III SA/KR 1593/24

III SA/Kr 1593/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jakub Makuch /przewodniczący/
Katarzyna Marasek-Zybura
Marta Kisielowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 192 poz 1378
Art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant Starszy Referent Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2025 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 sierpnia 2024 r., nr SKO.AI./4112/45/2024 w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 19 sierpnia 2024 r., znak SKO.AI./4112/45/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta Chrzanowa z 28 maja 2024 r. orzekającej o odmowie rozłożenia na raty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej N. J. w kwocie głównej 20218,87 zł. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 2 ust. 10, art. 25, art. 27 i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "u.p.o.u.a.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a.").
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z 28 lutego 2024 r. K. J. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Chrzanowie o rozłożenie na raty należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Podniósł, że zawarł porozumienie z córką, że chce ją wspierać, a nie wspierać komornika sądowego. Zwrócił uwagę, że od lat komornik sądowy pobiera alimenty, doliczając do nich opłaty komornicze, opłaty egzekucyjne, odsetki, co powoduje ogromny wzrost zadłużenia skarżącego. Skarżący podniósł, że nie jest w stanie jednorazowo spłacić zadłużenia, jest w stanie płacić 400 zł miesięcznie. Wniósł o wstrzymanie egzekucji komorniczej.
Postanowieniem z 13 marca 2024 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Z. na wniosek córki skarżącego umorzył postępowanie dotyczące alimentów bieżących i zaległych od 1 marca 2024 r. (punkt 1), postanowił prowadzić dalsze postępowanie egzekucyjne co do kosztów egzekucyjnych, zaległości z funduszu alimentacyjnego.
Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący pracuje, choruje przewlekle, uzyskuje dochód w wysokości 1357,98 złotych. Skarżący ma trójkę dzieci. Ponosi miesięczne koszty utrzymania w łącznej kwocie 760 zł. Jest zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz córki w wysokości 700 zł miesięcznie. Zaległości skarżącego w tym zakresie wynoszą około 30.000 zł. Skarżący mieszka w domu matki, nie ma ogrzewania, ani dostępu do ciepłej wody. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zatrudniony jako ochroniarz, nie ma żadnego majątku, ponosi koszty utrzymania w wysokości 760 zł, leczony jest przewlekle w poradni diabetologicznej, kardiologicznej, Klinice Zaburzeń Snu.
Z oświadczenia skarżącego wynika, że jego jedynym źródłem dochodu jest wynagrodzenie za pracę. Skarżący po potrąceniach komorniczych otrzymuje 1350 zł miesięcznie. Nigdy nie korzystał z pomocy społecznej. Nie posiada żadnego majątku, żadnych oszczędności. Leczy się w poradni diabetologicznej, urologicznej, kardiologicznej, chirurgii naczyniowej, zaburzenia snu. Ponosi koszty leków i dojazdów do lekarzy w kwocie około 300 zł miesięcznie. Z zestawienia zobowiązań skarżącego z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynika, że posiada on zaległość w kwocie 21881 złotych.
Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2024 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Z. zawiesił postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela Prezydenta Miasta Z. Decyzją z 10 kwietnia 2024 r. Prezydent Miasta Z. rozłożył na raty miesięczne po 400 zł zapłatę należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 26630, 59 zł.
Decyzją z 28 maja 2024 r. Burmistrz Miasta Chrzanowa omówił skarżącemu rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Chrzanowie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą 20 218 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący zobowiązał się spłacać 400 zł miesięcznie ze swojego zadłużenia. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, pracuje jako ochroniarz, nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. Burmistrz Miasta Chrzanowa przyznał córce skarżącego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 250 zł miesięcznie od 1.10.2008 r. do 31.10.2013 r., od 1.11.2013 r. do 29.02.2024 r. w kwocie 400 zł miesięcznie. W ocenie organu, okoliczność powstania zadłużenia była wynikiem działań dłużnika, a nie niezależnych okoliczności. Zdaniem organu rozłożenie na raty jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy sytuacja dochodowa osoby zobowiązanej i jej rodziny nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na niej zobowiązania alimentacyjnego. Organ wskazał, że skarżący jest osobą aktywną zawodowo, a osiągnięte dochody pozwoliłyby mu na regulowanie zobowiązań. Zatem sytuacja dochodowa i rodzinna nie przemawia za rozłożeniem należności skarżącego na raty. Skarżący powinien podjąć działania zamierzające do jak najszybszego regulowania zobowiązań.
