III SA/KR 1594/24

III SA/Kr 1594/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-06-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Magdalena Gawlikowska
Maria Zawadzka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 145
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 497
Art. 24, art. 28
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie: WSA Ewa Michna Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 września 2024 r. nr 1839/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 4 września 2024 r. nr 1839/2024 odmówił skarżącemu P. S. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 80 933,12 zł.
Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Skarżący prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegał obowiązkowi opłacania składek w ZUS. W związku z tym, że nie wywiązywał się z tego obowiązku na koncie powstały zaległości.
W dniu 9 lipca 2024 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek ze względu na trudną sytuację finansową. W uzasadnieniu wskazał, że jest osobą samotną, w chwili obecnej nie posiada stałej pracy i stałego miejsca zamieszkania, nie pobiera żadnych świadczeń socjalnych. Podkreślił, że jedyną osobą, która była mu w stanie pomóc był jego brat, który zmarł nagle w 2022 r. i zostawił żonę z trójką dzieci. Skarżący oświadczył, że nie jest właścicielem żadnych ruchomości, nieruchomości, sprzętu AGD. Posiada wykształcenie podstawowe, bez żadnych kursów nie jest i nie będzie w stanie dostać pracy o większych dochodach niż najniższa krajowa. Oznajmił, że nie ma możliwości podjęcia pracy na stałą umowę ze względu na: wykształcenie podstawowe, bez żadnych dodatkowych kursów i zawodu; słaby wzrok (+2), który co roku się pogarsza; chorobę kręgosłupa stwierdzoną 20 lat temu, wrośnięte nerwy w kręgosłup lędźwiowy
(nie posiada dokumentacji medycznej, gdyż z uwagi na brak pracy i ubezpieczenia nie miał możliwości leczenia); zniszczone uzębienie, co powoduje przewlekłe bóle; pogłębiającą się depresję, spowodowaną brakiem pracy i perspektyw na dalsze życie. Skarżący wskazał, że nawet jeśli byłaby możliwość podjęcia stałej pracy z minimalnym wynagrodzeniem to nie będzie go stać na wynajęcie mieszkania, zrobienie opłat, utrzymanie i spłatę zadłużenia, przez co aktualnie nie posiada stałego miejsca zamieszkania i zameldowania. Do akt sprawy przedłożył: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej - z 8 lipca 2024 r.
W wyniku przeprowadzonego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał ww. decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, wyjaśniając, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący poinformował, że nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy i z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy. W bazie KSI ZUS od 11/2023 r. skarżący nie posiada aktualnego tytułu do ubezpieczenia. Z oświadczenia skarżącego wynika, że jest kawalerem, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, w chwili obecnej nie posiada stałego miejsca zamieszkania, nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem, nie posiada zobowiązań pieniężnych, ani żadnego majątku. W bazie CEP i CBDKW na nazwisko skarżącego nie są zarejestrowane żadne składniki mienia ruchomego i nieruchomości. Należności skarżącego na koncie płatnika nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne. Bieg terminu przedawnienia zaległości został zawieszony:
1. od doręczenie skarżącemu pisma o wszczęciu postępowania celem wydania decyzji o wysokości zadłużenia w dniu 27 stycznia 2012 r. - do uprawomocnienia się decyzji o wysokości zadłużenia za okres 08/2003-12/2011 w dniu 14 maja 2012 r.;
2. od doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych w dniu 26 października 2012 r. (wystawionych w dniu 27 września 2012 r.) i wszczęcia egzekucji - do nadal (egzekucja aktywna).
Organ wyjaśnił także, że przymusowe dochodzenie należności prowadzone wobec zaległości skarżącego nie zostało zakończone. Skarżący powołał się na swoją sytuację zdrowotną, jednak do akt sprawy nie dołączył żadnej dokumentacji medycznej oraz nie powołał się na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Zdaniem organu, w sprawie nie wykazano okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem skarżącemu zobowiązania na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c ustawy nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy. Zobowiązanie skarżącego przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy w sytuacji skarżącego również nie zachodzi. Organ wskazał, że skarżący prowadził działalność gospodarczą, która aktualnie jest wykreślona. W bazie KSI ZUS od 11/2023 r. nie posiada on aktualnego tytułu do ubezpieczenia. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wobec zadłużenia skarżącego jest prowadzone przymusowe dochodzenie należności, które nie zostało zakończone. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy.
