II SA/Ke 654/24

II SA/Ke 654/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2025-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Agnieszka Banach
Renata Detka
Sylwester Miziołek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c  w zw. z art. 135 , art. 200 w zw. z art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 104 ust. 4 art. 61 ust. 1,2, 7
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 § 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Agnieszka Banach, , po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 10 października 2024 r. znak: SKO.PS-80/3098/1161/2024 w przedmiocie ustalenia opłaty wniesionej zastępczo przez gminę za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz A. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 10.10.2024 r. znak: SKO.PS-80/3098/1161/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania A. S. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Stąporkowa z 4.04.2024 r. nr PS.5120.23.2024.MP.ZWOZ w przedmiocie:
1. ustalenia opłaty wniesionej zastępczo przez Gminę Stąporków za pobyt ojca (A. S.) R. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...] (dalej "DPS") w okresie od 1.02.2022 r. do 31.03.2022 r. w wysokości 6 071,64 zł,
2. odmowy odstąpienia od żądania zwrotu należności wynikających z ostatecznej decyzji z 16.05.2022 r.,
3. zobowiązania A. S. do zwrotu kwoty określonej w pkt 1 w terminie 14 dni od daty ostateczności niniejszej decyzji administracyjnej,
utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 3, art. 61 ust. 4 i art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W tym zakresie SKO wskazało, że organ administracji, wszczynając z urzędu postępowanie o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, zobowiązany jest ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Postępowanie w przedmiocie zwrotu należności oraz odstąpienia od żądania ich zwrotu jest jednym postępowaniem – wobec czego w jego ramach konieczne jest wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej. SKO, przystępując do kontroli zaskarżonej decyzji zauważyło, że:
- A. S. (zwany dalej "stroną") nie wywiązywał się z nałożonego na niego – na mocy decyzji Burmistrza Stąporkowa z 16.05.2022 r. – obowiązku uiszczania opłat za pobyt ojca w DPS;
- kolejną decyzją z 28.10.2022 r. organ I instancji orzekł o odmowie zwolnienia strony z odpłatności za pobyt ojca w DPS;
- od powyższej decyzji z 28.10.2022 r. pełnomocnik strony, z uchybieniem terminu, złożył odwołanie do SKO, które postanowieniem z 12.06.2023 r. orzekło o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę strony na to postanowienie – postanowieniem z 20.10.2023 r. o sygn. akt II SA/Ke 509/23;
- organ I instancji prawidłowo ustalił, że Gmina Stąporków (dalej "Gmina") poniosła zastępczo za stronę, zobowiązaną do ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, odpłatność z tego tytułu w okresie od 1 lutego 2022 r. do 31 marca 2022 r. w wysokości 6 071,64 zł.
Z uwagi na powyższe organ odwoławczy stwierdził, że strona – na podstawie art. 61 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 3 ustawy – zobowiązana jest do zwrotu na rachunek Gminy opłat zastępczo poniesionych przez Gminę z tytułu pobytu ojca odwołującego w DPS. W tym zakresie wskazano na przeprowadzoną analizę sytuacji majątkowej, bytowej i zawodowej odwołującego. Z wywiadu środowiskowego wynika, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada na utrzymaniu żadnych osób, a jej sytuacja zawodowa i finansowa pozostaje stabilna, jest osobą zdrową, aktywną zawodowo, zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, z miesięcznym wynagrodzeniem netto 4 320,19 zł. Powyższe, w ocenie SKO, nie uzasadnia zastosowania ulgi w postaci odstąpienia od żądania zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę, gdyż w przypadku odwołującego się sytuacja finansowa jego rodziny nie jest szczególna na tle innych osób. Faktem jest, że nadmierne obciążenie związane jest zwykle z trudną sytuacją materialną zobowiązanego, jednakże z obowiązku zwrotu ww. wydatków zwalniają jedynie niskie dochody, nieprzekraczające kryteriów ustawowych. Przy ocenie, czy żądanie zwrotu należności stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, należy mieć również na uwadze, że pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy).
Z tych względów materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania, wbrew zarzutom odwołania, nie daje podstaw – zdaniem SKO – do stwierdzenia, że doszło do naruszenia regulacji zobowiązujących organ I instancji do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz ustalenia faktów na podstawie całokształtu materiału dowodowego, ocenionego w ramach swobodnej oceny dowodów (art. 7, 77, 80 K.p.a.).
