III SA/Kr 1743/24

III SA/Kr 1743/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-09-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący/
Magdalena Gawlikowska
Michał Niedźwiedź /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 134 par. 1, art. 145 par. 1  pkt 1  lit. a  i c, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
Art. 153
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1230
Art. 24  ust. 4, art. 28 ust. 1-3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie WSA Michał Niedźwiedź (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2025 r. sprawy ze skargi I. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 sierpnia 2024 r., nr UP-589/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
1.1. Likwidator I. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w T. – nazywanej dalej "Spółką", zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości z tytułu wskazanych składek w części finansowanej przez płatnika za okres od listopada 2011 r. do lipca 2022 r. wraz z kosztami upomnienie i egzekucyjnymi oraz odsetkami. Wniosek opatrzony był datą 23 sierpnia 2023 r.
1.2. Decyzją z 19 października 2023 r. (nr 2209/2023) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Spółce uwzględnienia jej wniosku. Następnie, decyzją z 8 grudnia 2023 r. (nr UP - 920/2023) organ utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję.
1.3. Na skutek skargi wniesionej przez likwidatora Spółki, wyrokiem z 17 kwietnia 2024 r. (sygn. akt III SA/Kr 201/24) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję organu z 8 grudnia 2023 r.
W motywach wyroku WSA w Krakowie wyjaśnił, że podstawą prawną dla kontrolowanej decyzji był art. 28 ust. 1-3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.; dalej jako "u.s.u.s.").
Z wyjaśnień organu wynikało, że poddał on analizie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy na okoliczności przedstawione przez Spółkę m.in. we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, czy w oświadczeniu o stanie majątkowym z 14 września 2023 r. pod kątem spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. Powołał się również na bilanse finansowe, rachunki zysków i strat oraz sprawozdania finansowe, przedłożone – jak twierdzi organ odwoławczy – w toku postępowania. Dokonując analizy wskazał również, że korzystał z danych wygenerowanych z rejestrów centralnych (bazy REGON, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych). Na ich podstawie organ odwoławczy poczynił ustalenia zaprezentowane w decyzji. W aktach sprawy dokumenty te jednak się nie znalazły.
To zaś, w ocenie WSA w Krakowie, oznaczało, że organ nie dokonał własnych ustaleń odnośnie oceny wniosku Spółki o umorzenie należności z tytułu składek w świetle przepisów art. 28 u.s.u.s. W konsekwencji naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania, która została wyrażona w art. 15 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej jako "k.p.a."). Ponadto, w ocenie WSA w Krakowie, nie udokumentowanie okoliczności istotnych dla odtworzenia zaistniałego w sprawie stanu faktycznego oraz merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy, stanowiło również naruszenie art. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
We wskazaniach co do dalszego postępowania WSA w Krakowie zobligowało organ do utrwalenia w aktach sprawy materiału dowodowego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Dokumenty opisane w wydanej decyzji stanowiące podstawę ustaleń organu miały zostać włączone do akt administracyjnych prowadzonych przez organ. Następnie organ miał je przeanalizować w sposób pozwalający ocenić wniosek Spółki o umorzenie należności z tytułu składek w świetle przepisów art. 28 u.s.u.s.
1.4. Ponownie rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał 23 sierpnia 2024 r. decyzję o numerze UP - 589/2024, którą utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z 19 października 2023 r. (nr 2209/2023).
W motywach decyzji organ przedstawił sytuację majątkową Spółki, a następnie ustosunkował się do poszczególnych przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. warunkujących możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na ich całkowitą nieściągalność.
W przypadku przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. organ wyjaśnił, że Spółka, jakkolwiek znajduje się w likwidacji, nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Nadal jest bowiem przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 107 ze zm.) o swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto zgodnie z art. 274 § 3, art. 275 § 1 oraz art. 272 Kodeksu spółek handlowych spółka w likwidacji zachowuje swoją osobowość prawną, a jej byt prawny ustaje dopiero wraz z jej wykreśleniem z rejestru. Dopiero wówczas przestaje być ona przedsiębiorcą i od tego momentu można mówić o trwałym zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej.
