III SA/Kr 1588/22

III SA/Kr 1588/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-03-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Hanna Knysiak-Sudyka /sprawozdawca/
Maria Zawadzka /przewodniczący/
Renata Czeluśniak
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1990
Art. 2  pkt 8. art. 20, art. 24  ust. 2a  i 2b
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2023 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 24 sierpnia 2022 r. znak IG-II.7221.111.2022.KU w przedmiocie aktualizacji informacji zawartych w operacie ewidencji gruntów i budynków oddala skargę.
Uzasadnienie
Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego decyzją z dnia 24 sierpnia 2022 r., znak: IG-II.7221.111.2022.KU, wydaną na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a.") oraz art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. 2021 r., poz. 1990 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "ustawa" lub "p.g.k."), po rozpoznaniu odwołania K. T. (dalej jako: skarżący) od decyzji Starosty M. z dnia 22 czerwca 2022 r., znak: GK.6620.1.7.Su.4.2021, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Starosta M. wskazaną na wstępie decyzją z dnia 22 czerwca 2022 r. orzekł o aktualizacji informacji zawartych w obowiązującym operacie ewidencji gruntów i budynków prowadzonym dla obrębu S., jednostka ewidencyjna S. – miasto, polegającej na:
1. wykreśleniu F. B., s. F. i K. oraz J. J., s. J. i M., dotychczas błędnie ujawnionych jako współwłaściciele działek nr 1 i 2, w udziale wynoszącym po 1/100 części,
2. wykreśleniu Gminy S., dotychczas błędnie ujawnionej jako władający na zasadach samoistnego posiadania działkami nr 1 i 2,
3. ujawnieniu: K. T. s. A. i H., F. B. s. F. i K., C. B. c. J. i S., T. B. c. F. i C., M. B. s. F. i C., H. S. c. J. i A., P. S. s. H., K. Ś. s. T. i M., A. B. c. T. i K., A. C. c. Z. i A., J. K. s. T. i K., D. K. c. T. i K., A. P. c. Z. i A., A. T. s. S. i A. – jako współwładających na zasadach samoistnego posiadania działkami nr 1 i 2.
Odwołanie od ww. decyzji wniósł skarżący, domagając się zmiany decyzji organu I instancji w zakresie punktu 3, tj. ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków właścicieli działek nr 1 i 2, a w przypadku braku właściwych dokumentów, ujawnienie prawidłowych osób będących współwładającymi tymi działkami.
Po rozpoznaniu ww. odwołania Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego wydał wspomnianą na wstępie decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że podstawowymi przepisami prawa materialnego regulującymi kwestie prowadzenia przez starostę operatu ewidencji gruntów i budynków są przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne. W tym zakresie organ II instancji powołując się na treść art. 20 ust. 1, 2 i 2b p.g.k. wskazał, że jak wynikało ze zgromadzonego materiału dowodowego, operat ewidencji gruntów dla miasta S. został założony operatem nr [...] na bazie mapy katastralnej w skali 1:2880, a obecne działki ewidencyjne nr 1 i 2 pochodzą z parcel gruntowych odpowiednio 3/6 i 3/7 oraz 3/4. Następnie podniesiono, że na podstawie dokumentów wchodzących w skład operatu nr [...], przyjętego do państwowego zasobu geodezyjnego w dniu 2 stycznia 1985 r. oraz obwieszczenia ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym z 1985 r. Nr 10, poz. 71, zaczęła obowiązywać nowa ewidencja gruntów oparta na mapie w skali 1:2000. Zaznaczono przy tym, że w odnowionej ewidencji wykazano działkę nr 4, odpowiadającą m.in. parcelom gruntowym 3/6, 3/7 i 3/4, jako władającego wykazując Gminę S. W dalszej kolejności podano, że w 2015 r., na podstawie aktu notarialnego Rep. A. nr [...] z dnia 22 lipca 2015 r., jako właścicieli działki nr 4 wykazano F. B. i J. J. w udziale po 1/100 części, pozostawiając wpis o władaniu tą działką przez Gminę S.
