III SA/Kr 1728/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził nieważność części regulaminu korzystania z cmentarzy komunalnych, uznając, że zawierał przepisy powtarzające regulacje ustawowe i wykraczające poza delegację ustawową.
Prokurator Rejonowy w Chrzanowie wniósł skargę na uchwałę Rady Miasta Trzebini dotyczącą regulaminu korzystania z cmentarzy komunalnych. Zarzucił, że część przepisów regulaminu powielała zakazy już istniejące w Kodeksie wykroczeń oraz innych ustawach, a także wykraczała poza upoważnienie ustawowe. Sąd administracyjny przychylił się do skargi, stwierdzając nieważność kwestionowanych paragrafów regulaminu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę Prokuratora Rejonowego w Chrzanowie na uchwałę Rady Miasta Trzebini w sprawie przyjęcia Regulaminu korzystania z cmentarzy komunalnych. Prokurator zarzucił uchwale naruszenie prawa poprzez powtórzenie zakazów już zawartych w przepisach ustawowych (m.in. Kodeksie wykroczeń) oraz wykraczanie poza delegację ustawową, w szczególności w zakresie zakazu spożywania alkoholu i przebywania w stanie nietrzeźwości. Sąd uznał argumentację Prokuratora za zasadną. Podkreślił, że akty prawa miejscowego mogą jedynie uzupełniać przepisy ustawowe, a nie je powtarzać ani modyfikować. Stwierdził, że zaskarżone przepisy regulaminu, dotyczące m.in. zakazu zakłócania ciszy, niszczenia mienia, żebrania, prowadzenia działalności handlowej i reklamowej, spożywania alkoholu i przebywania w stanie nietrzeźwości, stanowiły powtórzenie regulacji zawartych w Kodeksie wykroczeń, ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii. W związku z tym, Sąd stwierdził nieważność wskazanych części regulaminu jako istotnie naruszających prawo.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, uchwała organu samorządu terytorialnego nie może powtarzać przepisów zawartych w ustawach lub innych aktach prawnych wyższej rangi, ponieważ akty prawa miejscowego mają jedynie uzupełniać przepisy powszechnie obowiązujące, a nie je zastępować.
Uzasadnienie
Powtarzanie przepisów ustawowych w akcie prawa miejscowego jest zbędne, może prowadzić do dezinformacji i zmiany intencji prawodawcy, a także narusza zasadę, że akty prawa miejscowego są ustanawiane na podstawie i w granicach upoważnień ustawowych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (17)
Główne
u.s.g. art. 40 § 2 pkt 4
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Upoważnia organy gminy do stanowienia aktów prawa miejscowego w zakresie zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.
p.p.s.a. art. 147 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stwierdza nieważność aktu prawa miejscowego lub czynności z zakresu administracji publicznej w całości lub w części, jeżeli stwierdzi ich niezgodność z prawem.
Pomocnicze
u.s.g. art. 7 § 1 pkt 13
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Zadania własne gminy obejmują zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, w tym sprawy cmentarzy gminnych.
u.s.g. art. 18 § 2 pkt 15
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 91 § 1 i 4
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna, chyba że naruszenie prawa ma charakter nieistotny. Istotne naruszenie prawa to uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym.
Konstytucja RP art. 94
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Akty prawa miejscowego ustanawia się na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie.
Konstytucja RP art. 31 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.
u.o.c.i.c.z. art. 2 § 1
Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych
k.w. art. 51 § 1
Kodeks wykroczeń
Dotyczy zakłócania spokoju, porządku publicznego, spoczynku nocnego.
k.w. art. 124 § 1
Kodeks wykroczeń
Dotyczy niszczenia lub uszkadzania roślinności na terenach przeznaczonych do użytku publicznego.
k.w. art. 144 § 1
Kodeks wykroczeń
Dotyczy niszczenia lub uszkadzania urządzeń cmentarnych i nagrobków.
k.w. art. 603 § 1
Kodeks wykroczeń
Dotyczy prowadzenia sprzedaży na terenie należącym do gminy lub będącym w jej zarządzie poza miejscem do tego wyznaczonym.
k.w. art. 145
Kodeks wykroczeń
Dotyczy składowania śmieci.