W zakresie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. organ wyjaśnił, że w zakresie nieopłaconych składek Dyrektor ZUS Oddział w Tarnowie wszczął przymusowe dochodzenie należności, w ramach którego dokonano zajęcia wierzytelności Spółki z jej rachunków bankowych. Działanie to nie doprowadziło do wyegzekwowania jakichkolwiek środków, nie przesądza to jednak o całkowitej nieściągalności zaległości. Postępowanie egzekucyjne trwa bowiem dalej. Ponadto istnieje możliwość skierowania tytułów wykonawczych do właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego, celem prowadzenie egzekucji ze składników majątkowych, do których ZUS nie ma uprawnień. Dalej organ wskazał, że dodatkowo istnieje możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego w stosunku od likwidatora, wobec którego została wydana 1 lutego 2022 r. (nr RED/OS-7/2022) decyzja o solidarnej odpowiedzialności osoby trzecie za zaległości Spółki. Zgodnie z art. 116 Ordynacji podatkowej odpowiada on za zaległości Spółki całym swoim majątkiem, jeżeli egzekucja z majątku Spółki okazałaby się w całości lub w części bezskuteczna.
Dalej organ stwierdził, że o całkowitej nieściągalności zaległości nie może być mowy, ponieważ dalej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Dopóki postępowanie to trwa, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.
2.1. W skardze na powyższą decyzję Spółka podniosła zarzuty naruszenia:
- art 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną;
- art. 28 ust. u.s.u.s., gdzie należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i zachodzi w przypadku zaistnienia jednej z sześciu podanych okoliczności.
Ponadto "Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsko-Białej nr UP - 589/2024 z dnia 23 sierpnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 października 2023 r. nr 2209/2023 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek narusza także w sposób zasadniczy interes prawny (Spółki w likwidacji) związany z interesem podatnika i interesem publicznym poprzez uniemożliwienie zakończenia całkowitego procesu likwidacji przedsiębiorstwa i nie ponoszenia dodatkowych kosztów z tym związanych w wymiarze społecznym i ekonomicznym."
2.2. Spółka wniosła o uchylenie "Decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsko-Białej nr UP - 589/2024 z dnia 23 sierpnia 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 października 2023 r. nr 2209/2023 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek".
2.3. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
3.1. Skarga okazała się zasadna, chociaż częściowo z innych względów aniżeli w niej wskazano.
3.2. Rozstrzygając sprawę Sąd miał na uwadze to, że nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną – co wynika z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako "P.p.s.a."). Tym samym dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu.
3.3. Biorąc pod uwagę materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia kontrolowanej decyzji należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Wyjątek przewidziany w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jak trafnie zauważył organ, nie znajduje jednak zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Przepis ten dotyczy bowiem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, podczas gdy wniosek Spółki dotyczył składek finansowanych przez nią jako płatnika za osoby ubezpieczone oraz odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych pracowników. W konsekwencji wniosek Spółki mógł zostać rozpatrzony wyłącznie w ramach przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., a następnie doprecyzowanej w art. 28 ust. 3 tej ustawy.
3.4. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd miał również na uwadze, że w art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. posłużono się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, że regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje zatem organowi. Może on – ale nie musi – umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania wskazanej ulgi. Podkreślić jednak należy, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym ZUS obowiązany jest do wnikliwej i rzetelnej analizy całokształtu okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero tak przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki (odsetki) powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który, jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć ale nie musi.
W orzecznictwie wskazuje się jednak, że decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia.
Ponadto należy podkreślić, że czyniąc ustalenia faktyczne sprawy w toku postępowania dowodowego, a następnie dokonując subsumpcji tego stanu do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego przepisami oraz regułami logiki. W szczególności zastosowanie znajdują art. 7 k.p.a., stanowiący, że w postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz art. 77 § 1 k.p.a., z którego wynika, obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
3.5. W ocenie Sądu, wypowiedź organu w zakresie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.o.s., czyli dotyczącą tego, czy można było uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, okazała się niewystarczająca.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozważając tę przesłankę powinien w pierwszej kolejności ustalić wysokość kosztów egzekucji, a następnie zestawić je z informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Następnie powinien ocenić w jakim stopniu ewentualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne będzie skuteczne – uwzględniając przy tym zarówno z jakich praw majątkowych może być prowadzona egzekucja i jakie są prognozy jej efektywności. Dopiero wówczas może sformułować ocenę co do kwoty, którą może uzyskać w toku postępowania i zestawiwszy ją z kosztami egzekucyjnymi ocenić, czy wystąpiła omawiana przesłanka. Organ nie przeprowadził tego rodzaju analizy, co oznacza, że nie ustalił jednej z zasadniczych okoliczności, które pozwalałyby mu wypowiedzieć się, co do wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Ocena ta jest tym bardziej istotna, jeżeli weźmie się pod uwagę twierdzenia Spółki, co do braku jakiegokolwiek majątku. Twierdzenie te prima facie należy ocenić jako racjonalne, skoro według jej oświadczeń nie posiada ona majątku ruchomego, nieruchomego, wierzytelności, praw majątkowych i znajduje się od września 2022 r. w likwidacji. Powyższe znajduje również potwierdzenie w tym, że – jak sam organ przyznaje – w toku postępowania egzekucyjnego zajęto wprawdzie rachunki bankowe Spółki, nie uzyskano jednak w ten sposób żadnych kwot. Oznacza to, że organ naruszył art. 7 oraz art. 77 k.p.a.
