III SA/KR 1621/24

III SA/Kr 1621/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Janusz Kasprzycki
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Gawlikowska
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne
Siły zbrojne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2167
Art. 1  par. 1  i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 935
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
Art. 127 par. 2 w zw. z 104  i art. 138 par. 1  pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 655
Art. 146 ust. 1 pkt 1, ust. 2
Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie: SWSA Janusz Kasprzycki ASR WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Komendanta 3 Regionalnej Bazy Logistycznej w Krakowie z dnia 9 sierpnia 2024 r. nr 544 w przedmiocie zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej i przeniesienia do rezerwy pasywnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 sierpnia 2024 r. Nr 544 Komendant 3 Regionalnej Bazy Logistycznej w Krakowie (dalej: Komendant RBL), działając na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 146 ust. 1 pkt 1, ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2022 r. poz. 655 z późn. zm., dalej: u.o.O.), utrzymał w mocy decyzję Nr 84 Komendanta [...] Wojskowego Oddziału [...] N. orzekającego o zwolnieniu M. P. (dalej: skarżąca) z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej przed upływem czasu jej trwania i przeniesienie do rezerwy pasywnej.
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 16 stycznia 2024 r. Komendant [...] Wojskowego Oddziału [...] wydał decyzję nr 2 na mocy której zwolnił skarżącą z dniem 1 lutego 2024 r. z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej (szkolenia specjalistycznego) przed upływem czasu jego trwania i przeniósł do rezerwy pasywnej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że "zasadnym jest nadanie niniejszej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności".
W motywach rozstrzygnięcia, Komendant wskazał, że skarżącej przestawiono zarzut popełnienia umyślnego przestępstwa z art. 278 § 1 k.k. Ponadto skarżąca przebywała na zwolnieniu lekarskim i nie uczestniczyła w szkoleniu specjalistycznym. W związku z powyższym, skarżąca nie nabyła umiejętności przydatnych dla Sił Zbrojnych.
W wyniku odwołania od ww. decyzji, Komendant 3 Regionalnej Bazy Logistycznej, decyzją nr 249 z dnia 28 lutego 2024 r., uchylił w całości ww. zaskarżoną decyzję nr 2 Komendanta 33 Wojskowego Oddziału [...] z dnia 16 stycznia 2024 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji Komendant wskazał na brak uzasadnienia faktycznego i prawnego oraz, że przed wydaniem decyzji, organ I instancji powinien zawiadomić skarżącą i umożliwić jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Pismem z dnia 22 kwietnia 2024 r. skarżąca w toku ponownego rozpoznania sprawy wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony, na okoliczność wykazania w jaki sposób funkcjonowało żywienie żołnierzy oraz sposobu zagospodarowania produktów żywnościowych, które pozostały po śniadaniu, obiedzie i kolacji oraz dowodu z treści rozporządzenia MON w sprawie umundurowania i wyżywienia oraz innych należności wydawanych żołnierzom niebędących żołnierzami zawodowymi na okoliczność wykazania na jakich zasadach żywieni są żołnierze dobrowolnej służby wojskowej oraz czy wskazani żołnierze mogą wynieść ze stołówki żołnierskiej produkty żywnościowe, które im się należały i nie zostały skonsumowane, dowodu z paragonów i faktur zgłoszonych w piśmie z dnia 22 kwietnia 2024 r. na okoliczność wykazania, że produkty żywnościowe, które zostały zabezpieczone przez organy ścigania u rodziców skarżącej w miejscu zamieszkania są dostępne w ogólnej sprzedaży.
Postanowieniem z dnia 21 maja 2024 r. Komendant [...] Wojskowego Oddziału [...] odmówił uwzględnienia żądania przeprowadzenia wskazanych dowodów albowiem okoliczności, na które zostały powołane, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Po przeprowadzeniu postępowania, Komendant [...] Wojskowego Oddziału [...], ponownie decyzją Nr 84 z dnia 11 lipca 2024 r., orzekł o zwolnieniu skarżącej z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej z dniem 1 lutego 2024 r. przed upływem czasu jej trwania i przeniesieniu do rezerwy pasywnej. W uzasadnieniu decyzji wskazano: "decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności".
