III SA/Kr 1603/23

III SA/Kr 1603/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-02-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jakub Makuch
Janusz Kasprzycki /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Gawlikowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1300
Art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 145 par. 1  pkt 1 lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
Art. 7, 77, 80 i 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 16 sierpnia 2023 r. nr SKO.AL./4112/15/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Zaskarżoną przez W. D., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 16 sierpnia 2023 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775) i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1300 ze zm., zwanej dalej ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Brzeska z dnia 16 czerwca 2023 r., znak: 5541/00072/UM/02/2023, w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, powstałego w wyniku wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci K. T. (poprzednie nazwisko S.) oraz P. G. (poprzednie nazwisko D.).
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 3 lutego 2023 r., znak: 5541/00072/UM/02/2023, Burmistrz Brzeska orzekł o odmowie umorzenia skarżącemu zadłużenia z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Decyzją z dnia 23 marca 2023 r., znak: SKO. AL/4112/3/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło w całości ww. decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji nie dość wszechstronnie ocenił zebrany w sprawie materiał, w aspekcie sytuacji rodzinnej skarżącego. Nie wskazał jaka jest aktualna wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym.
Decyzją z dnia 16 czerwca 2023 r., znak: 5541/00072/UM/02/2023, Burmistrz Brzeska odmówił skarżącemu umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, powstałego w wyniku wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz ww. dzieci.
Stosownie do zaleceń zawartych w decyzji kasatoryjnej organ pierwszej instancji ustalił, że na dzień wydania rozstrzygnięcia zadłużenie skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 48.325,54 zł (należność główna) oraz odsetki w wysokości - 38.776,78 zł.
Organ wyjaśnił, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Alimenty służą bowiem realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlegającą ochronie ze strony państwa. W ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mowa jest o tym, że konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Skarżący był zobowiązany do alimentacji na rzecz dzieci, w związku z czym powinien liczyć się z koniecznością spłaty tych należności, które zostały wypłacone przez Ośrodek w jego zastępstwie.
Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego okoliczności wychowywania wraz z żoną dwójki niepełnosprawnych dzieci organ stwierdził, że nie deprecjonuje oddania i opieki skarżącego nad dziećmi z obecnego związku, jednak całkowite pomijanie dzieci z poprzednich związków jest sprzeczne z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa oraz normami współżycia społecznego.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało treść przepisu art. 27 ust. 1 oraz art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz ustaliło, że skarżący w dniu 21 listopada 2022 r. zwrócił się do organu l instancji o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego syna P. G. z uwagi na złą sytuację finansowo-majątkową. Obecnie skarżący wspólnie z żoną wynajmują mieszkanie, którego kwota czynszu wynosi 1.300 zł miesięcznie. Mają dwójkę niepełnosprawnych dzieci, na które ze względu na ciężki i nieodwracalny stopień ich niepełnosprawności, pobierają wspólnie z żoną na każde z nich świadczenia pielęgnacyjne.
Kolegium ustaliło, że skarżący z zawodu jest stolarzem, jego obecna żona fryzjerką, ale posiada również kurs opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Z obecnego małżeństwa posiada dwóch niepełnosprawnych synów: syn urodzony 13 marca 2010 r. jest chory na autyzm atypowy, znajduje się pod opieką psychiatry i posiada orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 21 grudnia 2021 r. wydane na czas określony do dnia 13 marca 2026 r., uczęszcza do Szkoły Podstawowej w B. Drugi syn, ur. 2 sierpnia 2011 r. również jest chory na autyzm z upośledzeniem umysłowym, posiada zdiagnozowane całkowite zaburzenie rozwoju, niedowidzący, z nadwagą, posiada orzeczenie o niepełnosprawności wydane w dniu 21 grudnia 2021 r. na czas określony do dnia 2 sierpnia 2027 r., uczęszcza do Ośrodka Szkolno - Wychowawczego w B.
Rodzina skarżącego mieszka w wynajmowanym mieszkaniu, którego koszty utrzymania wynoszą około 1.812,56 zł miesięcznie. Rodzina pobiera zasiłek pielęgnacyjny, zasiłek celowy specjalny, świadczenie pielęgnacyjne, świadczenie wychowawcze z ZUS, mają możliwość korzystania z bezpłatnej pomocy psychologicznej oraz prawniczej w Ośrodku w B. Rodzina korzysta również z refundacji przy zakupie pieluch. Łączny dochód rodziny do 31 grudnia 2022 r. wynosił 6.137, 68 zł, natomiast od 1 stycznia 2023 r. wynosi 6.815,68 zł. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości ani zasobów pieniężnych.
