III SA/Kr 1656/23

III SA/Kr 1656/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /przewodniczący/
Ewelina Dziuban /sprawozdawca/
Katarzyna Marasek-Zybura
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
Art. 7, 77 , 11, 80 , 107  par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 742
Art. 72 ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Ł. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie z dnia 11 września 2023 r. nr 45.4014.77.2023 w przedmiocie odmowy przyjęcia na stacjonarne studia pierwszego stopnia na kierunku [...] I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie na rzecz skarżącego 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego (zwany dalej organem) w decyzji z dnia 3 sierpnia 2023 r., nr 329623/UJ.WSM/158525/IiJM_P_23/3906/M orzekł o odmowie przyjęcia Ł. P. na pierwszy rok stacjonarnych studiów pierwszego stopnia na kierunku [...], o profilu ogólnoakademickim, prowadzonych na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w roku akademickim 2023/2024.
W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazano art. 69 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 70 i art. 72 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm., dalej jako p.s.w.n,), a także uchwały nr 47/V/2022 Senatu UJ z dnia 25 maja 2022 roku z późn. zm. i załącznika nr 8 do uchwały nr 36/W2019 Senatu UJ z dnia 29 maja 2019 roku z późn. zm. oraz zarządzenia nr 2 Rektora UJ z dnia 10 stycznia 2023 roku, zwanych dalej łącznie warunkami i trybem rekrutacji na studia; a także na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako k.p.a.).
Uzasadniając decyzję organ przytoczył brzmienie art. 70 ust. 3 p.s.w.n. (podstawą przyjęcia na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie są wyniki egzaminu maturalnego lub egzaminu dojrzałości) oraz art. 70 ust. 1 p.s.w.n. (uczelnia ustala warunki, tryb oraz termin rozpoczęcia i zakończenia rekrutacji oraz sposób jej przeprowadzenia). Następnie wskazał, że "Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego określił warunki rekrutacji na rok akademicki 2023/2024 w uchwale nr 47/V/2022 z dnia 25 maja 2022 roku ze zm. oraz załączniku nr 8 do uchwały nr 36/V/2019 z dnia 29 maja 2019 roku z późn. zm., których przepisy stanowią podstawę przyjęć na pierwszy rok studiów i na podstawie czego o przyjęciu na pierwszy rok studiów decydowała pozycja na liście rankingowej ustalana w oparciu o wynik kwalifikacji ustalony zgodnie z warunkami i trybem rekrutacji".
Organ w toku postępowania ustalił wynik kwalifikacji strony wynoszący 50.00 punktów. Wskazano, że wynik ten jest niższy niż ustalony w toku postępowania minimalny wynik kwalifikacji wymagany do przyjęcia na pierwszy rok studiów, który wyniósł 65.00 punktów.
Ł. P. w zawartym w piśmie z dnia 8 sierpnia 2023 r. wniosku o ponowne rozpoznania sprawy, wskazał, że powyższa decyzja jest niezgodna z nadrzędnymi przepisami prawa obowiązującego w Rzeczpospolitej Polskiej, w tym z kilkoma artykułami Konstytucji RP z 1997 roku, a w szczególności z artykułem 70 punkt 4, mówiącym że "władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. Strona podniosła, że nadesłany przez Rektora Rzecznikowi Praw Obywatelskich wywód, jest niczym innym jak celową próbą wprowadzenia w błąd. Zawiera on wzór matematyczny którego - wg najlepszej wiedzy odwołującego się - nikt w biurze RPO nie ma kompetencji analizować, jako że biuro to nie zatrudnia matematyków legitymizujących się dyplomem wyższych studiów w zakresie matematyki stosowanej. Tymczasem stosowanie tego wzoru przelicznika wyników starych matur właśnie stanowi drastyczne pogwałcenie praw obywatelskich osób legitymujących się starą maturą, eliminując do zera ich szansę dostania się na atrakcyjniejsze kierunki studiów l stopnia.
Z uwagi na powyższe, strona wniosła o przychylne ustosunkowanie się do jej podania i przyjęcie na studia na kierunku [...] na wydziale Stosunków Międzynarodowych i Nauk Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w roku akademickim 2023/2024.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego w decyzji z dnia 11 września 2023 r. utrzymał w mocy w mocy decyzję nr 329623/UJ.WSM/158525/IiJMJP_23/3906/M o odmowie przyjęcia się na stacjonarne studia pierwszego stopnia.
W postawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 104, art. 107 i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 t.j., ze zm.) w związku z art. 23 ust. 4, art. 69 ust. 1 pkt 1, art. 70 i art. 72 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 t.j. ze zm., dalej jako p.s.w.n.) oraz na podstawie uchwały nr 47/V/2022 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 25 maja 2022 roku ze zm. i zarządzenia nr 2 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 10 stycznia 2023 r.
W toku ponownego rozpatrywania przedmiotowej sprawy, organ ustalił wynik kwalifikacji i stwierdził, że wynik ten nie uległ zmianie i wynosi 50 punktów na 100 możliwych. Organ doszedł do przekonania, że miejsce na liście rankingowej zostało ustalone prawidłowo. Wyjaśniono, że do przyjęcia na studia kwalifikowane były kolejne osoby z listy rankingowej. Ostatnia zakwalifikowana do przyjęcia osoba posiadała wynik kwalifikacji wynoszący 68,67 pkt. Ponadto ustalony w toku postępowania minimalny wynik kwalifikacji wymagany do przyjęcia na pierwszy rok studiów wynosił 65 pkt. Wobec powyższego organ uznał, że wynik kwalifikacji nie pozwalał na przyjęcie na studia.
Odnosząc się do przywołanego we wniosku zarzutu dotyczącego stosowanego przez Uniwersytet Jagielloński przelicznika wyników tzw. starych matur, organ wskazał, że zgodnie z § 14 ust. 3 pkt 3 uchwały kandydaci posiadający tzw. starą maturę są przyjmowani na podstawie wyników egzaminu maturalnego umieszczonych na zaświadczeniu, o którym mowa w art. 44zzp ust. 2 ustawy o systemie oświaty (Dz.U. z 2022 r. póz. 2230 tj. z późn. zm.), wyników egzaminu dojrzałości umieszczonych na świadectwie dojrzałości, przeliczonych według wzoru określonego w załączniku nr 2 (część D): X = [pic] x 100
gdzie: x - wynik kandydata z danego przedmiotu na poziomie podstawowym (P), określony w skali od 0 do 100 z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku;
osr - średnia arytmetyczna wyników z części pisemnej i ustnej z danego przedmiotu, ustalona z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku;
min - dla egzaminu zdawanego do 1991 roku (oceny w skali: 2-5) równe 2, a dla zdawanego od 1991 roku (oceny w skali: 1-6) równe 1;
r - dla egzaminu zdawanego do 1991 roku (oceny w skali: 2-5) równe 3, a dla zdawanego od 1991 roku (oceny w skali: 1-6) równe 5.
Organ podał, że wskazany wzór służy liniowemu przeliczeniu ocen wystawianych w skali szkolnej do skali od 0 do 100 punktów. Zatem osoba, która uzyskała najwyższą ocenę na egzaminie dojrzałości otrzymuje wynik równy 100 punktów na poziomie podstawowym.
Następnie organ przytaczając kolejny wzór matematyczny, wskazał jak oblicza się wynik przedmiotowy.
W ocenie organu, obowiązujące zasady określają zatem sposób uwzględnienia zarówno wyników widniejących na świadectwie dojrzałości, jak i wyników z egzaminu maturalnego, do którego osoby legitymujące się egzaminem dojrzałości mają prawo przystąpić na podstawie art. 44zzp ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Jako że o przyjęciu na studia decyduje pozycja na liście rankingowej kandydatów ułożonej w kolejności malejącej według uzyskanego wyniku kwalifikacji, to w przypadku studiów cieszących się wysokim zainteresowaniem kandydatów, do przyjęcia konieczne są odpowiednio wyższe wyniki egzaminów.
W dalszej części uzasadnienia podkreślono, że w interesie kandydatów legitymujących się egzaminem dojrzałości jest skorzystanie z przysługującego im prawa do przystąpienia do egzaminu na poziomie rozszerzonym z wybranego przedmiotu uwzględnianego w rekrutacji na wybrany kierunek studiów. Podobnie wyższe szanse na przyjęcie na studia może dawać wybór na maturze egzaminu z języka obcego zdawanego na poziomie dwujęzycznym. Zaakcentowano przy tym fakt, że legitymowanie się jedynie wynikami tzw. starej matury nie zamyka drogi do przyjęcia na studia w Uniwersytecie Jagiellońskim.
