III SA/Kr 1605/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2022-06-30
NSAAdministracyjneWysokawsa
ewidencja ludnościwymeldowaniepobyt stałyzakład karnytytuł prawny do lokaluprzemoc w rodzinieeksmisjadecyzja administracyjna

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody o odmowie wymeldowania, uznając, że pobyt w zakładzie karnym i brak tytułu prawnego do lokalu stanowią o trwałym i dobrowolnym opuszczeniu miejsca zameldowania.

Sprawa dotyczyła odmowy wymeldowania A. O. z pobytu stałego. Organ I instancji orzekł o wymeldowaniu, uznając opuszczenie lokalu za dobrowolne z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności. Wojewoda uchylił tę decyzję, twierdząc, że opuszczenie nie było trwałe, gdyż A. O. zamierzał powrócić po odbyciu kary i nie wiedział o eksmisji. Sąd uchylił decyzję Wojewody, stwierdzając, że pobyt w zakładzie karnym oraz brak tytułu prawnego do lokalu i sprzeciw właścicielki co do powrotu, przesądzają o trwałym i dobrowolnym opuszczeniu miejsca zameldowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę I. O. na decyzję Wojewody z dnia 27 września 2021 r., która uchyliła decyzję Burmistrza o wymeldowaniu A. O. z pobytu stałego. Organ I instancji uznał, że A. O. opuścił lokal dobrowolnie, ponieważ odbywał karę pozbawienia wolności. Wojewoda natomiast uchylił tę decyzję, argumentując, że opuszczenie lokalu nie było trwałe, ponieważ A. O. zamierzał powrócić po odbyciu kary, a eksmisja była przeprowadzona bez jego wiedzy i w sposób budzący wątpliwości co do jej podstaw. Wojewoda podkreślił, że A. O. i I. O. mieszkali w odrębnych częściach budynku, a eksmisja dotyczyła tylko jednej części. Sąd administracyjny uznał skargę I. O. za zasadną i uchylił decyzję Wojewody. Sąd stwierdził, że kluczowe dla wymeldowania są przesłanki dobrowolnego i trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego. W ocenie sądu, fakt odbywania kary pozbawienia wolności, brak tytułu prawnego do lokalu oraz sprzeciw właścicielki co do powrotu A. O. do lokalu, przesądzają o tym, że opuszczenie miejsca zameldowania miało charakter dobrowolny i trwały. Sąd podkreślił, że instytucja wymeldowania ma charakter ewidencyjny i służy doprowadzeniu do zgodności stanu faktycznego z rejestrem, a nie może być wykorzystywana do rozwiązywania sporów cywilnoprawnych czy zmuszania do opuszczenia lokalu. Sąd uznał, że próba A. O. podważenia orzeczenia o zobowiązaniu do opuszczenia mieszkania nie ma wpływu na ocenę sprawy meldunkowej, a brak obiektywnej możliwości powrotu do lokalu, nawet przy korzystnym wyniku postępowania cywilnego, przesądza o braku podstaw do utrzymania zameldowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, odbywanie kary pozbawienia wolności, brak tytułu prawnego do lokalu oraz sprzeciw właściciela co do powrotu, przesądzają o trwałym i dobrowolnym opuszczeniu miejsca zameldowania, co uzasadnia wymeldowanie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że pobyt w zakładzie karnym, nawet jeśli tymczasowy, w połączeniu z brakiem tytułu prawnego do lokalu i brakiem obiektywnej możliwości powrotu (ze względu na sprzeciw właściciela), stanowi trwałe i dobrowolne opuszczenie miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (6)

Główne

u.e.l. art. 35

Ustawa o ewidencji ludności

Przepis ten stanowi, że właściwy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Przesłanka 'opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego' jest spełniona, gdy opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. W przypadku osadzenia w zakładzie karnym, opuszczenie lokalu jest traktowane jako dobrowolne i nie wymaga badania woli osoby.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna uchylenia zaskarżonej decyzji.

