III SA/Kr 158/07

III SA/Kr 158/07 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2007-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-02-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bożenna Blitek
Elżbieta Kremer /sprawozdawca/
Halina Jakubiec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Sygn. powiązane
II OSK 1474/07 - Wyrok NSA z 2008-11-27
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Elżbieta Kremer (spr.) WSA Bożenna Blitek Protokolant Monika Musiał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2007 r. sprawy ze skargi K. C. i M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 8 grudnia 2006r, nr [...] w przedmiocie odmowy wydania odpisu skróconego aktu małżeństwa skargę oddala WSA/wyr. l - sentencja wyroku
Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z dnia 8 grudnia 2006r. znak [...] wydaną na podstawie art.83 ust.2 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego/tj.Dz.U. z 2004r. Nr 161, poz.1688/ oraz art.138 § 1 pkt 1 Kpa, po rozpatrzeniu odwołania K. C. i M. K. , utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. z dnia [...] czerwca 2006r. znak [...] odmawiającą wydania odpisu skróconego aktu małżeństwa sporządzonego na nazwisko H. A.
Wydanie powyższych decyzji poprzedzone zostało następującymi ustaleniami faktycznymi i prawnymi:
W dniu [...] maja 2006r. K. C. i M. K. złożyli wniosek o wydanie odpisu skróconego aktu małżeństwa na nazwisko H. A. Wnioskodawcy uzasadniali wniosek koniecznością potwierdzenia faktu zawarcia małżeństwa z dłużnikiem Z. A. Powyższy dokument niezbędny był wnioskodawcom w związku z postępowaniem o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika H. A. Pismem z dnia [...] maja 2006r. organ poinformował wnioskodawców, że w świetle art.83 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego nie posiadają uprawnień do otrzymania odpisu aktu małżeństwa H. A.
Wnioskodawca w dniu [...] maja 2006r. złożył skargę na podstawie art.227 kpa i wniósł równocześnie o rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji. Jako podstawę prawną wydania decyzji wskazano art.83 ust.2 ustawy, uzasadniając swój interes prawny wnioskodawcy wskazali, ze posiadają tytuł wykonawczy przeciwko Z. A., a celem prowadzenia egzekucji z nieruchomości należącej do małżonków konieczne jest uzyskanie klauzuli wykonalności przeciwko współmałżonkowi.
Decyzja z dnia [...] czerwca 2006r. organ I instancji odmówł wydania odpisu skróconego aktu małżeństwa na nazwisko H. A.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art.83 ust.1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, odpisy aktów stanu cywilnego wydaje się na wniosek sądu lub innego organu państwowego, osoby której stan cywilny został w akcie stwierdzony, jej wstępnego, zstępnego, rodzeństwa, małżonka lub przedstawiciela ustawowego. Zgodnie z ust.2 tego artykułu, odpisy aktów' stanu cywilnego mogą być również wyadane na wniosek innych osób również wymienione w ust.1, które wykażą w tym interes prawny, oraz na wniosek organizacji społecznej, jeżeli jest uzasadnione celami statutowymi takiej organizacji oraz przemawia za tym interes społeczny.
Interes prawny wynika z przepisów prawa materialnego, tzn. że jego źródłem jest zawsze przepis prawa materialnego. Wskazano, ze szczególnymi cechami interesu prawnego jest bezpośredniość związku z sytuacją danego podmiotu a norma prawną. Nadto musi to być interes realny , tzn. że interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych przepisów prawa materialnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości. W niniejszej sprawie interes nie wynika wprost z przepisu prawa materialnego zobowiązującego wnioskodawcę do uzyskania odpisu aktu stanu cywilnego. Nie posiadanie odpisu aktu małżeństwa nie przeszkadza w złożeniu do sądu wniosku stosownego wniosku. Jeżeli sąd uzna, ze odpis aktu cywilnego jest konieczny, wówczas wezwie wnioskodawcę do uzupełnienia braku. Wezwanie sądu będzie podstawą do wydania danego odpisu. Sąd może wystąpić do USC o przesłanie określonego odpisu. Wnioskodawca może również po złożeniu do sądu wniosku wystąpić bezpośrednio do organu o przesłanie odpisu do sygnatury toczącej się sprawy.