W odwołaniu od decyzji skarżący wskazał, że nie jest w stanie spłacić długu jednorazowo z tego względu wnosi o jego rozłożenie na raty. Zwrócił uwagę, że MOPS w Z. przychylił się do takiego wniosku skarżącego i rozłożył należność na raty po 400 zł miesięcznie. Podniósł, że zależy mu na spłacie całości zadłużenia, a z uwagi na osiągane wynagrodzenie, koszty komornicze oraz koszty utrzymania, może to zrobić tylko w ratach.
Decyzją z 19 sierpnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta Chrzanowa. W uzasadnieniu organ wskazał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, nie ma podstaw do jej zmiany, czy uchylenia. Organ podkreślił, że przesłankami umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są: sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego, a decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Kolegium podkreśliło, że zasadą jest zwrot należności, wyjątkiem natomiast umorzenie należności. Wyjątek ten powinien być zatem interpretowany ściśle. Organ podniósł, że przed podjęciem decyzji powinien dysponować niezbędnych materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygniecie sprawy i musi dokonać wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. Kolegium podniosło, że w sprawie bezsporna jest sytuacja majątkowa i zdrowotna skarżącego. SKO podzieliło ustalenia organu I instancji. Podniosło, że sytuacja skarżącego jest trudna, ale nie na tyle szczególna by uzasadniać umorzenie należności z tytułu zaległych alimentów.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji brak wzięcia pod uwagę sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącego. Podniósł, że organy I i II instancji całkowicie pominęły decyzję Prezydenta Miasta Z., którą rozłożono skarżącemu na raty należność z tytułu zaległości z funduszu alimentacyjnego. Skarżący wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w zaskarżonej decyzji powołało się na przepisy i orzecznictwo dotyczące umorzenia zaległości, podczas gdy skarżący wnosił o rozłożenie ich na raty w wysokości 400 zł miesięcznie, a nie ich umorzenie. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji Burmistrza Miasta Chrzanowa.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
W ocenie Sądu organy nie dokonały rozważania wszystkich okoliczności sprawy, przede wszystkim skoncentrowały rozważania w sprawie na kwestii przesłanek umorzenia zaległości z funduszu alimentacyjnego, pomijając zupełnie kwestię ich rozłożenia na raty, podczas gdy skarżący w ogóle nie wnosił o umorzenie zaległości, a wręcz podkreślał, że akceptuje potrzebę uregulowania wszystkich należności. Dodatkowo wskazać należy, że organy zupełnie pominęły w swoich rozważaniach okoliczność wydania przez Prezydenta Miasta Z. decyzji w przedmiocie rozłożenia na raty miesięcznie zapłaty należności z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci skarżącego D. J. i J. R.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).
Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika - oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego (pkt 9); organ właściwy wierzyciela - oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (pkt 10).
Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Podnieść należy, że zasadą jest obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobom, względem których spoczywał na nim obowiązek alimentacyjny, natomiast wyjątkiem, który w związku z tym musi być interpretowany ściśle, jest umorzenie należności.
Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest decyzją uznaniową, a w konsekwencji kontrola jej legalności jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., I OSK 1011/20). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14, CBOSA). Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się zatem do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w sprawie, Sąd nie ocenia decyzji z punktu widzenia jej słuszności (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2012 r., III SA/Kr 3/12, wyrok NSA z 7 lipca 2015 r., I OSK 13575/14).
Decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być uzasadniane w sposób jasny i przekonujący, a także winny zawierać precyzyjne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy (por. wyrok NSA z 30.12.2020 r., I OSK 3528/18). Tymczasem, w zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie przeprowadziło analizę sytuacji skarżącego pod kątem spełnienia przez niego przesłanek umorzenia należności, a nie jak wnioskował skarżący, pod kątem rozłożenia ich na raty.
