III SA/Kr 159/24

III SA/Kr 159/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-09-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Ewelina Dziuban
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2167
Art. 1  par. 1  i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
Art. 138 par. 1  pkt 1  w zw. z art. 144 i art. 262  par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
| | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 września 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie SWSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko ASR WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu w dniu 18 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skarg G. N. i R. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 4 grudnia 2023 r., znak SKO-GiK-4161-16/23 w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargi
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2023 r. znak: SKO-GiK-4161-16/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 262 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.) po rozpatrzeniu zażalenia G. N. i R. N. (dalej: skarżący), utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy C. z dnia 7 września 2023 r. znak: WBG.6830.05.2021 w sprawie ustalenia wysokość kosztów postępowania rozgraniczeniowego zakończonego wydaniem decyzji z dnia 1 lutego 2023 r. znak: WBG.6830.05.2021 na kwotę 2.850 zł i zobowiązującego do uiszczenia tych kosztów: właściciela działki [...] w obrębie P. R. O. w kwocie 950 zł; właściciela działki [...] w obrębie P. G. K. N. w kwocie 950 zł; właściciela działki [...] w obrębie P. R. N. w kwocie 475 zł; Gminę C., jako właściciela działki [...] w obrębie P. stanowiącej drogę publiczną do zapłaty kosztów w kwocie 475 zł.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia 12 listopada 2021 r. R. O. wystąpił do Wójta Gminy C. o rozgraniczenie nieruchomości tj. działki ewidencyjnej nr [...] stanowiącej jego własność z działką sąsiednią stanowiąca działkę ewidencyjną nr [...] położnych w miejscowości P.
Wójt Gminy C. w dniu 1 lutego 2023 r. wydał decyzję znak: WBG.6830.05.2021 o rozgraniczeniu dz. ew. nr [...] w obr. P. stanowiącej własność R. O. od działki ew. nr [...] stanowiącej własność G. N. oraz działki ew. nr [...] stanowiącej własność R. N. w punkcie trójmiedzy i działki ew. nr [...] stanowiącej własność Gminy C. (w punkcie trójmiedzy).
Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2023 r., znak: WBG. 6830.05.2021 Wójt Gminy C. ustalił koszty powyższego postępowania dla R. O. w wysokości 1425 złotych oraz dla G. N. w wysokości 1425 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2023 r., znak: SKO-GN-4160- 93/23 po rozpoznaniu zażalenia R. O. uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Ponownie rozpoznając sprawę, Wójt Gminy C., postanowieniem z dnia 7 września 2023 r. ustalił wysokość kosztów postępowania rozgraniczeniowego zakończonego wydaniem decyzji z dnia 1 lutego 2023 r. znak: WBG.6830.05.2021 na kwotę 2.850 zł i zobowiązał: 1) właściciela działki [...] w obrębie P. R. O. do zapłaty kosztów w kwocie 950 zł. Na poczet ustalonych wyżej należności dotychczas R. O. uiścił kwotę w wysokości 1.500 złotych w dniu 25 stycznia 2022 r. przelewem na rachunek bankowy Urzędu Gminy w C., a zatem kwota ta zostanie rozliczona; 2) właściciela działki [...] w obrębie P. G. N. do zapłaty kosztów w kwocie 950 zł; 3) właściciela działki [...] w obrębie P. R. N. do zapłaty kosztów w kwocie 475 zł; 4) Gminę C., jako właściciela działki [...] w obrębie P. stanowiącej drogę publiczną do zapłaty kosztów w kwocie 475 zł.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że istniał spór graniczny i brak było wcześniejszego rozstrzygnięcia stwierdzającego aktualny przebieg granic. Wyjaśnił, iż koszty postępowania obejmują wynagrodzenie geodety za wykonanie czynności rozgraniczenia nieruchomości zgodnie z umową nr [...] z dnia 12 stycznia 2022 r. oraz fakturą nr [...] z dnia 28 września 2022 r. na kwotę 2.850 zł. Podpisanie umowy poprzedzone zostało przeprowadzeniem procedury zapytania o cenę, w wyniku, której najkorzystniejszą ofertę złożył geodeta uprawniony J. P. i to on został upoważniony przez Wójta Gminy C. do przeprowadzenia czynności rozgraniczenia przedmiotowych nieruchomości.