Z uwagi na pobierane świadczenie pielęgnacyjne skarżący i jego małżonka nie mogą podejmować pracy zarobkowej, ponieważ utraciliby świadczenia. Jednocześnie z uwagi na zły stan zdrowia żony skarżącego w związku z chorobą neurologiczną, nie może ona samodzielnie opiekować się dwójką dzieci. Jest po przebytej operacji, ma również problemy kardiologiczne. Jak wynika z oświadczenia z dnia 18 kwietnia 2023 r. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwójką małoletnich dzieci, nie pracuje dorywczo, nie jest zarejestrowana w PUP. Ww. oświadczyła, że nie może podjąć pracy zarobkowej nawet w niewielkim wymiarze godzin, gdyż opieka nad dziećmi wymaga od niej pełnej dyspozycyjności.
Zgodnie z oświadczeniem z dnia 18 kwietnia 2023 r. skarżący płaci co miesiąc 600,00 zł tytułem alimentów na rzecz P. G., co znajduje potwierdzenie w informacji Komornika Sądowego. Jak podał sytuacja materialna nie pozwala mu na płacenie wyższej kwoty, która i tak jest dużym obciążeniem dla rodzinnego budżetu. Ww. zadeklarował, że będzie nadal dokonywał wpłat w wysokości 600,00 zł miesięcznie.
Sąd Rejonowy w Brzesku III Wydział Rodzinny i Nieletnich doręczył organowi l instancji odpis wyroku z dnia 7 marca 2022 r. w sprawie z powództwa P. G. o podwyższenie alimentów, z którego wynika, iż zasądził od pozwanego - skarżącego na rzecz jego małoletniego syna P. G. alimenty w kwocie po 800 zł miesięcznie.
Kolegium wskazało, że syn skarżącego K. T. (poprzednio S.) urodził się w styczniu 2003 r., P. G. (poprzednio D.) urodził się 15 kwietnia 2007 r., natomiast synowie z obecnego małżeństwa urodzili się: W. D. 13 marca 2010 r., O. D. 2 sierpnia 2011 r., co daje kilka lat różnicy, podczas której dłużnik alimentacyjny mógł łożyć na utrzymanie synów z poprzednich związków.
Kolegium zauważyło nadto, że skarżący podnosił, iż w miarę możliwości płacił alimenty zasądzone na K. T. oraz P. G. w kwotach około 400-450 zł. Jednak jak wynika z wydruku wpłat od komornika, pierwsza wpłata przekazana od komornika na konto Ośrodka była dopiero w roku 2010, w wysokości 54,00 zł na rzecz syna K. T. (uprzednio S.), a także pierwsza wpłata na rzecz syna P. G. (uprzednio D.) przekazana była od komornika na konto Ośrodka w roku 2011 w wysokości 32,63 zł.
Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że skarżący jest w wieku aktywnym zawodowo (40 lat) z wyuczonym zawodem stolarz, co daje mu szansę na podjęcie zatrudnienia z zarobkami przewyższającymi kwotę pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Również może zaistnieć sytuacja, iż stan zdrowia jego dzieci, którymi aktualnie się opiekuje poprawi się na tyle, że będzie on mógł podjąć takie zatrudnienie.
Kolegium podniosło, że zasadą jest pełna spłata należności względem państwa, które zastępczo pokryło za zobowiązania dłużnika alimentacyjnego, natomiast zastosowanie ulg w tym zakresie jest po pierwsze uzależnione od pojawienia się w sytuacji dochodowej lub rodzinnej wyjątkowych i nadzwyczajnych okoliczności, po drugie zaś - rozstrzygnięcie w przedmiocie udzielenia ulgi i tak ostatecznie pozostawione jest uznaniu właściwych organów, które nawet w razie ustalenia, że zachodzą tego rodzaju wyjątkowe okoliczności w sytuacji dochodowej lub rodzinnej, nie mają obowiązku wydania decyzji uwzględniającej w całości lub w części wniosek dłużnika alimentacyjnego. Zwrot należności przez dłużnika alimentacyjnego jest bowiem zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych.
Należy bowiem mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. podkreśla się, że sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego.
Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje.