Należy podkreślić, że postępowanie w sprawie rozłożenia na raty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostało wszczęte na wniosek skarżącego. W konsekwencji, przedmiotem rozpoznania organu I i II instancji powinna być ocena zaistnienia przesłanek do rozłożenia na raty należności skarżącego, a nie ich umorzenia. Podzielić należy pogląd przyjmowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że w sytuacji wszczęcia postępowania na żądanie strony, treść zgłoszonego żądania określa rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, a także wyznacza właściwą normę prawa materialnego lub procesowego, która będzie relewantna dla ustalenia zakresu podmiotowego i przedmiotowego postępowania. Organ administracji jest tym żądaniem związany, gdyż tylko i wyłącznie strona składająca podanie określa przedmiot swojego żądania i nim rozporządza. Innymi słowy, owo żądanie (wniosek) strony, wyznacza granice sprawy administracyjnej podlegającej załatwieniu w danym postępowaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2019 r. sygn. akt I GSK 895/18). Nieuprawnione zatem było dokonywanie oceny sytuacji skarżącego pod katem przesłanek umorzenia należności.
Podkreślić należy, że zasadne jest stanowisko organów dotyczące zasad umorzenia należności. Jednakże w niniejszej sprawie, skarżący nie wnosił o umorzenie należności, a zatem zawarte w zaskarżonej decyzji rozważania nie mają znaczenia dla oceny wniosku skarżącego i powodują, że organy nie rozpoznały wniosku skarżącego. Podkreślić należy, że skarżący wnosił, aby organ umożliwił mu dobrowolną spłatę należności poprzez comiesięczne uiszczanie raty w wysokości 400 zł. W związku z tym, obowiązkiem organów był dokonanie oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego z punktu widzenia zasadności rozłożenia należności na raty. Podkreślić należy, że skarżący dąży do uregulowania całości swojego zadłużenia jednakże w sposób mniej dotkliwy dla niego, z tego też względu nie można od niego wymagać spełnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności, czyli w szczególności wymagać, aby sytuacja skarżącego była na tyle zła, aby odróżniała go od innych dłużników alimentacyjnych.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). W ocenie Sądu organy nie dokonały kluczowych dla sprawy ustaleń i ocen sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego z punktu widzenia przesłanek rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a zatem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zgodnie z przyjętym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem (por. wyrok NSA z 15 maja 2023 r., II GSK 15/20), który Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w pełni podziela, za naruszające zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej uznać należy niewątpliwie m.in. takie działania organów administracji publicznej, które polegają na zmienności poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, ze wskazaniem tej samej lub bardzo zbliżonej podstawy prawnej decyzji i bez bliższego uzasadnienia tej zmiany. W stosunku do skarżącego zapadła zbliżonych okolicznościach faktycznych decyzja Prezydenta Miasta Z. o rozłożeniu skarżącemu na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w stosunku do dwójki innych dzieci skarżącego. Skoro skarżący powołał się na tę decyzję, organy miały obowiązek się do niej odnieść, ewentualnie uzasadnić odmienną ocenę sytuacji skarżącego.
Podkreślić należy, że w decyzjach uznaniowych organ powinien dokonać ważenia interesu publicznego oraz interesu indywidualnego skarżącego. W zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji organy nie dokonały ważenia interesu publicznego z interesem indywidualnym skarżącego, całkowicie pominęły, że dążeniem skarżącego jest spłata zadłużenia, a nie jego umorzenie.
Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego z punktu widzenia zasadności rozłożenia należności na raty, rozważy jaki wpływ na ocenę sytuacji skarżącego ma wydanie decyzji Prezydenta Miasta Z. o rozłożeniu należności z funduszu alimentacyjnego na raty, w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, ważąc interes skarżącego oraz interes publiczny, oceni czy zachodzą przesłanki rozłożenia na raty należności, a podjętą decyzję uzasadni zgodnie z art. 107 §3 k.p.a.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.