Organ wyjaśnił, że tak ustalone koszty postępowania zostały podzielone przez liczbę punktów (2 punkty) objętych postępowaniem rozgraniczeniowym, a zatem koszt jednego punktu wyniósł 1.425 zł. Wskazał, że punkty te, zlokalizowane są na trójmiedzach, a zatem kwotę 1.425 zł należało podzielić przez trzy (styk trzech nieruchomości), gdzie koszt właściciela (względem jednego punktu) z tytułu udziału w sprawie wynosi 475 zł.
Dalej podkreślił, że właściciel działki nr [...] ma udział w 2 punktach na trójmiedzy, co daje kwotę 475 zł + 475 zł = 950 zł;
- właściciel działki nr [...] ma udział w 2 punktach na trójmiedzy, co daje kwotę 475 zł + 475 zł = 950 zł;
- właściciel działki nr [...] ma udział w 1 punkcie na trójmiedzy, co daje kwotę 475 zł;
- właściciel działki nr [...] ma udział w 1 punkcie na trójmiedzy, co daje kwotę 475 zł.
W zażaleniu wniesionym od ww. postanowienia, skarżący zarzucili:
- zawyżenie ustalonych kosztów postępowania rozgraniczeniowego, które sprowadzają się do wykonanych prac geodezyjnych przez inż. J. P. tymczasem geodeta powielił swoje prace, które już raz wykonał, za co również został wynagrodzony w sprawie Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny w Nowym Sączu, sygn. [...] za wykonanie identycznych prac, prace wykonane obecnie powinny być znacznie niżej cenione, bo przecież geodeta korzystał ze swoich dotychczasowych ustaleń, organ kompletnie nie zweryfikował tej okoliczności i pominął w ustaleniach faktycznych,
- przedstawiona praca geodezyjna jest niepełna, co już zostało wykazane, bowiem geodeta całkowicie nie bierze pod uwagę prac geodezyjnych wykonanych przez inż. K. B., a o których to pracach doskonale wiedział w przywołanej sprawie Sądu Rejonowego w Nowym Sączu. sygn. [....] gdzie zostały przedłożone do akt sprawy, a inż. J. P. posiadał wiedzę na ten temat, bo w sprawie sądowej odnosił się do nich w przedłożonej opinii,
- brak przeprowadzenia przez Wójta Gminy C. dowodów wnioskowanych przez stronę po zapoznaniu się z aktami sprawy, a zmierzających do podważenia wysokości wynagrodzenia geodety, jak również wadliwe rozłożenie ciężaru rozgraniczenia na skarżących, a to dowodów: znajdujących się w aktach Sądu Rejonowego w Nowym Sączu sygn. [...] oraz w aktach KMP Nowy Sącz pod sygn. [...] (Lp [...] oraz Prokuratury Rejonowej w Nowym Targu sygn. akt [...] na okoliczność dbania o przebieg granicy i utrzymanie znaków granicznych jedynie przez G. N. oraz wykazania po stronie R. O. złej woli i braku współdziałania przy utrzymaniu przebiegu granicy i stałych punktów granicznych, brak poszanowania prac i wydatków dokonywanych przez G. N. w związku z przebiegiem tej granicy i całkowite zignorowanie prac geodezyjnych. Dowody te, zdaniem skarżących winny skutkować: obciążeniem całością kosztów postępowania rozgraniczeniowego R. O., gdyż to wyłącznie on posiada interes prawny w kwestionowaniu stanu spokojnego posiadania terenu.