Sąd dostrzega przy tym, że w ramach rozważań dotyczących art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. organ stwierdził, że o wystąpieniu zawartej w tym przepisie przesłanki nie może być mowy również z tego względu, iż w stosunku do likwidatora spółki orzeczono o jego solidarnej odpowiedzialności za zaległości Spółki jako osoby trzeciej (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 1 lutego 2022 r., nr RED/OS-7/2022). Tym samym, nawet w przypadku niemożliwości wyegzekwowania należności od Spółki z uwagi na bezskuteczność egzekucji, istnieje możliwość zaspokojenia zaległości z majątku osoby trzeciej.
Sąd – co do zasady – powyższy pogląd podziela. Tak długo, jak istnieją niewykorzystane możliwości wyegzekwowania zaległości, tak długo nie można mówić o ich całkowitej nieściągalności. Jedną z takich możliwości jest sięgnięcie do majątku osoby trzeciej, wobec której orzeczono o jej solidarnej odpowiedzialności za zaległości Spółki. Orzeczenie o umorzeniu w takim stanie rzeczy byłoby przedwczesne. Ostatecznie bowiem jednym z obowiązków Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności, a odstąpienie od tego obowiązku musi mieć wyraźną podstawę prawną w postaci spełnienia przesłanek umorzenia.
Powyższa okoliczność – tj. możliwość prowadzenie egzekucji z majątku osoby trzeciej – nie znajduje jednak potwierdzenia w aktach sprawy, ponieważ do akt nie załączono przywołanej przez organ decyzji z 1 lutego 2022 r. orzekającej o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości Spółki. Okoliczność tę organ powinien był ustalić kierując się treścią art. 80 k.p.a., w świetle którego oceny, czy dany fakt miał miejsce musi być przeprowadzona na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Tym samym, skoro w aktach administracyjnych sprawy brakuje wspomnianej decyzji, w tym zakresie ustalenia organu okazały się dowolne. Ponadto, wskazany powyżej brak uniemożliwia zweryfikowanie przez Sąd prawidłowości ustaleń, co do okoliczności faktycznych poczynionych przez organ.
3.6. Błąd organu dotyczył również przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Organ przyjął bowiem, że fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego, które prowadzone było wobec innych wierzycieli – nie ma znaczenia dla sprawy. Według organu z faktu tego nie można wnosić, że "umorzenie postępowań egzekucyjnych, w których dochodzono zobowiązań innych wierzycieli, jest niewystarczającą przesłanką do uznania, że w odniesieniu do zobowiązań z tytułu składek również zachodzą przesłanki jego umorzenia" (s. 9 decyzji).
Rzecz jednak w tym, że właściwa wykładnia art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. prowadzi do wniosku przeciwnego. Jest w nim bowiem mowa o stwierdzeniu braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z literalnego brzmienia tego przepisu należy wnosić, że o całkowitej nieściągalności może świadczyć bezskuteczność każdego postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego do uiszczenia składek. Tym co jest istotne w świetle tego przepisu jest zatem to, czy przyczyną owej bezskuteczności był brak majątku, i czy ów brak został stwierdzony przez komornika lub naczelnika urzędu skarbowego.
3.7. Sąd nie podzielił jednak zastrzeżeń Spółki, co do prawidłowości zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie zawiera definicji legalnej pojęcia "prowadzenia działalności" w odniesieniu do spółek kapitałowych. Uczyniono to jedynie w zakresie działalności prowadzonej przez osoby fizyczne (art. 8 ust. 6 u.s.o.s.). Nie oznacza to jednak, że pojęciu temu należy przypisać znaczenie wywiedzione z języka potocznego, które sprowadzałoby je do sfery faktycznej - jest ono bowiem swoiste dla języka prawnego. Mając na uwadze konieczność zachowania spójności systemu prawna i jednolitości terminologicznej języka prawnego należy zatem w ramach wykładni systemowej zewnętrznej uwzględnić znaczenie badanego pojęcia wynikające z aktów prawnych dla których jest ono właściwe. Tym samym przy jego interpretacji należy sięgnąć do ustawy z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz. 162) oraz ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1467; dalej jako "k.s.h.").
