III SA/KR 167/24

III SA/Kr 167/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-05-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-02-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jakub Makuch /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Kisielowska
Tadeusz Kiełkowski
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2192/24 - Wyrok NSA z 2025-11-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
Art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41  pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędziowie WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2024 r. sprawy ze skargi Z. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 4 grudnia 2023 r., nr SKO.PS/4110/704/2023 w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Z. F. (dalej "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 4 grudnia 2023 r. (znak SKO.PS/4110/704/2023) utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa
z 4 października 2023 r. (nr F2.26307.8419.2023; znak F2.500.1839.2023) o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na uregulowanie niedopłaty za czynsz.
Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z 8 września 2023 r. skarżący zwrócił się do organu I instancji o udzielenie pomocy finansowej na uregulowanie niedopłaty za czynsz. Do wniosku załączył kopię zaświadczenia wystawionego przez ZUS w dniu 4 września 2023 r. o wysokości otrzymywanej emerytury (do której nabył prawo od 8 listopada 2022 r.) – tj. w kwocie 2 496,17 zł, kopię decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego na okres od 1 maja 2023 r. do dnia 31 października 2023 r. w kwocie 138,74 zł oraz kopię rozliczeń mediów i czynszu wskazujące na niedopłatę w czynszu w kwocie 1 862 zł.
Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 11 września 2023 r. oraz zebranej dokumentacji ustalono, że skarżący mieszka sam w dwupokojowym mieszkaniu kwaterunkowym z kuchnią i łazienką. Jest po rozwodzie, ma syna zobowiązanego do alimentacji, który nie utrzymuje z nim kontaktu i nie pomaga finansowo. Skarżący jest osobą w wieku poprodukcyjnym i z uwagi na stan zdrowia nie podejmuje prac dorywczych. Skarżący podał, że pozostaje w stałym, specjalistycznym leczeniu z powodu tętniaka aorty brzusznej, zmian miażdżycowych w tętnicach szyjnych, leczeniu kardiologicznym i urologicznym oraz przyjmuje zalecane leki. Pracownik socjalny zapisał, że skarżący nie przedłożył faktur potwierdzających ponoszone wydatki na leczenie. Ustalono, że łączny dochód skarżącego wynosi 2 634,91 zł. Skarżący poinformował, że 8 września 2023 r. uregulował zaległości czynszowe w kwocie 1 862 zł, aby móc złożyć wniosek o obniżenie stawki czynsz.
Decyzją z 4 października 2023 r. organ odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że dochodem skarżącego w sierpniu 2023 r. (tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku) była emerytura z ZUS w kwocie 2 496,17 zł oraz dodatek mieszkaniowy z UMK w kwocie 138,74 zł. Tym samym łączny dochód wynosił 2 634,91 zł i znacznie przekroczył ustawowe kryterium dochodowe (776 zł) uprawniające do przyznania pomocy. Dalej organ wskazał, że nie zachodzą także szczególnie uzasadnione przypadki pozwalające przyznać skarżącemu pomoc w myśl art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślił, że przez ten "szczególnie uzasadniony przypadek" należy rozumieć sytuację zupełnie wyjątkową, bowiem o możliwości przyznania przedmiotowego świadczenia nie decyduje dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Zwrócił organ także uwagę na orzecznictwo sądów administracyjnych zgodnie z którym, w ramach specjalnego zasiłku celowego nie można pokryć wydatków na potrzeby już zaspokojone. Organ zaznaczył, że sytuacja życiowa skarżącego (z jednej strony trudna ze względu na stan zdrowia i niepełnosprawność, a z drugiej strony stabilna z uwagi na posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej), nie jest sytuacją, która może zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zaakcentował, że skarżący pobiera emeryturę z ZUS w kwocie znacznie przekraczającej ustawowe kryterium dochodowe, a we wrześniu 2023 r. została mu wypłacona tzw. "14 emerytura", która nie wlicza się do dochodu. W ocenie organu, wypłacone świadczenie stanowiło środki, z którego skarżący był w stanie samodzielnie uregulować opłatę za czynsz.