majątkową, zdrowotną skarżącej i oceniły, czy skarżąca może jednak przezwyciężyć swoją trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby. To, że możliwe jest funkcjonowanie skarżącej bez wsparcia z pomocy społecznej wynika właśnie z ustalonych okoliczności tej sprawy, tj. z faktu, iż przez stosunkowo długi czas (od 10.2021 r.) skarżąca swoje potrzeby była w stanie zaspokajać bez wsparcia z pomocy społecznej. Jak wskazałem, długotrwałość tej sytuacji oraz wysokość uzyskiwanych kwot z nieujawnionych źródeł, stanowiły dostateczną podstawę do wydania kontrolowanej w tej sprawie decyzji. Nadto, osobą współpartycypująca w kosztach życia skarżącej jest A. B., z którym – jak zasadnie wskazały organy administracji i co trafnie podzielił orzekający Sąd – prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe, a powyższa okoliczność niewątpliwie także przekłada się na spełnienie w tej sprawie przesłanki z art. 12 ustawy (możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej).
Zająć należało także stanowisko odnośnie do lokalu skarżącej znajdującego się w W. Sąd wskazał w tym aspekcie, że organy administracji nie odniosły się do akcentowanej przez skarżącą kwestii, że lokal ten nie nadaje się do zamieszkiwania. W moim przekonaniu, w realiach ocenianej sprawy zbędna jest potrzeba badania stanu mieszkania zajmowanego przez skarżącą w W. i bliższego odnoszenia się do tej kwestii. Skoro bowiem zajmowany przez skarżącą lokal komunalny w W. nie nadaje się – wg niej - do zamieszkiwania, a jednocześnie nie ulegało żadnych wątpliwości to, że skarżąca – w oparciu o posiadane (choć nieujawniane) zasoby – jest jednak w stanie opłacać ten, nienadający się do zamieszkiwania lokal oraz zapłacić za pobyt w hostelu – to powyższe dowodzi, że wykorzystując te własne nieujawniane zasoby, skarżąca jest w stanie zabezpieczyć swoje potrzeby mieszkaniowe. Stan zatem mieszkania w W., nie miałby więc kluczowego znaczenia w tej sprawie, gdyż skarżąca – jak wynika ze stanu faktycznego sprawy - może opłacić (tj. zapewnić sobie) inny lokal, dostępny na wolnym rynku (na rynkowych zasadach). Badanie więc kondycji mieszkania w W., wydaje się nie być celowe.
Z przedstawionych względów uważam, że skarga winna zostać oddalona.