Ustawa Prawo przedsiębiorców przewiduje, że co do zasady działalność gospodarczą rozpoczyna się wraz z wpisem do rejestru przedsiębiorców (art. 17 ust. 1), za wyjątkiem spółek w organizacji, które mogą ją rozpocząć wcześniej (art. 17 ust. 3). Niemniej jednak ustawa ta nie precyzuje, kiedy następuje zaprzestanie jej prowadzenia przez spółki. Stanowi jedynie, że przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi nie mogą wykonywać działalności gospodarczej z chwilą wykreślenia z CEIDG (art. 26). Należy jednak przyjąć, że skoro warunkiem jej rozpoczęcia jest dokonanie wpisu we właściwym rejestrze, jej zakończenie zależne jest od wpisu o wykreśleniu z tego rejestru. Innymi słowy, tak długo, jak dany podmiot znajduje się w rejestrze, jest on przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 p.p. i prowadzi działalność gospodarczą rozumianą jako zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły (art. 3 p.p.).
Powyższe znajduje potwierdzenie w treści art. 274 § 3 k.s.h., zgodnie z którym w czasie prowadzenia likwidacji spółka zachowuje osobowość prawną, a równocześnie stosuje się względem niej przepisy dotyczące organów spółki, praw i obowiązków wspólników (art. 275 § 1 k.s.h.). Równocześnie tak długo, jak spółka pozostaje w likwidacji prowadzi ona działalność gospodarczą. Z art. 272 k.s.h. wynika natomiast, że rozwiązanie spółki następuje po przeprowadzeniu likwidacji, z chwilą wykreślenia spółki z rejestru. W konsekwencji należy podzielić stanowisko organu, zgodnie z którym dopiero ustanie bytu prawnego spółki i wykreślenie jej z Krajowego Rejestru Sądowego spowoduje, że przestanie być ona przedsiębiorcą; wtedy też dopiero można mówić o trwałym zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej.
3.8. Oprócz zasygnalizowanych w skardze wątpliwości, działając na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd zwraca uwagę, że w świetle obowiązującego obecnie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Dodatkowo, zgodnie z art. 11 pkt 1 lit. a) ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., nr 232, poz. 1378), bieg przedawnienia dla należności wcześniejszych uległ skróceniu z 10 lat do 5 i miał być liczony od 1 stycznia 2012 r. Kończył się on zatem najdalej 1 stycznia 2017 r., chyba że licząc według wcześniej obowiązujących przepisów, zakończyłby swój bieg przed tym terminem – wówczas przedawnienie następowało w dacie względniejszej dla zobowiązanego.
Powyższe wyjaśnienie jest o tyle konieczne, że wniosek Spółki obejmuje zaległości za okresy od listopada 2011 r., do lipca 2022 r. To zaś oznacza, że w dacie orzekania przez organ dla części z nich powinien upłynąć bieg terminu przedawnienia – o ile nie wystąpiły zdarzenia wymienione w art. 24 ust. 5-6 u.s.u.s., które przerywają bieg owego terminu. Organ kwestii tej jednak w żadnej mierze nie badał. Tymczasem jedynie istnienie należności z tytułu składek pozwala na merytoryczną ocenę przesłanek umorzenia. W przypadku ich przedawnienia postępowanie staje się bezprzedmiotowe, co w konsekwencji winno skutkować umorzeniem tego postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Nie można bowiem domagać się umorzenia należności składkowych, które są niewymagalne z uwagi na ich wygaśnięcie z powodu upływu czasu.
3.9. Sąd dostrzega również, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych działał w ramach związania prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 17 kwietnia 2024 r. (sygn. akt III SA/Kr 201/24).
W sprawie znajduje zatem zastosowanie art. 153 P.p.s.a., który zgodnie z przyjętym w orzecznictwie rozumieniem tego przepisu, ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Ocena prawna może przy tym dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. W tym kontekście należy zaznaczyć, że zasadniczym kryterium ponownej oceny legalności decyzji wydanej jest ustalenie, czy odpowiada ona wzorcom określonym w tego rodzaju wyroku. Niemniej jednak obowiązek ten może być wyłączony w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 9 lutego 2022 r., III FSK 5011/21; 2 marca 2021 r., III FSK 2414/21; 16 grudnia 2021 r., II FSK 856/19; 23 listopada 2021 .r, II FSK 567/19; 5 marca 2019 r., II FSK 3044/18; 21 lutego 2018 r., II FSK 353/16).