W motywach rozstrzygnięcia, organ I instancji wskazał, że postępowanie w sprawie skarżącej o wykroczenie z art. 119 § 1 k.w. zostało zakończone skierowaniem do Wojskowego Sądu Garnizonowego w Lublinie wniosku o ukaranie za przywłaszczenie produktów spożywczych na szkodę [...] Wojskowego Oddziału [...] w N.
Ponadto z notatki urzędowej z dnia 6 listopada 2023 r. oraz z dnia 11 grudnia 2023 r. wynika, że w domu skarżącej znaleziono duże ilości żywności, które pochodziły z magazynu stołówki żołnierskiej [...] WOG, a sama skarżąca w konsekwencji przyznała się do przywłaszczenia tej żywności.
W związku z ujawnieniem przestępczego działania skarżącej, w dniu 6 listopada 2023 r. została odsunięta od zadań służbowych i nie kontynuowała szkolenia specjalistycznego, a od dnia 11 grudnia 2023 r. do 15 lutego 2024 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. Ponadto nie uczestniczyła w szkoleniu specjalistycznym w jednostce wojskowej i tym samym nie nabyła umiejętności przydatnych dla Sił Zbrojnych. W konsekwencji naraża Skarb Państwa na straty finansowe z powodu utrzymywania żołnierza w strukturach jednostki wojskowej i wypłacania uposażenia oraz innych należności pieniężnych.
W ocenie organu I instancji, naganne zachowanie połączone z zaborem mienia, długotrwałe przebywanie na zwolnieniu lekarskim, brak realizacji programowego szkolenia specjalistycznego oraz brak możliwości skierowania na specjalistyczny kurs CSLog świadczą o tym, że skarżąca nie będzie spełniać podstawowych warunków jakie są wymagane od żołnierza w trakcie realizacji programowego szkolenia specjalistycznego. Ponadto zdaniem organu I instancji zachowanie skarżącej nie licuje z powagą służby, narusza godności i honor, godzi w dobre imię, prestiż, dobry wizerunek i interes Sił Zbrojnych RP oraz obniża morale pozostałych żołnierzy.
W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji, skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 110 § 1 k.p.a. poprzez przekroczenie uprawnień ustawowych i przyjęcie, że decyzją wydaną w dniu 11 lipca 2024 r. można zwolnić żołnierza z dniem 1 lutego 2024 r. Powyższe rozstrzygnięcie narusza przepis art. 110 § 1 k.p.a., który wprost wskazuje, że organ administracji publicznej; który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Doręczenie decyzji jest czynnością procesową organu, z którą przepisy k.p.a. wiążą skutki prawne. Zgodnie z art. 110 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Przepis ten wskazuje na granicę między wydaniem decyzji a jej doręczeniem. Przed doręczeniem decyzja istnieje, natomiast skutki prawne wywiera dopiero z chwilą jej doręczenia. Doręczenie lub ogłoszenie decyzji stanowi jej wprowadzenie do obrotu prawnego. Od tego dopiero momentu decyzja wiąże organ administracji publicznej i stronę;
- art. 108 k.p.a. poprzez przekroczenie uprawnień ustawowych i przyjęcie, że organ I instancji jest uprawniony do określenia, od kiedy decyzja jest wykonalna. Organ I instancji zaskarżonej decyzji z dnia 11 lipca 2024 r. nadał rygor natychmiastowej wykonalności i określił, od kiedy decyzja jest wykonalna. Z kolei istotą natychmiastowej wykonalności decyzji administracyjnie jest to, że decyzja staje się wykonalna, mimo iż nie jest ostateczna. Należy przy tym przyjąć, że decyzja staje się natychmiast wykonalna z dniem wydania decyzji pisemnej lub z dniem ogłoszenia decyzji ustnej, gdy rygor został nadany w decyzji. Organ, nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, nie jest uprawniony do określania, od kiedy decyzja jest wykonalna;
- art. 108 w zw. z 107 § 1 pkt 6 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jakie konkretnie względy przemawiały, za nadaniem zaskarżonej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Obowiązek wyjaśnienia okoliczności faktycznych, które stały się podstawą rozstrzygnięcia wynika nie tylko z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., ale także treści przepisu art. 11 § 1 k.p.a., który zakłada, że organy administracji winny wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy w ten sposób, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez stronę decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Uzasadnienie decyzji ma walor przede wszystkim informacyjny, ale także zawiera elementy wyjaśniające i przekonujące. Wywiera ono skutki różnorakie, na przykład - powinno przekonywać stronę, że urzędnicy rzetelnie zajęli się daną sprawą i że rozstrzygnięcie nie zapadło w sposób arbitralny, ale po rozważeniu wszystkich okoliczności. Służy temu właśnie pełne ukazanie mechanizmu podejmowania decyzji, czyli opis podjętych czynności oraz określenie motywów działania administracji;
