III SA/Kr 1611/23

III SA/Kr 1611/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /przewodniczący/
Marta Kisielowska
Renata Czeluśniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 września 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/972/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia 14 lipca 2023 r. nr SO-04.8252.329.2023-1/23 odmówił przyznania skarżącej H. N. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem V. N.
W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto skarżąca oświadczyła, że jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad mężem, natomiast z wywiadu środowiskowego wynika, że ma córkę, która pracuje i ma własną rodzinę. Organ podkreślił przy tym, że pomoc w opiece nad osobą niepełnosprawną może polegać na świadczeniu określonych sum pieniężnych, dostarczaniu w naturze produktów potrzebnych do życia lub osobistych staraniach. Z oświadczeń skarżącej wynika także, że nie pobiera żadnych świadczeń z Ukrainy, natomiast z wypełnionych dokumentów wynika, że od 2011 r. ma przyznaną emeryturę na terenie Ukrainy. Stanowi to negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż fakt pozostawania osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędne zastosowanie w odniesieniu do świadczenia emerytalnego przyznanego na podstawie prawa obcego, które nie zawiera w definicji rent i emerytur określonych w ustawie.
W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 19 września 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/972/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu SKO podkreśliło w pierwszej kolejności, mając na uwadze wyrok TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia. Nie można odmówić skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność męża powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ww. ustawy albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje z pominięciem tego kryterium.
Organ odwoławczy odnosząc się do pozostałych przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyjaśnił, że zakres sprawowanej opieki nad mężem nie wymaga całodobowej dyspozycyjności skarżącej i nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu ustalono bowiem, że skarżąca sprawuje opiekę nad chorym, leżącym mężem. Robi zakupy, sprząta, sporządza posiłki, podaje leki zgodnie z zaleceniami lekarza, towarzyszy mężowi podczas wizyt lekarskich. Ponadto pomaga mężowi w czynnościach pielęgnacyjnych: mycie ciała, golenie, zmiana pieluchomajtek, wykonywanie masaży. W oświadczeniu z dnia 15 czerwca 2023 r. skarżąca wskazała, że do czynności wykonywanych podczas sprawowanej opieki należą: pobudka, pomoc przy wykonywaniu czynności higienicznych, kąpiel, mycie, strzyżenie włosów, wymiana basenu sanitarnego, przygotowywanie ubrań, pomoc w ubieraniu, mierzenie poziomu cukru oraz ciśnienia, podawanie leków, podawanie trzech posiłków dziennie, a w międzyczasie owoców, wietrzenie pokoju, sprzątanie, pranie, prasowanie, pomoc przy organizacji wizyt lekarskich, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych.
Zdaniem SKO wiele z czynności wskazanych w wywiadzie środowiskowym oraz złożonym oświadczeniu, wykonywanych przez skarżącą stanowi czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są to takie czynności jak: sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków. W wywiadzie środowiskowym wskazano wprawdzie na pomoc przy kąpieli, czy zmianę opatrunków, niemniej jednak - zdaniem Kolegium - wskazaną pomoc można uznać za normalną pomoc osoby będącej w związku małżeńskim.
W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał na pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego w Ukrainie, co również, jak podkreślił, stanowi przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wprawdzie skarżąca w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczyła, że nie pobiera żadnych świadczeń z Ukrainy, niemniej jednak w oświadczeniu z dnia 16 maja 2023 r. wskazała, że podlega ubezpieczeniu emerytalnemu i rentownemu w Funduszu Emerytalnym Ukrainy. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 15 czerwca 2023 r. skarżąca w 2011 r. przeszła na emeryturę. Ponadto w odwołaniu skarżąca nie kwestionuje faktu pobierania świadczeń na terenie Ukrainy, a jedynie kwestionuje przyjęcie przez organ I instancji, iż pobieranie emerytury przyznanej na podstawie prawa zagranicznego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium odnosząc się do stanowiska skarżącej, że w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy chodzi wyłącznie o emeryturę pobieraną na podstawie prawa polskiego, wyjaśniło, że w definicji ustawowej pojęcia "emerytury i renty" zamieszczonej w art. 3 pkt 5 ustawy (na którą powołuje się skarżąca) ustawodawca posługuje się ogólnym pojęciem emerytury, tak więc brak jest podstaw do wyłączenia z tego zakresu emerytury przyznanej na podstawie prawa ukraińskiego.