k.w. art. 58 § 1 i 2
Kodeks wykroczeń
Dotyczy żebrania w miejscu publicznym.
k.w. art. 63a § 1
Kodeks wykroczeń
Dotyczy umieszczania ogłoszeń, plakatów itp. w miejscach do tego nieprzeznaczonych.
u.o.w.i.p.a. art. 14 § 6
Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi
Upoważnia rady gmin do ustanowienia czasowego lub stałego zakazu sprzedaży, podawania, spożywania oraz wnoszenia napojów alkoholowych w niewymienionych w ustawie miejscach, obiektach lub na określonych obszarach gminy, ze względu na ich charakter.
u.o.p.n. art. 62 § 1
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii
Dotyczy posiadania środków odurzających lub substancji psychotropowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zaskarżona uchwała zawiera przepisy powtarzające regulacje ustawowe (Kodeks wykroczeń, ustawy szczególne). Zaskarżona uchwała wykracza poza delegację ustawową zawartą w art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. Zakaz spożywania alkoholu i przebywania w stanie nietrzeźwości na cmentarzu został wprowadzony z naruszeniem zasad dotyczących podstawy prawnej i potencjalnym naruszeniem wolności poruszania się.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organu, że przepisy zostały wprowadzone dla uniknięcia incydentów i zwiększenia czytelności regulaminu.
Godne uwagi sformułowania
uchwała organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego nie może regulować jeszcze raz tego co zostało zawarte w obowiązującej ustawie. Taka uchwała jako istotnie naruszająca prawo jest nieważna. Powtórzenie regulacji ustawowych powoduje ponowne nadanie normie ustawowej mocy obowiązującej podczas gdy w istocie obowiązuje ona już od daty określonej w ustawie. aktywność prawodawcza organów samorządu terytorialnego musi mieścić się w granicach wyznaczonych przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego. nie oznacza to domniemania upoważnienia organów samorządu terytorialnego do działalności prawodawczej wykraczającej poza normy przepisów rangi ustawowej oraz akceptacji legislacji lokalnej naruszającej zasady techniki prawodawczej. akt ten nie może naruszać nie tylko regulacji ustawy zawierającej delegację do jego ustanowienia, ale również przepisów Konstytucji RP oraz innych ustaw pozostających w pośrednim lub bezpośrednim związku z regulowaną materią. Wszelkie normy dotyczące konstytucyjnych praw i wolności człowieka zastrzeżone są więc wyłącznie dla ustaw i nie mogą być regulowane aktami niższego rzędu. nie może zawierać postanowień sprzecznych z ustawą.
Skład orzekający
Renata Czeluśniak
przewodniczący
Ewa Michna
sprawozdawca
Maria Zawadzka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie zakresu upoważnienia ustawowego dla organów samorządu terytorialnego do stanowienia prawa miejscowego, zasady techniki prawodawczej, dopuszczalność powtarzania przepisów ustawowych w aktach prawa miejscowego, regulacje dotyczące cmentarzy komunalnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji powtarzania przepisów w regulaminie cmentarza, ale zasady są uniwersalne dla prawa miejscowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnie dostępnych miejsc (cmentarzy) i pokazuje, jak organy samorządu mogą przekroczyć swoje uprawnienia, wprowadzając przepisy, które już obowiązują na poziomie ustawowym. Jest to ciekawy przykład z zakresu prawa administracyjnego i samorządowego.
“Czy rada gminy może zakazać tego, co już zakazuje ustawa? Sąd administracyjny odpowiada.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 1728/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-03-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /sprawozdawca/
Maria Zawadzka
Renata Czeluśniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Burmistrz Miasta~Rada Miasta
Treść wyniku
stwierdzono nieważność załącznika zaskarżonej uchwały w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 40
Art. 40 par. 2, art. 91
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędzia WSA Maria Zawadzka Protokolant starszy referent Monika Kostecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2024 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Chrzanowie na uchwałę Rady Miasta Trzebini z dnia 30 marca 2018 r., nr XLIV/582/VII/2018 w sprawie: przyjęcia Regulaminu korzystania z cmentarzy komunalnych położonych na terenie Gminy Trzebinia stwierdza nieważność § 6 ust. 1 pkt. 1, 2, 3, 10, 11, 14, 15 załącznika Nr 1 do zaskarżonej uchwały.