- art. 128 ust. 2 pkt 1, 6, 7 ustawy o obronie Ojczyzny przez przekroczenie uprawnień ustawowych i przyjęcie, że organ I instancji może zastosować kilka podstaw prawnych zwolnienia żołnierza ze służby wojskowej. Organ I instancji w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wskazał, że zwolnił żołnierza na podstawie art. 128 ust 2 pkt 1, 6, 7 ustawy o obronie Ojczyzny. W ocenie skarżącej, organ I instancji, miał obowiązek w podstawie prawnej wskazać konkretną przesłankę, która była podstawą do zwolnienia żołnierza ze służby;
- art. 128 ust 2 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny przez przekroczenie uprawnień ustawowych i wskazanie nieprawdziwej przesłanki zwolnienia - zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych, w sytuacji gdy z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że właściwą jest przesłanka: zachowania naruszającego godność i honor żołnierza lub nielicującego z powagą służby lub zachowania godzącego w dobre imię lub interes Sił Zbrojnych;
- art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jakie konkretnie braki wiedzy i braki w szkoleniu posiada skarżąca. Organ I instancji w uzasadnieniu podnosi, że skarżąca była na zwolnieniu lekarskim i nie uczestniczyła w szkoleniu specjalistycznym w jednostce wojskowej. Organ na obronę postawionej przez siebie tezy, miał obowiązek wskazania w uzasadnieniu jakiego rodzaju były to braki i jakie specjalistyczne szkolenia były prowadzone w jednostce wojskowej, w których skarżąca nie brała udziału.
- § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej przez przekroczenie uprawnień i przyjęcie, że żołnierza dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej można zwolnić przed data wydania decyzji administracyjnej. Organ I instancji wskazał m.in., że skarżąca już w notatce służbowej z dnia 6 listopada 2023 r. i 11 grudnia 2023 r. przyznała się do przywłaszczenia żywności. W związku z powyższym nie wiadomo z jakich względów organ I instancji — nie zdecydował się na zwolnienie skarżącej z dniem 6 listopada lub 11 grudnia 2023 roku - bo według organu § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 maja 2022 r., daje tak możliwość (albo z dniem zaistnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia).
Dodatkowo skarżąca zwróciła uwagę, że pod decyzją podpisał się radca prawny jednostki wojskowej, co zdaniem skarżącej nie napawa optymizmem na przyszłość.
Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Komendant 3 Regionalnej Bazy Logistycznej, uznał wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją z dnia 9 sierpnia 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Na wstępie organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie m.in. art. 128, art. 143-151 ustawy o obronie Ojczyzny. Podkreślił, że przepisy te określają przypadki fakultatywnego zwolnienia ze służby wojskowej, przed upływem czasu jej trwania, który w odniesieniu do dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej wynosi okres do 12 miesięcy (art. 143 ust. 1 ww. ustawy). Jednocześnie przepisy te nie ustanawiają żadnych kryteriów, którymi powinien kierować się organ wojskowy przy rozstrzyganiu o zwolnieniu żołnierza ze służby przed upływem czasu jej trwania.
Takich przesłanek nie określa też rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. W § 18 ust. 1 określa jedynie od jakiej daty możliwe jest przedterminowe zwolnienie żołnierza ze służby wojskowej, wskazując tu na: datę uprawomocnienia się orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej określającego niezdolność do pełnienia czynnej służby, datę ostateczności decyzji stanowiącej podstawę zwolnienia lub dzień zaistnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia.