Następnie organ odwoławczy wskazał, że w 2020 r. z uwagi na niejednorodność prawną działki nr 4 sporządzono dokumentację techniczną mającą na celu regulację jej stanu prawnego. W tym zakresie zaznaczono, że w dniu 31 grudnia 2020 r. do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego został przyjęty operat nr [...], który dotyczył aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków w zakresie działki ewidencyjnej nr 4 znajdującej się w obrębie S. Organ II instancji podkreślił, że na podstawie tego opracowania wydzielono z działki nr 4 o niejednorodnym stanie prawnym odrębne działki odpowiadające odpowiednio: parceli gruntowej 5/6 objętej księgą wieczystą [...], parceli gruntowej 6 objętej księgą wieczystą [...], parceli gruntowej 7/2 objętej księgą wieczystą [...], parceli gruntowej 8/5 objętej księgą wieczystą [...], parcelom gruntowym 3/6 i 3/7 pochodzącym z Lwh 14, parceli gruntowej 3/4 pochodzącej z Lwh 13.
Organ odwoławczy wskazał, że w wyniku powyższych czynności powstały nowe działki ewidencyjne nr 9, 1, 10, 11, 12 i 2. Zaznaczono przy tym, że dla działek odpowiadającym parcelom gruntowym, dla których prowadzone są księgi wieczyste, ujawniono właścicieli zgodnie ze stanem prawnym wynikającym z tych ksiąg, zaś w przypadku działek nr 1 i 2 nie można było określić właścicieli na podstawie odpowiednich Lwh, ponieważ utraciły one moc prawną. Zdaniem organu II instancji takie postępowanie w przedmiotowej sprawie było prawidłowe. Wyjaśniono bowiem, że zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg z dniem 1 stycznia 1989 r. utraciły moc prawną i podlegały zamknięciu z urzędu księgi dawne nie zawierające w działach odpowiadających działowi drugiemu, trzeciemu i czwartemu obecnej księgi wieczystej wpisów dokonanych po dniu 31 grudnia 1946 r. Zaznaczono przy tym, że na podstawie analizy Lwh 14 i Lwh 13 ustalono, iż ostanie wpisy w tych dokumentach dokonano odpowiednio w dniach 20 lutego 1941 r. oraz 8 maja 1944 r. i mogą one stanowić materiał pomocniczy jako dokumentacja archiwalna, jednak nie mogą stanowić podstawy wpisów prawa własności do obecnej ewidencji gruntów i budynków. Dlatego też organ odwoławczy podtrzymał stanowisko organu I instancji w tym zakresie.
Ponadto podniesiono, że organ I instancji ustalił również, w nawiązaniu do art. 23 ust. 1-3 p.g.k., brak podstaw do utrzymania wpisu F. B. i J. J. jako współwłaścicieli w udziale po 1/100 części działek ewidencyjnych nr 1 i 2 oraz wpisu Gminy S. jako podmiotu władającego tymi działkami. Zwrócono bowiem uwagę, że przywołany przepis wymienia szereg dokumentów, które sądy, notariusze oraz organy administracji publicznej są zobowiązane przekazywać właściwemu staroście w celu aktualizacji danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków. Zaznaczono jednak, że w związku z tymi przepisami oraz brakiem takich dokumentów organ I instancji orzekł o wykreśleniu wpisów dotyczących stanu posiadania przedmiotowych działek.
Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji przystąpił do ustalenia faktycznych władających przedmiotowymi działkami. W tym zakresie podano, że pismem z dnia 2 grudnia 2021 r. zwrócił się do właścicieli działek ewidencyjnych, których granice bezpośrednio przylegają do działek ewidencyjnych nr 1 i 2, o udzielenie informacji dotyczącej faktycznego władania przez nich tymi działkami. Wyjaśniono, że odpowiedzi na powyższe pismo udzielili K. T., F. B., C. B., T. B., M. B., H. S., P. S., K. Ś., A. B., A. C., J. K., D. K., A. P. i A. T. Dodano, że osoby te potwierdziły, iż faktycznie władają przedmiotowymi działkami poprzez dojazd do swoich działek. Jednocześnie zaznaczono, że pozostałe strony postępowania zostały poinformowane, iż ze względu na brak odpowiedzi potwierdzającej władanie przedmiotowymi działkami nie będą informowani o dalszych czynnościach podejmowanych w tej sprawie. Ponadto wskazano, że organ I instancji zwrócił się do A. K. o uzupełnienie wniosku poprzez wskazanie oznaczenia nieruchomości stanowiących jej własność, jednak z powodu braku odpowiedzi wniosek pozostawiono bez rozpoznania. W związku z powyższym podano, iż ww. osoby zostały ujawnione w ewidencji gruntów i budynków jako władający działkami ewid. nr 1 i 2.