Nadto ZUS odniósł się do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz do § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem organu, przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w stosunku do skarżącego nie ma zastosowania. Nie prowadzi on bowiem działalności gospodarczej. Okoliczności o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w stosunku do skarżącego również nie zachodzą. Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
ZUS wyjaśnił, że skarżący powołał się na swoją sytuację zdrowotną, wskazując, że cierpi na chorobę kręgosłupa (stwierdzoną 20 lat temu), posiada wrośnięte nerwy w kręgosłup lędźwiowy, depresję, słaby wzrok (+2), który co roku się pogarsza, zniszczone uzębienie powodujące przewlekły ból. Do akt sprawy nie dołączył jednak żadnej dokumentacji medycznej dotyczącej problemów zdrowotnych oraz nie powołał się na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Organ wskazał, że ze zrozumieniem podchodzi do sytuacji zdrowotnej skarżącego, jednak wystąpienie ww. przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka rodziny, ale także skutkiem tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Tymczasem skarżący jest w wieku aktywności zawodowej, do akt sprawy nie przedłożył dokumentu stwierdzającego całkowitą i trwałą niezdolność do pracy i nie udowodnił on, że istnieją trwałe przeszkody zdrowotne wykluczające go z możliwości podjęcia pracy zarobkowej i uzyskiwania dochodu. W kontekście powyższego brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna skarżącego uniemożliwia bądź ogranicza mu pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.
ZUS wyjaśnił, że rozważył możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez skarżącego zadłużenia pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Z dokumentacji złożonej przez skarżącego wynika, że nie posiada on żadnego dochodu, jednak prowadząc samodzielne gospodarstwo domowe zapewne ponosi niezbędne koszty utrzymania/wyżywienia. W ocenie Zakładu, informacje przedstawione przez skarżącego nie są jednoznaczne, brak jest zatem możliwości rzetelnej oceny jego obecnej sytuacji finansowej. W konsekwencji powyższego ZUS podkreślił, że sytuacja materialno-bytowa skarżącego nie świadczy o tym, że powołane trudności płatnicze mają charakter stały. Skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej, aktualnie nie posiada tytułu do ubezpieczenia. Nie udowodnił on, że istnieją trwałe przeszkody zdrowotne uniemożliwiające mu podjęcie zatrudnienia, a tym samym uzyskiwanie dochodu na spłatę zadłużenia. Wiek skarżącego świadczy o możliwości spłacenia zaległości w przyszłości. Umorzenie należności z tytułu składek na obecnym etapie byłoby zatem działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. ZUS podniósł, że pomimo powoływanej trudnej sytuacji materialnej skarżący oznajmił, że nie korzysta z form pomocy przeznaczonych dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, w tym ze wsparcia z MOPS. Końcowo organ wskazał, że wobec zadłużenia skarżącego jest prowadzone przymusowe dochodzenie należności, które nie zostało zakończone.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł zarzut przedawnienia i wniósł o uchylenie decyzji w całości. Skarżący wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy przepis ten uzależnia przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania składkowego od "podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony". Skierowanie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w przedmiocie określenia wysokości należności z tytułu składek zdaniem dłużnika nie może być poczytywane jako "pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek", w konsekwencji podniesiony zarzut przedawnienia zobowiązania składkowego powinien być uwzględniony przez sąd. Nadto skarżący podkreślił, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego sygn. akt III CZP 105/16, doręczenie w sposób przewidziany w art. 139 § 1 k.p.c. może być uznane za dokonane wtedy, gdy przesyłka sądowa została wysłana pod aktualnym adresem oraz imieniem i nazwiskiem odbiorcy. Skarżący podkreślił, że przedłożył wyjaśnienia, iż w danym okresie wykazanym przez ZUS nie był zameldowany, ani nie przebywał pod wskazanymi w pismach adresami, zatem, jego zdaniem, pisma nie mogły zostać mu skutecznie doręczone, ZUS zaś uznał doręczenie fikcyjne. Zgodnie z uchwała Sądu Najwyższego doręczenie fikcyjne uważa się za niedoręczone, co nie przerywa okresu przedawnienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W niemniejszej sprawie podstawę prawna stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U 2024.497). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stanowi, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 794 i 1222);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.)
Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.
Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności.
W świetle powyższego wskazać należy, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Zatem przystępując do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek organy w pierwszej kolejności są zobowiązane ustalić, czy zobowiązania te są wymagalne oraz przedstawić dowody (stosowne dokumenty) na poparcie swoich twierdzeń.
Problem przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.
Z dniem 1 stycznia 2003 r. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zmieniony przez art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. nr 241 poz. 2074 ze zm.). Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas przedawnieniu 5-letniemu.
Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).
Rozpoznając zagadnienie przedawnienia należności składkowych organy powinny mieć na uwadze powyższe ramy prawne. Inne regulacje obowiązywały bowiem w tej mierze w okresie do końca 2002 r., inne w okresie od 2003 r. do 2011 r. a jeszcze inne od 2012 r. Dotyczy to nie tylko samych okresów przedawnienia (5 lub 10 lat), ale także różnych okoliczności powodujących zawieszenie tego biegu. Do tego należy podkreślić istotną na gruncie tej sprawy problematykę intertemporalną dotyczącą nie tylko relacji pomiędzy zmieniającymi się okresami przedawnienia (5-10 lat), ale także wystąpienia i skuteczności poszczególnych okoliczności zakłócających bieg terminu przedawnienia.
Podkreślić jeszcze raz należy, że organ rozpoznając wniosek o umorzenie zaległych składek zobowiązany był do przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stosownej analizy odnoszącej się do kwestii przedawnienia zaległych składek w poszczególnych okresach oraz załączenia do akt administracyjnych niezbędnej dokumentacji, na podstawie której ustaliły, że należności z tytułu składek ciążących na skarżącym nie uległy przedawnieniu.
Tymczasem w przedmiotowej sprawie ZUS ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że należności skarżącego na koncie płatnika nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne. Bieg terminu przedawnienia zaległości został zawieszony: 1. od doręczenie skarżącemu pisma o wszczęciu postępowania celem wydania decyzji o wysokości zadłużenia w dniu 27 stycznia 2012 r. - do uprawomocnienia się decyzji o wysokości zadłużenia za okres 08/2003-12/2011 z dnia 14 maja 2012 r.; 2. od doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych w dniu 26 października 2012 r. (wystawionych 27 września 2012 r.) i wszczęcia egzekucji - do nadal (egzekucja aktywna).
Podkreślić jednak należy, że żadne z ww. opisanych dokumentów, które mogłyby potwierdzić powyższe twierdzenia organu nie zostało dołączone do akt administracyjnych, zatem nie poddają się jakiejkolwiek weryfikacji. Do akt nie zostały dołączone również żadne dowody na okoliczność zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności. Tymczasem warunkiem dopuszczalności wydania decyzji merytorycznej w sprawie z wniosku o umorzenie należności publicznoprawnych jest weryfikacja istnienia ważnego zobowiązania (wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I GSK 1471/21).
Dodatkowo skarżący na rozprawie oświadczył, że pisemnie zwracał się do ZUS o wskazanie na jaki adres wysyłano mu tytuły wykonawcze, ponieważ jego zdaniem ZUS błędnie kierował do niego pisma na adres zamieszkania, podczas gdy skarżący podał w trakcie prowadzonego postepowania adres do korespondencji, na który powinna być kierowana cała korespondencja.
Wobec powyższego na tym etapie sprawy Sąd nie przesądza kwestii umorzenia zaległości składkowych. W przypadku gdyby okazało się że zobowiązanie uległo przedawnieniu organ zobowiązany będzie postępowanie umorzyć jako bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 K.p.a.). W przeciwnym razie organ rozpozna ponownie wniosek co do meritum zgodnie z art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Jeżeliby organ rentowy stwierdził, że do przedawnienia należności z tytułu składek faktycznie nie doszło koniecznym będzie, umożliwienie stronie aktualizacji wniosku co do jej sytuacji materialnej, dochodowej i rodzinnej. Następnie Zakład dokonana pełnej i wyczerpującej oceny przesłanek umorzenia mogących mieć zastosowanie w sprawie w kontekście zindywidualizowanego i aktualnego stanu faktycznego.
Nieudokumentowanie przez organ okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, zwanej dalej k.p.a.). Zgodnie bowiem z treścią art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z treści tych przepisów wynika, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ w pierwszej kolejności powinien poddać analizie kwestię przedawnienia należności składkowych, oraz przede wszystkim powinien udokumentować wszystkie okoliczności, na które będzie się powoływać w związku z instytucją zawieszenia czy przerwania biegu terminu przedawnienia należności składkowych. Dopiero po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione zaległości z tytułu składek organ odwoławczy powinien ocenić zasadność i prawidłowość decyzji wydanej w I instancji a następnie ocenić wniosek skarżącego o umorzenie tych zaległości w świetle przepisów art. 28 u.s.u.s. W przeciwnym wypadku winien umorzyć postępowanie w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek w odpowiednim zakresie.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.