Dalej organ odwoławczy zwrócił uwagę, że decyzja w przedmiocie zwolnienia żołnierza ze służby wojskowej przed upływem czasu jej trwania ma charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracji publicznej przepisem prawa materialnego pewnego luzu decyzyjnego polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Z kolei dobrowolna zasadnicza służba wojskowa ma na celu przeszkolenie wojskowe jak największej ilości żołnierzy oraz zwiększenie liczebności Sił Zbrojnych. Fakt, iż żołnierzowi przedstawiono zarzut popełnienia przestępstwa kradzieży, a przy tym brak przez niego realizacji zadań służbowych, negatywnie wpływa na morale pozostałych żołnierzy i w sposób niewłaściwy kształtuje ich postawę wobec służby wojskowej. Takie zachowanie żołnierza – zdaniem organu odwoławczego - jednoznacznie wskazuje, że nie może on być kandydatem do powołania do zawodowej służby wojskowej.
Komendant 3 Regionalnej Bazy Logistycznej podkreślił, że skarżąca od dnia 11 grudnia 2023 r. do 15 lutego 2024 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim i nie uczestniczyła w szkoleniu specjalistycznym w jednostce wojskowej i tym samym nie nabywała umiejętności przydatnych dla Sił Zbrojnych, co w konsekwencji naraża Skarb Państwa na straty finansowe z powodu utrzymywania żołnierza w strukturach jednostki wojskowej i wypłacania mu uposażenia oraz innych należności pieniężnych. Tym samym organ I instancji nie naruszył przepisów prawa materialnego, które były podstawą zwolnienia skarżącej z DZSW ani nie złamały zasady przekonywania oraz nie przekroczyły granic swobody uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie organu I instancji jest zgodne z prawem i jest także zasadne pod względem celowościowym. Właściwe funkcjonowanie poszczególnych jednostek wojskowych może być bowiem realizowane jedynie z uwzględnieniem aktualnych potrzeb Sił Zbrojnych i w oparciu o ich zasoby kadrowe. Dlatego interes społeczny - to jest Sił Zbrojnych - musi przeważać nad interesem strony, wyrażającym się chęcią dalszego pełnienia służby wojskowej.
W ocenie Komendanta 3 Regionalnej Bazy Logistycznej, organ I instancji nie naruszył również przepisów postępowania. Organ I instancji miał swobodę w jakiej dacie nastąpi zwolnienie. Decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Toteż to, jaki skutek - ex tunc, czy ex nunc, ma dane orzeczenie zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy. Wynika to stąd, że skutki prawne przy wystąpieniu określonych stanów faktycznych może wywołać sama norma ustawowa, która w tym zakresie, w zależności od przedmiotu czasowej relatywizacji, może mieć charakter retroaktywny.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 110 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że decyzją wydaną w dniu 11 lipca 2024 r. można zwolnić żołnierza z dniem 1 lutego 2024 roku. Powyższe rozstrzygnięcie narusza przepis art. 110 § 1 k.p.a., który wprost wskazuje, że organ administracji publicznej, który wydal decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Doręczenie decyzji jest czynnością procesową organu, z którą przepisy k.p.a. wiążą skutki prawne. Zgodnie z art 110 k.p.a., organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Przepis ten wskazuje na granicę między wydaniem decyzji a jej doręczeniem. Przed doręczeniem decyzja istnieje, natomiast skutki prawne wywiera dopiero z chwilą jej doręczenia. Doręczenie lub ogłoszenie decyzji stanowi jej wprowadzenie do obrotu prawnego. Od tego dopiero momentu decyzja wiąże organ administracji publicznej i stronę;
- art. 108 k.p.a. poprzez przekroczenie uprawnień ustawowych i przyjęcie, że organ I instancji nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności był uprawniony do określenia, od kiedy decyzja jest wykonalna. Zdaniem skarżącej organ, nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, nie jest uprawniony do określania, od kiedy decyzja jest wykonalna;
- art. 108 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że organ I instancji był zwolniony, ze wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - jakie konkretnie względy przemawiały, za nadaniem zaskarżonej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.
