III SA/Kr 1571/22

III SA/Kr 1571/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Marta Kisielowska /sprawozdawca/
Renata Czeluśniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
Art. 73  par. 1  i art. 74  par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 lutego 2023 r. sprawy ze skargi E. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 20 lipca 2022 r. znak SKO-PS-4110-53/22 w przedmiocie odmowy wglądu do akt uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 lipca 2022 r., znak SKO-PS-4110-53/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu orzekło o utrzymaniu w mocy postanowienia Wójta Gminy Ł. odmawiającego E. P. (dalej: "skarżąca") prawa wglądu do akt sprawy administracyjnej dotyczącej przyznania świadczeń na rzecz małoletnich dzieci skarżącej. Podstawę prawną postanowienia stanowił art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 28, art. 73 § 1 i art. 74 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.").
Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pismem z dnia 28 kwietnia 2022 r. skarżąca zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. o udzielenie informacji na temat świadczeń pobieranych przez ojca M. P. na małoletnie dzieci A. i S. P., oraz wgląd do dokumentów spraw. Skarżąca wskazała, że posiada pełne prawa rodzicielskie i ma prawo wglądu do akt spraw jej dzieci.
Postanowieniem z dnia 16 maja 2022 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. działając z upoważnienia Wójta Gminy Ł. orzekł o odmowie przyznania skarżącej wglądu do akt sprawy administracyjnej dotyczącej przyznania świadczeń na rzecz małoletnich dzieci A. P. i S. P. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a. strona ma prawo wzglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Organ podniósł, że prawo wglądu do akt - w świetle powołanego przepisu - przysługuje wyłącznie stronom postępowania, a skarżąca nie ma statusu strony w postępowaniu, w odniesieniu do którego wnosi o udzielenie jej wglądu do akt.
W zażaleniu skarżąca podniosła, że małoletni A. i S. P. na podstawie błędnego postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia 10 listopada 2021 r. są pod opieką ojca. Skarżąca podniosła, że nie zgadza się, aby ojciec dzieci wraz z nową partnerką uzyskali świadczenie pielęgnacyjne na starszego syna, który choruje na zaburzenia ze spektrum autyzmu, ale bardzo dobrze funkcjonuje i ma bardzo dobre rokowania.
Postanowieniem z dnia 20 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotem kontroli organu II instancji była jedynie odmowa udzielenia dostępu do akt postępowania, ponieważ organ jeszcze nie rozpoznał wniosku skarżącej w zakresie udzielenia informacji na temat postępowań toczących z się z wniosku M. P., dotyczących świadczeń na małoletnie dzieci skarżącej. W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że zarówno uprawnienie do przeglądania akt, jak i żądanie wydania odpisów z akt sprawy przysługuje stronie pod określonymi warunkami. W świetle art. 73 k.p.a. organ ma obowiązek zbadać, czy wniosek o dostęp do akt został złożony przez stronę postępowania. Organ podniósł, że skarżąca nie jest stroną postępowań o przyznanie świadczeń rodzinnych, w których wnioskodawcą jest M. P. Organ II instancji podniósł, że Sąd ustalił miejsce zamieszkania małoletnich przy ojcu, a zatem skarżąca nie miała statusu strony w postępowaniu o przyznanie świadczeń rodzinnych. Równocześnie, podniesione przez skarżącą okoliczności nie dawały podstaw do uznania jest za stronę przedmiotowych postępowań.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca nie zgodziła się z zapadłymi w sprawie postanowieniami. Wskazała, że postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia 10 listopada 2021 r. jest wadliwe i zapadło pod nieobecność skarżącej z przyczyn od niej niezależnych. Skarżąca podniosła, że nadal posiada pełnię władzy rodzicielskiej nad dziećmi, a zatem ma prawo do uzyskania wyczerpujących informacji na temat jej dzieci.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz.259, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia, przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej podniesione.
W ocenie Sądu treść zapadłych w sprawie postanowień nie poddaje się kontroli Sądu, ponieważ organy nie wskazały w zaskarżonych rozstrzygnięciach, jakie postępowania z wniosku M. P. dotyczące małoletnich dzieci skarżącej toczyły się przed Wójtem Gminy Ł., co w konsekwencji uniemożliwia Sądowi ocenę, czy odmowa odstępu do akt tych postępowań była uzasadniona. Niemożliwa jest bowiem ocena, czy skarżącej przysługiwał status strony w postępowaniach toczących się przed organem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w zaskarżonym postanowieniu dostrzegło, że organ I instancji nie wskazał, jakiego rodzaju postępowania toczyły się w przedmiocie świadczeń na małoletnie dzieci skarżącej, lecz nie wyciągnął z dostrzeżonych uchybień konsekwencji. Brak wskazania powyższych okoliczności w uzasadnieniu zaskarżonych postanowień, uniemożliwia ponadto skarżącej ocenę, czy istnieją podstawy do wystąpienia przez nią z ewentualnym wnioskiem o wznowienie postępowania.
Zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (§ 1a). Zgodnie z § 2. strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Jak stanowi art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt postępowania, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
W niniejszej sprawie skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy Ł. o udzielenie informacji o postępowaniach, które toczyły się w przedmiocie świadczeń z zakresu pomocy społecznej dotyczących jej małoletnich dzieci toczących się z wniosku ojca M. P. oraz udostępnienie skarżącej akt tych spraw.
Sąd podziela pogląd wyrażony w zaskarżonych postanowieniach, że postępowanie o udostępnienie akt sprawy jest postępowaniem incydentalnym, ma charakter wpadkowy, zależny od postępowania głównego, a kręgu stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego. Zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia uniemożliwiają sądowi dokonanie oceny, jakie postępowania toczyły się przed organem, czy skarżąca była ich stroną, a w rezultacie niemożliwa jest ocena zgodności z prawem postanowień o odmowie dostępu do akt.
Zgodnie z art. 124 § 2 k.p.a. postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. Podkreślić należy, że motywacja organu nie powinna stanowić przedmiotu domysłu sądu. Rolą sądu nie jest bowiem samodzielne poszukiwanie argumentów przemawiających za danym rozstrzygnięciem, a ocena tych, które zostały zaprezentowane przez organ (tak słusznie wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 czerwca 2020 r., II SA/Bd 426/20). Sąd podziela pogląd, że treść uzasadnienia winna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Dotyczy to rozstrzygnięć organów obu instancji, przy czym uzasadnienie rozstrzygnięcia organu odwoławczego winno nadto zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w środku odwoławczym. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd (por. wyrok WSA w 6 lutego 2020 r., III SA/Lu 582/19).
W ocenie Sądu treść zapadłych w sprawie postanowień organu I instancji i II instancji nie pozwala na ustalenie podstawowych dla sprawy okoliczności, a zatem jakiego rodzaju postępowania toczyły się w przedmiocie świadczeń na małoletnie dzieci skarżącej oraz czy skarżąca była ich stroną, a w rezultacie Sąd nie ma możliwości kontroli legalności zapadłych w sprawie rozstrzygnięć odmawiających skarżącej dostępu do akt postępowania.
Ponownie rozpoznając sprawę organy wskażą jakie postępowania dotyczące dzieci skarżącej toczyły się przed Wójtem Gminy Ł., ustalą czy skarżącej przysługiwał status strony w tych postępowaniach, a w przypadku ustalenia, że skarżąca nie była stroną toczących się postępowań, wydadzą odpowiednie postanowienie, które uzasadnią zgodnie z treścią art. 124 k.p.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w trybie art. 119 pkt 3 p.ps.a.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pk1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.