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący przytoczył historię i charakter współpracy z pracownikami socjalnymi, którzy udzielają pomocy w zabezpieczeniu potrzeb socjalnych. Następnie podał powody, dla których nie złożył do Zarządu Budynku Komunalnych wniosku o obniżenie czynszu. Jako przyczynę braku obniżenia czynszu wskazał istnienie niedopłaty którą obowiązany jest uregulować. Podał, że za wrzesień dokonał w banku pełnej opłaty, w tym zaległej kwoty za czynsz w wysokości 1 862 zł, co uruchomiło możliwość obniżenia czynszu. Skarżący wyraził wątpliwość co do tego, dlaczego Zarząd Budynku Komunalnych nie informował go o możliwości obniżenia czynszu. Wskazał, że stara się dbać o ciągłość opłat, lecz takie wydatkowanie dużych nakładów jakie miało miejsce ostatnio, jest dla niego trudne. Zwrócił też uwagę na inne trudności związane zamieszkiwaniem m.in. zalanie mieszkania w 2021 r., odnalezienie zwłok sąsiada w głębokim rozkładzie.
W uzupełnieniu odwołania skarżący podniósł, że w piśmie z maja 2022 r. w związku z ubieganiem się o obniżkę czynszu wzywano go o informacje w zakresie tak szerokich danych osobowych, że spowodowało to u niego duży dyskomfort i obawy, w jakim celu takie dane zostaną wykorzystywane. Do odwołania skarżący dołączył m.in. pismo Zarządu Budynków Komunalnych z 31 maja 2022 r. informujące o obniżeniu czynszu o 70 % na okres 12 miesięcy począwszy od 1 czerwca 2022 r. Z pisma tego wynikało, że dochód skarżącego w okresie luty-kwiecień 2022 zł wyniósł zero złotych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie przywołana na wstępie decyzją
z 4 grudnia 2023 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Przywołując regulacje ustawy o pomocy społecznej organ odwoławczy wskazał, że przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej jest możliwe jeżeli wnioskowany zasiłek jest nieodzowny do pokrycia podstawowych potrzeb osoby i jej koniecznych życiowych wydatków. Przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu, którego wysokość w przypadku osoby samotnie gospodarującej nie może przekroczyć kwoty 776 zł.
Kolejno SKO wskazało, że organ I instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie spełnia przesłanek uzyskania specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium przytoczyło szereg orzeczeń sądów administracyjnych definiujących pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" i wskazało, że jest to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ani do zdarzeń nadzwyczajnych (wyrok NSA z 12.05.2011 r., sygn. akt I OSK 164/11).
Organ II instancji nie kwestionował przy tym, iż sytuacja materialna skarżącego jest trudna jednocześnie podkreślając, że sytuacja finansowa jest stabilna. Kolegium podkreśliło, że stały dochód skarżącego w postaci emerytury z ZUS znacznie przekracza minimalne kryterium dochodowe, a ponadto skarżący otrzymał świadczenie w postaci tzw. 14 emerytury.
SKO zwróciło także uwagę na fakt, że wobec uregulowania przez skarżącego w dniu 8 września 2023 r. zaległości czynszowych, odpadła potrzeba finansowania oczekiwanego przez skarżącego celu. Podkreśliło, że zapłata tej kwoty nie była zdarzeniem na tyle dotkliwym w skutkach i ingerującym w plany życiowe, które doprowadziłoby do niemożliwości dalszej egzystencji skarżącego. Kolegium zaznaczyło także, że okoliczności przywołane w odwołaniu (tj. zalanie mieszkania w 2021 r. i stan mieszkań sąsiednich) nie mają znaczenia dla oceny aktualnej sytuacji życiowej i finansowej skarżącego. Końcowo SKO odniosło się do zarzutów skarżącego dotyczących braku poinformowania go o możliwości obniżenia czynszu na mieszkanie skutkującego obciążeniem go zaległościami czynszowymi. Wskazało, że kwestia ta leży poza zakresem niniejszej sprawy i poza kompetencjami tak organu I instancji, jak i organu odwoławczego.