- naruszenie przepisów art. 7 i 77 k.p.a. przez pominiecie dowodów zgłoszonych przez skarżących i brak poczynienia ustaleń faktycznych w sprawie, które pozwalały na odejście od zasady całkowitego obciążania kosztami wnioskodawcy R. O., z tego powodu ustalenia faktyczne, ale również wydane postanowienie ma charakter dowolności, a rozstrzygniecie jest niesprawiedliwe dla G. N., organ w ogóle nie odniósł się do dowodów zawnioskowanych przez stronę postępowania w szczególności nie oddalił tych wniosków dowodowych, takie zaniechanie organu stanowi naruszenie art. 78 k.p.a.
- brak poinformowania skarżących przez Gminę o zawartej umowie z geodetą, a tym samym uprzedzenia o wysokości kosztów postępowania rozgraniczeniowego, czym pozbawiono stronę wpływu na wysokość kosztów postępowania rozgraniczeniowego, wybór wykonawcy jak również wskazanie, że skarżący nie mieli żadnego wpływu na wybory w tym zakresie dokonane przez Gminę a zwłaszcza to, że to właśnie geodeta J. P. (wskazany przez R. O.) będzie wykonywał pracę, co w połączeniu z brakami prac geodezyjnych, m.in. przez nieuwzględnienie pomiarów inż. K. B. wskazuje, na tendencyjne działanie godety, przez wybór informacji korzystnych dla R. O., a tym stanowi podstawę do kwestionowanie jego prac i winno doprowadzić do wyłączenia geodety od dokonanych pomiarów.
- naruszenie art. 31 ust. 1 prawo geodezyjne i kartograficzne, zgodnie z którym czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), natomiast strony postępowania rozgraniczeniowego nie są uprawnione do udziału w procedurze wyboru geodety - w niniejszej sprawie wybór geodety J. P. nastąpił, gdyż brał on udział w sprawie Sądu Rejonowego w Nowym Sączu sygn. [...], gdzie dokonał pomiarów pomyślnych dla R. O. a obecnie podczas prac geodezyjnych nie uwzględnił wyników pracy dokonanych przez geodetę K. B., co rodzi wątpliwości, co do jego bezstronności i powinno doprowadzić zgodnie z art. 24 § 3 k.p.a. do jego wyłączenie w niniejszej sprawie.
- naruszenie art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 264 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i zobowiązanie G. N. właściciela działki [...] w obrębie P. do zapłaty połowy kosztów postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości oznaczonej, jako działka ew. nr [...] należącej do R. O. z działką ew. nr [...] własności G. N., tj. kwoty 1.425 zł, podczas gdy całość kosztów w tym zakresie powstała z winy R. O. i winna go obciążać.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, uznało wniesione zażalenie za nieuzasadnione i opisanym na wstępie postanowieniem orzekło o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie.
W motywach rozstrzygnięcia, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo obciążył kosztami postępowania rozgraniczeniowego właścicieli rozgraniczanych nieruchomości w częściach odpowiadających ich udziałowi w postępowaniu.
W swoich rozważaniach Kolegium zwróciło uwagę, że koszty postępowania rozgraniczeniowego wyniosły 2.850 zł i obejmowały wynagrodzenie upoważnionego geodety, wyłonionego w trybie ustawy Prawo zamówień publicznych, które zostało ustalone zgodnie ze złożoną ofertą i umową Nr [...] zawartą z organem w dniu 12 stycznia 2022r., oraz przedłożoną fakturą nr [...] z dnia 8 września 2022 r.
W ocenie Kolegium, ustalenie przez organ I instancji wysokości kosztów przedmiotowego postępowania, stanowiących wynagrodzenie wyłonionego w trybie ofertowym geodety, było prawidłowe. Kwota powyższa nie odbiega od przyjętej na rynku kwoty wynagrodzenia za podobne czynności rozgraniczeniowe. W świetle znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji geodezyjnej nie budzi również wątpliwości zakres wykonanych przez geodetę czynności, jak też ich poprawność.