Przy powyższym stanie prawnym i faktycznym organ II instancji w swojej decyzji: przytoczył przepisy ustawy o obronie Ojczyzny, nie odniósł się do zarzutów wskazanych w odwołaniu, w sposób autokratyczny rozstrzygnął, że organ I instancji nie naruszył prawa, w sposób nieudolny próbował wyręczyć organ I instancji twierdząc m.in., że skarżąca nie brała udziału w szkoleniu specjalistycznym - nie wskazując w jakim szkoleniu skarżąca miała obowiązek wziąć udział oraz czy i kiedy były takie szkolenia prowadzone. Organ II instancji w zakresie w jakim - nie ustosunkował się do wniesionego odwołania i podjął próbę nieudolnego wyręczenia organu I instancji w zakresie uzasadnienia - naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania.
Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uwzględnienie niniejszej skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednak nie wszystkie jej zarzuty zostały przez Sąd podzielone.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy: art. 128 ust. 2 pkt 1, art. 146 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 pkt 22 lit. e i f ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny.
Zgodnie z art. 146 ust. 1 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny dobrowolna zasadnicza służba wojskowa może zostać przerwana w każdym czasie, m. in. z uwagi na potrzeby Sił Zbrojnych (pkt 1).
Z kolei art. 128 ustawy o obronie Ojczyzny określa przypadki, w których dopuszczalne jest zwolnienie ze służby wojskowej żołnierza pełniącego służbę wojskową, z wyłączeniem zawodowej służby wojskowej, obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej oraz służby pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca pełniła dobrowolną zasadniczą służbę wojskową a zatem zastosowanie wobec niej miał wskazany przepis art. 128 ustawy o obronie Ojczyzny.
W art. 128 ustawy o obronie Ojczyzny wyróżniono przypadki obligatoryjnego zwolnienia ze służby wojskowej (ust. 1) oraz fakultatywnego (ust. 2), w których żołnierza można zwolnić ze służby wojskowej przed upływem czasu jej trwania.
Użyte przez ustawodawcę sformułowanie: "można zwolnić ze służby wojskowej" oznacza, że pozostawiono właściwemu organowi pewien luz decyzyjny w zakresie uznania, czy w zaistniałym przypadku należy żołnierza zwolnić ze służby (a więc działanie w ramach uznania administracyjnego).
Art. 128 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny określa następujące przypadki fakultatywnego zwolnienia żołnierza ze służby wojskowej:
1) zaistnienia potrzeb Sił Zbrojnych;
2) odmowy wydania lub cofnięcia żołnierzowi poświadczenia bezpieczeństwa, lub niewyrażenia przez żołnierza zgody na przeprowadzenie postępowania sprawdzającego;
3) braku możliwości wyznaczenia żołnierza na inne stanowisko służbowe w tej samej lub innej jednostce wojskowej, odpowiadające jego przygotowaniu zawodowemu oraz kwalifikacjom i umiejętnościom przydatnym w Siłach Zbrojnych;
4) otrzymania w opinii służbowej ogólnej oceny dostatecznej;
5) złożenia przez niego, drogą służbową, pisemnego wniosku uzasadnionego szczególnie ważnymi względami osobistymi lub rodzinnymi;
6) zachowania naruszającego godność i honor żołnierza lub nielicującego z powagą służby;
7) zachowania godzącego w dobre imię lub interes Sił Zbrojnych.
W niniejszym przypadku orzekające w sprawie organy uznały, że postawą zwolnienia skarżącej ze służby wojskowej jest przypadek wymieniony w art. 128 ust. 2 pkt 1 ustawy o obronie Ojczyzny tj. potrzeba Sił Zbrojnych oraz art. 128 ust. 2 pkt 6 i 7 tj. dopuszczenie się zachowania naruszającego godność i honor żołnierza lub nielicującego z powagą służby i zachowania godzącego w dobre imię lub interes Sił Zbrojnych.
Zgodnie z art. 2 pkt 22 ustawy o obronie Ojczyzny przez pojęcie "potrzeb Sił Zbrojnych", należy rozumieć celowość:
a) powołania do służby wojskowej,
b) wyznaczenia na stanowisko służbowe,
c) zwolnienia ze stanowiska służbowego,
d) przeniesienia do dyspozycji albo do innego korpusu osobowego,
e) zwolnienia ze służby wojskowej,
f) realizacji zadań służbowych przez żołnierzy,
g) realizacji innych zadań zabezpieczających interes bezpieczeństwa państwa;
W świetle powyższych regulacji ustawy o obronie Ojczyzny zauważyć należy, że pojęcie "potrzeb Sił Zbrojnych" odnoszone jest do celowości pełnienia lub też zwolnienia ze służby żołnierza a przesłanka zwolnienia ze służby wojskowej z uwagi na "potrzeby Sił Zbrojnych" oraz dopuszczenie się zachowania naruszającego godność i honor żołnierza lub nielicującego z powagą służby i zachowania godzącego w dobre imię lub interes Sił Zbrojnych, wymagają od organu właściwego wykazania, że nie jest celowe, aby dany żołnierz pełnił nadal służbę wojskową.