Wobec powyższego organ odwoławczy podniósł, że o zasadach takiego postępowania stanowi art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b p.g.k., którego treść przytoczono. Jednocześnie organ II instancji z uwagi na przedmiot niniejszego postępowania zaznaczył, że ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków podmiotu władającego gruntem na zasadach samoistnego posiadania (art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b p.g.k.) jest instrumentem o charakterze wyjątkowym i znajduje zastosowanie tylko w przypadku, gdy dotycząca gruntu dokumentacja formalnoprawna nie pozwala na ustalenie osoby właściciela. Podkreślono przy tym, że władającego ujawnia się zatem wtedy, gdy status prawny danego gruntu jest nieuregulowany, a jedyną relacją, jaką można stwierdzić pomiędzy osobą fizyczną lub jednostką organizacyjną a tym gruntem, jest relacja faktyczna polegająca na władaniu. Zwrócono również uwagę, że organ ewidencyjny, stosownie do art. 20 ust. 2b pkt 2 p.g.k., w postępowaniu wyjaśniającym jest zobowiązany przede wszystkim do zbadania stanu prawnego nieruchomości oraz stanu faktycznego polegającego na jej posiadaniu. Zaznaczono także, iż pojęcie posiadania samoistnego nie jest zdefiniowane w przepisach materialnych regulujących kwestie ewidencji gruntów i budynków, ale zostało określone na gruncie prawa cywilnego w art. 336 Kodeksu cywilnego, z treści którego to przepisu wynika, iż posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel.
Mając na uwadze powyższe ustalenia organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji postępował zgodnie z obowiązującymi przepisami. Podkreślono bowiem, że w badanej sprawie, w której brak było obowiązujących dokumentów i wiarygodnych materiałów, na podstawie których organ I instancji mógłby ustalić właścicieli przedmiotowych działek ewidencyjnych, określenie władających tymi działkami na podstawie oświadczeń stron, iż korzystają z nich jako dojazd do swoich nieruchomości należało uznać za prawidłowe. Zdaniem organu odwoławczego stanowiło to bowiem podstawę do określenia, kto faktycznie użytkuje rzeczone działki, stanowiące drogę dojazdową. Zaznaczono przy tym, że wpis do ewidencji gruntów władających na podstawie samoistnego posiadania nie tworzy nowego stanu prawnego, ma natomiast na celu jedynie wskazanie w ewidencji gruntów i budynków osób aktualnie zarządzających i korzystających z nieruchomości o nieustalonym stanie prawnym. Ponadto podkreślono, że ewidencja gruntów jest specjalnie prowadzonym i wywierającym określone skutki prawne zbiorem informacji o gruntach, który pełni funkcje informacyjno-techniczne, nie rozstrzyga sporów o prawo, nie nadaje czy ujmuje praw, ustalonych w innym trybie i przez inne organy. Dodano też, że deklaratoryjny charakter wpisów oznacza, iż nie kształtuje nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny wynikający z dokumentów, na poparcie której to argumentacji organ II instancji powołał orzecznictwo sądów administracyjnych.
Podsumowując organ odwoławczy, w świetle przytoczonych powyżej okoliczności sprawy, podzielił stanowisko organu I instancji w zakresie ujawnienia władających działkami ewid. nr 1 i 2 obrębu S., jedn. ewid. S. – miasto. Zdaniem organu odwoławczego w sytuacji, w której nie można było określić właścicieli nieruchomości, organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie mające na celu ustalenie władających na podstawie samoistnego posiadania. Stąd też, w ocenie organu II instancji należało uznać, że okoliczności istotne dla niniejszego postępowania zostały dostatecznie wyjaśnione i udowodnione przez organ I instancji, zaś w sprawie zgromadzono niezbędny materiał dowodowy oraz zapewniono czynny udział stronom na każdym etapie postępowania administracyjnego.
Skarżący nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na ww. decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 24 sierpnia 2022 r., wnioskując o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w zakresie pkt 3, a także zwrot kosztów postępowania.
Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 20 ust. 2 p.g.k., poprzez uznanie przez organ II instancji, iż prawidłowe jest ujawnienie w operacie ewidencji gruntów i budynków prowadzonym dla obrębu S. jako współwładających na zasadach samoistnego posiadania osób, które nie są samoistnymi posiadaczami działek nr 1 i 2;
b) art. 20 ust. 2 p.g.k., poprzez uznanie przez organ II instancji, iż ujawnienie w operacie ewidencji gruntów i budynków prowadzonym dla obrębu S., dla działek nr 1 i 2 osób, które wedle organu I instancji są współwładającymi na zasadach samoistnego posiadania jest prawidłowe, pomimo, iż z naruszonego przepisu prawa wynika, iż w ewidencji gruntów i budynków wskazuje się właścicieli, a nie współwładających, skoro organy obu instancji mogły z łatwością ustalić właścicieli nieruchomości na podstawie dokumentów, które skarżący składał w tej i w innych sprawach prowadzonych przez organ I i II instancji;
2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy przez organ II instancji decyzji organu I instancji, podczas gdy w ocenie skarżącego decyzja ta, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., winna zostać zmieniona w zakresie punktu 3 decyzji poprzez ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków właścicieli działek nr 1 i 2, a w przypadku braku właściwych dokumentów, ujawnienie prawidłowych osób będących współwładającymi tymi działkami;
b) art. 8 k.p.a., tj. naruszenie zasady pogłębionego zaufania do organów władzy państwowej, w zw. z art. 10 k.p.a., poprzez prowadzenie przez organy obu instancji postępowania w sposób budzący wątpliwości jego uczestników do prawidłowości działania władzy publicznej, bez zastosowania zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, poprzez wydanie decyzji w niniejszym kształcie bez żadnej podstawy faktycznej, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, bez dokładnego zbadania dokumentów, a jedynie na podstawie gołosłownych oświadczeń mieszkańców;
c) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak dokładnego rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy i nieodniesienie się do kwestii poruszanych przez skarżącego na wizji lokalnej, brak zbadania okoliczności, w których J. J. wszedł w posiadanie udziału w drodze;
d) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak rozpatrzenia i jakiegokolwiek odniesienia się w decyzji organu II instancji do dokumentu przedstawionego przez skarżącego, tj. odpisu DKW [...], postanowienia z dnia 11 grudnia 1959 r. dotyczącego wniosków o wpisy w księgach wieczystych, które to postanowienie także powinno stanowić część dokumentacji, na podstawie której organ I instancji powinien dokonać wpisu osób władających bądź też będących właścicielami działek nr 1 i 2, a przynajmniej organ II instancji powinien na jego podstawie dokonać odpowiednich ustaleń.
W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął podniesione zarzuty, przedstawiając argumentację na ich poparcie.
W odpowiedzi na skargę Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w tym zakresie stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259; zwanej dalej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Powoływana wyżej regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu w obecnie rozpoznawanej sprawie jest decyzja Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 24 sierpnia 2022 r., znak: IG-II.7221.111.2022.KU, utrzymująca w mocy decyzję Starosty M. z dnia 22 czerwca 2022 r., znak: GK.6620.1.7.Su.4.2021,
Zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1990 ze zm.; zwanej dalej "ustawą" lub "p.g.k.") przez ewidencję gruntów i budynków (kataster nieruchomości) - rozumie się system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, w sposób jednolity dla kraju, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami.
Jedną z zasad prowadzenia ewidencji gruntów i budynków jest zasada aktualności, zgodnie z którą starostowie są zobowiązani do utrzymywania operatu ewidencyjnego w stanie zgodności z dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi. W przypadku stwierdzenia, że ewidencja gruntów i budynków stała się nieaktualna, organy administracji geodezyjnej i kartograficznej zobowiązane są podjąć działania niezbędne do jej zaktualizowania.
Przepisy ustawy oraz rozporządzenia Ministra Rozwoju Pracy i Technologii z dnia z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2021 r. poz. 1390) wyraźnie precyzują, kiedy i pod jakimi warunkami aktualizacja operatu jest możliwa, a brak wymaganej prawem dokumentacji, na podstawie której właściwy organ dokonuje aktualizacji operatu ewidencyjnego, musi prowadzić do odmowy wprowadzenia zmian w operacie ewidencyjnym.