Kolegium stwierdziło również, że ustalony przez organ I instancji podział kosztów znajduje pełne uzasadnienie w obowiązujących przepisach prawa oraz w zebranym materiale dowodowym. Organ I instancji wyjaśnił, czym kierował się dokonując podziału kosztów pomiędzy strony postępowania. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu przyjęcie punktu granicznego, jako jednostki rozliczeniowej było właściwym kryterium podziału ustalonych kosztów. W zależności od liczby działek przynależnych do danego punktu, koszt przypadający na właścicieli poszczególnych działek wynosił kwotę przypadającą na udział w punkcie wspólnym konkretnych działek.
Z akt sprawy wynika, że organ I instancji zastosował zasadę z art. 152 k.c. i stanowisko to pozostaje w zgodzie z poglądem prawnym zaprezentowanym przez NSA w uchwale z dnia 1 grudnia 2006 r., sygn. I OPS 5/06, w której wyrażono pogląd, że organ administracji publicznej, orzekając na podstawie przepisu art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, może - uwzględniając normę art. 152 k.c. - obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania.
W rozpatrywanej sprawie toczyło się postępowanie rozgraniczeniowe, które zostało zakończone w postępowaniu administracyjnym ww. decyzją Wójta Gminy C., a zatem – zdaniem Kolegium - nie można twierdzić, że rozgraniczenie to nie zostało przeprowadzone w interesie wszystkich właścicieli rozgraniczanych nieruchomości, a jedynie w interesie wnioskodawcy.
Odnosząc się do zarzutów zażalenia, organ wyjaśnił, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest kontrola decyzji kończącej postępowanie rozgraniczeniowe oraz prawidłowość tego postępowania, a zatem nie może ustosunkować się do zarzutów merytorycznych skierowanych pod adresem powyższej decyzji, jak również oceniać, czy była potrzeba prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego we wskazanym w tej decyzji zakresie.
W skargach wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący, zaskarżonemu postanowieniu zarzucili:
1. Zawyżenie ustalonych kosztów postępowania rozgraniczeniowego, które sprowadzają się de facto do wykonanych prac geodezyjnych przez inż. J. P. tymczasem:
- geodeta ten powielił swoje prace, które już raz wykonał, za co również został wynagrodzony w sprawie Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny w Nowym Sączu, sygn. [...], można, zatem powiedzieć, że biegły dwukrotnie został wynagrodzony za wykonanie identycznych prac, w ocenie skarżącego prace wykonane obecnie powinny być znacznie niżej wycenione, bo przecież geodeta korzystał ze swoich dotychczasowych ustaleń, organ administrujący kompletnie nie zweryfikował tej okoliczności i pominął w ustaleniach faktycznych, pomimo, że okoliczność tą podnosił w piśmie po zapoznaniu się z materiałem dowodowym;
- przedstawiona praca geodezyjna jest niepełna, co już zostało wykazane, bowiem geodeta całkowicie nie bierze pod uwagę prac geodezyjnych wykonanych przez inż. K. B., a o których to pracach doskonale wiedział w przywołanej sprawie Sądu Rejonowego w Nowym Sączu, sygn. [...], gdzie zostały przedłożone do akt sprawy, a inż. J. P. posiadał wiedzę na ten temat, bo w sprawie sądowej odnosił się do nich w przedłożonej opinii.
2. Brak przeprowadzenia przez Wójta Gminy C. dowodów wnioskowanych przez stronę po zapoznaniu się z aktami sprawy, a zmierzających do podważenia wysokości wynagrodzenia geodety, jak również wadliwe rozłożenie ciężaru rozgraniczenia na stronę skarżącą, a to dowodów:
- znajdujących się w aktach Sądu Rejonowego w Nowym Sączu sygn. [...],
- znajdujących się w aktach KMP Nowy Sącz pod sygn. [...] (Lp [...] oraz Prokuratury Rejonowej w Nowym Targu sygn. akt [...] na okoliczność dbania o przebieg granicy i utrzymanie znaków granicznych jedynie przez G. N., oraz wykazania po stronie R. O. złej woli, co i braku współdziałania przy utrzymaniu przebiegu granicy i stałych punktów granicznych, brak poszanowania prac i wydatków dokonywanych przez G. N. w związku z przebiegiem tej granicy i całkowite zignorowanie prac geodezyjnych. Te dowody w ocenie skarżącego winny skutkować obciążeniem całością kosztów postępowania rozgraniczeniowego R. O., gdyż to wyłącznie on posiada interes prawny w kwestionowaniu stanu spokojnego posiadania terenu.