Na koniec wyjaśniono, że przy obliczaniu wyniku kwalifikacji, pod uwagę mogły być wzięte jedynie posiadane przez stronę wyniki z egzaminu dojrzałości z przedmiotów wskazanych w kryteriach kwalifikacji na studia na kierunku [...]. Na studia przyjęte mogą być jedynie osoby, których wynik kwalifikacji obliczony zgodnie z zapisami uchwały na to pozwala. Zdaniem organu, uwzględnienie innych okoliczności jest niemożliwe, oznaczałoby bowiem naruszenie obowiązujących przepisów prawa.
W toku ponownego rozpatrywania sprawy organ doszedł do przekonania, że nie zachodzą żadne przesłanki ani merytoryczne, ani formalne uchylenia i zmiany zaskarżonej decyzji lub umorzenia postępowania.
Od powyższej decyzji Rektora, skarżący w piśmie z dnia 4 października 2023 r. zawarł skargę, w której zarzucił naruszenie:
- art. 70 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej naruszenie art. 13 ust. 2 lit. c Międzynarodowego Faktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych poprzez naruszenie zasady równości szans w zakresie edukacji, objawiające się systemowa dyskryminacją kandydatów, którzy zdawali egzamin maturalny przed 2005 rokiem spowodowane przyjęciem przelicznika wyników "starych matur", który narusza
podstawowe prawa obywatelskie.
- art. 26 ust. 1 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, a także naruszenie art. 14 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, poprzez ograniczenie prawa do nauki, a tym samym ograniczenie dostępu do szkolnictwa wyższego kandydatom, które zdawali egzamin maturalny przed 2005 rokiem.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi. Powyższe zarzuty zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi.
Organ administracyjny w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W załączeniu do odpowiedzi zawarto pismo Biura Rzecznika Praw Obywatelskich z 12 maja 2023 r. oraz pismo Prorektora UJ z 24 maja 2023 r.
W piśmie z 23 stycznia 2024 r. profesjonalny pełnomocnik skarżącego dokonał uzupełnienia ww. skargi, zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie:
- art. 70 ust. 3 pkt. 1) ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku prawo o szkolnictwie wyższym i
nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1668) - poprzez jego błędną wykładnię i bezpodstawne
przyjęcie, iż uczelnia ma możliwość ingerować w podstawy przyjęcia kandydatów na studia
w rozumieniu powołanej na wstępie normy i nadawać tym podstawom różną rangę, podczas gdy ustawodawca wyraźnie określił kompetencje Uczelni w art. 70 ust. 1 przedmiotowej ustawy oraz w art. 70 ust. 3 jednoznacznie przesądził, iż nie można preferować abiturientów z uwagi na okres przystąpienia do egzaminu maturalnego (dojrzałości), gdzie na gruncie przepisu art. 70 ust. 3 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym wszyscy maturzyści są wobec prawa równi, niezależnie od tego w jakim okresie zdawali egzamin (dojrzałości) maturalny;
- art. 70 ust. 1 w zw. z art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku prawo o szkolnictwie
wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. póz. 1668) - poprzez ich błędną wykładnię i
bezpodstawne przyjęcie, iż w ramach upoważnienia z art. 70 ust. 1 istnieje możliwość
ingerowania przez Uczelnię w podstawy przyjęcia na studia, podczas gdy podstawy naboru
na studia zostały przez ustawodawcę określone przepisami bezwzględnie obowiązującymi
w art. 70 ust. 3, a przepis art. 70 ust. 1 zawiera jedynie upoważnienie dla Uczelni do ustalenia
warunków, trybu, terminu rozpoczęcia i zakończenia i sposobu prowadzenia rekrutacji
na studia, a zatem, organ zdaje się nie dostrzegać w zaskarżonej decyzji doniosłej różnicy
podstawą naboru oraz samym procesem rekrutacji, usiłując ingerować w uprawnienia
ustawodawcy.