Odwołanie od decyzji wnieśli K. C. i M. K. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisu art.83 ust.2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, poprzez błędną jego wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania, a to art.6, 7, 8, 12, 35 p 1 kpa.
W szczególności zarzucili przyjętą przez organ interpretację pojęcia interesu prawnego. Reasumując podali, że zgodnie z ugruntowanym poglądem interes prawny musi wynikać zawsze z przepisów prawa materialnego, przy czym nie muszą to być przepisy prawa administracyjnego. Interes prawny może bowiem mieć podstawę w przepisach innych gałęzi prawa materialnego np. prawa cywilnego. Natomiast w żadnym wypadku , powołany interes nie może być utożsamiany z prawem procesowym. Organ orzekający pomimo powołania się na normy prawa materialnego w odniesieniu do interesu prawnego, uznał całkowicie bezzasadnie, iż interes prawny dotyczy postępowania cywilnego. Stwierdził bowiem, iż skoro strony nie wystąpiły jeszcze do Sądu o nadanie klauzuli wykonalności, to interes ten nie ma charakteru realnego i jako taki jest jedynie interesem faktycznym. Odwołujący się wskazali, ze swój interes prawny udowodnili, poprzez przedstawienie nakazu zapłaty z dnia [...] stycznia 2006r. sygn. akt [...] wydanego przez Sąd Rejonowy w T. Wydział V Gospodarczy i opatrzonego klauzulą wykonalności z dnia [...] marca 2006r. Powyższy tytuł wykonawczy w sposób bezsprzeczny dokumentuje roszczenie odwołujących się względem dłużnika wynikające z przepisów prawa cywilnego. Nadto odwołujący się wskazali, że Sąd Rejonowy w T. Wydział V Gospodarczy w dniu [...] czerwca 2006r. wydał postanowienie , w którym oddalił wniosek wierzycieli: K. C. i M. K. o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika Z. A., uzasadniając to nie przedstawieniem wymaganych dokumentów. Ponadto podniesiono, że uchybiono zasadom: działania w słusznym interesie obywateli /art.7 kpa/, pogłębiania zaufania do obywateli /art.8 kpa/zwłaszcza poprzez końcową część uzasadnienia o wezwaniu Sadu do uzupełnienia braku, jak również szybkości postępowania. Zaś z uzupełniającego odwołanie pisma wniesionego [...] września 2006r. wynika, że wniesione do Sadu Okręgowego w T. Wydział V Gospodarczy zażalenie na postanowienie oddalające wniosek o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika zostało oddalone.
Decyzją z dnia 8 grudnia 2006r. znak [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. W szczególności wskazał na przepis art.785 Kodeksu postępowania cywilnego, określający sposób do uzyskiwania dokumentów niezbędnych do nadania klauzuli wykonalności. Mianowicie w przepisie tym jest mowa o zaświadczeniu lub dokumencie, który według ustawy organy państwowe są wydać dłużnikowi, bądź też wierzycielowi na jego żądanie. Wydanie dokumentu możliwe jest zatem w granicach obowiązującego prawa. Ponadto w myśl tego samego przepisu, jeżeli wierzyciel nie może uzyskać zaświadczenia lub dokumentu, jego wydanie zarządza sąd.
Odnośnie zaś dodatkowego argumentu, iż podstawę wydania odpisu aktu stanu cywilnego stanowią przepisy ustawy z dnia 6 września 2001r. o dostępie do informacji publicznej /Dz.U. nr 112, poz.1198 z późn.zm./ również należy uznać za nieuzasadniony, gdyż jedyną podstawę uzyskania odpisu aktu stanu cywilnego stanowią przepisy ustawy o aktach stanu cywilnego, jako przepisy szczególne.