Uzasadnienie
Rada Miasta Trzebini, działając na podstawie art.7 ust. 1 pkt.13, art. 18 ust. 2 pkt 15 i art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 40) - dalej: u.s.g. oraz art.2 ust.1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 887) podjęła w dniu 30 marca 2018 r. uchwałę nr XLIV/582/VII/2018 w sprawie: przyjęcia Regulaminu korzystania z cmentarzy komunalnych położonych na terenie Gminy Trzebinia.
Załącznik nr 1 do tej uchwały stanowił Regulamin Korzystania z Cmentarzy Komunalnych w Trzebini.
Na powyższą uchwałę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł Prokurator Rejonowy w Chrzanowie, domagając się stwierdzenia nieważności uchwały w zaskarżonej części, tj. w zakresie § 6 ust. 1 pkt 1-3 oraz pkt 10, 11, 14, 15.
Prokurator zarzucił zaskarżonej uchwale wprowadzenie:
1) zakazów wykraczających poza delegację ustawową oraz stanowiących powtórzenie zakazów przewidzianych w innych, hierarchicznie wyższych aktach prawnych przez:
- nałożenie na osoby przebywające na cmentarzu zakazu zakłócenia ciszy, spokoju i powagi miejsca, które to zakazy powielają zakazy wynikające z art. 51 § 1 k.w.,
- nałożenie na osoby korzystające z cmentarza zakazu niszczenia zieleni, niszczenia urządzeń cmentarnych i nagrobków, które to zakazy powielają zakazy wynikające z art. 124 § 1 i art. 144 § 1 k.w.,
- nałożenie na osoby korzystające z cmentarza zakazu prowadzenia działalności handlowej powielający zakaz wynikający z art. 603 k.w.,
- wprowadzenie nakazu składowania śmieci wyłącznie w miejscach do tego wyznaczonych, który to zakaz powiela zakaz wynikające z art. 145 k.w.,
- nałożenie na osoby korzystające z cmentarza zakazu żebrania -powielający zakaz wynikający żart. 58 k.w.,
- wprowadzenie zakazu prowadzenia działalności reklamowej, który powiela zakaz wynikający z art. 63a § 1 k.w.
2) zakazu przebywania w stanie nietrzeźwym i spożywania alkoholu oraz spożywania środków odurzających i przebywania pod ich wpływem bez upoważnienia ustawowego, na podstawie art. 40 ust. 2 pkt u.s.g., wbrew art. 52 ust. 3 Konstytucji RP.
W ocenie Prokuratura nałożenie na osoby przebywające na cmentarzu obowiązku zachowania ciszy, spokoju i powagi, zakazu niszczenia zieleni, niszczenia urządzeń cmentarnych i nagrobków, nałożenie na osoby korzystające z cmentarza zakazu prowadzenia działalności handlowej, wprowadzenie nakazu składowania śmieci wyłącznie w miejscach do tego wyznaczonych nałożenie na osoby korzystające z cmentarza zakazu żebrania, wprowadzenie zakazu prowadzenia działalności reklamowej powielają zakazy wynikające z przepisów kodeku wykroczeń. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14.10.1999 (II SA/Wr 1179/98) trafnie zauważył, że uchwała organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego nie może regulować jeszcze raz tego co zostało zawarte w obowiązującej ustawie. Taka uchwała jako istotnie naruszająca prawo jest nieważna. Powtórzenie regulacji ustawowych powoduje ponowne nadanie normie ustawowej mocy obowiązującej podczas gdy w istocie obowiązuje ona już od daty określonej w ustawie. Trzeba również liczyć się z tym, że powtórzony przepis będzie interpretowany w kontekście uchwały, w której go powtórzono co może prowadzić do całkowite lub częściowej zmiany intencji prawodawcy. Ponadto, zgodnie z § 137 w zw. z 143 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej, w uchwale nie powtarza się przepisów ustaw oraz innych aktów normatywnych. Kwestionowane przepisy określające zakazy i nakazy osób korzystających z cmentarza zostały określone już w Kodeksie wykroczeń, w art. 51 § 1 k.w., art. 124 § 1 i art. 144 § 1 k.w., art. 603 k.w., art. 145 k.w., art. 58 k.w., art. 63a § 1 k.w. Uznać należy również, że zapis wprowadzający zakaz przebywania w stanie nietrzeźwym i spożywania alkoholu na cmentarzu jest nieważny, gdyż ustanowienie przez Radę Gminy zakazu spożywania alkoholu w miejscu publicznym w uchwale opartej na przepisie art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. jest