3. Naruszenie przepisów art 7 i art. 77 k.p.a. przez pominięcie dowodów zgłoszonych przez stronę i brak poczynienia ustaleń faktycznych w sprawie, które pozwalały na odejście od zasady podziału kosztów pomiędzy wszystkie strony postępowania rozgraniczeniowego, z tego powodu ustalenia faktyczne, ale również wydane postanowienie ma charakter dowolności, a rozstrzygniecie jest niesprawiedliwe dla G. N. i R. N., dodać należy, że organ w ogóle nie odniósł się do dowodów zawnioskowanych przez stronę postępowania w szczególności nie oddalił tych wniosków dowodowych, takie zaniechanie organu stanowi naruszenie art. 78 k.p.a.
4. Postępowanie rozgraniczeniowe przeprowadzone przez geodetę nie dowiodło, że istnieje spór, co do przebiegu granic pomiędzy skarżącym a pozostałymi stronami.
5. Rażące naruszenia art. 139 k.pa przez naruszenia zakazu reformationis in peius w stosunku do R. N., bowiem postanowieniem z dnia 20 czerwca 2023 r., znak WBG,6830.05.2021 Wójt Gminy C. ustalił koszty powyższego postępowania dla R. O. w kwocie 1425 zł oraz dla G. N. w wysokości 1425 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2023 r., znak SKO-GN-4160-93/23 po rozpoznaniu zażalenia m.in. R. N. uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ nałożył na R. N. kwotę 475 zł do zapłaty tytułem kosztów postępowania.
6. Brak poinformowania skarżących przez Gminę o zawartej umowie z geodetą, a tym samym uprzedzenia o wysokości kosztów postępowania rozgraniczeniowego, czym pozbawiono stronę wpływy na wysokość kosztów postępowania rozgraniczeniowego, wybór wykonawcy jak również wskazanie, że skarżący nie mieli żadnego wpływu na wybory w tym zakresie dokonane przez Gminę a zwłaszcza to, że to właśnie geodeta J. P. (de facto wskazany przez R. O.) będzie wykonywał pracę, co w połączeniu z brakami prac geodezyjnych, m.in. przez nieuwzględnienie pomiarów inż. K. B. wskazuje, na tendencyjne działanie godety, przez wybór informacji korzystnych dla R. O., a tym stanowi podstawę do kwestionowanie jego prac i winno doprowadzić do wyłączenia geodety od dokonanych pomiarów.
7. Naruszenie art. 31 ust. 1 prawo geodezyjne i kartograficzne, zgodnie z którym czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), natomiast strony postępowania rozgraniczeniowego nie są uprawnione do udziału w procedurze wyboru geodety, w niniejszej sprawie wybór geodety J. P. nastąpił gdyż brał on udział w sprawie Sądu Rejonowego w Nowym Sączu sygn. [...], gdzie dokonał pomiarów pomyślnych dla R. O. a obecnie podczas prac geodezyjnych nie uwzględnił wyników pracy dokonanych przez geodetę K. B., co rodzi wątpliwości, co do jego bezstronności i powinno doprowadzić zgodnie z art. 24 par. 3 k.p.a. do jego wyłączenie w niniejszej sprawie. Wniosek ten nie został rozpoznany przez organ.