Skargę na powyższą decyzję złożyli K. C. i M. K. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi wskazano, ze organy administracyjne nie rozumieją istoty interesu prawnego określonego w przepisie art.83 ust.2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, oraz w przepisie art.28 kpa i błędnie go interpretują. Organ II instancji nie tylko błędnie zinterpretował pojęcie interesu prawnego, ale pozostał obojętny wobec żądań i twierdzeń wskazanych w odwołaniu, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wiele różni się od decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy nieprawidłowo stwierdził, że strona wywodzi interes prawny z tytułu wykonawczego, pisma komornika oraz konieczności wszczęcia postępowania sądowego o nadanie klauzuli wykonalności. Powołane okoliczności stanowią jedynie udowodnienie oraz potwierdzenie interesu prawnego wynikającego z innych przepisów prawa cywilnego materialnego i mają charakter następczy.
Skarżący zarzucił, że uzasadnienie decyzji jest wewnętrznie sprzeczne, czym narusza art. 107 § 3 kpa., nadto decyzja ani w nagłówku, ani w rozdzielniku nie wymienia stron tj. K. C. oraz M. K. Skarżący nie ma obowiązku domyślać się czy przedmiotowa decyzja dotyczy jego osoby, czy kogoś innego. Naruszenie powyższego przepisu nastąpiło również przez nie wskazanie w zaskarżonej decyzji organu orzekającego. [...] Urząd Wojewódzki w K. Wydział Spraw Obywatelskich i Migracji nie jest organem II instancji w przedmiotowej sprawie, tylko Wojewoda [...]. Brak oznaczenia organu, a także nie wskazanie strony postępowania pozbawia dany akt charakteru decyzji administracyjnej.
Skarżący podniósł, że organ wskazując w uzasadnieniu decyzji na przepis art.785 kpc przyznał, że jest to kolejny argument za wydaniem odpisu aktu stanu cywilnego. Drugie zdanie art.785 kpc, które dla organu jest koronnym argumentem za nie wydaniem dokumentu wierzycielowi dotyczy niemożności faktycznych a nie prawnych i nie może stanowić dla Kierownika USC obrony przed udostępnianiem odpisów aktu stanu cywilnego. Kolejną nieprawidłowością organu odwoławczego jest naruszenie przepisu art.234. Wojewoda [...] nie ustosunkował się bowiem do wszystkich zarzutów wskazanych w skardze, a także fakt, że postępowanie odwoławcze trwało pięć miesięcy.
Nadto działania organów administracyjnych naruszyły zasady postępowania administracyjnego m.in. zasadę działania w słusznym interesie obywateli /art. 7 kpa/, pogłębiania zaufania do obywateli /art. 5 kpa/ jak również szybkości postępowania /art.12 i 35 kpa/.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę podtrzymano argumenty podnoszone w uzasadnieniu decyzji. W konkluzji organ stwierdził, ze strona skarżąca nie wykazała się interesem prawnym, nie może to być interes przewidywany ani hipoteczny. Dopiero wezwanie sądu do uzupełnienia wniosku poprzez dostarczenie odpisu aktu małżeństwa będzie ten interes uprawdopodobniało. Odnośnie zarzutu, iż nieprawidłowo oznaczono organ w decyzji, wyjaśniono, iż organem tym nie jest [...] Urząd Wojewódzki w K. Wydział Spraw Obywatelskich i Migracji, gdyż przedmiotowa decyzja podpisana została przez zastępcę dyrektora wskazanego wydziału działającego z upoważnienia Wojewody [...]. Podpis pod decyzją wskazuje, ze decyzja pochodzi od właściwego organu. Odnośnie zarzutu, że decyzja nie wskazuje strony postępowania, organ wyjaśnia, że w nagłówku decyzji wskazano strony postępowania reprezentowane przez pełnomocnika, a w rozdzielniku decyzji wskazano pełnomocnika stron, nadto w uzasadnieniu decyzji wskazano dokładne strony postępowania w sposób, który pozwala na ich zindywidualizowanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art.1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, póz. 12697 oraz art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/ - zwanej dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania wykładni norm prawa materialnego.
Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związanym - stosownie do art.134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi.
Skarga w przedmiotowej sprawie nie jest zasadna.
Podstawą prawną rozstrzygnięcie w rozpoznawanej sprawie jest przepis art.83 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego. Przepis ten reguluje zasadę wydawania odpisów z ksiąg stanu cywilnego oraz zaświadczeń o dokonanych w księgach stanu cywilnego wpisach lub o ich braku.