niedopuszczalne. Sprawy związane ze sprzedażą, podawaniem oraz spożywaniem napojów alkoholowych zostały bowiem szczegółowo uregulowane w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, z kolei zakaz używania środków odurzających reguluje ustawa o przeciwdziałaniu narkomani. Pierwsza z ustaw upoważniła rady gmin do ustanowienia, na podstawie art. 14 ust. 6 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 487 ze zm.) do czasowego lub stałego zakazu sprzedaży, podawania, spożywania oraz wnoszenia napojów alkoholowych w niewymienionych w ustawie miejscach, obiektach lub na określonych obszarach gminy, ze względu na ich charakter. Zatem zakaz spożywania alkoholu na cmentarzu mógłby być uchwalony w formie uchwały opartej na innej podstawie prawnej niż użyta jako podstawa analizowanego regulaminu. Należy mieć również uwadze, że zakaz spożywania alkoholu w miejscach publicznych został wprowadzony przez art. 14 ust 2 a ustawy o wychowywaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zakaz przebywania na terenie cmentarza osobom nietrzeźwym i pod wpływem środków odurzających narusza natomiast art. 52 ust. 3 Konstytucji RP przewidującym wolność poruszania się.
W odpowiedzi na skargę Burmistrz Miasta Trzebini wyjaśnił, że organ podejmujący zaskarżoną uchwałę wiedział, że wprowadzone zapisy (§ 6 ust. 1 pkt 1,2,3,10,11,14,15, Regulaminu) znajdują się już w przepisach odrębnych, przywołanych przez Prokuratura w skardze. Z uwagi jednak na to, że korzystający z cmentarzy komunalnych nie zawsze stosowali się do istniejących zaleceń i obowiązków, tłumacząc się "niewiedzą", organ wprowadził zaskarżone zapisy Regulaminu aby "uniknąć incydentów", jakie miały miejsce na cmentarzach komunalnych w Trzebini przed uchwaleniem ww. Regulaminu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga w całości zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi były zarzuty dotyczące działania organów samorządu terytorialnego poza zakresem upoważnienia ustawowego oraz naruszenia reguł prawidłowej legislacji. Tego typu sprawy były przedmiotem rozważań m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 8 grudnia 2023 r., III SA/Kr 933/23 i z tych powodów Sąd powtórzył w znacznej mierze treść uzasadnienia powołanego wyroku.
Na wstępie Sąd zaznacza, że rozumiejąc potrzebę wprowadzenia przez władze gminne przepisów porządkowych w tego typu miejscach jak komunalne cmentarze, w ocenie orzekającego składu – nie oznacza to domniemania upoważnienia organów samorządu terytorialnego do działalności prawodawczej wykraczającej poza normy przepisów rangi ustawowej oraz akceptacji legislacji lokalnej naruszającej zasady techniki prawodawczej.
Zaskarżona uchwała została wydana na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 13, art. 18 ust. 2 pkt 15 i art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. Przepis art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g. upoważnia organy gminy do stanowienia aktów prawa miejscowego w zakresie zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 13 u.s.g. zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy cmentarzy gminnych.
W świetle art. 91 ust. 1 zd. pierwsze w zw. z ust. 4 u.s.g. uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna, chyba że naruszenie prawa ma charakter nieistotny. Na gruncie tych przepisów przyjmuje się, że pojęcie "sprzeczności z prawem" obejmuje sprzeczność postanowień aktu prawa miejscowego z jakimkolwiek aktem prawa powszechnie obowiązującego, w tym również z rozporządzeniem. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym do istotnego naruszenia prawa zalicza się naruszenie przez organ gminy podejmujący uchwałę przepisów o właściwości, podjęcie takiego aktu bez podstawy prawnej, wadliwe zastosowanie normy prawnej będącej podstawą prawną podjęcia aktu, jak również naruszenie przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwały. Innymi słowy, za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 lutego 2021 r., IV SA/Po 1462/20).