Pomocnicze

u.e.l. art. 25 § 1

Ustawa o ewidencji ludności

k.p.c. art. 365 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada związania organów administracji orzeczeniami sądów powszechnych.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zwrot kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zwrot kosztów postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Opuszczenie miejsca pobytu stałego przez A. O. miało charakter dobrowolny i trwały z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności. Brak tytułu prawnego A. O. do lokalu oraz sprzeciw właścicielki co do jego powrotu, wykluczają obiektywną możliwość powrotu do miejsca zameldowania. Instytucja wymeldowania ma charakter ewidencyjny i nie może być wykorzystywana do innych celów.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Wojewody, że opuszczenie lokalu nie było trwałe, ponieważ A. O. zamierzał powrócić po odbyciu kary i nie wiedział o eksmisji. Kwestia układu funkcjonalnego budynku (dwa wejścia) jako czynnik mający wpływ na ocenę opuszczenia lokalu.

Godne uwagi sformułowania

sama przy tym decyzja o wymeldowaniu nie pozbawia praw do lokalu ewidencja ludności ma bowiem charakter jedynie rejestracyjny utrzymanie zameldowania w lokalu, w którym osoba faktycznie nie przebywa, stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne w przypadku bowiem zmiany miejsca pobytu spowodowanej osadzeniem w zakładzie karnym, nie wymaga się ustalania dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania brak zatem przebywania uczestnika w przedmiotowym lokalu, połączony z brakiem jakiegokolwiek do niego tytułu prawnego oraz brakiem obiektywnej możliwości powrotu do tego lokalu, musi być traktowany jako trwałe opuszczenie miejsca pobytu decyzja o wymeldowaniu, nigdy nie może poprzedzać faktycznego opuszczenia budynku, a instytucja wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego nie może być wykorzystywana do wyprowadzenia tej osoby z budynku.

Skład orzekający

Jakub Makuch

sprawozdawca

Marta Kisielowska

członek

Tadeusz Kiełkowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wymeldowania w sytuacjach nietypowych, takich jak pobyt w zakładzie karnym, brak tytułu prawnego do lokalu oraz spory rodzinne dotyczące prawa do nieruchomości."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej i faktycznej, gdzie kluczowe są okoliczności związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności i brakiem tytułu prawnego do lokalu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak prawo administracyjne (meldunek) przenika się ze sprawami cywilnymi (prawo własności, przemoc domowa) i karnymi (odbywanie kary). Pokazuje też, że nawet w sprawach pozornie proceduralnych, jak wymeldowanie, kryją się złożone relacje rodzinne i prawne.