- art. 72 ust. 3 w zw. z art. 70 ust. 3 pkt. 1) ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku prawo o
szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1668) - poprzez ich błędną wykładnie
i odmowę przyjęcia na studia kandydata, który spełniał ustawowe przesłanki z powołanej
ustawy albowiem uzyskał 98% (lub ocenę 4,9) z egzaminu dojrzałości w rozumieniu art. 70
ust. 3 pkt. 1) ustawy, którego wynik winien legitymować go (na tle innych kandydatów)
jako osobę, która uzyskała minimalną ilość 65 punktów w rekrutacji;
- art. 70 ust. 1 w zw. z art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku prawo o szkolnictwie
wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. póz. 1668) w zw. z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP - poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że proces naboru, który ma prowadzić Uczenia może ingerować w podstawy przyjęcia na studia (ius cogens) ustanowione przez ustawodawcę w art. 70 ust. 3 oraz poprzez brak zapewnienia abiturientom opisanym w art. 70 ust. 3 przysługującego z mocy powołanej ostatnio normy oraz Konstytucji RP równego dostępu do studiów wyższych, pomimo braku regulacji prawnej, która pozwalałaby na odmienne (nierówne) traktowanie w rekrutacji na studia osób zdających egzamin dojrzałości (starą maturę) oraz egzamin maturalny (nową maturę);
- art. 70 ust. 1 w zw. z art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku prawo o szkolnictwie
wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. póz. 1668) w zw. z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP - poprzez ich błędne zastosowanie i zawarcie w Uchwale Senatu UJ z dnia 25 maja 2022 roku nr 47/V/2022, Dział V, Rozdział I § 14 ust. 3 pkt. 3) b) Załącznika nr 1 do Uchwały w zw. z pkt. D Załącznika nr 2 do Uchwały, regulacji, która ingeruje w bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa poprzez przeliczanie punktów z egzaminu dojrzałości na podstawie wyników tego egzaminu umieszczonych na świadectwie dojrzałości, według wzoru określonego w załączniku nr 2 do Uchwały, który narusza w konstytucyjną zasadę równego dostępu do studiów wyższych, pomimo, iż ustawa z dnia 20 lipca 2018 roku prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (art. 70 ust. 3) nie różnicuje kandydatów z uwagi na rodzaj złożonego egzaminu maturalnego (nowa oraz stara matura) i zrównuje w prawach abiturientów, którzy zdawali egzamin dojrzałości z abiturientami szkół średnich, którzy zdawali egzamin maturalny, a zatem w oparciu o art. 70 ust. 1 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce organ ma obowiązek wypracować szczegółowe procedury, które zapewnią abiturientom równy dostęp do szkolnictwa wyższego, bez ingerencji w podstawy przyjęcia na studia opisane w art. 70 ust. 3;
Dodatkowo podniesiono, co następuje:
Jak wynika z treści art. 70 ust. 1 oraz 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. póz. 1668): Uczelnia ustala warunki, tryb oraz termin rozpoczęcia i zakończenia rekrutacji oraz sposób jej przeprowadzenia. Uchwała senatu jest udostępniana nie później niż do dnia 30 czerwca roku poprzedzającego rok akademicki, w którym ma się odbyć rekrutacja, a w przypadku utworzenia uczelni lub studiów na określonym kierunku, poziomie i profilu - niezwłocznie ". "3. Podstawą przyjęcia na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie są wyniki: 1)egzaminu dojrzałości; 2)egzaminu maturalnego; 3) egzaminu dojrzałości lub egzaminu maturalnego i egzaminu lub egzaminów potwierdzających kwalifikacje w zawodzie; 4) egzaminu dojrzałości lub egzaminu maturalnego i egzaminu lub egzaminów zawodowych.
Uczelnia ustala, jakie wyniki stanowią podstawę przyjęcia na studia, i podaje do wiadomości publicznej w terminie, o którym mowa w ust. 1. "
Oznacza to, że uczelnia ustala warunki, tryb, termin rozpoczęcia i zakończenia i sposób prowadzenia rekrutacji na studia. Jednakże podstawą prawną przyjęcia na studia pierwszego stopnia zgodnie z ust. 3 analizowanej normy z art. 70 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku prawo o szkolnictwie wyższym i nauce pozostają zawsze 1/ egzamin dojrzałości, 2/ egzamin maturalny, 3/ egzamin dojrzałości lub egzamin maturalny i egzamin lub egzaminy potwierdzające kwalifikacje w zawodzie oraz 4) egzamin dojrzałości lub egzamin maturalny i egzamin lub egzaminy zawodowe.