Organ II instancji, odnosząc się do zarzutów odwołania o nieprawidłowym obciążeniu strony opłatą za pobyt ojca w DPS oraz brakiem orzeczenia w zakresie zwolnienia strony z obowiązku wnoszenia opłat na podstawie art. 64 pkt 7 ustawy, wskazało że są one poza przedmiotem niniejszego postępowania. Kontrolowane obecnie postępowanie administracyjne nie dotyczy bowiem ustalenia stronie wysokości miesięcznej opłaty za pobyt ojca w DPS na podstawie art. 61 ustawy i zwolnienia z ponoszenia opłat. Odpłatność, której obecnie zwrotu dochodzi gmina, została ustalona decyzją z 16.05.2022 r. – od której strona nie składała odwołania. W rezultacie, w obecnie prowadzonym postępowaniu, dotyczącym ustalenia wysokości opłaty wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt ojca strony w DPS, nie znajduje zastosowania art. 64 pkt 7 ustawy – na który powołuje się strona w odwołaniu. Przepis ten umożliwia ewentualne zwolnienie osoby zobowiązanej z obowiązku wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca w DPS, nie dotyczy natomiast zwolnienia strony z obowiązku zwrotu Gminie odpłatności wniesionej zastępczo przez gminę za pobyt w DPS. Jeśli chodzi zaś o decyzje wydawane na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy (podstawa prawna kwestionowanego rozstrzygnięcia organu I instancji) to rozstrzygnięcia te mają charakter uznaniowy. Organ "może" odstąpić od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie – co oznacza, że nawet spełnienie przesłanek przewidzianych w tym przepisie nie zobowiązuje organu do odstąpienia od żądania zwrotu opłat. Inaczej rzecz ujmując, nawet po dokonaniu ustalenia, że strona spełnia przesłanki normatywne, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość zastosowania wskazanej instytucji ulgi, organ nie ma obowiązku orzec zgodnie z wnioskiem strony – co potwierdza judykatura.
SKO, reasumując, przyjęło, że w niniejszej sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 ustawy, uzasadniający odstąpienie od żądania zwrotu poniesionych zastępczo przez Gminę opłat za pobyt ojca strony w DPS, negując jednocześnie podniesione w odwołaniu zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, jak i materialnego. Jeśli chodzi o zwolnienie z odpłatności za pobyt w DPS na podstawie art. 64 pkt 7 ustawy to kwestia ta nie mieści się, zdaniem organu II instancji, w zakresie żadnej z przesłanek z art. 104 ust. 4 ustawy.
Niezależnie od powyższego SKO zauważyło, że "nie można stracić również z pola widzenia, że przed organem I instancji toczy się obecnie postępowanie w przedmiocie całkowitego zwolnienia Pana A. S. za pobyt ojca w DPS w związku ze złożonym przez niego wnioskiem z dnia 11.07.2023 r., którego ostateczny i prawomocny wynik będzie miał niewątpliwie wpływ na rozstrzygnięcie w tej sprawie".
W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję SKO, strona sformułowała zarzuty naruszenia:
1. art. 138 § 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie przez organ II instancji, w sytuacji gdy z zebranego materiału dowodowego sprawy wynika, że istniały podstawy do tego, by organ I instancji dokonał rewizji wydanego rozstrzygnięcia przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, m.in. przez to, iż organ ten nie uwzględnił okoliczności przedstawionych przez stronę co do tego, że powinna być zwolniona z odpłatności za pobyt ojca w DPS, a zatem nałożony nań obowiązek powinien zostać uchylony – a nie zmieniony poprzez zmianę jego wysokości;
2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie wybiórczej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie w całości jako swoje przez SKO stanowiska organu I instancji, ze stwierdzeniem że:
a) organ ten w prawidłowy sposób ustalił stan faktyczny sprawy i słusznie stwierdził, że w sprawie zostały spełnione przesłanki wynikające z przepisów ustawy, co w ocenie SKO uzasadniało dokonanie przez organ I instancji zmiany decyzji ustalającej zobowiązanie skarżącego w zakresie wysokości odpłatności za pobyt ojca strony w DPS;
b) w sprawie nie ma zastosowania art. 64 pkt 7 ustawy z uwagi na fakt, iż dane postępowanie dotyczyło zmiany ustalonego obowiązku, nie zaś ustalenia istnienia takiego obowiązku;
c) w sprawie nie ma zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy z uwagi na to, że sytuacja osobista strony nie stanowi przesłanki do zmiany decyzji dotyczącej ustalonego już obowiązku, podczas gdy organ I instancji, mając wiedzę co do tego, iż równolegle toczy się postępowanie co do istoty sprawy, tj. o istnienie obowiązku odpłatności za pobyt ojca strony w DPS, winien podjąć czynności zmierzające do wstrzymania procedowania w zakresie zmiany wysokości obowiązku,
- art. 7, art. 8 i art. 77 K.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania odwoławczego z naruszeniem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, w tym poprzez brak zawiadomienia strony o czynnościach poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji, przez co naruszone zostały podstawowe prawa strony w niniejszym postępowaniu.