W art. 20 ustawy ustawodawca określił rodzaje informacji o gruntach (art. 20 ust. 1 pkt 1) oraz ich właścicielach (art. 20 ust. 2), które obejmuje ewidencja gruntów. Informacje te mają charakter zarówno przedmiotowy, jak i podmiotowy. W odniesieniu do gruntów informacje o charakterze przedmiotowym dotyczą ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty (art. 20 ust. 1 pkt 1). Informacje podmiotowe (art. 20 ust. 2 pkt 1) dotyczą wskazania właściciela, a w odniesieniu do gruntów państwowych i samorządowych – oprócz właścicieli innych podmiotów, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości.
Informacje o gruntach, budynkach i lokalach (zarówno podmiotowe, jak i przedmiotowe) zawiera operat ewidencyjny, którego zawartość określa art. 24 ust. 1 ustawy.
Szczegółowe zasady prowadzenia ewidencji gruntów i wprowadzania w niej zmian reguluje ww. rozporządzenie w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Aktualizacja operatu ewidencyjnego może nastąpić wyłącznie przez wprowadzanie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych.
Zgodnie z treścią art. 24 ust. 2b pkt 1 ustawy, aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie:
a) przepisów prawa,
b) wpisów w księgach wieczystych,
c) prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu,
d) ostatecznych decyzji administracyjnych,
e) aktów notarialnych,
ea) aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych,
f) zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu,
g) wpisów w innych rejestrach publicznych,
h) dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b.
W drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach (24 ust. 2b pkt 2).
Z przepisów wynika, że zmiana danych ewidencyjnych może nastąpić albo z urzędu albo na wniosek uprawnionych podmiotów zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy, który stanowi, że informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji:
1) z urzędu, jeżeli zmiany tych informacji wynikają z:
a) przepisów prawa,
b) dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4 ustawy,
c) materiałów zasobu,
d) wykrycia błędnych informacji;
2) na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania.
Sąd podkreśla, że ewidencja gruntów i budynków ma charakter techniczno - deklaratoryjny, ujawnianie w niej określonych praw do gruntu spełnia tylko funkcję informacyjną. Wpis w ewidencji gruntów i budynków nie kreuje zatem stanu prawnego nieruchomości (tj. np. nie przyznaje nikomu prawa własności), a jedynie potwierdza istniejący stan prawny. Oznacza to, że organ ewidencyjny jedynie rejestruje w ewidencji gruntów i budynków te stany prawne, które zostały ustalone w innym trybie lub przez inne organy orzekające i wynikają z potwierdzających je dokumentów. Nie jest on natomiast uprawniony do rozstrzygania sporów dotyczących tego, komu przysługuje prawo własności do określonej działki ewidencyjnej, jeśli nie jest to możliwe do ustalenia na podstawie przedłożonych dokumentów.
Przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz powoływanego wyżej rozporządzenia wyraźnie precyzują kiedy i pod jakimi warunkami aktualizacja operatu jest możliwa, a brak wymaganej prawem dokumentacji musi prowadzić do odmowy wprowadzenia zmian w operacie. Aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków nie może być więc rozumiana jako automatyczne "prostowanie" wszelkich danych operatu na każde żądanie wnioskodawcy, zwłaszcza jeśli miałoby to skutkować rozstrzygnięciem sporu granicznego bądź własnościowego.
Organ w niniejszej sprawie dokonał aktualizacji ewidencji poprzez:
1. wykreślenie F. B., s. F. i K. oraz J. J., s. J. i M., dotychczas błędnie ujawnionych jako współwłaściciele działek nr 1 i 2, w udziale wynoszącym po 1/100 części,
2. wykreślenie Gminy S., dotychczas błędnie ujawnionej jako władający na zasadach samoistnego posiadania działkami nr 1 i 2,
3. ujawnienie: K. T. s. A. i H., F. B. s. F. i K., C. B. c. J. i S., T. B. c. F. i C., M. B. s. F. i C., H. S. c. J. i A., P. S. s. H., K. Ś. s. T. i M., A. B. c. T. i K., A. C. c. Z. i A., J. K. s. T. i K., D. K. c. T. i K., A. P. c. Z. i A., A. T. s. S. i A. – jako współwładających na zasadach samoistnego posiadania działkami nr 1 i 2.