Jak wynika z ust. 3 art. 70 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wskazane w powołanej normie, w jej punktach l / - 4/ podstawy przyjęcia na studia mają charakter równorzędny. Żadna z ujętych w ust. 3 art. 70 ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce podstaw przyjęcia na studia nie ma charakteru priorytetowego.
Podkreślono, iż ustawa z dnia 20 lipca 2018 roku prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie różnicuje kandydatów z uwagi na rodzaj złożonego egzaminu maturalnego (nowa oraz stara matura) i zrównuje w prawach abiturientów, którzy zdawali egzamin dojrzałości z abiturientami szkół średnich, którzy zdawali egzamin maturalny. Na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów brak jest regulacji prawnej, która pozwalałaby na odmienne traktowanie tych dwóch kategorii abiturientów. Każda zatem z kategorii abiturientów ma ustawowo zapewniony równy w świetle art. 70 ust. 4 Konstytucji RP dostęp do studiów wyższych.
Powyższe zarzuty zostały rozwinięte w uzasadnieniu pisma procesowego, w którym podkreślono, że dokonując powołanego w decyzji przeliczenia dochodzi się do absurdalnego wniosku, iż abiturient, który zaliczył na 98 % (jak w niniejszym przypadku) egzamin dojrzałości uzyskuje 50% punktów podczas rekrutacji na studia. Wskazano tez, że uczelnie muszą przy ustalaniu zasad rekrutacji z ust. 1 art. 70 uwzględniać fakt, iż matury w poszczególnych latach i okresach różniły się zasadniczo, a kształt świadectwa maturalnego jest następstwem okoliczności, za które absolwent nie ponosi odpowiedzialności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.
Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej z przyczyn wziętych przez Sąd pod uwagę z urzędu.
W ocenie Sądu, analiza akt sprawy uzasadnia stwierdzenie, że nie wszystkie fakty i okoliczności mające istotne z punktu widzenia możliwości dokonania prawidłowego rozstrzygnięcia zostały w tej sprawie należycie wyjaśnione i uzasadnione.
Tytułem wyjaśnienia wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydania w drodze tzw. uznania administracyjnego, co również determinuje kierunek kontroli sądowej.
Uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracji publicznej przepisem prawa materialnego pewnego luzu decyzyjnego polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Zaakcentowania wymaga, że działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego musi mieścić się w granicach zakreślonych wynikającym z art. 7 k.p.a. dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Ocena, czy przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie przyjęcia na studia pierwszego stopnia doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego, a słusznym interesem strony. Nie wynika to z prostego odczytania treści art. 7 k.p.a. Wskazać należy, iż zarówno pojęcia interesu społecznego, jak i słusznego interesu strony nie zostały ustawowo zdefiniowane, co powoduje, że treść nadaje im organ orzekający. Z reguły interes indywidualny nie pokrywa się z interesem społecznym. Ustawodawca w art. 7 k.p.a. nie określił hierarchii tych wartości, ani też zasad rozstrzygania kolizji pomiędzy interesem społecznym i słusznym interesem strony. Sąd Najwyższy w wyroku z 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93 (OSNCP 1994/9/181) stwierdził, że "w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu publicznego nad indywidualny podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej". Zagadnienie wyważenia słusznego interesu w sprawie jest niezmiernie trudne, albowiem opiera się na elementach ocennych.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że decyzja uznaniowa pozostaje wprawdzie pod kontrolą sądu, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony. Sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu okoliczności istotnych dla sprawy. Kontrola w takich przypadkach dotyczy procesu wydania decyzji (spełnienia przez organ wymogów proceduralnych), ustalania stanu faktycznego jako elementu tego procesu oraz oceny faktów, które z punktu widzenia obowiązujących przepisów mogą mieć w danej sprawie istotne znaczenie prawne. Dotyczy ona zatem tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z określonymi i ostrymi kryteriami prawnymi, nie obejmuje zaś tej części treści rozstrzygnięcia, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa (celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji) w ramach luzów decyzyjnych stworzonych przez podstawy decyzji uznaniowej. Sądy administracyjne nie są uprawnione do dokonywania oceny tego, w jaki sposób organy administracji wypełniają treści pozasystemowych kryteriów słusznościowych czy celowościowych, realizując określoną politykę stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 19 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 301/11). W tego typu sprawach sądy administracyjne badają jedynie, czy organy w konkretnej sprawie nie przekroczyły granic uznania, to jest czy ich decyzja nie jest arbitralna lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów. Nie mogą natomiast wkraczać w kompetencje organów (w tym przypadku Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego) i oceniać słuszności realizowanej przez nie polityki, tu rekrutacji studentów. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych zmierza zatem do ustalenia, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. Badaniu podlega więc, czy przy podjęciu decyzji została spełniona, zawarta w art. 7 k.p.a., powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony. Przy czym zaakceptowanie zakresu, w jakim organ uczynił użytek z przyznanego mu uprawnienia, zależy od ustalenia, czy stan faktyczny sprawy został wszechstronnie wyjaśniony w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 6549/21, LEX nr 3513649).