8. Naruszenie art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 264 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i zobowiązanie G. N. właściciela działki [...] w obrębie P. do zapłaty części kosztów postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości oznaczonej, jako działka ew. nr [...] należącej do R. O. z działką ew. nr [...] własności G. N., tj. kwoty 950 zł, podczas gdy całość kosztów w tym zakresie powstała z winy R. O. i winna go obciążać. Organ administracyjny pomimo złożenia przez stronę wniosków dowodowych, nie przeprowadził dowodów na okoliczność związana z wyłączną winą R. O. za brak uszanowania ustalonych punktów granicznych przez geodetę K. B.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia.
W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdzili, że postępowanie administracyjne zostało spowodowane zawinionym działaniem R. O., przebieg granicy pomiędzy działką ew. nr [...], a działką ew. nr [...] w obrębie P. był uprzednio wytyczony praż geodetę K. B., czego koszt poniósł w całości skarżący. Pomimo wznowienia znaków granicznych R. O. nie uszanował stanu spokojnego posiadania G. N. i wielokrotnie to posiadanie naruszał. I tak R. O. początkowo dokonał zaorania spornego fragmentu działki, następnie doprowadził do jego ogrodzenia palikami i taśmą a końcowo do zasiania trawy. Za każdym razem G. N., jako samoistny posiadacz spornego terenu działając w oparciu o art. 243 k.c. w ramach dozwolonej samopomocy przywracał stan spokojnego posiadania. Skarżący opisał szczegółowo, że dotychczas to skarżący a nie R. O. ponosili koszty utrzymania granicy w tym koszty pomiarów.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Skarga G. N. została zarejestrowana pod sygn. III SA/Kr 159/24, natomiast skarga R. N. pod sygn. III SA/Kr 160/24.
Postanowieniem z dnia 18 września 2024 r. Sąd połączył sprawę o sygn. III SA/Kr 160/24 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. III SA/Kr 159/24.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Z uwagi na charakter i zakres podniesionych w skardze zarzutów należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że rozgraniczenie nieruchomości w postępowaniu administracyjnym normują przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1151, dalej: p.g.k., ustawa). Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Organem przeprowadzającym rozgraniczenie z urzędu lub na wniosek strony, stosownie do art. 29 ust. 3 i art. 30 ust. 1 p.g.k. jest wójt (burmistrz, prezydent miasta), zaś czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wskazane organy (art. 31 ust. 1 p.g.k.). Rodzaje rozstrzygnięć, jakie mogą zapaść w postępowaniu rozgraniczeniowym określają przepisy art. 31 ust. 4, art. 33 ust. 1 i art. 34 ust. 2 p.g.k. Jak wynika z powyższych regulacji w administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym możliwe jest zatem wydanie trzech rodzajów decyzji:
- decyzji o rozgraniczeniu wydanej na podstawie art. 33 ust. 1 cyt. ustawy, poprzedzonej ustaleniem przebiegu granicy bądź w oparciu o dowody wymienione w art. 31 ust. 2 ustawy, bądź - w przypadku braku dowodów - na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy (art. 31 ust. 3 ustawy);
- decyzji o umorzeniu postępowania w przedmiocie rozgraniczenia w związku z zawarciem przez strony ugody przed uprawnionym geodetą (art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 31 ust. 4 p.g.k.), bądź w następstwie bezprzedmiotowości postępowania z innych przyczyn (np. skutecznego cofnięcia wniosku albo połączenia nieruchomości oddzielonych granicą lub skupienia ich w rękach jednego właściciela (art. 105 k.p.a.);
- decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazaniu z urzędu sprawy do rozpatrzenia sądowi powszechnemu (art. 34 ust. 2 ustawy) wydanej w sytuacjach określonych w art. 34 ust. 1 ustawy tj. w związku z niedojściem do zawarcia ugody lub brakiem podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu.
Niezależnie od sposobu zakończenia sprawy, zawsze wystąpienie sporu granicznego implikuje sposób rozliczenia kosztów administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego, a koniecznymi kosztami tego postępowania są koszty związane z czynnościami upoważnionego geodety. Z uwagi na to, że przepisy p.g.k. nie zawierają norm dotyczących kosztów administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego i sposobu ich rozliczenia, w tej kwestii należy stosować przepisy działu IX kodeksu postępowania administracyjnego. Ustalenie wysokości kosztów postępowania następuje w drodze postanowienia, wydanego przez organ administracji publicznej jednocześnie z wydaniem decyzji kończącej postępowanie administracyjne.
