III SA/Kr 1693/23

III SA/Kr 1693/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-02-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /sprawozdawca/
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący/
Magdalena Gawlikowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi E. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 września 2023 r. nr SKO.Śr/4111/862/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z 22 września 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/862/2023, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775) po rozpatrzeniu odwołania E. N. (dalej jako: skarżący) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa z 23 czerwca 2023 r. nr SO-04.8252.157.2023-1/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem K. N.
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z 20 lutego 2023 r. skarżący zwrócił się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem, który legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z 5 grudnia 2020 r. z którego wynika, że jest zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 grudnia 2025 r., jednakże nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 14 października 2022 r. tj. od ukończenia 23 roku życia.
Po rozpoznaniu wniosku, Prezydent Miasta Krakowa, decyzję z 23 czerwca 2023 r. odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie daty powstania niepełnosprawności. Dodatkowo organ I instancji zwrócił uwagę, że skarżący jest uprawniony do pobierania świadczenia emerytalnego na terenie Ukrainy.
Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wniósł skarżący. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1. art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jaki różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na moment powstania niepełnoprawności, a przez to naruszenia art. 190 Konstytucji RP;
2. art. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie w odniesieniu do świadczenia emerytalnego przyznanego na podstawie prawa obcego, które nie zawiera się w definicji rent i emerytur określonych w ustawie.
Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.
W swoich rozważaniach Kolegium, zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 który stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne wydanie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności.
Niezależnie od powyższego, SKO w Krakowie stwierdziło, że w sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad synem.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący jest osobą w podeszłym wieku (lat 76). Zakończył zatrudnienie w 2006 r. ze względu na pogarszający się własny stan zdrowia i później nie podejmował pracy zarobkowej. Jest w wieku poprodukcyjnym, ma ustalone prawo do emerytury, którą pobiera na Ukrainie. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego u jego syna w trakcie nauki w liceum w 2018 r. zdiagnozowano schizofrenię. Z powyższego wynika, iż przed wystąpieniem o przyznanie wnioskowanego świadczenia, jak również na długo przed zdiagnozowaniem u syna choroby psychicznej, skarżący był nieaktywny zawodowo z uwagi na pogarszający się własny stan zdrowia i osiągnięcie wieku emerytalnego.
W związku z powyższym – zdaniem Kolegium - skarżący nie spełnia wymogu rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż długotrwale nie był zatrudniony (i nie wykazał żadnej aktywności zawodowej w okresie bezpośrednio poprzedzającym wystąpienie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem). Ponadto, jak wynika z akt sprawy skarżący ubiegał się w 2023 r. o przyznanie dla siebie świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, co jednoznacznie wskazuje, iż nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem.
W ocenie Kolegium, kolejną przeszkodą w przyznaniu wnioskowanego świadczenia jest okoliczność, iż skarżący ma ustalone prawo do emerytury. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba mająca ustalone prawo do świadczenia emerytalno-rentowego, pobiera emeryturę lub rentę i ze świadczenia tego nie chce zrezygnować. Natomiast rezygnacja z pobierania zagranicznej emerytury, bądź renty mogłaby otworzyć osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne drogę do skutecznego ubiegania się o to świadczenie, w przypadku spełnienia wszystkich pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie tego świadczenia. Kolegium wychodząc z założenia, że z uwagi na brak ścisłego i bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad niepełnoprawnym synem, uznało, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w okolicznościach niniejszej sprawy możliwe, dlatego też nie wzywało skarżącego do dokonania wyboru świadczenia, z uwagi na normę art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i zawieszenia prawa do emerytury, zaś sam skarżący z pobierania emerytury nie zrezygnował. Zatem treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i fakt, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne i nie zrezygnował z tego świadczenia, dodatkowo wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.
Na powyższą decyzję skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną,
2. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 pkt 5 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie w odniesieniu do świadczenia emerytalnego przyznanego na podstawie prawa obcego, które nie zawiera się w definicji rent i emerytur określonych w ustawie.
Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 września 2023 r., a także poprzedzającej ją decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa z 23 czerwca 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad synem K. N., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.
Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.
Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).
Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.
Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).
Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.
Przyczyną ostatecznej odmowy przyznania świadczenia przez organ II instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie – było nie spełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia, czy też jego niepodejmowaniem, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem.
Należy przy tym podkreślić, że w niniejszej sprawie Kolegium skupiło się na dwóch przesłankach negatywnych, które doprowadziły do wyżej wskazanego wniosku. Po pierwsze, wynikało to zdaniem Kolegium to z faktu, że aktywność zawodowa skarżącego zakończyła się w 2006r., kiedy to otrzymał emeryturę, po drugie, skarżący nie zrezygnował z pobierania emerytury – nie zawiesił jej.
W doktrynie przyjmuje się, że "stosunek uzasadnienia do rozstrzygnięcia polega na tym, iż "uzasadnienie ma objaśnić tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie" (J. Borkowski [w:] Komentarz, 1996, s. 488), a w razie wątpliwości co do treści rozstrzygnięcia uzasadnienie ma służyć ustaleniu jego rzeczywistej treści i innych konsekwencji prawnych decyzji. Uzasadnienie może być przedmiotem odrębnego zaskarżenia do sądu administracyjnego nie dlatego, że stanowi integralną część rozstrzygnięcia decyzji, lecz dlatego, że zawiera ustalenia i wyjaśnienia, które są sprzeczne z treścią rozstrzygnięcia" (A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2024, art. 107.) W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia ze sprzeczności uzasadnienie z rozstrzygnięciem. Uzasadnienie organu II instancji nie jest jedynie w pełni trafne, tym niemniej samo rozstrzygnięcie należy uznać za właściwe. Zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Należy stwierdzić, że wadliwie sporządzenie uzasadnienie decyzji – oparcie się organu na przesłankach, zdaniem Sądu nietrafnych, celem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, może skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, ale tylko wówczas, gdy wada ta mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzając naruszenie przepisów postępowania należy wykazać istnienie potencjonalnego związku przyczynowego między uchybieniem proceduralnym a wynikiem postępowania administracyjnego. W tym wypadku nie chodzi o to, że ewentualne uchybienie mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, lecz wpływ istotny (wyrok NSA z 18.11.2020 r., I GSK 925/17, LEX nr 3110167, wyrok WSA w Kielcach z 10.10.2019 r., II SA/Ke 419/19, LEX nr 2738777). Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy sądowa kontrola wykaże naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Chodzi tu o naruszenie, które skutkuje przyjęciem, że bez jego popełnienia nie doszłoby do wydania rozstrzygnięcia określonej treści (wyrok NSA z 26.02.2021 r., II OSK 3022/20, LEX nr 3163992). Należy przy tym podkreślić, że wskazane przez organ przesłanki negatywne zdaniem Sądu nie powinny mieć w całości zastosowania, są w różny sposób interpretowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jednak przy uwzględnianiu zakresu czynności opiekuńczych, które Sąd wziął pod uwagę, rozstrzygnięcie organu byłoby identyczne. Innymi słowy częściowo toku myślenia zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest błędny, tym niemniej rozstrzygnięcie Kolegium jest prawidłowe.
W niniejszej sprawie skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, oznaczonym symbolem 02-P, przy czym ustalony stopień datuje się od 14.10 2022r., a orzeczenie zostało wydane do 31.12.2025r. Do akt sprawy nie zostały przed przedłożone jakiekolwiek dokumenty z leczenia szpitalnego, czy inne zaświadczenia. Znajduje się tylko zaświadczenie o pobycie w szpitalu z 31 maja 2023, w którym poświadczono, że syn skarżącego od 11 maja do nadal przebywa w szpitalu [...]. Faktem znanym powszechnie jest, że szpital ten jest szpitalem psychiatrycznym.