Jak stanowi przepis art. 72 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r., poz. 742 ze zm.) - odmowa przyjęcia na studia następuje w drodze decyzji administracyjnej. Nie kwestionując konstytucyjnej zasady autonomii szkół wyższych należy zauważyć, że w poprzednio obowiązującej ustawie z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym istniała zasada odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. w indywidualnych sprawach studenckich (art. 207 ust. 1). Wokół interpretacji pojęcia odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. ukształtowało się szereg poglądów orzeczniczych i doktrynalnych, wskazujących na dopuszczalne odstępstwa od zasad postępowania administracyjnego w sprawach studenckich. Jednak obecny stan prawny nie przewiduje odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a., a zatem w sprawach załatwianych w drodze decyzji administracyjnych przepisy k.p.a. powinny by stosowane wprost, do całego postępowania przed organami uczelni, choć oczywiście przy uwzględnieniu specyfiki działania uczelni wyższej, której główną misją jest działalność edukacyjna (patrz wyrok NSA z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 4974/21, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem, decyzja o odmowie przyjęcia na studia jest indywidualnym aktem administracyjnym, do którego stosuje się przepisy k.p.a. Stosowanie k.p.a. w sprawach odmowy przyjęcia na studia polega na zachowaniu przez organ procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Wobec tego, między innymi przepisy art. 7, 8 § 1, 9, 10 § 1, 11, 75 § 1, 77 § 1, 80 i 81 oraz art. 107 § 3 k.p.a. k.p.a. powinny być stosowane w niniejszej sprawie wprost.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 listopada 2022 r., I OSK 2146/19, LEX nr 3447445, stwierdził, że art. 7 "statuuje jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, nakazującą organom uwzględniać, w toczącym się postępowaniu administracyjnym, interes społeczny i słuszny interes obywateli, nie dając prymatu żadnej z powyższych wartości".
Na kanwie rozpoznawanej sprawy wartym odnotowania jest również stanowisko zawarte w kolejnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2000 r., V SA 2880/99, LEX nr 79239, w którym stwierdzono, że: "Jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Tworzy to więc domniemanie pozytywnego rozstrzygnięcia, chyba że pozytywnemu rozstrzygnięciu stoi na przeszkodzie niebudzący wątpliwości interes ogólny". W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 marca 2002 r., V SA 2036/01, LEX nr 82004, sformułowano następujący pogląd: "Jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Tworzy się w ten sposób domniemanie pozytywnego rozstrzygnięcia, chyba że brak jest realnych możliwości, pozytywne rozstrzygnięcie bowiem niemożliwe jest z przyczyn faktycznych albo gdy pozytywnemu rozstrzygnięciu stoi na przeszkodzie nie budzący wątpliwości interes ogólny. W związku z powyższym stwierdzić należy, że uznanie to – będące pewną ściśle określoną sferą swobody pozostawionej przez ustawę – nie oznacza w żadnym razie prawa organu do jakiegokolwiek dowolnego działania" (vide: Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, Opublikowano: LEX/el. 2024).