Czy pobyt w więzieniu oznacza trwałe opuszczenie domu? Sąd rozstrzyga o wymeldowaniu.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 1605/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jakub Makuch /sprawozdawca/
Marta Kisielowska
Tadeusz Kiełkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II OSK 606/23 - Wyrok NSA z 2024-04-24
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1397
ART. 35
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi I. O. na decyzję Wojewody z dnia 27 września 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej I. O. kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Burmistrz Miasta i Gminy W, decyzją z [...] 2021 r. (znak: [...]), działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019, poz. 1397) orzekł o wymeldowaniu A. O. z pobytu stałego przy ul. Ż w W.
W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji podał, że w prowadzonym w tej sprawie postępowaniu ustalono, że A. O. nie mieszka pod wskazanym adresem. Organ wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego Wydział Cywilny z 11 lutego 2019 r. (sygn. akt [...]) orzeczono o zobowiązaniu A. O., jako sprawcy przemocy w rodzinie, do opuszczenia przedmiotowego mieszkania, które zajmował on wspólnie z siostrą I. O. - członkiem rodziny dotkniętym przemocą. Burmistrz Miasta i Gminy W wskazał, iż A. O. aktualnie przebywa w Areszcie Śledczym, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. W związku ze wskazanymi okolicznościami organ I instancji podkreśli, że w sytuacji, gdy osoba została pozbawiona wolności w związku z orzeczeniem sądu, to należało uznać, że opuszczenie stałego miejsca zamieszkania było dobrowolne.
Odwołanie od opisanej wyżej decyzji wniósł A. O. Wskazał, że organ I instancji oparł wydaną decyzję na postanowieniu Sądu Rejonowego z 11 lutego 2019 r. (sygn. akt [...]), które to postanowienie uwzględniało fałszywe zeznania i dowody złożone w tym postepowaniu przez I. O. Do odwołania dołączył postanowienie Sądu Okręgowego Wydział II Cywilny Odwoławczy z 5 stycznia 2021 r. (sygn. akt [...]) uchylające postanowienie Sądu Rejonowego o odrzuceniu wniosku odwołującego się o wznowienie postępowania zakończonego wskazanym wyżej postanowieniem z dnia 11 lutego 2019 r. zobowiązującym go – jako sprawcę przemocy - do opuszczenia spornego mieszkania.
Wojewoda decyzją z dnia 27 września 2021 r. (znak [...]) uchylił się zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie wymeldowania A. O. z pobytu stałego przy ul. Ż w W. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał m.in., że z materiału dowodowego wynika, że Sąd Rejonowy Wydział I Cywilny postanowieniem z 11 lutego 2019 r. (sygn. akt [...]), zobowiązał A. O., jako sprawcę przemocy w rodzinie, do opuszczenia przedmiotowego lokalu zajmowanego wspólnie z siostrą. W wykonaniu tego postanowienia, Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w dniu 5 sierpnia 2019 r. dokonał eksmisji A. O. Organ II instancji podkreślił, że eksmitowany nie był obecny podczas wykonywania czynności egzekucyjnych, gdyż został pozbawiony możliwości wzięcia w nim udziału. A. O. nie miał też wiedzy zarówno o wydanym przez Sąd Rejonowy postanowieniu z 11 lutego 2019 r. (o zobowiązaniu do opuszczenia lokalu) jak również o planowanej i przeprowadzonej eksmisji. W rzeczywistości eksmisja ta została przeprowadzona z budynku wskazanego przez I. O. Organ odwoławczy zauważył, że z zeznań stron postępowania oraz słuchanych w spawie świadków wynika, że budynek przy ul. Ż w W składa się z dwóch odrębnych lokali mieszkalnych. Wojewoda zwrócił też uwagę, że I. O. i A. O. mieszkają, co prawda, pod tym samym adresem, lecz w odrębnych budynkach, z osobnymi wejściami. Z uwagi na nieobecność A. O. podczas przeprowadzonych czynności egzekucyjnych, egzekucja ta ograniczyła się do budynku wskazanego przez uczestniczkę I. O. Zasadność tych wniosków, w ocenie organu odwoławczego, dowodzi chociażby postanowienie Sądu Okręgowego Wydział II Cywilny–Odwoławczy z dnia 5 stycznia 2021 r. (sygn. akt [...]), którym uchylono postanowienie Sądu Rejonowego z 12 maja 2020 r., (sygn. akt [...]) odrzucające skargę A. O. o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania o zobowiązanie sprawcy przemocy do opuszczenia spornego mieszkania. Z tego orzeczenia wynika, że A. O. nie wiedział o toczącym się postępowaniu, został pozbawiony możliwości wzięcia w nim udziału. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na stanowisko A. O. prezentowane w toku postepowania, które akcentowało to, iż prawomocne postanowienie wydane przez Sąd Rejonowy z 12 maja 2020 r. (sygn. akt [...]) zostało wydane wskutek fałszywego przedstawienia faktów przez I. O. i oparte zostało na niezgodnych z prawdą dowodach, przy jednoczesnym pominięciu dowodów przeciwnych. W ocenie odwołującego się, I. O., w toku postępowania przed Sądem Rejonowym przedstawiła stan sprawy pomijając to, że skarżący mieszka w osobnym budynku z odrębnym wejściem i klatką schodową, położonym na tej samej posesji, pod tym samym numerem oraz że fałszywie oskarżyła uczestnika o dopuszczanie się przemocy domowej. Odwołujący się zwracał też uwagę, że jego siostra nie mieszkała z nim od 2001 r., a od 7 lat nie przebywa w domu, pracując poza granicami kraju. Akcentował, że siostra doprowadziła do jego eksmisji w czasie, kiedy odbywał karę pozbawienia wolności.
W ocenie organu odwoławczego, materiał dowodowy sprawy wskazuje, że A. O. do 5 lipca 2019 r. koncentrował swoje sprawy życiowe w miejscu zameldowania tj. przy ul. Ż w W. We wskazanej dacie, odwołujący się został zatrzymany przez funkcjonariuszy Policji i osadzony w areszcie śledczym, a obecnie przebywa w zakładzie karnym. Ponadto zwracał uwagę organ II instancji, z oświadczeń A. O. wynika, iż wyłącznie czasowo opuścił on budynek, w którym jest zameldowany. Opuszczenie to jest związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Po zakończeniu tej kary, uczestnik chce powrócić pod wskazany wyżej adres. Z kolei właścicielka nieruchomości (I. O.) kwestionowała możliwość powrotu brata do tego domu. Wojewoda odmiennie od organu I instancji ocenił materiał dowodowy sprawy. Wg organu odwoławczego, zeznania stron postępowania i słuchanych świadków wskazują, iż budynek przy ul. Ż w W stanowi centrum spraw życiowych A. O. Natomiast od 5 lipca 2019 r. odwołujący się przebywa w różnych aresztach śledczych, jednak po odbyciu kary pozbawienia wolności zamierza powrócić do przedmiotowego budynku, gdyż tam skoncentrowane są jego sprawy życiowe. Wg Wojewody, organ I instancji przyjął, że A. O. nie mieszka pod wskazanym adresem, biorąc pod uwagę postanowienie Sądu Rejonowego Wydział Cywilny z 11 lutego 2019 r. (sygn. akt [...]) oraz fakt przeprowadzenia eksmisji z przedmiotowego budynku. Nadto organ ten uznał, że opuszczenie lokalu przez A. O. było dobrowolne, gdyż wynikało to z jego winy (odbywania kary pozbawienia wolności). Organ I instancji stwierdził, że skoro A. O. przebywa w areszcie śledczym, a właścicielka budynku, w którym jest on zameldowany na pobyt stały nie wyraża zgody na jego powrót, to opuszczenie ma również charakter trwały. Tego stanowiska organ II instancji nie podzielił. W ocenie Wojewody, opuszczenie przez A. O. budynku ma charakter dobrowolny, albowiem popełniając czyny zabronione, musiał zdawać sobie sprawę, że zostanie osadzony w zakładzie karnym. Niemniej jednak, opuszczenie to nie ma charakteru trwałego, skoro czasowo przebywa on w zakładzie penitencjarnym i po jego opuszczeniu ma prawo wrócić do miejsca zameldowania na pobyt stały gdyż tam koncentrował swoje sprawy życiowe przed osadzeniem. Akcentował organ odwoławczy, że jeżeli A. O. po opuszczeniu zakładu karnego nie wróci do miejsca zameldowania na pobyt stały, skupi swoje sprawy życiowe pod innym adresem, wówczas dopiero powstanie obowiązek aktualizacji ewidencji ludności w tym zakresie. Okoliczność natomiast, że I. O. nie życzy sobie powrotu brata do budynku, w którym koncentrował swoje sprawy życiowe przed osadzeniem w zakładzie karnym – w ocenie Wojewody – pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Przesłanką warunkującą wymeldowanie jest dobrowolne i trwałe opuszczenie miejsca zameldowania na pobyt