Z oświadczeń skarżącego wynika, że syn cierpi na schizofrenię, która została zdiagnozowana gdy miał 18 lat. Skarżący podaje, że syn musi być cały czas pod kontrolą, aby nie zrobił sobie krzywdy. Syn nie jest osoba kontaktową, więcej czasu leży. Jest pod kontrolą psychiatry i lekarza rodzinnego. Skarżący wykonuje następujące czynności wobec swojego syna: prowadzenie do toalety, czynności higieniczne, ubieranie, podaje leki (2X dziennie) oraz raz na dwa tygodnie są robione zastrzyki na uspokojenie. Skarżący przygotowywane i podaje posiłki i pilnuje, aby syn zjadł te posiłki, wychodzi z nim na spacery. Ponadto wykonuje czynności z zakresu gospodarstwa domowego. W czasie przeprowadzania wywiadu środowiskowego, syna skarżącego nie było w domu, gdyż przebywał w szpitalu [...]. Skarżący wskazał, że zajmuje się synem, w czasie, gdy ten nie przebywa w szpitalu.
Z oświadczenia skarżącego wynika, że syn skarżącego ma jeszcze matkę, która jednak przebywa na Ukrainie. Skarżący otrzymuje emeryturę.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).
W przedmiotowej sprawie skarżący nie spełnił tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym synem nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że syn skarżącego wymaga opieki, która nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu, gdyż jest osobą samodzielną. Z oświadczeń skarżącego wynika, że syn jest obecnie bierny w swoim zachowaniu i raczej należy go pobudzać do jakiejś aktywności. Nie ma więc potrzeby ciągłego czuwania nad nim, a skarżący ma potencjalnie możliwość podjęcia zatrudnienia. Wszystkie wymienione przez skarżącego czynności można natomiast świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopiecznym.
Należy przy tym wskazać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącego w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 27.10.2023 r., I OSK 1957/21, LEX nr 3636233) wskazuje się, że nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził jednak charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowana opieka powinna zaś być odpowiednia do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2021.573 z późn. zm.)., dalej jako "u.r.z.s.". Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Skutki naruszenia sprawności organizmu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczają całkowitą zależność osoby od otoczenia. Zakres sprawowanej opieki nad taką osobą oznacza pielęgnację dotyczącą higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021.857).
Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, pomimo że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest faktem instytucjonalnym, to jednak nadal nie mamy w tym przypadku do czynienia z automatycznym skutkiem w postaci konieczności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ciągle ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (Wyrok NSA z 7.12.2023 r., I OSK 2035/22, LEX nr 3645555) opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 20223 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22). W niemniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że zakres sprawowanej opieki nad synem wyklucza możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu.
Z kolei kwestia niepodejmowania od 2006r. przez skarżącego zatrudnienia bezpośrednio przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a więc brak aktywności zawodowej, nie może być uznane za rozstrzygający o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką, a niemożnością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ocena bowiem niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 190/21). Brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r. III SA/Gd 145/21)..
Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela przy tym poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z 18 maja 2021 r. (I OSK 275/21, LEX nr 3279929), iż prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Gdyby bowiem zaakceptować powyższy pogląd przesłanka nie podejmowania zatrudniania wyrażona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. byłaby pozbawiona desygnatów. Z kolei proces interpretacji nie można doprowadzić do tego, że część normy nie będzie miała żadnego znaczenia prawnego i będzie miała charakter pusty. Co więcej, wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki. Stąd w licznych orzeczeniach podkreśla się, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by skarżący zrezygnowała z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podjęła z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12 października 2021 r., I OSK 493/21, LEX nr 3336366). Także Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się, iż również status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (Wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., I OSK 1144/21, LEX nr 3333856).
Należy także zauważyć, że skarżący starał się uzyskać na siebie świadczenie uzupełniające ze względu na stan zdrowia. Jednak decyzją z dnia 5 kwietnia 2023r. odmówiono mu jego przyznania, z uwagi na fakt, że skarżący nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Potencjalnie więc może podjąć zatrudnienie pomimo, że jest człowiekiem starszym.