Gramatyczna wykładnia przepisu art. 262 § 1 k.p.a. prowadzi do wniosku, że przepis ten ustala zasady rozdziału kosztów postępowania pomiędzy stronę (strony), a organ administracji. Oznacza to, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony. Na tej podstawie można orzec o kosztach rozgraniczenia poniesionych przez organ administracji publicznej, w tym także o wynagrodzeniu upoważnionego geodety. Ustalenie wysokości kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia następuje w drodze postanowienia wydawanego przez organ jednocześnie z wydaniem decyzji. Na postanowienie w sprawie kosztów postępowania osobie zobowiązanej do ich poniesienia służy zażalenie (art. 264 § 1 i 2 k.p.a.). Postanowienie dotyczące kosztów postępowania określa je odpowiednio do okoliczności sprawy, a więc żądań stron, ich interesu, czy spowodowania dodatkowych kosztów z winy którejś ze stron postępowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2007 r., sygn. VIII SA/Wa 436/07, Lex nr 392601).
Występujące w orzecznictwie rozbieżności dotyczące zagadnienia, czy organ administracji publicznej, orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, może kosztami tymi obciążyć każdą ze stron postępowania, czy też koszty postępowania rozgraniczeniowego powinien ponieść tylko wnioskodawca, zostały rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006 r., podjętej w sprawie o sygn. I OPS 5/06 (opubl. w CBOSA), w której Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że organ administracji publicznej, orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 153 k.c.), a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu powyższej uchwały NSA wyjaśnił, że w postępowaniu rozgraniczeniowym wszczętym na wniosek właściciela jednej nieruchomości, właściciel nieruchomości sąsiedniej może uznawać, iż przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego nie leży w jego interesie, gdyż nie kwestionuje on przebiegu granic.
Co do zasady ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdy granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. Jak podkreślił NSA, w postępowaniu administracyjnym ma bowiem również zastosowanie wynikająca z art. 152 k.c. norma materialnoprawna stanowiąca, że właściciele nieruchomości koszty rozgraniczenia ponoszą po połowie, która wynika z zasady, iż właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. Udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest co do zasady równoznaczny ze stwierdzeniem, że postępowanie to toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Interes prawny jest bowiem kategorią obiektywną. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, bo postępowanie toczy się w jej interesie, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym.
Wyrażony w powołanej uchwale pogląd jest jednolicie podzielany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Stanowisko to w pełni podziela również sąd orzekający w niniejszej sprawie, przez co uchwała ma charakter prawnie wiążący (art. 269 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Powyższe nie oznacza jednak, że nie mogą zaistnieć przypadki, kiedy dopuszczalne jest rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rozgraniczeniowego według reguły przewidzianej w art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którą stronę obciążają koszty postępowania, które wynikły z winy strony. Są to przypadki wyjątkowe, które muszą wynikać ze szczególnych okoliczności indywidualnej sprawy, decydujących o możliwości innego sposobu rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Tego rodzaju przypadki dotyczą takich sytuacji, kiedy granice sąsiadujących nieruchomości nie są w istocie sporne, gdyż zostały już wiążąco ustalone we właściwym trybie.