W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że:
- po pierwsze, nie miała kontaktu z ojcem od 25 lat, wobec czego należy stwierdzić zerwanie więzi rodzinnych;
- po drugie, R. S. wyrokiem Sądu Rejonowego w Łodzi z 3 listopada 1997 r. został uznany za winnego tego, że w okresie od 1989 do listopada 1996 r. w Łodzi znęcał się fizycznie i moralnie nad żoną K. S. w ten sposób, że bił ją rękoma i pięściami po całym ciele, kopał, szarpał za odzież, ciągnął za włosy, uderzał jej głową o ścianę, dusił, groził pozbawieniem życia oraz używał słów wulgarnych powszechnie uznawanych za obelżywe, przy czym w dniach 13.01.1989 r., 21 sierpnia 1992 r, 24 sierpnia 1993 r., 11 października 1996 r. spowodował u pokrzywdzonej obrażenia ciała, które nie naruszyły czynności narządu ciała powyżej 7 dni – zatem ojciec skarżącego przez siedem lat znęcał się psychicznie i fizycznie nad jego matką – w okresie kiedy skarżący miał od 10 do 17 lat i był wówczas świadkiem tego, jak jego ojciec bił jego ukochaną matkę po całym ciele, kopał, szarpał, za odzież, ciągnął za włosy, uderzał głową o ścianę, dusił, groził pozbawieniem życia oraz używał wobec niej słów powszechnie uznawanych za obelżywe.
Skarżący powołał się również na art. 64 ust. 7 ustawy, wskazując że składał w dniu 29.06.2022 r. wniosek oraz szereg dokumentów ( akta administracyjne sprawy II SA/Ke 652/24 tut sądu), z których wynika, że ojciec nie wypełniał obowiązku alimentacyjnego i stosował względem nich przemoc. Tym samym, zdaniem strony, zachodzi podstawa do uznania, że spełnione zostały przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu bądź umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości, o czym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy, z uwagi na to, iż żądanie zwrotu wydatków na udzielone zniweczyłoby skutki udzielanej pomocy.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym – ze względu na złożony w tym zakresie wniosek organu, o którym został zawiadomiony pełnomocnik skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą:
1. ustalono opłatę wniesioną zastępczo przez Gminę Stąporków za pobyt ojca skarżącego w DPS w okresie od 1.02.2022 r. do 31.03.2022 r. w wysokości 6 071,64 zł,
2. odmówiono odstąpienia od żądania zwrotu należności wynikających z ostatecznej decyzji z 16.05.2022 r.,
3. zobowiązano A. S. do zwrotu kwoty określonej w pkt 1 w terminie 14 dni od daty ostateczności niniejszej decyzji administracyjnej.
Kwestie opłat za pobyt w DPS regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.), zwanej dalej "u.p.s.", która w art. 61 ust. 1 wskazuje osoby zobowiązane do wnoszenia opłat. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wysokość obciążeń osób zobowiązanych określa art. 61 ust. 2 u.p.s., stanowiąc, że opłatę z pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu (do wysokości 70% swojego dochodu), małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s.), zaś w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s.). Prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty polega na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną.
Uwzględniając treść cyt. regulacji wskazać trzeba, że genezą rozpoznawanej sprawy jest:
- po pierwsze, poniesienie przez Gminę Stąporków – zastępczo za skarżącego – odpłatności za pobyt jego ojca w DPS w okresie od 1.02.2022 r. do 31.03.2022 r. w wysokości 6 071,64 zł;
- decyzja Burmistrza Stąporkowa z 16.05.2022 r., którą ustalono stronie odpłatność za pobyt ojca w DPS za okresy od 18.10.2021 r. do 31.01.2022 r. i poczynając od 1.02.2022 r. – w kwocie po 3.035,82 zł miesięcznie.