Z art. 94 Konstytucji RP wynika expressis verbis, że akty prawa miejscowego ustanawia się "na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie". Zaskarżona uchwała została zaś podjęta, jak to już wyżej wskazano, na podstawie upoważnienia zawartego w art. 40 ust. 2 pkt 4 u.s.g., zgodnie z którym organom gminy powierzono normowanie "zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej". W konsekwencji postanowienia uchwały nie mogą wykraczać poza tak zakreślone granice przedmiotowe regulacji, a w szczególności wkraczać w materię już uregulowaną w innych aktach normatywnych (ustawach lub rozporządzeniach). Przy tym, z uwagi na przedmiot kontrolowanego aktu prawa miejscowego, szczególne znaczenie przy ocenie jego legalności mają przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych - w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały, to jest: Dz. U. z 2020 r. poz. 1947.
Wyjaśnić jednak należy – w stosunku do zarzutów dotyczących ustanowienia w Regulaminie zagadnień, które zostały już zawarte w innych aktach prawnych rangi ustawowej - że przy ocenie aktu prawa miejscowego należy mieć na względzie, że akt ten nie może naruszać nie tylko regulacji ustawy zawierającej delegację do jego ustanowienia, ale również przepisów Konstytucji RP oraz innych ustaw pozostających w pośrednim lub bezpośrednim związku z regulowaną materią. Zgodnie z art. 31 Konstytucji RP ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Wszelkie normy dotyczące konstytucyjnych praw i wolności człowieka zastrzeżone są więc wyłącznie dla ustaw i nie mogą być regulowane aktami niższego rzędu. Regulacje zawarte w akcie prawa miejscowego mają na celu jedynie uzupełnienie przepisów powszechnie obowiązujących rangi ustawowej, a zatem nie mogą ich zastępować, tak więc niedopuszczalne jest dokonywanie powtórzeń przepisów zawartych w aktach wyższej rangi i tym bardziej poddaniu ich jakiejkolwiek modyfikacji (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2008 r., II OSK 370/07).
Wskazać przy tym należy, że stosownie do § 118 ZTP w rozporządzeniu nie powtarza się przepisów ustawy upoważniającej oraz przepisów innych aktów normatywnych. W myśl § 135 ZTP w uchwale i zarządzeniu zamieszcza się przepisy prawne regulujące wyłącznie sprawy z zakresu przekazanego w przepisie, o którym mowa w § 134 pkt 1, oraz sprawy należące do zadań lub kompetencji podmiotu, o których mowa w § 134 pkt 2. Zgodnie zaś z § 143 ZTP wskazane przepisy stosuje się również przy stanowieniu aktów prawa miejscowego.
W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym powtórzenie regulacji ustawowych bądź ich modyfikacja i uzupełnienie przez przepisy stanowione przez organy uchwałodawcze jest niezgodne z zasadami legislacji. Uchwała rady gminy nie może regulować jeszcze raz tego, co jest już zawarte w obowiązującej ustawie. Taka uchwała, jako istotnie naruszająca prawo, jest nieważna. Tego rodzaju powtórzenie jest normatywnie zbędne, gdyż powtarzany przepis już obowiązuje. Jest to również dezinformujące – trzeba bowiem liczyć się z tym, że powtórzony przepis będzie interpretowany w kontekście uchwały, w której go powtórzono, co może prowadzić do całkowitej lub częściowej zmiany intencji prawodawcy, a więc do naruszenia wymagania adekwatności. Uchwała nie powinna zatem powtarzać przepisów ustawowych, jak też nie może zawierać postanowień sprzecznych z ustawą (wyroki NSA: z 1 października 2008 r., II OSK 955/08; z 30 września 2009 r., II OSK 1077/09; z 10 listopada 2009 r., II OSK 1256/09; z 7 kwietnia 2010 r., II OSK 170/10).