O istnieniu sporu granicznego nie przesądza wyłącznie wniosek o rozgraniczenie, ale całokształt okoliczności sprawy tj. przebieg czynności rozgraniczeniowych, charakter dokumentów odzwierciedlających prawny przebieg granicy znajdujących się zasobie geodezyjnym, postawa stron postępowania rozgraniczeniowego podczas czynności rozgraniczenia i ich stosunek do wskazanego przez geodetę przebiegu granicy w świetle dokumentacji prawnej, łatwość odnalezienia punktów osnowy geodezyjnej w terenie oraz reakcja stron postępowania na końcowy wynik rozgraniczenia. W doktrynie podkreśla się, że "potrzeba rozgraniczenia nieruchomości powstaje wtedy, gdy granice gruntów nie zostały ustalone albo stały się sporne, a wznowienie znaków granicznych nie może nastąpić" (S. Rudnicki, Rozgraniczenie [w:] S. Rudnicki, G. Bieniek, M. Gdesz, Nieruchomości. Problematyka prawna, G. Bieniek, M. Gdesz, Warszawa 2013). Dalej autor ten podaje, że "przesłanką rozgraniczenia gruntów jest spór w sprawie przebiegu granicy". Konieczne jest więc istnienie sporu co do granicy lub brak jej ustalenia. Spór w sprawie o rozgraniczenie ma zawsze miejsce na etapie postępowania sądowego. Natomiast na etapie administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego mogą mieć miejsce zarówno przypadki wystąpienia obiektywnych przesłanek uzasadniających jego wszczęcie, jak i ich brak.
Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że wydatki związane z wynagrodzeniem geodety są uzasadnione, wykazane i przynależą do kosztów postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organu prowadzącego postępowanie.
Wbrew zarzutom skarżących, jakoby w sprawie nie było sporu granicznego, o jego istnieniu przekonują sami skarżący, którzy wskazali, że R. O. początkowo dokonał zaorania spornego fragmentu działki, następnie doprowadził do jego ogrodzenia palikami i taśmą, a końcowo do zasiania trawy. Za każdym razem G. N., jako samoistny posiadacz spornego terenu działając w oparciu o art. 243 k.c. w ramach dozwolonej samopomocy przywracał stan poprzedniego posiadania, nazywając go "spokojnym".
Sąd podzielił stanowisko Kolegium, że ustalenie przez organ I instancji wysokości kosztów przedmiotowego postępowania, stanowiących wynagrodzenie geodety wyłonionego w trybie ofertowym, było prawidłowe. Ustalona kwota nie odbiega od przyjętej na rynku kwoty wynagrodzenia za podobne czynności rozgraniczeniowe. Dla jej ustalenia nie ma znaczenia czy biegły wykorzystywał materiały zgromadzone w postępowaniu cywilnym czy też nie.
W ocenie Sądu, także sposób podziału kosztów postępowania pomiędzy poszczególnych właścicieli jest uzasadniony. Koszty postępowania rozgraniczeniowego poniesione w kwocie 2 850 zł podzielono przez liczbę punktów (2 punkty) objętych postępowaniem rozgraniczeniowym, a zatem koszt jednego punktu wyniósł 1.425 zł. Ponieważ punkty te, zlokalizowane są na trójmiedzach, kwotę 1.425 zł należało podzielić przez trzy (styk trzech nieruchomości), gdzie koszt właściciela (względem jednego punktu) z tytułu udziału w sprawie wynosi 475 zł (stąd wynika zasadność podziału kosztów).
Skoro koszty rozgraniczenia ponoszą właściciele sąsiadujących nieruchomości po połowie, to jest to reguła ich ponoszenia przez strony sporu bez względu na towarzyszące im zamiary w zainicjowaniu sporu granicznego i bez względu na sposób jego zakończenia decyzją rozgraniczeniową rozstrzygającą sprawę co do istoty, aktem ugody czy też decyzją o jego umorzeniu wydaną w trybie art. 34 ust. 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne i przekazującą sprawę do rozpoznania sądowi rejonowemu (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 1563/20, opubl. w CBOSA).
Rację ma organ, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest kontrola decyzji kończącej postępowanie rozgraniczeniowe oraz prawidłowość tego postępowania, tymczasem merytoryczne zarzuty skarżących podniesione w zażaleniu i powtórzone w skardze nakierowane są na kwestionowanie tejże decyzji, zasadnie zatem organ odwoławczy odmówił ustosunkowania się do nich.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargi jako bezzasadne.