Obecnie wydano decyzje w przedmiocie zobowiązania strony do zwrotu kwoty ustalonej opłaty wniesionej zastępczo przez Gminę Stąporków za pobyt ojca w DPS w okresie od 1.02.2022 r. do 31.03.2022 r. w wysokości 6 071,64 zł – z jednoczesną odmową odstąpienia od żądania zwrotu należności wynikających z ww. decyzji z 16.05.2022 r. – co konsekwentnie kwestionuje skarżący. W tym zakresie strona powołuje się na art. 64 pkt 7 u.p.s., zgodnie z którym osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Przedstawioną przez stronę argumentację stanowi to, że od 25 lat nie ma kontaktu z ojcem, a zatem doszło do zerwania więzów rodzinnych, a "w okresie kiedy skarżący miał od 10 do 17 lat był wówczas świadkiem tego, jak jego ojciec bił jego ukochaną matkę po całym ciele, kopał, szarpał, za odzież, ciągnął za włosy, uderzał głową o ścianę, dusił, groził pozbawieniem życia oraz używał wobec niej słów powszechnie uznawanych za obelżywe". Zaznaczyć trzeba, że twierdzenia skarżącego nie są gołosłowne, jako że w tym zakresie powołuje się na wyrok Sądu Rejonowego w Łodzi z 3 listopada 1997 r., w którym jego ojciec został uznany za winnego tego, że w okresie od 1989 do listopada 1996 r. w Łodzi znęcał się fizycznie i moralnie nad żoną K. S. w ten sposób, że bił ją rękoma i pięściami po całym ciele, kopał, szarpał za odzież, ciągnął za włosy, uderzał jej głową o ścianę, dusił, groził pozbawieniem życia oraz używał słów wulgarnych powszechnie uznawanych za obelżywe, przy czym w dniach 13.01.1989 r., 21 sierpnia 1992 r, 24 sierpnia 1993 r., 11 października 1996 r. spowodował u pokrzywdzonej obrażenia ciała, które nie naruszyły czynności narządu ciała powyżej 7 dni. Skarżący zarzuca organom brak uwzględnienia ww. kluczowych, jego zdaniem, okoliczności, podkreślając że w toku sprawy PS.5120.2.2021 złożył 29.06.2022 r. wyjaśnienia co do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, takich jak brak kontaktu z ojcem od 25 lat, czy uporczywe uchylanie się przezeń od obowiązku alimentacyjnego i stosowanie wobec strony przemocy fizycznej i psychicznej. W rezultacie organ I instancji miał wiedzę w tym zakresie – co zostało obecnie całkowicie pominięte, przy oparciu się jedynie na przepisach dotyczących zwrotu ponoszonych zastępczo przez Gminę opłat za pobyt w DPS. Dlatego też, zdaniem skarżącego, ww. okoliczności powinny dać SKO powód, by decyzję organu I instancji uchylić – w celu podjęcia w ponownie prowadzonym postępowaniu działań zmierzających do ustalenia, czy w ogóle zachodzi podstawa do określenia wysokości zobowiązania – skoro sporna jest sama zasadność istnienia przedmiotowego obowiązku.
Przeciwne stanowisko zajmuje organ odwoławczy, ograniczając się do analizy sytuacji majątkowej, bytowej i zawodowej odwołującego na podstawie wywiadu środowiskowego z 26.02.2024 r. – z konstatacją o braku uzasadnienia dla zastosowania ulgi w postaci odstąpienia od żądania zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę, jako że sytuacja finansowa rodziny skarżącego nie jest szczególna na tle innych osób. Jednocześnie SKO stwierdziło że:
- kwestia zwolnienia z odpłatności za pobyt w DPS na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s. jest "poza przedmiotem niniejszego postępowania" i nie mieści się, zdaniem organu II instancji, w zakresie żadnej z przesłanek art. 104 ust. 4 ustawy,
- obecne postępowanie administracyjne nie dotyczy ustalenia stronie wysokości miesięcznej opłaty za pobyt ojca w DPS na podstawie art. 61 ustawy i zwolnienia z ponoszenia opłat,
- odpłatność, której obecnie zwrotu dochodzi Gmina, została ustalona ostateczną decyzją z 16.05.2022 r.,
- w niniejszej sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy, uzasadniający odstąpienie od żądania zwrotu poniesionych zastępczo przez Gminę opłat za pobyt ojca strony w DPS.
Z argumentacją SKO, w świetle obecnych poglądów judykatury nie sposób się jednak zgodzić, uznając w konsekwencji wydane decyzje za podjęte przedwcześnie.