Zgodnie z art.83 ust.1 odpisy oraz zaświadczenia określone w art.79 wydaje się na wniosek sądu lub innego organu państwowego, osoby, której stan cywilny został w akcie stwierdzony, jej wstępnego, zstępnego, rodzeństwa, małżonka lub przedstawiciela ustawowego. Ust.2 Odpisy aktów stanu cywilnego i zaświadczenia o dokonanych w księgach stanu cywilnego wpisach lub o ich braku mogą być również wydane na wniosek innych osób niż wymienione w ust.1, które wykażą w tym interes prawny, oraz na wniosek organizacji społecznej, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi takiej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Zaświadczenie o zaginięciu lub zniszczeniu księgi stanu cywilnego może być także wydane na wniosek innych zainteresowanych osób.
Ust. 1 art.83 określa krąg osób, którym mogą być wydane odpisy z ksiąg stanu cywilnego poprzez kryterium podmiotowe. Zaliczenie do enumeratywnie wskazanego kręgu podmiotów jest samodzielną przesłanką uprawniającą do uzyskania odpisu, bez konieczności wskazywania w wniosku' celów i powodów tych starań. Do tego kręgu podmiotów ustawodawca zaliczył również sąd. Tym samym w każdym przypadku w którym 'z wnioskiem o wydanie odpisu lub zaświadczenia wystąpi każdy sąd, organ zobowiązany jest je wydać.
Natomiast ust.2 art.83 rozszerza krąg osób uprawnionych do otrzymania odpisu aktów stanu cywilnego lub zaświadczeń, jednak dla określenia tych osób nie posługuje się już prostym kryterium podmiotowym lecz odwołuje się do kryterium interesu prawnego. Przepis ten stanowi , że odpisy i zaświadczenia mogą być wydane na wniosek osób, które wykażą interes prawny. I właśnie kwestia dotycząca rozumienia interesu prawnego, a także dotycząca sposobu wykazania tego interesu w konkretnym przypadku stała się przedmiotem sporu pomiędzy organami a skarżącym.
Bezspornym w sprawie jest, że skarżący K. C. i M. K. domagali się w Sądzie Rejonowym - Sąd Gospodarczy w T. nadania klauzuli wykonalności prawomocnemu nakazowi zapłaty wydanemu przez ten Sąd w dniu [...] stycznia 2006r. w sprawie [...] także przeciwko małżonkowi dłużnika Z. A. – H. A.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy - Sąd Gospodarczy w T. oddalił wniosek. Natomiast Sąd Okręgowy Wydział V Gospodarczy w T. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006r. sygn. akt [...] oddalił zażalenie wnioskodawców.
Natomiast w dniu [...] maja 2006r. skarżący złożyli wniosek do organu I instancji o wydanie odpisu aktu małżeństwa na nazwisko H. A.
Jak wynika z stanowiska strony skarżącej, nie uzyskanie odpisu
przedmiotowego aktu stanu cywilnego i nie przedłożenie tego dokumentu w
postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności jest przyczyną
negatywnego rozstrzygnięcia przez sądy powszechne.
Z uwagi na powyższe i nie jako na marginesie, Wojewódzki Sąd Administracyjny podnosi, że z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w T. z dnia [...] sierpnia 2006r. wynika, że powodem nieuwzględnienia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika H. A. było nie przedłożenie przez wnioskodawców dokumentów o jakich mowa w przepisie art. 787 kpc. /w brzmieniu obowiązującym od 20 stycznia 2005r./
Przepis Art. 787 kpc stanowi, tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko jej małżonkowi z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej / dokonanej za zgodą małżonka dłużnika.
A zatem, nie przedłożenie przez wnioskodawców dokumentów
urzędowych lub prywatnych, które potwierdzałyby że wierzytelność powstała
z czynności prawnej dokonanej za zgoda małżonka dłużnika, była powodem
oddalenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności, a nie brak odpisu aktu
małżeństwa.