Innymi słowy - stanowione przez organy jednostek samorządu terytorialnego akty prawa miejscowego powinny regulować kwestie wynikające z delegacji ustawowej w taki sposób, by przyjęte w oparciu o nią normy uzupełniały przepisy powszechnie obowiązujące. Ustawodawca, formułując określoną delegację do wydania aktu wykonawczego, przekazuje upoważnienie do uregulowania wyłącznie kwestii nie objętych dotąd żadną normą o charakterze powszechnie obowiązującym, w celu ukształtowania stanu prawnego uwzględniającego m.in. specyfikę, możliwości i potrzeby środowiska, do którego właściwy akt jest skierowany. Z istoty aktu prawa miejscowego wynika niedopuszczalność takiego działania organu realizującego delegację ustawową, które polega na powtarzaniu bądź modyfikacji wiążących go norm o charakterze powszechnie obowiązującym (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 7 lipca 2022 r., III SA/Wr 476/21).
Podobną argumentację co do dopuszczalnego zakresu regulowania kwestii porządkowych na terenie cmentarzy komunalnych przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 września 2023 r., III OSK 952//22 wskazując, że zgodnie z art. 94 Konstytucji RP organy samorządu mogą wyłącznie na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie ustanawiać akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Potwierdza tę zasadę art. 40 ust. 1 u.s.g. wprost stanowiąc, że gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy wyłącznie na podstawie upoważnień ustawowych. Skoro akt prawa miejscowego jest wydawany na podstawie delegacji ustawowej, to tylko przestrzeganie tak zakresu podmiotowego jak i przedmiotowego tej delegacji daje podstawy do uznania danego aktu za zgodny z prawem. Przepis aktu prawa miejscowego nie może ponownie regulować tego samego, co już jest uregulowane w ustawie. Dopuszczalność powtórzeń tej samej regulacji w akcie hierarchicznie niższego rzędu jest zasadniczo niedopuszczalna i może prowadzić do powstawania sprzeczności w systemie prawa, a w tym do sytuacji, w której jedna i ta sama norma prawna zostałaby uregulowana w dwóch hierarchicznie odrębnych aktach prawnych i uchylenie jednego z tych aktów nie skutkowałoby automatycznie pozbawieniem obowiązywania danej normy w innym akcie prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił wiec argumentacji organów samorządu terytorialnego, że "(...) tylko całościowe uregulowanie danej materii w akcie prawa miejscowego należy uznać za prawidłowe, ponieważ wówczas dana uchwała jest czytelna, spójna i kompleksowo regulująca daną materię niezależnie od tego, czy powiela ona treść ustawy". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego taki sposób wykładni prowadziłby do uznania, że do regulacji danej treści w akcie prawa miejscowego nie byłaby potrzeba delegacja ustawowa. Taki wniosek jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą praworządności (art. 7 Konstytucji RP), zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Każde działanie organu samorządu terytorialnego musi mieć oparcie w obowiązującym prawie. Działanie na podstawie i w granicach prawa to takie działania organu, którego umocowanie wynika z właściwego przepisu prawa. O związaniu zasadą praworządności w zakresie stanowienia prawa miejscowego przez organy samorządu terytorialnego stanowi powołany już art. 94 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2020 r. II OSK 1042/19).
Sąd podzielił więc stanowisko Prokuratora w co do tego, że w zaskarżonej uchwale sformułowano zakazy wykraczające poza delegację ustawową oraz powtórzono zakazy przewidziane w innych - hierarchicznie wyższych aktach prawnych, tj. kodeksie wykroczeń.