W ocenie Sądu wyszczególnione wyżej kwestie – na jakie w toku postępowania zwracała uwagę strona – wbrew stanowisku organów nie mogą pozostać bez wpływu na sprawę zwrotu opłat, wniesionych zastępczo przez Gminę, za pobyt jej ojca w DPS, zwłaszcza że, jak argumentuje strona, składała uprzednio w tym zakresie do sprawy głównej odpowiednie wyjaśnienia – których brak w aktach administracyjnych niniejszej sprawy. Z tego względu i mając na uwadze treść art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, choć w rozpoznawanej sprawie zastosowanie ma art. 104 ust. 4 u.p.s., względy które są decydujące o możliwości zwolnienia skarżącego z opłat, nie mogą być przez organy pomijane. Byłoby to z całą pewnością naruszeniem wspomnianej zasady sprawiedliwości. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której obciąża się opłatą za pobyt osoby w DPS jej dziecko, wobec którego osoba ta zachowywała się w przeszłości nagannie, nie wykonując podstawowych obowiązków rodzicielskich, takich jak wychowanie, opieka nad dzieckiem oraz łożenie na jego utrzymanie, ale także naruszając normy społeczne i etyczne (por. wyroki WSA w Rzeszowie z: 12.03.2019 r. o sygn. akt II SA/Rz 1403/18, z dnia 9.11.2021r. o sygn. akt II SA/Rz 1156/21, wyrok WSA w Łodzi z 25.09.2024 r. o sygn. akt II SA/Łd 544/24, wyrok WSA w Krakowie z 3.12.2024 r. o sygn. akt III SA/Kr 1223/24, dostępne - jak wszystkie powołane orzeczenia – na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).). Przepis art. 104 ust. 4 ust. 4 u.p.s., który stanowił podstawę materialnoprawną utrzymanej w mocy decyzji organu I instancji, stanowi że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. W ocenie Sądu – podzielającego w tym zakresie, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, stanowisko przedstawione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie z 5.12.2024 r. w wyroku o sygn. akt II SA/Rz 933/24 – brzmienie cyt. przepisu nie wyklucza wzięcia pod uwagę w przypadku skarżącego powołanych wcześniej okoliczności, które de facto wyczerpują przesłanki zwolnienia z opłaty przewidzianej w art. 64 pkt 7 u.p.s. Przepis art. 104 ust. 4 u.p.s. odwołuje się bowiem do ogólnie określonych "przypadków szczególnie uzasadnionych", przy czym w art. 64 pkt 7 u.p.s. wskazuje się nie tylko na rażące naruszenie przez mieszkańca DPS – względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty – "obowiązku alimentacyjnego" ale również "innych obowiązków rodzinnych". Należy przy tym podkreślić, że podobnie jak w przypadku uprawnień do zwolnień z art. 64 u.p.s. "szczególnie uzasadnione przypadki" wymieniono jedynie przykładowo, w formie katalogu otwartego – co oznacza, że strona ma prawo powoływać się na wszystkie przesłanki, które w jej ocenie mają wpływ na zasadność obciążenia jej opłatami za pobyt członka rodziny w DPS. Ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt mieszkańca w DPS do związanych tylko ze sferą materialnego statusu osób zobowiązanych – co miało miejsce w niniejszej sprawie – nie znajduje uzasadnienia w treści art. 64 u.p.s., mającego charakter otwartego katalogu okoliczności mogących prowadzić do zastosowania ulgi (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 20.10.2021 r. o sygn. akt II SA/Rz 1114/21). W ocenie Sądu taki też kierunek wykładni powinien zostać zastosowany przy interpretacji art. 104 ust. 4 u.p.s.
Ubocznie wskazać trzeba, że pomimo ostatecznego kształtu zaskarżonego rozstrzygnięcia, SKO zauważyło, że "nie można stracić również z pola widzenia, że przed organem I instancji toczy się obecnie postępowanie w przedmiocie całkowitego zwolnienia Pana A. S. za pobyt ojca w DPS w związku ze złożonym przez niego wnioskiem z dnia 11.07.2023 r.", ograniczając się jedynie do konstatacji, że "ostateczny i prawomocny wynik będzie miał niewątpliwie wpływ na rozstrzygnięcie w tej sprawie".
Brak uwzględnienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją skarżącego i wykazywanym przezeń faktem niewywiązywania się ojca wobec niego w przeszłości w sposób rażący z obowiązków rodzicielskich lub obowiązków alimentacyjnych, stanowi o istotnym, mającym niewątpliwie wpływ na wynik sprawy naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w powiązaniu z art. 104 ust. 4 u.p.s. W ponownym postępowaniu organy, ustalając sytuację skarżącego, wezmą pod uwagę również i te okoliczności, ewentualnie mając również na względzie "ostateczny i prawomocny wynik" ww. sprawy z wniosku strony z 11.07.2023 r.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, orzekł jak w pkt I sentencji wyroku – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c w zw. z art. 135 p.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II wyroku – na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty składa się kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika skarżącego obliczonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964).