stały, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Organ odwoławczy zaznaczył, iż wymeldować można osobę wtedy, gdy całkowicie, dobrowolnie i trwale opuści dany budynek i z tego budynku nie korzysta. Decyzja o wymeldowaniu, nigdy nie może poprzedzać faktycznego opuszczenia budynku, a instytucja wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego nie może być wykorzystywana do wyprowadzenia tej osoby z budynku. Wymeldowanie nie może też być drogą zmuszającą osobę do opuszczenia budynku. Wojewoda zwrócił uwagę, że A. O. aktualnie dochodzi swoich praw na drodze cywilnoprawnej inicjując postępowanie zmierzające do wznowienia postępowania w sprawie o zobowiązanie do opuszczenia mieszkania zajmowanego wspólnie z I. O. - członkiem rodziny dotkniętym przemocą. W tym zakresie uczestnik wskazywał, że nigdy nie zamieszkiwał wspólnie z siostrą. Powyższe koreluje ze stanowiskiem I. O., przedstawionym w organie I instancji, że A. O. zamieszkiwał w tym samym budynku, jednak miał oddzielne wejście, ponieważ dom podzielony jest na dwie części. O ocenie organu odwoławczego, w przedstawionym stanie faktycznym, orzeczenie o wymeldowaniu byłoby nieuprawnione. Wojewoda przyjął, iż nie doszło do trwałego opuszczenia przez A. O. budynku, w którym zameldowany jest na pobyt stały.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję wniosła I. O.
Zarzuciła naruszenie następujących przepisów:
1. art. 365 par. 1 k.p.c. poprzez naruszenie zasady związania organów administracji orzeczeniami sądów powszechnych, tj. prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego z 12.02.2019 r. (sygn. akt [...]) – na mocy którego A. O., jako sprawca przemocy w rodzinie, został zobowiązany do opuszczenia domu stanowiącego własność I. O. przy ul. Ż w W, a polegającym na:
a) braku respektowania powagi rzeczy osądzonej, wynikającej ze wskazanego orzeczenia, w oparciu o które dokonano eksmisji uczestnika, co skutkowało opuszczeniem miejsca pobytu w sposób trwały i dobrowolny;
b) naruszeniu prawa własności skarżącej.
2. art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego przez A. O., w sytuacji gdy jego nieobecność w tym miejscu jest wynikiem osadzenia w zakładzie karnym, co jest równoznaczne z dobrowolnym i trwałym opuszczeniem miejsca pobytu;
3. błędne ustalenie, że dom stanowiący własność I. O. przy ul. Ż w W, składa się z dwóch odrębnych budynków, w sytuacji gdy jest to jeden budynek z dwoma wejściami;
4. pominięcie wyroku Sądu Rejonowego z dnia 28.11.2019 r. (sygn. akt [...]), którym skazano A. O. za kradzież z włamaniem, na szkodę skarżącej i jej partnera;
5. brak uwzględnienia faktu umorzenia postępowania o składanie przez skarżącą fałszywych zeznań;
6. brak uwzględnienia zeznań świadków (M. G., A. P.) z których wynika, że uczestnik nadużywał alkoholu i dewastował dom.
Skarga domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna i skutkowała uchyleniem zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia 27.09.2021 r.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Przepis ten stanowi, że właściwy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 ustawy, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Na gruncie tego przepisu, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że postępowanie o wymeldowanie ma na celu doprowadzenie do zgodności ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy. Sama przy tym decyzja o wymeldowaniu nie pozbawia praw do lokalu (np. prawa własności, czy prawa użytkowania). Ewidencja ludności ma bowiem charakter jedynie rejestracyjny, a jej celem jest odzwierciedlenie rzeczywistego stanu rzeczy, tj. faktycznego miejsca pobytu danej osoby. Utrzymanie zameldowania w lokalu, w którym osoba faktycznie nie przebywa, stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową i byłoby sprzeczne z celem instytucji zameldowania i rejestrowym (ewidencyjnym) jej charakterem (por. np. wyroki NSA z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1166/16, z 28 września 2016 r., sygn. akt II OSK 439/15).