Skoro przepisy ustawy o obronie Ojczyzny kwestię przerwania stosunku służbowego żołnierza pozostawiły uznaniu dowódcy danej jednostki wojskowej, to ciąży na nim obowiązek wyczerpującego uzasadnienia dokonanego wyboru rozstrzygnięcia, polegającego na przedstawieniu oraz udowodnieniu konkretnych faktów świadczących jednoznacznie o niecelowości pozostawienia danego żołnierza w służbie, przy jednoczesnej wnikliwej i wszechstronnej ocenie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
W tym się przejawia właśnie działanie w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne polega, bowiem na przyznaniu organom administracji publicznej możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych rozwiązań, przy czym wybór ten nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale jest ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie. Organ działając w ramach uznania musi pozostawać w zgodzie z zadaniami, celami i kryteriami swojego działania, a także mieć na względzie zasady ogólne postępowania administracyjnego, tj. każdorazowo musi dokonać ustalenia hierarchii między ochroną indywidualnego słusznego interesu obywatela, a interesem publicznym.
Uznanie administracyjne to sytuacja, w której ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Wolters Kluwer 2018, s. 409). W przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego, organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także z uwzględnieniem zasad celowości i sprawiedliwości oraz szczególnych cech stanu faktycznego (zob. J. Zimmermann, op. cit., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (J. Zimmermann, op. cit., s. 417). "Uznanie administracyjne nie jest sferą wolną od związania konstytucyjnego i ustawowego, a także nie jest sferą wolną od kontroli sądów administracyjnych" (M. Jaśkowska w: Instytucje prawa administracyjnego System Prawa Administracyjnego Tom 1, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, C.H.Beck 2015, s. 298). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało przyjętych szereg reguł dotyczących kontroli aktu uznaniowego. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreślane jest znaczenie kontroli zgodności aktu uznaniowego z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej k.p.a.) oraz z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.
W orzeczeniu z dnia 29 września 1993 r., sygn. K 17/92, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z wymogami demokratycznego państwa prawnego "nie może być mowy o jakimkolwiek "swobodnym", tzn. w określonych granicach niezwiązanym prawem i niekontrolowanym działaniu administracji. Z instytucji formalnej, ustalającej swobodną, niezwiązaną niczym możliwość rozstrzygnięcia, swobodne uznanie przekształca się jedynie w formę pewnego uelastycznienia administracji, która umożliwia i zobowiązuje odpowiednie organy do zbadania wszystkich okoliczności danego przypadku w celu wyszukania najbardziej właściwego, odpowiadającego prawdzie obiektywnej i swemu celowi rozstrzygnięcia. Swobodne uznanie staje się w ten sposób szczególną formą wykonywania przepisów prawa, polegającą na tym, że organ stosujący prawo ma uwzględnić indywidualne warunki każdego wypadku, których stwierdzenie jest możliwe tylko w tym stopniu, by móc wydać decyzję zgodną z wolą ustawodawcy. To działanie organu administracyjnego musi być jednak uzasadnione i podlega kontroli". Podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 1993 r. sygn. III ARN 33/93, wskazał że: "przy dokonywaniu sądowej kontroli zgodności z prawem wszelkich decyzji administracji o charakterze uznaniowym (...) rola, zadania i zakres kompetencji niezawisłego sądu muszą być rozumiane znacznie szerzej i głębiej niż w innych sytuacjach (...) z decyzjami uznaniowymi musi się wiązać nie zmniejszona, lecz zwiększona kontrola sądu, wykonywana z punktu widzenia przestrzegania prawa (i to prawa rozumianego jako całość systemu)".