W uzasadnieniach decyzji wbrew zasadzie z art. 7 k.p.a. nie wyjaśniono należycie kwestii związanej przyznaną skarżącemu punktacją. Wskazanie, że wynik kwalifikacji ustalono zgodnie z warunkami i trybem rekrutacji, w ocenie Sądu, nie jest wystraczającym ustaleniem istotnych okoliczności w sprawie. Organ powołał się też na wyżej przytoczony wzór matematyczny, który bez wskazania konkretnych wyników cząstkowych z egzaminu dojrzałości skarżącego, w tym daty jego zdawania - nie pozwala skontrolować prawidłowości przyjętych obliczeń. Na powyższe kwestie nie potrafił też udzielić odpowiedzi profesjonalny pełnomocnik organu, który na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2024 r. wskazał, że nie wie jakie przedmioty kierunkowe były brane pod uwagę i nie wie w jaki sposób obliczono 50 punktów dla skarżącego (k. 56 v akt sądowych). Nadto organ administracyjny w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do podniesionego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia art. 70 ust. 4 Konstytucji RP. Organ nie ustosunkował się do zarzutu, iż "stosowanie tego wzoru przelicznika wyników starych matur właśnie stanowi drastyczne pogwałcenie praw obywatelskich osób legitymujących się starą maturą, eliminując do zera ich szansę dostania się na atrakcyjniejsze kierunki studiów l stopnia." Organ odpowiedział na powyższe w lakoniczny sposób, wskazując że "legitymowanie się jedynie wynikami tzw. starej matury nie zamyka drogi do przyjęcia na studia w Uniwersytecie Jagiellońskim". Skarżącemu nie chodziło bowiem o możliwość przyjęcia na studia na UJ tylko o możliwość przyjęcia na wybrany kierunek studiów. Brak jest także jakiegokolwiek uzasadnienia prawnego, w tym wykładni przepisów będących podstawą rozstrzygnięcia. Wartym odnotowania jest zawarte w załączniku odpowiedzi na skargę stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich zawarte w piśmie z 12 maja 2023 r. (wydane na kanwie tej sprawy), iż "w celu zapewnienia powszechnego i równego dostępu do kształcenia, konieczne jest takie ukształtowanie procedur rekrutacyjnych, które w sposób niearbitralny pozwoli na przeliczanie wyników starej matury i tym samym zapewni równe szanse w rekrutacji na uczelnie bez względu na rok przystąpienia do egzaminu" (k. 11 akt sadowych).
Podsumowując, w ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie posiada elementów wymienionych przez ustawodawcę w art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Stosownie do z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Jak wynika z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z zasadą przekonywania uzasadnienie decyzji powinno stanowić uzewnętrznienie motywów kierujących organem przy podejmowaniu decyzji, powinno być pokazaniem rozumowania organu, a nie tylko wykazem zebranych faktów i norm. Uzasadnienie ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania organu (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2016 r., II OSK 110/15, LEX nr 2258826, CBOSA). W rozpatrywanej sprawie uzasadnienia zaskarżonej decyzji zostało sporządzone z naruszeniem art. 107 § 3 oraz art. 11 k.p.a., w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji brak jest należytego odniesienia się przez organ do zarzutów i argumentów podnoszonych w odwołaniu ( w tej sprawie we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy), co stanowi naruszenie określonej w art. 8 § 1 k.p.a. zasady zaufania do władzy publicznej.
Stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji powinno umożliwić kontrolę instancyjną i kontrolę sądowoadministracyjną. Tymczasem wskazane wyżej braki w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej decyzji uniemożliwiają kontrolę sądowoadministracyjną. Kontrola zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny nie może polegać na zastępowaniu Rektora i przedstawianiu przez Sąd stanu faktycznego i prawnego oraz ich oceny, w sytuacji nieprzedstawienia jakiegokolwiek stanowiska organu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Braki w przeprowadzeniu przez organ postępowania wyjaśniającego i dowodowego miały istotny wpływ na wynik sprawy. Co już wyżej zostało zasygnalizowane - podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności.
Z powyższych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7, 8, 11, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. ponieważ nie zostały wyjaśnione i właściwie ocenione wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Jednocześnie Sąd nie odniósł się do zarzutów skargi, uznając, że byłoby to przedwczesne z uwagi na to, że stan faktyczny nie został prawidłowo ustalony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu. Przy czym żaden z zarzutów skargi, nie odnosił się do zagadnień dostrzeżonych przez Sąd z urzędu.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe wskazania, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, orzekł jak w pkt 1 sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.
O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Koszty postępowania obejmowały: wpis od skargi w wysokości 200 (dwieście) złotych oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych, określone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).