Zdaniem Kolegium sytuacja osobista skarżącego jest trudna, nie jest jednak nadzwyczajna i wyjątkowa na tle porównywalnych typowych sytuacji rodzinnych i dochodowych, w jakich znajdują się dłużnicy alimentacyjni. Tymczasem sytuacja wnioskującego o udzielenie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinna być oceniana na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, a nie całego społeczeństwa (por. np. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2022 r., l OSK 807/20, LEX nr 3449631; wyrok NSA z dnia 24 listopada 2022 r., sygn. akt l OSK 1851/20, LEX nr 3442391).
Jak podało Kolegium nawet jednak wtedy, gdy w sprawie zachodzą obiektywne i wyjątkowe okoliczności uzasadniające umorzenie należności alimentacyjnych, właściwe organy nie mają prawnego obowiązku uwzględnienia wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie tego rodzaju należności. Stosując ulgi w spłacie należności o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, należy kierować się określoną przez ustawodawcę gradacją intensywności uprawniających skutków ulgi. W pierwszej kolejności pojawia się możliwość odroczenia terminu płatności należności lub ich rozłożenia na raty, następnie można rozważać częściowe umorzenie tych należności, a dopiero w ostatniej kolejności istnieje możliwość ich umorzenia w całości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poprzez uznanie, że sytuacja finansowo majątkowo rodzinna skarżącego nie jest sytuacją szczególną, nadzwyczajną, uniemożliwiającą skarżącemu wywiązanie się z ciążącym na nim obowiązku alimentacyjnym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze Tarnowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji stanowił przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1300 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
W preambule do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawodawca podkreślił, że dostarczenie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.
Uwzględniając powyższe trzeba mieć na uwadze, że przewidziana w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów możność udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i możliwe jest jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwiała i uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku i zwrotu należności. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy mogą stanowić przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (zob. wyrok WSA
w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 461/15, wyrok WSA w Kielcach z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 294/23 - wszystkie przywołane orzeczenia dostępne na www.cboisa.nsa.gov.pl).
W art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewidziano uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia występowania szczególnych okoliczności. Taki charakter decyzji oznacza, że umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet w przypadku, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie takiej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Zatem przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie takie może nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach Kodeksu postepowania administracyjnego. Stąd, aby uznać podjętą na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi zostać poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego; Dz. U. z 2023 r. poz. 775, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranych dowodów (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zasadności zastosowania ulgi w spłacie należności w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości, o co zwrócił się w tej sprawie skarżący.
Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe lub celowe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było zasadne. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiały i uniemożliwiają wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych, uwzględniając przepisy Kodeksu rodzinnego i alimentacyjnego, wypracowano jednolite stanowisko odnośnie sposobu interpretacji przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. jako wyjątku od zasady z art. 27 ust. 1 tej ustawy, przewidującej obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela kwot wypłaconych zastępczo za dłużnika na rzecz osób uprawnionych do alimentów łącznie z ustawowymi odsetkami. Ten regres jest jednym z elementów systemu dyscyplinującego dłużników alimentacyjnych do uregulowania swoich zobowiązań i w ten sposób nawiązuje do treści preambuły ustawy alimentacyjnej o zwiększaniu odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Państwo nie przejmuje zatem ciążącego na osobach zobowiązanych do alimentacji obowiązku, lecz wykonuje swoją powinność pomocy osobom ubogim (zob.: wyrok TK z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. K 5/10, OTK-A2010/9/106; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. I OSK 807/20). Innymi słowy, umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkiem podlegającym ścisłej a nie rozszerzającej interpretacji. Zastosować je można wyłącznie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności (niezależnych od dłużnika alimentacyjnego) jego sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Ponadto sytuacja wnioskującego o udzielnie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinna być także oceniana na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, a nie całego społeczeństwa (por. np. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. I OSK 807/20, wyrok NSA z dnia 24 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 1851/20).
W rozpoznawanej sprawie zabrakło w świetle obowiązków wynikających z artykułów 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. takiego, zdaniem Sądu, uzasadnienia podjętego przez orzekające organy obydwu instancji stanowiska, z którego by wynikało, że rzeczywiście sytuacja skarżącego nie jest nadzwyczajna i wyjątkowa na tle porównywalnych typowych sytuacji rodzinnych i dochodowych, w jakich z reguły znajdują się dłużnicy alimentacyjni. Istotnie, jak trafnie argumentują organy w tej grupie porównawczej nie brakuje osób dotkniętych licznymi chorobami, niemających stałych dochodów lub niemogących podjąć pracy z powodu podeszłego wieku lub nawet stwierdzenia niepełnosprawności w stopniu znacznym, czy też osób mających na swoim utrzymaniu inne osoby. Istotnie zastosowanie instytucji z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna, jak podkreśliły organy, nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego.