Organy w postępowaniu administracyjnym dokonały poprawnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. W szczególności ustalono, że operat ewidencji gruntów dla miasta S. został założony operatem nr [...] na bazie mapy katastralnej w skali 1:2880, a obecne działki ewidencyjne nr 1 i 2 powstały z parcel gruntowych odpowiednio 3/6 i 3/7 oraz 3/4. Na podstawie dokumentów wchodzących w skład operatu nr [...], przyjętego do państwowego zasobu geodezyjnego w dniu 2 stycznia 1985 r. oraz obwieszczenia ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym z 1985 r. Nr 10, poz. 71, zaczęła obowiązywać nowa ewidencja gruntów oparta na mapie w skali 1:2000. W odnowionej ewidencji wykazano działkę nr 4, odpowiadającą m.in. parcelom gruntowym 3/6, 3/7 i 3/4, jako władającego wykazując Gminę S. W 2015 r., na podstawie aktu notarialnego Rep. A. nr [...] z dnia 22 lipca 2015 r., jako właścicieli działki nr 4 wykazano F. B. i J. J. w udziale po 1/100 części, pozostawiając wpis o władaniu tą działką przez Gminę S. W 2020 r. z uwagi na niejednorodność prawną działki nr 4 sporządzono dokumentację techniczną mającą na celu regulację jej stanu prawnego. W dniu 31 grudnia 2020 r. do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego został przyjęty operat nr [...], który dotyczył aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków w zakresie działki ewidencyjnej nr 4 znajdującej się w obrębie S. Na podstawie tego opracowania wydzielono z działki nr 4 o niejednorodnym stanie prawnym odrębne działki odpowiadające odpowiednio: parceli gruntowej 5/6 objętej księgą wieczystą [...], parceli gruntowej 6 objętej księgą wieczystą [...], parceli gruntowej 7/2 objętej księgą wieczystą [...], parceli gruntowej 8/5 objętej księgą wieczystą [...], parcelom gruntowym 3/6 i 3/7 pochodzącym z Lwh 14, parceli gruntowej 3/4 pochodzącej z Lwh 13.
W wyniku powyższych czynności powstały nowe działki ewidencyjne nr 9, 1, 10, 11, 12 i 2. Dla działek odpowiadającym parcelom gruntowym, dla których prowadzone są księgi wieczyste, ujawniono właścicieli zgodnie ze stanem prawnym wynikającym z tych ksiąg, zaś w przypadku działek nr 1 i 2 nie można było określić właścicieli na podstawie odpowiednich Lwh, ponieważ utraciły one moc prawną. Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg z dniem 1 stycznia 1989 r. utraciły moc prawną i podlegały zamknięciu z urzędu księgi dawne nie zawierające w działach odpowiadających działowi drugiemu, trzeciemu i czwartemu obecnej księgi wieczystej wpisów dokonanych po dniu 31 grudnia 1946 r. Na podstawie analizy Lwh 14 i Lwh 13 ustalono, iż ostatnie wpisy w tych dokumentach dokonano odpowiednio w dniach 20 lutego 1941 r. oraz 8 maja 1944 r. i mogą one stanowić materiał pomocniczy jako dokumentacja archiwalna, jednak nie mogą stanowić podstawy wpisów prawa własności do obecnej ewidencji gruntów i budynków.
Ponieważ nie można było określić właścicieli nieruchomości, organ prawidłowo przeprowadził postępowanie mające na celu ustalenie władających na podstawie samoistnego posiadania. Zgodnie z art. 20 ust. 2b pkt 2 p.g.k. w postępowaniu wyjaśniającym organ jest zobowiązany przede wszystkim do zbadania stanu prawnego nieruchomości oraz stanu faktycznego polegającego na jej posiadaniu. Pojęcie posiadania samoistnego zostało zdefiniowane w art. 336 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1360), zgodnie z którym posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel. Określenie władających działkami nastąpiło na podstawie oświadczeń stron, iż korzystają z nich jako drogi dojazdowej do swoich nieruchomości. Należy podkreślić, że wpis do ewidencji gruntów władających na podstawie samoistnego posiadania nie tworzy nowego stanu prawnego, ma natomiast na celu jedynie wskazanie w ewidencji gruntów i budynków osób aktualnie zarządzających i korzystających z nieruchomości o nieustalonym stanie prawnym.
Zdaniem Sądu nie doszło w niniejszej sprawie do naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym, gdyż stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy. Nie zostały naruszone również zasady ogólne wynikające z art. 8 i art. 10 k.p.a. Strony miały zapewniony czynny udział w postępowaniu i możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.
W tym stanie rzeczy skargę należało oddalić, na podstawie art. 151 p.p.s.a.