Na marginesie SKO wskazało, że w przedmiotowej sprawie nie został również wykazany związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (ewentualnie niepodejmowaniem zatrudnienia) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnoprawnym mężem. W piśmie z dnia 30 maja 2023 r. organ I instancji wezwał skarżącą do przedłożenia dokumentu potwierdzającego rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (świadectwo pracy, decyzja o wyrejestrowaniu działalności gospodarczej, decyzja o wyrejestrowaniu z Grodzkiego Urzędu Pracy). W piśmie z dnia 15 czerwca 2023 r. skarżąca oświadczyła jedynie, że w 2011 r. przeszła na emeryturę, później podejmowała pracę dorywczą, ale musiała zrezygnować w związku z sukcesywnie pogarszającym się stanem zdrowia męża. Nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających dotychczasowe zatrudnienie, a także pozwalających przyjąć, że wykonywana praca kolidowała z opieką nad mężem.
Mając powyższe na uwadze, Kolegium uznało, że Prezydent Miasta Krakowa zasadnie odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W przedmiotowej sprawie skarżąca pobiera emeryturę, a zakres sprawowanej opieki nie wymaga całodobowej jej dyspozycyjności, zwłaszcza, że skarżąca wraz z mężem mieszkają z córką oraz jej rodziną. Na córce również ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca i okoliczność wykonywania pracy zawodowej, czy też opieki nad dziećmi nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego względem ojca.
W skardze do WSA w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;
- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną;
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie w odniesieniu do świadczenia emerytalnego przyznanego na podstawie prawa obcego, które nie zawiera się w definicji rent i emerytur określonych w ustawie.
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w Krakowie utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) – dalej u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał ww. art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Skutki tego wyroku mają znaczenie w nin. sprawie. Wyrok Trybunału wiąże bowiem wszystkich zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i stanowi dla organów administracji oraz sądów istotną wskazówkę̨ interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez sąd konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć́. Skoro zatem TK kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność́ powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, iż orzeczenie to nie ma wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wręcz przeciwnie - data ustalenia niepełnosprawności jej męża nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania świadczenia. Organy rozstrzygając w zakresie wniosku o ustalenie prawa do ww. świadczenia mają zatem obowiązek procedować́ w oparciu o przepisy ww. ustawy z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b.
Na powyższą kwestię prawidłowo zwróciło uwagę SKO w zaskarżonej decyzji, dlatego zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest zasadny.
Kolegium słusznie uznało również, że w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając na uwadze art. 17 ust. 1 ustawy, wyjaśnić należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia jest nie tylko sprawowanie stałej, ciągłej opieki, ale aby opieka ta (jej zakres) wykluczała możliwość podjęcia zatrudnienia lub powodowała konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. np. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19), przy czym w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).
Podkreślić też należy, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08).
W nin. sprawie nie ulega wątpliwości, że mąż skarżącej wymaga opieki oraz, że opiekę nad nim sprawuje skarżąca, jednakże nie sposób przyjąć, aby takie czynności jak: robienie zakupów, sprzątanie, pranie, prasownie, przygotowywanie i podawanie posiłków, przygotowanie ubrań i pomaganie w ubieraniu, wietrzenie pokoju, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, podawanie leków mogły być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy w dni wolne od pracy. Natomiast czynności polegające na utrzymywaniu higieny, mierzeniu poziomu cukru oraz ciśnienia nie są czynnościami oznaczającymi długotrwałą opiekę uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.
Rację należy przyznać zatem organowi odwoławczemu, że zakres sprawowanej opieki nie wymaga całodobowej dyspozycyjności skarżącej.
W sprawie nie został wykazany także bezpośredni i ścisły związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudniania/ jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Pomimo wezwania organu skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających dotychczasowe zatrudnienie oraz pozwalających przyjąć, że wykonywana praca kolidowała z opieką nad mężem. Wskazała jedynie, że w 2011 r. przeszła na emeryturę, później podejmowała pracę dorywczą, ale musiała z niej zrezygnować w związku z pogarszającym się stanem zdrowia jej męża.
Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wyznacza wprawdzie żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej przez wnioskodawcę (opiekuna), na co trafnie zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącej, jednakże zdaniem Sądu, nie jest wystarczające do przyjęcia bezpośredniego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - jedynie samo oświadczenie opiekuna, że był zdolny do podjęcia pracy i podjąłby ją gdyby nie stan zdrowia osoby niepełnosprawnej - w sytuacji gdy opiekun ten nie wykazał jakiejkolwiek okoliczności świadczącej o jego gotowości do podjęcia zatrudnienia.
Odnosząc się następnie do kolejnej przesłanki negatywnej przyznania przedmiotowego świadczenia, tj. pobierania emerytury w Ukrainie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103 ze zm.), obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium RP, którego pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy".
Podkreślenia wymaga przy tym, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji ustalonego prawa do emerytury, co wiąże się z posiadaniem uprawnień do świadczenia emerytalnego i ich pobieraniem. W związku z powyższym osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania drugiego. Inna interpretacja przywołanych przepisów, zdaniem Sądu, byłaby w sprzeczności wobec osób pobierających świadczenie emerytalne w Polsce, które chcąc uzyskać świadczenie pielęgnacyjne muszą zawiesić emeryturę. Pobieranie bowiem jednocześnie dwóch świadczeń - pielęgnacyjnego i emerytalnego wzajemnie się wyklucza. Nie ma przy tym znaczenia, że zawarta w art. 3 pkt 5 u.ś.r. definicja emerytury i renty nie wymienia wprost świadczenia emerytalno-rentowego otrzymywanego na podstawie prawa zagranicznego. Organy administracji, ustalając prawo do świadczeń rodzinnych, obowiązane są stosować te same przepisy i te same kryteria wobec obywateli Ukrainy, co wobec polskich obywateli. Wynika to nie tylko z powołanej wyżej ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ale również z konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej. Tym samym, zarówno obywatele RP, jak i obywatele Ukrainy, którym przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych na zasadzie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, muszą spełniać te same kryteria warunkujące możliwość uzyskania wnioskowanego świadczenia.
W okolicznościach sprawy należy zatem stwierdzić, że prawidłowo organy uznały, że pobieranie świadczenia emerytalnego w Ukrainie, stanowi przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, że nie jest możliwe kumulatywne pobieranie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, także w przypadku, gdy emerytura jest otrzymywana z ukraińskiego systemu emerytalno-rentowego. Jak już wyżej wskazano obowiązujące przepisy nakazują bowiem stosowanie w tym zakresie zasad wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dopiero zatem zawieszenie emerytury, której wyrazem musi być wydanie odpowiedniej decyzji przez właściwy organ o zawieszeniu wypłaty emerytury, otwiera drogę do ubiegania się o oświadczenie pielęgnacyjne. Należy jednak wziąć pod uwagę, że system emerytalny Ukrainy może przewidywać inne tryby wzruszania decyzji skutkujące przerwaniem lub zakończeniem wypłaty uprawnionej emerytury. Skarżąca reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, który winien podjąć odpowiednie kroki umożliwiające stronie uzyskanie stosownych dokumentów potwierdzających okoliczność zawieszenia bądź niepobierania emerytury w państwie pochodzenia.
W związku z powyższym zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 pkt 5 ww. ustawy, należy uznać za bezzasadny.
Na marginesie powyższego wskazać trzeba, że przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia okoliczność, iż osoba wymagająca opieki posiada dorosłą córkę zobowiązaną względem niej do alimentacji. Należy bowiem wskazać, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych zawierają regulację art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. c ustawy, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takiej sytuacji, obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązki alimentacyjne pozostałych zobowiązanych do alimentacji, w tym w szczególności dzieci. Zdaniem Sądu, wadliwość uzasadnienia w tym zakresie nie miała jednak wpływu na treść zaskarżonej decyzji.
W konsekwencji powyższych rozważań, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Podkreślić należy, że pomimo niekwestionowanego złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności pomocy przez żonę, samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na względzie, Kolegium w zaskarżonej decyzji, a wbrew zarzutom skargi, w sposób prawidłowy dokonało wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.