Nadto z przepisów kodeksu postępowania cywilnego dotyczących postępowania o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika nie wynika zasada, iż do wszczęcia takiego postępowania niezbędne jest posiadanie odpisu aktu małżeństwa dłużnika. Stąd też samo założenie przyjęte przez skarżących, że warunkiem wszczęcia postępowania o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika jest posiadanie odpisu aktu małżeństwa jest błędne. Tylko w wyjątkowych stanach faktycznych, gdy przedmiotem sporu jest ustalenie czy dana osoba jest małżonkiem dłużnika zasadne może być odwołanie się do odpisu akt stanu cywilnego.
Ponadto przepis art.785 kpc stanowi, jeżeli do uzyskania klauzuli wykonalności potrzebne jest zaświadczenie lub dokument, które według ustawy organy państwowe obowiązane są wydawać dłużnikowi, wierzyciel może również żądać ich wydania. Gdy wierzyciel nie może uzyskać zaświadczenia lub dokumentu albo gdy chodzi o nadanie klauzuli z urzędu, wydanie ich zarządza sąd. A zatem w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności szczególne obowiązki zostały nałożone na sąd, tym samym jeżeli dla nadania klauzuli wykonalności w danym stanie faktycznym niezbędne jest przedłożenie odpisu aktu małżeństwa, a wierzyciel takiego odpisu nie przedstawił, to sąd zarządza ich wydanie. Sam brak odpisu aktu małżeństwa nie może być powodem nie nadania klauzuli wykonalności., jeżeli merytoryczne przesłanki zostały spełnione. W takim przypadku sąd jest zobowiązany zwrócić się do organu o wydanie odpisu aktu małżeństwa dłużnika, a organ na podstawie art.83 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego zobowiązany jest taki odpis wydać.
W przedmiotowej sprawie skarżący wywodzą swój interes prawny w otrzymaniu odpisu aktu małżeństwa dłużnika w związku z staraniami o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika. Podczas gdy z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego Wydział V Gospodarczy w T. z dnia [...] sierpnia 2006r. sygn.akt [...], oddalającego zażalenie wnioskodawców wynika, że klauzula wykonalności przeciwko małżonce dłużnika nie może być nadana, albowiem nie zostały spełnione przesłanki o którym mowa w art.787 kpc, czyli nie zostały przedstawione dokumenty, które by potwierdzały, że wierzytelność stwierdzona tytułem wykonawczym wynika z zobowiązania
powstałego za zgodą małżonka dłużnika. Tym samym to sądy powszechne rozstrzygnęły w tym konkretnym przypadku o braku interesu prawnego skarżących z uwagi na niespełnienie ustawowych przesłanek do uzyskania klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika.
Zaskarżona decyzja zapadła w dniu 8 grudnia 2006r., a więc po
prawomocnym zakończeniu postępowania oddalającego wniosek o nadanie
klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika. W takich
okolicznościach formułowanie zarzutu, iż organy odmawiając wydania
odpisu aktu małżeństwa dłużnika, nie rozważyły interesu prawnego
skarżących nie znajduje uzasadnienia.
Również bezzasadne są zarzuty dotyczące wskazania organu, który wydał decyzję II instancyjną oraz dotyczące nie wskazania strony decyzji. Jak z treści decyzji jednoznacznie wynika, decyzja została wydana przez właściwy organ tj. Wojewodę [...]. Decyzja została bowiem podpisana z up. Wojewody przez Zastępcę Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich i Migracji. Z treści decyzji jak i z uzasadnienia decyzji jednoznacznie wynika, iż stroną tego postępowania są K.C. i M. K.
Podniesiony przez skarżących zarzut przewlekłości postępowania odwoławczego, nie może wpływać na merytoryczną ocenę zaskarżonej decyzji. Natomiast taka ewentualna bezczynność organu mogła być przedmiotem odrębnej skargi, skargi na bezczynność.
Odnośnie zaś naruszenia art.254 kpa, to należy stwierdzić, że przepis ten znajduje się w Dziale VIII Kpa zatytułowanym skargi i wnioski. Skargi o jakich mowa w dziale VIII nie należą do kognicji sądów administracyjnych.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w
Krakowie stwierdza, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, tym samym
działając na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o
postępowaniu przed sądamix-
3"nikG§£tacyjnymi /DzU. Nr 153, poz.1270/
skargę oddalił.