Mimo iż sądowa kontrola takiego aktu ma zakres ograniczony, to jednak wymaga zbadania, czy akt ten nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy takiego wyboru dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w postępowaniu podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego, z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. I OSK 130/10 i z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK 1981/14, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W wyrokach z dnia 10 maja 2012 r., sygn. I OSK 292/12 i I OSK 369/12 (opubl. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uzasadnienie aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego, winno być "na tyle wyczerpujące i zindywidualizowane, aby sąd administracyjny był w stanie ocenić, czy zawarte w decyzji rozstrzygnięcie nie zapadło z przekroczeniem granic uznania administracyjnego". Z kolei w wyroku z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. II FSK 1254/08, (opubl. w CBOSA), NSA podkreślił, że "organ zobowiązany jest w sposób czytelny i umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. Konieczne jest zatem wskazanie wyraźnych kryteriów decyzyjnych (dóbr chronionych przez prawo), w tym zwłaszcza znajdujących oparcie w wartościach konstytucyjnych, dopiero bowiem ich należyta identyfikacja i ustalenie ich hierarchii na tle konkretnego stanu faktycznego pozwala na instancyjną kontrolę rozstrzygnięcia mającego charakter uznaniowy, odwołującego się do ocen". Uzasadnienie aktów z zakresu administracji publicznej, winno spełniać rolę informacyjną i edukacyjno-perswazyjną w stosunku do ich adresatów i umożliwiać kontrolę ich poprawności. Z tego względu motywy, które legły u podstaw rozstrzygnięcia, powinny być tak sformułowane, aby strona mogła poznać w pełni tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć, i w miarę możliwości zaakceptować, zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu jej sprawy. Istotne jest również, by na tej podstawie sąd administracyjny mógł skontrolować, czy podjęty akt nie ma charakteru dowolnego i mieści się w granicach swobodnego uznania (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. III SA/Kr 485/20 i sygn. III SA/Kr 483/20, opubl. w CBOSA). Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. I OSK 1375/14 (opubl. w CBOSA), rozwiązanie takie oznacza przyznanie organowi administracji publicznej, przepisem prawa materialnego pewnego luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru wymiaru i zakresu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, musi mieścić się w granicach zakreślonych dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Przyznany organowi luz decyzyjny, może być również częściowo determinowany już w samej treści przepisu upoważniającego organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego. Sądowa kontrola aktów uznaniowych wymaga zbadania, czy akt znajduje oparcie w przepisach prawa materialnego i czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy akt nie nosi znamion dowolności oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w przypadku aktów uznaniowych, wymaga szczególnie starannego wyważenia obu tych interesów, i w razie uznania prymatu interesu społecznego, wykazania w sposób niebudzący wątpliwości słuszność takiego rozstrzygnięcia. Brak takich działań uzasadniać może zarzut dowolności rozstrzygnięcia sprawy.
Zdaniem Sądu wskazane warunki prawidłowości aktu o charakterze uznaniowym, nie zostały w niniejszej sprawie spełnione.
Organy wyraziły stanowisko, że dalsze pozostawanie skarżącej w dobrowolnej zasadniczej służbie wojskowej nie jest celowe z uwagi na dopuszczenie się zachowania naruszającego godność i honor żołnierza lub nielicującego z powagą służby i zachowania godzącego w dobre imię lub interes Sił Zbrojnych oraz z uwagi na potrzeby Sił Zbrojnych. Podkreślić należy, że w ramach potrzeb Sił Zbrojnych uwzględnia się celowość m.in. realizacji zadań służbowych przez żołnierzy i zwolnienia ze stanowiska służbowego.
W związku z powyższym oraz wskazanymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentami organu, wskazującymi na to, że nie jest zasadne dalsze utrzymywanie skarżącej – żołnierza - w strukturach jednostki wojskowej i wypłacanie mu uposażenia oraz innych należności pieniężnych, gdyż naraża to Skarb Państwa na straty finansowe, uznać należało, że stanowisko Komendanta RBL można uznać za przekonujące o ile fakt popełnienia przez skarżącą wykroczenia został jej udowodniony. W istocie bowiem złożony przez skarżącą wniosek dowodowy świadczy o kwestionowaniu faktu popełnienia zarzucanego wykroczenia, w aktach postępowania brak jest natomiast prawomocnego wyroku skazującego, a jedynie odpis wyroku nakazowego bez jakiejkolwiek informacji o jego uprawomocnieniu się.