Zabrakło jednak w ocenie Sądu ustaleń oraz przedstawienia i argumentacji faktycznej i prawnej w tym względzie, że po stronie skarżącego brak jest rzeczywiście obiektywnych okoliczności uniemożliwiających spełnienie przez niego ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.
Zasadnie podkreśla w wyroku z dnia 3 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1001/23 WSA w Gliwicach, że sytuacja dochodowa, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest pojęciem szerszym, niż pojęcie dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodzić się więc należy z Tamtejszy Sądem, że przy ocenie sytuacji dochodowej należy mieć więc na uwadze nie tylko sam dochód aktualnie uzyskiwany, lecz również dochód możliwy do uzyskania w bliższej określonej przyszłości.
Mając to na uwadze wątpliwości budzi więc stanowisko organów, że skarżący jest w wieku aktywnym zawodowo (40 lat) z wyuczonym zawodem stolarz, co daje mu szansę na podjęcie zatrudnienia z zarobkami przewyższającymi kwotę pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego zwłaszcza w kontekście jego sytuacji rodzinnej. Nie wiadomo skąd organy mają taką wiedzę. Ocena w tym zakresie nie może być nierealna, a argumentacja w motywach wydanych decyzji nie może ograniczać się do podnoszenia ogólnych tez z odniesieniem się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego. To także może i powinno się nawet znaleźć w motywach podjętych rozstrzygnięć jako element dyskursu argumentacyjnego organu administrującego uzasadniającego swoje stanowisko, niemniej jednak wymagane jest odniesienie się do indywidualnych elementów stanu faktycznego w kontekście prawnych regulacji. Ponadto, jakie znaczenie ma okoliczność dla zastosowania tej instytucji w sytuacji, w której skarżący, jak twierdzi jego pełnomocnik, nie może podjąć pracy, gdyż wiąże się to z konsekwencją utraty świadczeń z pomocy społecznej z której rodzina się utrzymuje, a nawet uznania możliwości wprowadzenia w błąd organów pomocowych przez skarżącego i jego członków rodziny. Nie należy przy tym bowiem pomijać okoliczności, że skarżący ma wraz z obecną żoną na utrzymaniu dwoje nieuleczalnie chorych małoletnich dzieci z obecnego związku, które wymagają dyspozycyjności, a małżonka skarżącego, jest po przebytej operacji, ma problemy kardiologiczne, nie pracuje dorywczo, nie jest zarejestrowana w PUP. W tym więc zakresie, zabrakło i ustaleń i stanowiska orzekających organów, jak wskazane okoliczności mają się do uwzględniania słusznego interesu obywatela w konflikcie z interesem publicznym w realizacji osiągnięcia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). W związku z tym, czy z pewnością nie mamy do czynienia z sytuacją wyjątkową odznaczającą się od innych dłużników alimentacyjnych, nie negując przy tym i nie zapominając o konieczności realizacji obowiązków alimentacyjnych wobec dzieci z poprzednich związków skarżącego. Operacja jedynie na liczbach, tj. wielkości uzyskiwanego dochodu obecnej rodziny skarżącego oraz zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych z funduszu i podania określonych kwot wydatków, bez wnikliwej analizy i wielkości zasądzonych alimentów, rzeczywistych wydatków obecnej rodziny skarżącego, zwłaszcza tych związanych z funkcjonowaniem dzieci autystycznych, z których jedno jest niedowidzące, nie jest w ocenie Sądu wystarczająca i wymagała pogłębionej analizy sytuacji dochodowej, w szczególności z uwzględnieniem kwestii zdolności i możliwości spłaty powstałego zadłużenia alimentacyjnego z dochodu możliwego do uzyskania w bliższej określonej przyszłości. Tego w dostateczny sposób organy nie uczyniły.
Wobec powyższego Sąd uznał, że w niniejszym przypadku doszło do naruszenia przepisów postępowania - artykułów: 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w kontekście przesłanek zastosowania instytucji z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co wypełnia przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. uzasadniającą uchylenie kontrolowanych decyzji, zapadłych przedwcześnie.
Skarga musiała więc wywrzeć zamierzony skutek.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w sentencji wyroku.