Przesłanka "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego", w rozumieniu art. 35 ustawy, będzie spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Co do zasady, opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej. Tym niemniej, w określonych okolicznościach warunek ten nie musi być spełniony. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2017 r. (sygn. akt II OSK 551/17) uznał bowiem, że konieczność wystąpienia dobrowolności opuszczenia lokalu, pojmowanej jako wyraz woli osoby, która lokal opuściła, winna być badana i oceniana w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość, czy dana osoba opuściła lokal samodzielnie, czy też na skutek bezprawnych działań innych podmiotów. Ocena, czy wystąpiła dobrowolność opuszczenia lokalu, pozbawiona jest natomiast uzasadnienia, jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych osób, lecz wskutek własnych bezprawnych działań, została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez jej działania aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności. W przypadku bowiem zmiany miejsca pobytu spowodowanej osadzeniem w zakładzie karnym, nie wymaga się ustalania dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania. Takiej zmianie miejsca pobytu, nie towarzyszy bowiem dobrowolność. Taka sytuacja (pobyt w zakładzie karnym) nie stanowi przeszkody do wymeldowania. Opuszczenie bowiem lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06).
W kontrolowanej sprawie organy administracji ustaliły, że uczestnik A. O. nie przebywa w miejscu zameldowania. Został on bowiem osadzony w zakładzie karnym, w którym odbywa karę pozbawienia wolności. W aktach znajduje się informacja z Krajowego Rejestru Karnego, z której wynika fakt odbywania przez uczestnika kary pozbawienia wolności (k. 243). Stan ten przy tym nie uległ zmianie także w toku postępowania sądowego, o czym świadczy m.in. korespondencja skarżącego kierowana do sądu (por. np. k. 42). W niniejszej sprawie bezsporne było, że choć uczestnik A. O. przed osadzeniem w zakładzie karnym (co miało miejsce w dniu 5.07.2019 r.) mieszkał w lokalu przy ul. Ż w W, to jednak niewątpliwie nie posiada on żadnego tytułu prawnego do tego lokalu. Jak bowiem wynika z akt sprawy, w wyniku zawarcia w dniu 1.08.2009 r. umowy darowizny pomiędzy skarżącą, a A. O.1, skarżąca stała się jedyną właścicielką nieruchomości Ż w W wraz z budynkiem stodoły i murowanym budynkiem gospodarczym (k. 4-5 a.a.). W sprawie nie ulegało też wątpliwości to, że w wyniku przeprowadzonej w dniu 5 sierpnia 2019 r. eksmisji uczestnika A. O., jego rzeczy zostały usunięte z przedmiotowego lokalu. Ze składanych przez uczestnika w toku postępowania administracyjnego oświadczeń wynika zarazem, że po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności deklaruje on chęć powrotu do spornego lokalu. Mając na uwadze przedstawione okoliczności (aresztowanie uczestnika, brak tytułu prawnego do lokalu, opróżnienie tego lokalu z rzeczy stanowiących jego własność) stwierdzić należy, że opuszczenie przez A. O. nieruchomości przy ul. Ż w W miało niewątpliwie charakter dobrowolny, jak i trwały. Jak bowiem wyżej wskazano, wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastąpiło jego osadzenie w zakładzie karnym, gdzie wciąż przebywa. W zakresie zaś oceny trwałości opuszczenia lokalu będącego miejscem zameldowania, decydujące znaczenie ma to, gdzie dana osoba koncentruje swoje centrum życiowe i jaką utrzymuje ona więź z przedmiotowym lokalem. W tym aspekcie kluczowe jest stwierdzenie istnienia obiektywnej możliwości powrotu uczestnika do spornego lokalu. Jak już wcześniej akcentowano, A. O. niewątpliwie nie dysponuje żadnym tytułem prawnym do spornej nieruchomości. Nie łączą go więc żadne prawne więzy z tym lokalem. Przedmiotowa nieruchomość stanowi własność skarżącej I. O., która w toku postępowania prezentowała konsekwentne stanowisko sprzeciwiające się powrotowi uczestnika do lokalu, po zakończeniu odbywania przez niego kary pozbawienia wolności. Brak zatem przebywania uczestnika w przedmiotowym lokalu, połączony z brakiem jakiegokolwiek do niego tytułu prawnego oraz brakiem obiektywnej możliwości powrotu do tego lokalu, musi być traktowany