Należy również zauważyć, że trafnie organy w niniejszej spawie zwróciły uwagę na fakt pobierania przez skarżącego emerytury, która nie została przez niego zawieszona, ani nawet nie zostało złożone oświadczenie o jej zawieszenia w sytuacji pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie w skardze podnosi się, że świadczenie emerytalno-rentowe zagraniczne nie zostało wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a w zw. z art. 3 pkt 5 u.ś.r. tym niemniej w orzecznictwie trafnie podkreśla się, że fakt, że świadczenie emerytalne przyznane na podstawie prawa obcego nie zostało ujęte w katalogu emerytur i rent ujętym w art. 3 pkt 5 u.ś.r. nie oznacza, że stosowanie regulacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w stosunku do obywateli Ukrainy zostało wyłączone (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 11.01.2024 r., IV SA/Po 675/23, LEX nr 3669148, wyrok WSA w Gliwicach z 27.09.2023 r., II SA/Gl 1027/23, LEX nr 3620889, wyrok WSA w Krakowie z 30.01.2024 r., III SA/Kr 1611/23, LEX nr 3693445.
Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm.) obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Nie można więc zgodzić się z poglądem, że zastosowanie wykładni systemowej art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. i art. 26 ust. 1 u.p.o.U. pozwala przyjąć, że możliwe jest równoległe pobieranie świadczeń w dwóch państwach. Takie uprzywilejowanie obywateli Ukrainy, którzy przebywają legalnie w Polsce wyłącznie ze względu na ustawę specjalną z dnia 12 marca 2022 r., byłoby też sprzeczne z celem tejże ustawy specjalnej, która nakierowana jest na interwencyjną, doraźna pomoc, a nie nadanie dodatkowych uprawnień względem innych cudzoziemców przebywających w Polsce legalnie przed 24 lutego 2022 r., również tych będących obywatelami Ukrainy (zob: wyroki: WSA w Krakowie z dnia 2 sierpnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 490/23 i WSA w Opolu z dnia 31 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Op 245/23).
W okolicznościach sprawy należy zatem stwierdzić, że prawidłowo organy uznały, że pobieranie świadczenia emerytalnego w Ukrainie, stanowi przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, że nie jest możliwe kumulatywne pobieranie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, także w przypadku, gdy emerytura jest otrzymywana z ukraińskiego systemu emerytalno-rentowego. Jak już wyżej wskazano obowiązujące przepisy nakazują bowiem stosowanie w tym zakresie zasad wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dopiero zatem zawieszenie emerytury, której wyrazem musi być wydanie odpowiedniej decyzji przez właściwy organ o zawieszeniu wypłaty emerytury, otwiera drogę do ubiegania się o oświadczenie pielęgnacyjne. Należy jednak wziąć pod uwagę, że system emerytalny Ukrainy może przewidywać inne tryby wzruszania decyzji skutkujące przerwaniem lub zakończeniem wypłaty uprawnionej emerytury. Skarżący reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika, który winien podjąć odpowiednie kroki umożliwiające stronie uzyskanie stosownych dokumentów potwierdzających okoliczność zawieszenia bądź niepobierania emerytury w państwie pochodzenia (wyrok WSA w Krakowie z 30.01.2024 r., III SA/Kr 1611/23, LEX nr 3693445.).
W niniejszej sprawie skarżący działał za pośrednictwem zawodowego pełnomocnika. Był więc należycie reprezentowany. Nie tylko nie przedłożył dowodów w zakresie zawieszenia swojej emerytury, ale także dotyczących okoliczności, które by potwierdziły zakres sprawowanej opieki w związku z niepełnosprawnością jego syna. Jak już zostało wyżej wskazane w aktach brak jest zaświadczeń lekarskich, z których wynikałby stan zdrowi syna skarżącego, a więc czy jest osoba agresywną, co jaki czas musi przebywać w szpitalu celem zaaplikowania określonego leczenia, w jaki sposób zachowuje się w domu i jaki jest zakres jego samodzielności. Pełnomocnik zawodowy powinien był dostarczyć organowi odpowiednie dowody w sprawie, w posiadaniu których ewentualnie jest skarżący, a które wskazywałby na niemożność pozostawienia syna skarżącego samego w domu, nawet na czas podjęcia zatrudnienia na ½ etatu.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.