W związku z czym należy przypomnieć, że zasadniczą przyczyną uchylenia wcześniejszej decyzji organu przez WSA w Krakowie była niekompletność akt administracyjnych, na podstawie których organ rozstrzygnął sprawę wydając 8 grudnia 2023 r. swoją decyzję (UP-920/2023).
WSA w Krakowie we wspomnianym wyroku wskazało, że "w aktach administracyjnych sprawy, przedłożonych Sądowi wraz ze skargą, brak jest wniosku skarżącej o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, oświadczenia o stanie majątkowym z 14 września 2023 r., jak również bilansów finansowych, rachunków zysków i strat oraz sprawozdań finansowych. Nie ma w nich również danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych, na podstawie których organ odwoławczy poczynił ustalenia. Akta przedłożone Sądowi rozpoczynają się bowiem protokołem przekazania akt przez Oddział ZUS w Bielsko-Białej do Oddziału ZUS w Tarnowie, z którego wynika, że przekazywana dokumentacja źródłowa zawiera decyzję z 8 grudnia 2023 r. – 1 szt. oraz ZPP decyzji – 1 szt. Nie ma w aktach administracyjnych przedłożonych Sądowi, dokumentów i danych, na które powołał się organ odwoławczy."
Ponownie rozpoznając sprawę organ powyższe dokumenty załączył do akt sprawy – a co za tym idzie w tym zakresie zastosował się do wskazań sformułowanych w wyroku WSA w Krakowie.
Jak już było o tym mowa, nie ustrzegł się jednak przez podobnym błędem wydając decyzję z 23 sierpnia 2024 r. (nr UP-589/2024), w której zabrakło decyzji w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej (likwidatora) za zaległości składkowe Spółki. W konsekwencji czego w pełnym zakresie aktualne pozostaje stanowisko WSA w Krakowie z przywołanego wyroku, co do tego, że sąd administracyjny orzeka "na podstawie akt sprawy", co oznacza, że "przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu (zob. wyroki NSA z dnia: 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 806/10; 29 maja 2009 r., sygn. akt I FSK 506/08; 22 stycznia 2009 r., CBOSA). Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. W zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r. sygn. akt: II FSK 1665/06, CBOSA). Przypomnieć należy, że przez akta sprawy administracyjnej należy rozumieć w szczególności pełną dokumentację stanowiącą dowód przeprowadzonych przez organy administracyjne i strony czynności prawnomaterialnych i procesowych pozwalających na kontrolę prawidłowości ustaleń poczynionych w sprawie przez organy prowadzące postępowanie administracyjne (wyrok NSA z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2331/12, CBOSA).
Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem - co do zasady - materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania przed tym organem (zob. wyrok NSA z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt I OSK 2623/17, wyrok NSA z dnia 10 lipca 2014 r. sygn. akt I GSK 463/13, CBOSA). Orzekanie przez sąd administracyjny możliwe jest tylko na podstawie całości akt sprawy. Oznacza to, że orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno być podjęte nie tylko w oparciu o analizę uzasadnienia zaskarżonego aktu i wyjaśnienia stron, ale na podstawie całego materiału faktycznego i dowodowego zgromadzonego przez organ administracji."
3.10. Kierując się art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd stwierdza, że nie znalazł innych przyczyn przemawiających za koniecznością uchylenia kontrolowanej decyzji.
3.11. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną, a w szczególności:
- zbada przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego przez komornika, badając w tym zakresie przede wszystkim treść jego postanowień o umorzeniu (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.);
- ustali wysokość kosztów egzekucji, a następnie zestawi je z informacjami o nadającym się do egzekucji majątku Spółki (art. 28 ust 3 pkt 6 u.s.u.s.);
- załączy do akt sprawy decyzję orzekającą o solidarnej odpowiedzialności likwidatora Spółki za jej zaległości składkowe i uwzględni jej treść przy ocenie przesłanki zwartej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.;
- podejmie czynności w celu ustalenia, czy zaległości składkowe objęte wnioskiem Spółki nadal są wymagalne, czy też względem części z nich upłynął bieg terminu przedawnienia (art. 24 ust. 4 u.s.u.s.).
3.12. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jaj w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.