jako trwałe opuszczenie miejsca pobytu w rozumieniu wcześniej przedstawionym. Podkreślić należy, że celem decyzji o wymeldowaniu jest bowiem doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma ona charakter ewidencyjny, służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Decyzja ta nie prowadzi do powstania, ani też do zmiany stosunków prawnorzeczowych dotyczących danego lokalu mieszkalnego. Brak wydania, w okolicznościach niniejszej sprawy decyzji o wymeldowaniu skarżącego, stanowiłoby utrzymanie stanu fikcyjnego, który nie ma odzwierciedlenia w stanie rzeczywistym, skoro uczestnik faktycznie nie przebywa w spornym lokalu mieszkalnym i nie posiada prawnej możliwości powrotu do niego (por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OSK 2169/13).
Przedstawione oceny nakazują uznać, że brak było podstaw, aby podzielić pogląd Wojewody wyrażony w zaskarżonej decyzji, iż nie doszło do trwałego opuszczenia przez A. O. budynku (lokalu), w którym zameldowany jest on na pobyt stały z uwagi na fakt, że uczestnik dochodzi swoich praw na drodze cywilnoprawnej, inicjując postępowanie zmierzające do wznowienia postępowania w sprawie o zobowiązanie go do opuszczenia mieszkania zajmowanego wspólnie z I. O. - członkiem rodziny dotkniętym przemocą. W ocenie sądu, podjęta przez uczestnika próba podważenia przedmiotowego orzeczenia sądowego – nie może rzutować na odmienną, od przedstawionej wyżej, ocenę przedmiotowej sprawy. Wynik bowiem powyższego postępowania sądowego pozostaje bez znaczenia dla utrzymywania zameldowania A. O. w lokalu przy ul. Ż w W. Podkreślić bowiem należy, że to nie czynności eksmisyjne podjęte przez komornika w ramach wykonania orzeczenia sądu wydanego względem uczestnika jako sprawcy przemocy domowej – były podstawą opuszczenia przez niego miejsca dotychczasowego pobytu, lecz podstawą tą było wykonywanie przez A. O. kary pozbawienia wolności i związane z tym osadzenie w areszcie śledczym (następnie w zakładzie karnym). Sama przy tym wola powrotu uczestnika do przedmiotowego lokalu, po zakończeniu kary pozbawienia wolności – nie jest wystarczającą przesłanką do odmowy jego wymeldowania w sytuacji, gdy brak jest podstaw do uznania, że uczestnik dysponuje obiektywną możliwością powrotu pod wskazany adres z uwagi na niedysponowanie jakimkolwiek tytułem prawnym do tej nieruchomości oraz jednoznacznym stanowiskiem skarżącej (właściciela budynku przy ul. Ż w W), sprzeciwiającym się takiemu powrotowi. Wobec powyższych okoliczności, obiektywnej możliwości powrotu uczestnika do miejsca zameldowania, nie dawałoby także nawet, korzystne dla niego zakończenie wskazanego wyżej postępowania sądowego.
Także podnoszona przez organ odwoławczy kwestia dotycząca układu funkcjonalnego spornego budynku (istnienie dwóch oddzielnych wejść) nie miała znaczenia dla wyniku tej sprawy. Przedmiotem ocen było bowiem jedynie to, czy uczestnik opuścił dotychczasowe miejsce stałego pobytu oraz czy stan ten ma charakter trwały i jest dobrowolny w rozumieniu powyżej przedstawionym, a nie to, ile wejść ma sporny budynek. Ta bowiem kwestia nie decyduje o realizacji przesłanek warunkujących wymeldowanie.
Mając na uwadze przedstawione rozważania, które zasadniczo podzielają zarzuty skargi, sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Podstawą prawną rozstrzygnięcia był art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. 2022 r., poz. 329; dalej p.p.s.a.). Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji dokona wykładni art. 35 ustawy o ewidencji ludności zgodnie ze wskazaniami sądu.
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 par. 2 p.p.s.a. Z przepisów tych wynika, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Koszty te obejmują przy tym także wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika reprezentującego stronę. Stosownie do par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015 r., poz. 1800) wynagrodzenie to wynosi 480 zł. Nadto, na zasądzone koszty postępowania złożył się wpis od skargi, uiszczony przez skarżącą w wysokości 100 zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI