III SA/Kr 1600/22

III SA/Kr 1600/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Mariusz Kotulski /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Kisielowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1851
Art. 25  ust. 1, ust. 2  pkt 1, ust. 3
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
Art. 145  par. 1 pkt 1  lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2019 poz 18
Par. 21  ust. 1 pkt 1  lit. c w zw. z par. 4  ust. 3
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
Art. 250 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariusz Kotulski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 22 marca 2018 r. nr SKO.ŚR/4111/73/2018 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata P. L. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidziana dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązująca w dniu orzekania o tych opłatach.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 marca 2018 r., nr SKO.ŚR/4111/73/2018, wydaną na podstawie art. 2, art. 7 ust. 3, art. 18 ust. 6, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, ust. 7-9 i art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851, dalej jako "u.p.p.w.") Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję z dnia 22 stycznia 2018 r., znak [...], wydaną przez Wójta Gminy L., ustalającą, że świadczenie wychowawcze pobrane przez M. B. (dalej jako skarżący) na K. B. za okres od 1.08.2017 r. do 30.09.2017 r. w łącznej kwocie 1.000,00 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie oraz zobowiązującą skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty pod rygorem egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Powyższą decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Skarżący w dniu 29 kwietnia 2016 r. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w L. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę K., jako swoje pierwsze dziecko w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Świadczenie to zostało mu przyznane decyzją z dnia 8 czerwca 2016 r., znak [...], wydaną przez Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., działającego z upoważnienia Wójta Gminy L.
Decyzją z dnia 22 stycznia 2018 r. organ I instancji orzekł, iż świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącego za okres od 1 sierpnia do 30 września 2017 r. w łącznej kwocie 1.000 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie, a także zobowiązał skarżącego do zwrotu świadczenia za powyższy okres wraz z odsetkami. W obszernym uzasadnieniu organ przeprowadził szczegółowe wyliczenie dochodu przypadającego na członka rodziny skarżącego. Wedle ustaleń organu I instancji, skarżący tworzy rodzinę wraz ze swymi dwiema córkami: pełnoletnią K.1, ur. 1997 oraz małoletnią K., ur. 2001, która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności do dnia 2 października 2017 r. Na podstawie uzyskanych przez organ zaświadczeń obliczono, że w 2014 r., będącym rokiem bazowym, skarżący osiągnął dochód w wysokości 23 584,14 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 2 722,73 zł. W sumie zatem dochód na osobę w rodzinie skarżącego wyniósł (23 584,14 + 2 722,73) : 12 : 3 = 730,75 zł. Dochód ten nie przekroczył ustalonego w art. 5 ust. 4 u.p.p.w. kryterium warunkującego nabycie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, tj. 1200 zł. W sierpniu 2017 r. organ uzyskał informację, iż skarżący utracił zatrudnienie w firmie "E", natomiast od 26 czerwca 2017 r. decyzją ZUS przyznano skarżącemu świadczenie rehabilitacyjne. Uznając na podstawie art. 7 ust. 1 u.p.p.w. dochód skarżącego z wyżej wymienionego źródła za dochód utracony, a świadczenie rehabilitacyjne na podstawie art. 7 ust. 3 oraz art. 2 pkt 20 lit. f za dochód uzyskany, organ obliczył, że dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi (12 794,59 + 2722,73) : 12 + 1069,48 (wysokość świadczenia rehabilitacyjnego w miesiącu następującym po miesiącu, w którym uzyskano dochód) = 2 362,59 : 3 = 787,53 zł. Następnie w listopadzie 2017 r. organ powziął informację, że K.1B. podjęła 5 kwietnia 2017 r. zatrudnienie i w maju 2017 r. uzyskała dochód netto w kwocie 1459,86 zł. Uwzględniając tę zmianę, organ wyliczył, że ostatecznie dochód na członka rodziny skarżącego wynosi 1 293,11 (miesięczny dochód z 2014 r.) + 1459,86 (wynagrodzenie netto za maj córki skarżącego) + 1069,48 (wysokość świadczenia rehabilitacyjnego uzyskanego w lipcu 2017 r.) = 3 822,45 : 3 = 1274,15 zł. Dochód ten przekracza zatem graniczy próg 1200 zł. Z uwagi na fakt, że pierwsze świadczenie rehabilitacyjne zostało wypłacone w czerwcu 2017 r., organ uznał, iż świadczenie wychowawcze nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty, tj. od sierpnia. Uwzględniając powyższe, organ uznał świadczenie wychowawcze wypłacone w sierpniu i wrześniu 2017 r. za nienależnie pobrane na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w. oraz zobowiązał skarżącego do zwrotu kwoty 1 000 zł wraz z odsetkami. Organ podkreślił, iż mimo stosownego pouczenia skarżący nie powiadomił organu o zmianie sytuacji finansowej swojej rodziny.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił, że decyzja ta wydana została na podstawie fikcyjnej dokumentacji i samodzielnie zmienionego jego oświadczenia o dochodach oraz zarzucił, że pełnoletnia córka nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż podjęła pracę i niewiele czasu spędza w domu, większość czasu spędza u swojej babci w T. oraz 83-letniej babci w P., która potrzebuje opieki. Do odwołania skarżący dołączył oświadczenie K.1 B., utrzymującej, że po ukończeniu 18 roku życia sama się finansuje oraz nie prowadzi z ojcem i siostrą wspólnego gospodarstwa domowego.
Decyzją z dnia 22 marca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Motywując swoje stanowisko, organ ponownie dokonał obliczeń uwzględniających wszystkie zmiany dochodu w rodzinie skarżącego (w tym dochód utracony w związku z zaprzestaniem pracy w firmie "E" oraz dochód uzyskany w postaci świadczenia rehabilitacyjnego oraz zarobki córki K.1). Obliczenia te były w całości zbieżne z ustaleniami organu I instancji. Ponadto organ zwrócił uwagę, że skarżący nie powiadomił właściwego organu o zmianie sytuacji finansowej rodziny, mimo że był o takim obowiązku należycie pouczony. Odnosząc się do zarzutu, iż córka K.1 nie powinna być uwzględniona w składzie rodziny, organ wskazał, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2017/2018 złożonym w dniu 29 sierpnia 2017 r. skarżący własnoręcznym podpisem potwierdził, że w skład jego rodziny, zgodnie z podaną w formularzu definicją, wchodzą trzy osoby, w tym także córka K.1.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł, że jest osobą nieporadną i niedosłyszącą, córkę K.1 wpisał we wniosku jako członka rodziny, gdyż tak doradził mu pracownik GOPS, natomiast on sam nie miał świadomości znaczenia prawnego wpisywanych słów. Ponadto powtórzył, że K.1 jest osobą dorosłą, nie dokłada się do wspólnego utrzymania domu oraz dużo czasu spędza w T. i P., gdzie ma babcie, którym pomaga.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o oddalenie skargi, powielając wcześniejsze obliczenia oraz argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z 23 listopada 2018 r., sygn. III SA/Kr 549/18 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 22 marca 2018 r. nr SKO.ŚR/4111/73/2018 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wraz z odsetkami w punkcie 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z 22 stycznia 2018 r. znak [...], a w punkcie 2. przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Tarnowie zaskarżyło ów wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie i oddalanie skargi, ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Krakowie, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 7 października 2022 r., sygn. I OSK 984/19 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz odstąpił od zasądzenia od M. B. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Prawo upadłościowe w tytule V reguluje postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (upadłość konsumencka). Zgodnie z art. 4912 ust. 1 u.p. w postępowaniu tym odpowiednie zastosowanie znajduje w szczególności art. 144 ust. 1 i 2 u.p., zgodnie z którym po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu, postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Prawomocnym postanowieniem Sąd Rejonowy [...] w K. z 18 października 2017 r. ogłosił upadłość skarżącego i wyznaczył syndyka masy upadłości. Postępowanie administracyjne dotyczyło masy upadłości w rozumieniu art. 61 p.u., albowiem wydane decyzje zobowiązują upadłego do zwrotu z jego majątku określonej kwoty. Z tego powodu wymienione postępowania, w tym postępowanie sądowoadministracyjne, powinno być prowadzone z udziałem syndyka, który jest jego stroną. Przepis art. 144 ust. 2 p.u. zakłada bezwzględne podstawienie syndyka w miejsce upadłego w postępowaniach sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości. Ogłoszenie upadłości wywołuje skutek procesowy w postaci utraty legitymacji procesowej upadłego w odniesieniu do postępowań dotyczących masy upadłości. Reguła ta dotyczy zarówno postępowań wszczętych przed ogłoszeniem upadłości, jak i postępowań wszczętych po ogłoszeniu upadłości. Upadły pozostaje stroną tych postępowań w znaczeniu materialnoprawnym, stroną w znaczeniu formalnym (procesowym) jest zaś syndyk (zob. D. Chrapoński [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, red. A. J. Witosz, Warszawa 2021, art. 144). Ogłoszenie upadłości nie wpływa natomiast na zdolność procesową upadłego, zdolność procesowa nie jest bowiem uprawnieniem do występowania w charakterze strony w konkretnym procesie, lecz ogólną kwalifikacją podmiotu polegającą na tym, że może on osobiście podejmować czynności procesowe, jej wyznacznikiem w odniesieniu do osób fizycznych jest posiadanie zdolności do czynności prawnych (zob. wyrok NSA z 11 października 2005 r., FSK 2449/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 26).
W konsekwencji NSA uznał, że wydanie wyroku z udziałem upadłego jako strony postępowania i bez udziału syndyka obarczone jest nieważnością, gdyż strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Uczestnikiem takiego postępowania powinien być syndyk, który wchodzi do postępowań z mocy prawa. Na skutek ogłoszenia upadłości strony procesu następuje przejście legitymacji procesowej na syndyka. W rezultacie zatem chodzi o naruszenie prawa do obrony syndyka, a nie upadłego (tak D. Chrapoński [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, red. A. J. Witosz, Warszawa 2021, art. 144).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. 2020 r., poz. 491 ze zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Od 16 maja 2022 r. obowiązujący dotąd stan epidemii został zastąpiony stanem zagrożenia epidemicznego.
Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa o COVID), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020r., poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2).
Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3). W niniejszej sprawie Przewodniczący III Wydziału WSA w Krakowie wyznaczył na 15 grudnia 2022r. posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów.
Skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne w trybie wyżej opisanym, poprzedzone było próbą uzyskania od stron i uczestników postępowania potwierdzenia istnienia technicznych możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 28 października 2022 r., k. 208). Jednak nie uzyskano od stron i uczestników postępowania potwierdzenia posiadania ww. technicznych możliwości.
Skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów umożliwiło jej rozstrzygnięcie bez szkody dla wyjaśnienia sprawy. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron i uczestników, bowiem podnoszone przez nich argumenty są rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz skargę, odpowiedź na skargę i inne pisma procesowe. Z tych względów Sąd rozpoznał na podstawie cytowanego powyżej art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2017.2188) oraz art. 3 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302, dalej jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jednak nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Art. 145 § 1 p.p.s.a. wskazuje uchybienia uprawniające sąd do uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Uznanie, iż skarga nie ma uzasadnionych podstaw, skutkuje jej oddaleniem na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dopatrzył się w niej naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, chociaż nie z powodów wskazanych w skardze.
Przede wszystkim wskazać należy na treść art. 4912 w zw. z art. 144 ust. 1 i 2 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2344), zgodnie z którymi po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym.
Jak wynika z akt sprawy Sąd Rejonowy [...] w K. postanowieniem z 18 października 2017 r., sygn. [...] ogłosił upadłość skarżącego i wyznaczył syndyka masy upadłości (k. 179 a.s.).
Tymczasem organ I instancji – Dyrektor GOPS w L. działający z up. Wójta Gminy L. zawiadomił skarżącego pismem z 19 grudnia 2017 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie uchylenia decyzji nr [...] z dnia 8 czerwca 2016 r. przyznającej świadczenie wychowawcze na rzecz K. B., a następnie wydał decyzję z 22 stycznia 2018 r., nr [...] ustalając, że świadczenie to pobrane w wysokości 1000 zł stanowi nienależne pobrane świadczenie wychowawcze oraz zobowiązał M. B. do jego zwrotu.
Nastąpiło to po ogłoszeniu upadłości skarżącego i wyznaczeniu syndyka masy upadłości. Zatem, zgodnie z wyżej przytoczonymi regulacjami, w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym powinien był uczestniczyć syndyk masy upadłości, a samo postępowanie mogło być prowadzone wyłącznie przeciwko niemu. Jednak ani w postępowaniu przed organem I instancji, ani przed SKO w Tarnowie w przedmiotowym postępowaniu nie uczestniczył syndyk masy upadłości – A. Z. Nie był on także adresatem decyzji organu I instancji, ani zaskarżonej decyzji SKO w Tarnowie z dnia 22 marca 2018 r., nr SKO.ŚR/4111/73/2018 (nie wskazano go nawet jako strony tego postępowania). To, że prawdopodobnie syndyk A. Z. wiedział o toczącym się postępowaniu przed organem I i II instancji (jak wynika z informacji Pełnomocnika ds. Ochrony Informacji Niejawnych Poczty Polskiej S.A. z 8 marca 2018 r. korespondencja kierowana do skarżącego była przekazywana na adres syndyka – zgodnie z art. 176 ust. 2 Prawa upadłościowego) oraz fakt, iż Sąd Rejonowy [...] w K. postanowieniem z 9 kwietnia 2021 r., sygn. [...]) umorzył postępowanie bez ustalania planu spłaty niezaspokojone w postępowaniu upadłościowym zobowiązania upadłego powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości (prawomocne z dniem 7 maja 2021 r., k. 180 - 182 a.s.), nie ma znaczenia dla oceny zaistniałej na dzień orzekania przez SKO w Tarnowie sytuacji faktycznej i prawnej sprawy. Sąd administracyjny dokonuje oceny prawidłowości wydania decyzji administracyjnej na dzień orzekania – uwzględniając istniejący na ten moment stan faktyczny i prawny sprawy. Wskutek ogłoszenia upadłości skarżącego organy administracyjne powinny zawiadomić syndyka o toczącym się postępowaniu, a samą decyzję skierować do niego (przeciwko niemu), a nie w stosunku do M. B.).
Podzielić należy poglądy wyrażone w wyrokach NSA z 1 czerwca 2022 r., sygn. III OSK 5034/21 oraz z 5 października 2021 r., III OSK 3961/21, iż Tym samym udział w procesie syndyka zamiast upadłego jest rodzajem zastępstwa procesowego pośredniego, bowiem zastępca działa na rzecz zastąpionego, ale w imieniu własnym. Dokonywanie czynności prawnej przez zastępcę pośredniego we własnym imieniu oznacza, że skutki tej czynności - nabycie praw lub zaciągnięcie zobowiązań - dotykają jego sfery majątkowej. Należy jednak pamiętać, iż syndyk nie jest jednak typowym zastępcą pośrednim upadłego, który w przeciwieństwie do typowego zastępcy pośredniego staje się zastępcą z mocy samego prawa, niezależnie od woli upadłego, który nie ma również wpływu na zakończenie bytu prawnego zastępcy oraz podejmuje czynności, które wykraczają poza zakres kompetencji typowego zastępcy.
Zastępstwo pośrednie określane jest mianem podstawienia procesowego, które polega na tym, że w procesie zamiast podmiotu będącego stroną w znaczeniu materialnym występuje jako strona w znaczeniu formalnym inny podmiot, eliminując przy tym w sposób pierwotny albo następczy, możliwość takiego wystąpienia przez stronę w znaczeniu materialnym.
W przypadku spraw dotyczących masy upadłości legitymację procesową ma tylko syndyk, który działa na rzecz upadłego, ale w imieniu własnym, co należy zakwalifikować jako podstawienie procesowe bezwzględne. W sytuacji tej legitymację procesową ma tylko podmiot podstawiony. Tym samym zarządca realizuje w procesie dotyczącym masy upadłościowej prawa upadłego w imieniu własnym dochodząc prawa podmiotowego upadłego lub przeciwstawiając się żądaniom skierowanym do upadłego.
Tym samym uznać należy, ze zarówno decyzji organu I instancji, jak i zaskarżona decyzja SKO w Tarnowie nie zostały skierowane do właściwego podmiotu (adresata) na chwilę ich wydawania. Dlatego tez należało je wyeliminować z obrotu prawnego.
Nadto skład WSA w Krakowie orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 17 lutego 2022 r., sygn. I OSK 921/21, że za "świadczenie nienależnie pobrane" należy rozumieć świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać świadome działanie w złej wierze. Obowiązek zwrotu świadczenia nienależnego obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia" (tak wyrok WSA w Rzeszowie z 19 listopada 2019 r., II SA/Rz 954/19, wyrok WSA w Gliwicach z 21 stycznia 20202 r., II SA/GI 1121/19, por. podjęty na gruncie analogicznego art. 30 u.ś.r. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., I OSK 751/16, oraz powołany tam wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009 r., I OSK 826/09). Okoliczność nienależnie pobranego świadczenia związana jest ze skutecznością pouczenia o okolicznościach, które mają wpływ na pobieranie świadczenia. W orzecznictwie zwraca się uwagę na świadomość działania świadczeniobiorcy. Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza przy tym formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy. Wina (świadomość) świadczeniobiorcy w ujęciu subiektywnym stanowi zatem kluczowy element uznania świadczenia za pobrane nienależnie. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, ustąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenia, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. Judykatura podnosi przy tym, że "pouczenia adresowane do stron winny być czytelne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Organy muszą zatem uwzględniać, kto jest adresatem kierowanego przez nie pouczenia i w myśl zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa kierować je w sposób zrozumiały dla tego adresata. W konsekwencji, dla rzetelnej realizacji ustawowych wymogów, pouczenie takie winno odnosić się do okoliczności faktycznych sprawy" (tak na gruncie analogicznego art. 30 u.ś.r. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., l OSK 826/09); "pouczenie powinno być zindywidualizowane, dostosowane do każdej zainteresowanej osoby" (wyrok WSA we Wrocławiu z 16 stycznia 2020 r., IV SA/Wr 447/19).
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że istotnie na wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, który skarżący wypełnił i podpisał w dniu 29 kwietnia 2016 r., w części II wniosku wskazano, że "W przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności wymienionych w oświadczeniu, uzyskania dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym związanych z koniecznością ponownego ustalenia prawa do tego świadczenia na podstawie art. 7 ust. 1-4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie wychowawcze". Również decyzja z dania 8 czerwca 2016 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego na córkę K. nie zawiera prawidłowego pouczenia. W zasadzie ogranicza się ona do powołania treści art. 2 pkt 20, art. 20 i art. 25 u.p.p.w.
Podkreślić należy, że skarżący nie tylko nie posiada wykształcenia prawniczego, ale także od wielu lat pozostaje w leczeniu w Poradni Zdrowia Psychicznego z powodu zespołu depresyjnego. W swoim odwołaniu jak i skardze podnosił, że "słabo porusza się w urzędowych sprawach".
Zatem oceniając wymogi, jakim powinno odpowiadać prawidłowe pouczenie, wskazać jeszcze raz należy, że organ nie sprostał temu obowiązkowi w przedmiotowej sprawie. Nie tylko nie wyjaśnił skarżącemu w przystępny sposób, że podjęcie pracy zarobkowej przez jego pełnoletnią córkę K.1 spowoduje doliczenie jej zarobków do dochodu rodziny, a w konsekwencji może wpłynąć na dochód rodziny, ale nawet nie powołał w treści art. 7 ust. 1-4 u.p.p.w., ograniczając się jedynie wskazania art. 7 ust. 1-4 ustawy.
Podkreślić również należy, że co prawda skarżący poświadczył, że zapoznał się z pouczeniem, które znajduje się we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, jednak wskazać należy, że nawet gdyby pouczenie to było prawidłowe – a nie jest – to pouczenie to jest bardzo obszerne, zawiera bardzo dużo powołanych przepisów prawnych i po podpisaniu przez skarżącego pozostawione zostało w aktach sprawy. Zatem skarżący z całą pewności nie miał możliwości, żeby na spokojnie zapoznać się z tak skomplikowanym pouczeniem.
W konsekwencji stwierdzić należy, że w realiach niniejszej sprawy organy nieprawidłowo przyjęły, że zostały spełnione przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w., uzasadniające wydanie decyzji ustalającej, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącego w sierpniu i wrześniu 2017 r. na młodszą córkę K., nie przysługuje skarżącemu i stało się świadczeniem nienależnie pobranym, a skarżący zobowiązany jest do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, z uwagi na brak prawidłowego pouczenia.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w punkcie 1 sentencji.
O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu (punkt 2 sentencji) Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.).