W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżący zarzucił naruszenie prawa, w tym naruszenie dóbr osobistych w związku z dokumentem Zarządu Budynków Komunalnych o obniżeniu czynszu z maja 2022 r. Wskazał, w jakich okolicznościach ww. dokument (po pozostawieniu charakterystycznego podpisu skarżącego) mógł być wykorzystany. Zarzucił przy tym, że dokument ten nie wnosił prawidłowych działań mających na celu obniżenie czynszu. Podkreślił, że wskazanie w nim, iż w okresie luty – kwiecień 2022 r. jego dochód wynosił zero złotych, mija się z prawdą, bo w tym czasie otrzymywał zasiłek stały. W ocenie skarżącego, raz ustalona wysokość dotacji mieszkaniowej winna być stała przez okres rozliczeniowy w danym roku. ZBK w okresie rozliczeniowym, w powiadomieniach o zmianie wysokości opłat, zmienia wysokość stawki w ciągu roku. Podał, że to ZBK powinien się pochylić nad jego sprawą. Końcowo zaznaczył, że całość tej sprawy budzi obawy co do jego zdrowia i życia.
W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko. Podkreśliło, że zarzuty skargi nie odnoszą się do treści rozstrzygnięcia, lecz są próbą kwestionowania dokumentów wystawianych przez Zarząd Budynków Komunalnych.
Na rozprawie w dniu 7 maja 2024 r. skarżący akcentował brak transparentności sposobu wyliczenia kwot czynszowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
W kontrolowanej sprawie nie było sporne to, że dochód skarżącego wynosił 2 634,91 zł miesięcznie. Na kwotę tę składała się emerytura (2 496,17) zł oraz dodatek mieszkaniowy (138,74 zł). Z uwagi na powyższe nie ulegało też wątpliwości, że dochód skarżącego znacznie przekraczał – wynoszącą 776 zł – kwotę kryterium dochodowego warunkującą możliwość przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Jak stanowi bowiem art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 901; dalej "ustawa"), kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej wyznacza kwota dochodu nieprzekraczająca 776 zł. W stwierdzonych więc w kontrolowanej sprawie bezspornych okolicznościach faktycznych odnoszących się do wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącego, orzekające organy administracji zasadnie przyjęły, że ocenę złożonego przez skarżącego wniosku obejmującego żądanie sfinansowania niedopłaty czynszowej – rozpatrywać należało w kontekście przesłanek określonych art. 41 pkt 1 ustawy. Zgodnie bowiem z tym przepisem, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany, jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy, w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno przy tym uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy oraz – co szczególnie należy podkreślić – cele i zadania pomocy społecznej. Jak stanowi bowiem art. 3 ust. 4 ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przewidziane art. 41 pkt 1 odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy osobom o dochodach przewyższających kryterium dochodowe, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga istnienia wyjątkowych okoliczności.
Zaakcentować przy tym także należy, że skoro specjalny zasiłek celowy "może być" i to "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" przyznany (art. 41 ust. 1 ustawy), to ze wskazanej regulacji jasno wynika, że udzielenie zasiłku celowego leży w granicach tzw. uznania administracyjnego. Decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie będzie mogła być uznana za dowolną wtedy, gdy orzekający organ ustali zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wszystkie okoliczności istotne dla treści rozstrzygnięcia i dokona wszechstronnej oceny tychże okoliczności (por. wyrok NSA z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20). Uznanie administracyjne obejmuje zarówno ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również kwestię wysokości udzielanego wsparcia.
W kontrolowanej sprawie kluczowym zagadnieniem było to, czy w uwarunkowaniach skarżącego doszukać się można wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku" uzasadniającego przyznanie wsparcia finansowego z pomocy społecznej na uregulowanie powstałej zaległości czynszowej. Pamiętać przy tym trzeba, że do takich szczególnie uzasadnionych przypadków zaliczyć można jedynie sytuacje drastyczne, dotkliwe w skutkach i głęboko ingerujące w plany życiowe osoby, wynikające ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. np. wyrok WSA w Lublinie z 4.10.2023 r., sygn. akt II SA/Lu 508/23).
W ocenie Sądu, przedstawionej wyżej cechy i właściwości nie obejmuje przypadek skarżącego dotyczący oczekiwania przyznania kwoty pieniężnej na opłatę zaległości czynszowej (1 862 zł). Dostrzec wszak trzeba, że skarżący najpierw uregulował powstałą niedopłatę czynszu (dowód wpłaty na k. 3382) – i tego samego dnia (8.09.2023 r.) złożył wniosek o przyznanie wsparcia finansowego z pomocy społecznej. Jak podnosił później, powstałą należność uregulował w celu uzyskania świadczenia w postaci obniżenia czynszu – po tym, jak poprzednie obniżenie, które obowiązywało od 1.06.2022 r. do 01.06.2023 r. "wygasło". Zwrócić należy uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w ramach analizowanego świadczenia specjalnego z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, nie można pokryć wydatków na potrzeby już zaspokojone (np. wyrok NSA z 30.10.2008 r., sygn. akt I OSK 1790/07, wyrok NSA z 15.12.2023 r., sygn. akt I OSK 2135/22). Jak bowiem wyżej już akcentowano, specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany, jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy, w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony. W tej zaś sprawie jest niewątpliwe, że skarżący z własnych środków pokrył niedopłatę czynszu. Był zatem w stanie wygospodarować z uzyskiwanych dochodów kwotę, którą mógł przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Sytuacja zaś powstania zadłużenia nie stanowiła okoliczności, której nie można było przewidzieć, jak też głęboko ingerującej w plany życiowe skarżącego. Cykliczne rozliczenie mediów przez zarządcę nieruchomości nie stanowi bowiem zdarzenia mogącego być kwalifikowane jako niecodzienne, czy wyjątkowe. Jak wynika przy tym ze stanu sprawy, spłata tej należności leżała w granicach możliwości płatniczych skarżącego, który nie tylko uzyskuje stały miesięczny dochód w postaci emerytury i dodatku mieszkaniowego ale także uzyskuje dodatkowe roczne świadczenia pieniężne w postaci trzynastej i czternastej emerytury. Nie sposób zarazem nie dostrzec, że skarżący miał – przez rok – obniżony czynsz o 70%, co pozwala przyjmować, że korzystając z tej obniżki i uzyskując dodatkowe roczne świadczenia emerytalne, był w stanie zabezpieczyć środki na uregulowanie niedopłaty czynszowej.
Ogół przedstawionych okoliczności nakazywał więc uznać, że trafnie przyjęły orzekające w kontrolowanej sprawie organy administracji nieistnienie podstaw do sfinansowania powstałej należności czynszowej w ramach zasiłku celowego specjalnego. W nawiązaniu zaś do zarzutów skargi i argumentacji prezentowanej przez skarżącego stwierdzić trzeba, iż kwestie związane z obniżką czynszu naliczanego skarżącemu przez Zarząd Budynków Komunalnych, tudzież sposobu (prawidłowości) ustalania tego czynszu, leżą poza zakresem dopuszczalnych ocen kontrolowanej sprawy, której przedmiotem jest to, czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Akcentowane przez skarżącego kwestie, skoro budzą jego wątpliwości, winny być przedmiotem wyjaśnień z Zarządem Budynków Komunalnych. Taką też drogę dostrzega sam skarżący, skoro w skardze wprost stwierdza, że "to ZBK powinien pochylić się nad moją sprawą" (k. 2 skargi, k. 4 akt sądowych).
Mając powyższe na względzie, Sąd oddalił skargę, a podstawą prawną tego rozstrzygnięcia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634).