Także w zakresie powołanej okoliczności zwolnienia lekarskiego skarżącej, organy nie uzasadniły w sposób należyty czy jej choroba istotnie uniemożliwiała jej, w pozostałym jeszcze czasie służby, uzupełnienie przeszkolenia.
Sąd uznał także, że organy nie wyjaśniły w żaden sposób wskazanej daty zwolnienia skarżącej. Stosownie bowiem do § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. z 2022 r., poz. 1078), dowódca jednostki wojskowej zwalnia żołnierza z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej z dniem uprawomocnienia się orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej określającego niezdolność do pełnienia czynnej służby wojskowej lub z dniem, w którym decyzja stanowiąca podstawę zwolnienia z dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej stała się ostateczna albo z dniem zaistnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia, określając dzień zwolnienia z tej służby. Sformułowane tego przepisu, pozwalające na zwolnienie żołnierza z dniem zaistnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia, daje możliwość określenia wcześniejszej daty zwolnienia, niż data wydania decyzji, bowiem stwierdzenie zaistnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia najczęściej następuje po ich zaistnieniu. Niemniej jednak organy orzekające w tej sprawie w żaden sposób nie uzasadniły z jakich przyczyn uznały, że okoliczności stanowiące podstawę zwolnienia żołnierza w niniejszej sprawie zaistniały w dniu 1 lutego 2024 r.
Zaskarżona w sprawie decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca, zostały także w tym zakresie sporządzone w sposób wadliwy, bowiem odbiorca tej decyzji jest pozbawiony możliwości zapoznania się z motywami jakimi kierował się organ rozpoznając sprawę.
Decyzja organu, jako akt prawny, jest wynikiem przeprowadzonych przez ten organ działań, analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, ustaleń w szczególności faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tym samym, decyzja organu powinna być spójna, logiczna i poukładana, bowiem odbiorca tej decyzji, jako również Sąd w przypadku jej zaskarżenia, musi mieć możliwość zapoznania się z jej treścią i możliwością dokonania oceny przeprowadzonego postępowania. Bowiem to właśnie wynik tego postępowania znajduje odzwierciedlenie w treści decyzji i zawartego w niej uzasadnienia.
W ocenie Sądu, decyzje organów obu instancji zawierają istotne wadliwości, które wymuszającą wyeliminowanie tych decyzji z obrotu prawnego, albowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, wykluczają we wskazanym zakresie, możliwość ich merytorycznej oceny w postępowaniu sądowym.
Ponadto w odmienieniu do kwestii nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji organu I instancji, Sąd wskazuje, iż prowadzenie wobec żołnierza postępowania wykroczeniowego, w którym nie zapadł prawomocny wyrok skazujący, jest podstawą do odsunięcia tego żołnierza od wykonywania czynności służbowych, co nastąpiło w dniu 6 listopada 2023 r, a co zabezpiecza interes sił zbrojnych tym zakresie. Na takim etapie nie można też przesądzać, jak ostatecznie zakończy się postępowanie wykroczeniowe. Jeśli żołnierz został odsunięty od czynnościach służbowych i tych czynności nie wykonuje, to postawienie mu zarzutów czy wniesienie wniosku o ukaranie, nie uzasadnia nadania decyzji o zwolnieniu żołnierza ze służby, rygoru natychmiastowej wykonalności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. II SA/Rz 1219/10, opubl. w CBOSA). A jak zostało wskazane powyżej, w istocie złożony przez skarżącą wniosek dowodowy świadczy o kwestionowaniu faktu popełnienia zarzucanego wykroczenia, w aktach postępowania brak jest natomiast prawomocnego wyroku skazującego.
Nadto "w przypadku nadania go od razu przy wydawaniu decyzji rygor ten stanowi dodatkowy składnik decyzji, jest elementem merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, wymagającym umotywowania w uzasadnieniu decyzji" B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Legalis/el. 2024, komentarz do art. 108). Za wadliwe Sąd uznał zatem nadanie decyzji organu I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności w uzasadnieniu decyzji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie zatem wyeliminowanie wskazanych uchybień.
Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 Sąd w pkt I sentencji wyroku, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. O kosztach postępowania w pkt II sentencji, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.