Chodzi mianowicie o następujące zakazy:
- zakłócenia ciszy, porządku i powagi miejsca (§ 6 pkt 1 pkt 2 załącznika do zaskarżonej uchwały), które to zakazy powielają w części zakazy wynikające z art. 51 § 1 k.w.; zgodnie tym przepisem ("Kto krzykiem, hałasem, alarmem lub innym wybrykiem zakłóca spokój, porządek publiczny, spoczynek nocny albo wywołuje zgorszenie w miejscu publicznym, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny");
- niszczenia urządzeń cmentarnych, nagrobków, zieleni, w tym wysypywania odpadów w miejscach do tego nie przeznaczonych (§ 6 ust. 1 pkt 1 i 3 załącznika do zaskarżonej uchwały) powielając tym samym zakazy z art. 124 § 1 k.w. i art. 144 k.w. lub art. 288 § 1 k.k. zgodnie z którymi: "Kto cudzą rzecz umyślnie niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku, jeżeli szkoda nie przekracza 500 złotych, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny"; "Kto na terenach przeznaczonych do użytku publicznego niszczy lub uszkadza roślinność lub też dopuszcza do niszczenia roślinności przez zwierzęta znajdujące się pod jego nadzorem albo na terenach przeznaczonych do użytku publicznego depcze trawnik lub zieleniec w miejscach innych niż wyznaczone dla celów rekreacji przez właściwego zarządcę terenu, podlega karze grzywny do (...) złotych albo karze nagany"; "Kto cudzą rzecz niszczy, uszkadza łub czyni niezdatną do użytku, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5";
- żebractwa (§ 6 ust. 1 pkt 11 załącznika do zaskarżonej uchwały), który to zakaz powiela art. 58 k.w. ("§ 1. Kto, mając środki egzystencji lub będąc zdolny do pracy, żebrze w miejscu publicznym, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do (...) złotych albo karze nagany. § 2. Kto żebrze w miejscu publicznym w sposób natarczywy lub oszukańczy, podlega karze aresztu albo ograniczenia wolności.");
- prowadzenia działalności handlowej i reklamowej (§ 6 ust. 1 pkt 15 załącznika do zaskarżonej uchwały), który to zakaz powielają zakazy wynikające z art. 603 § 1 k.w. i art. 63a § 1 k.w. (" Kto prowadzi sprzedaż na terenie należącym do gminy lub będącym w jej zarządzie poza miejscem do tego wyznaczonym przez właściwe organy gminy, podlega karze grzywny", "Kto umieszcza w miejscu publicznym do tego nieprzeznaczonym ogłoszenie, plakat, afisz, apel, ulotkę, napis lub rysunek albo wystawia je na widok publiczny w innym miejscu bez zgody zarządzającego tym miejscem, podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny").
Rację ma również skarżący Prokurator, że naruszał prawo zapis dotyczący zakazu spożywania napojów alkoholowych i przebywania w stanie nietrzeźwym (§ 6 ust. 1 pkt 10 załącznika do uchwały) oraz spożywania środków odurzających oraz przebywania pod wpływem nich (§ 6 ust. 1 pkt 14 załącznika do zaskarżonej uchwały) zostały uregulowane w ustawach: o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz o przeciwdziałaniu narkomanii. Prokurator wskazał przy tym, że teoretycznie rada gminy byłaby upoważniona do ustanowienia na podstawie art. 14 ust. 6 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2151 z późn. zm.) wprowadzenia czasowego lub stały zakaz sprzedaży, podawania, spożywania oraz wnoszenia napojów alkoholowych. Nie jest więc tak, że zakaz niemożliwe byłoby zakazanie spożywania alkoholu na cmentarzach, ale inna powinna być podstawa prawna takiej uchwały.
Jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 3 października 2023 r., II SA/Wr 930/22 w Polsce nie obowiązuje prohibicja, a więc nie ma powszechnego zakazu spożywania alkoholu, ani tym bardziej przebywania po spożyciu napojów alkoholowych w miejscach publicznych, wprowadzenie zakazu wstępu na cmentarz osobom, które napój taki wcześniej spożyły, ale których zachowanie, uwzględniając nawet szczególny charakter takiego obiektu jakim jest cmentarz, nie budzi zastrzeżeń, uznać należy, za nadmierne ograniczenie prawa do odwiedzania swoich bliskich na cmentarzu (por. powołany tamże również wyrok WSA we Wrocławiu z 10 listopada 2022 r., III SA/Wr 600/21).
Uchwała powtarza również powszechnie obowiązujący zakaz posiadania środków odurzających, statuowany w przepisach art. 62 ust.1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1939 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem: "Kto wbrew przepisom ustawy posiada środki odurzające lub substancje psychotropowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3". W uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2011 r., I KZP 24/10 (OSNKW 2011, nr 1, poz. 2) wskazano, że "posiadaniem" środka odurzającego lub substancji psychotropowej w rozumieniu art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii jest każde władanie takim środkiem lub substancją, a więc także związane z jego użyciem lub zamiarem użycia.
Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz zasadność podniesionych w skardze zarzutów, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej § 8 ust. 1 pkt 1-4 i pkt 8-11 działając na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI