III SA/Kr 1558/23

III SA/Kr 1558/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-05-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Marta Kisielowska /sprawozdawca/
Renata Czeluśniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 177
Art. 172a
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. P. i T. J. na akt Ośrodka [...] "P." w K. z dnia 29 września 2023 r., nr 3/2023/RA/K w przedmiocie negatywnej opinii kwalifikacyjnej na rodzinę adopcyjną uchyla zaskarżony akt.
Uzasadnienie
Zaskarżonym aktem Ośrodka [...] "P." z dnia 29 września 2023 r. Opinia kwalifikacyjna nr [...] M. P. oraz T. J. (dalej: "skarżący") otrzymali negatywną opinię kwalifikacyjną na rodzinę adopcyjną. W uzasadnieniu zaskarżonego aktu organ wskazał, że na podstawie przedłożonych przez skarżących dokumentów oraz przeprowadzonej procedury adopcyjnej stwierdzono, że skarżący nie spełniają wymagań niezbędnych do przysposobienia dziecka wynikających z obowiązującej procedury adopcyjnej. Podniesiono, że kwalifikacje osobiste wnioskodawców nie budzą zastrzeżeń, są osobami niekaranymi, motywacja do adopcji wynika z więzi z dzieckiem. Ośrodek [...] negatywnie ocenił różnicę wieku pomiędzy skarżącymi a małoletnią. W ocenie organu różnica jest dwupokoleniowa, co z czasem będzie zwiększać ryzyko nieadekwatnego zrozumienia potrzeb małoletniej, a także braku sił witalnych w kontekście usamodzielnienia się małoletniej. W opinii wskazano obszar wymagający poprawy: rozważenie ewentualnej decyzji o zakończeniu prowadzenia niezawodowej rodziny zastępczej, co przyczyni się do stabilizacji środowiska małoletniej.
Zaskarżony akt został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
24 września 2020 r. małoletnia M. L. została umieszczona u skarżących jako niezawodowej rodzinie zastępczej. Postanowieniem z dnia 17 maja 2023 r. Sąd Rejonowy w O. pozbawił rodziców biologicznych małoletniej władzy rodzicielskiej. W dniu 7 lipca 2023 r. skarżący wystąpili do Sądu Rejonowego w O. z wnioskiem o przysposobienie małoletniej. W toku postępowania sporządzono: wstępną ocenę kandydatów do przysposobienia dziecka (nr [...]), opinię kwalifikacyjną z dnia 29 września 2023 r. (nr [...]), opinię kwalifikacyjną z dnia 29 sierpnia 2023 r. (nr [...]), opinię kwalifikacyjną przedłożoną do Sądu Rejonowego w O. z dnia 1 września 2023 r. Prawomocnym postanowieniem z dnia 8 listopada 2023 r. ([...]) Sąd Rejonowy w O. orzekł przysposobienie małoletniej M. L. przez skarżących.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wskazali, że nie zgadzają się z negatywną opinią, ponieważ nie istnieje przepis prawa, który jednoznacznie określałby górną granicę wieku między przysposabiającym a przysposobionym. Skarżący podnieśli, że są osobami zdrowymi, aktywnymi, uprawiającymi sporty. Dodatkowo we współczesnym społeczeństwie zmieniły się standardy i zakładanie rodzin w wieku czterdziestu lat stało się normą. Skarżący nie zgodzili się również z wskazaniem zawartym w ocenie, że nie są w stanie zapewnić małoletniej stabilnego środowiska poprzez okoliczność, że chcą kontynuować bycie niezawodową rodziną zastępczą. Skarżący wskazali, że ich wola kontynuowania pełnienia funkcji rodziny zastępczej dotyczyła sytuacji, w której zaszłaby konieczność zaopiekowania się biologicznym rodzeństwem małoletniej, bądź w przypadku gdyby zaszła konieczność, w wyniku zdarzeń losowych, zaopiekowania się dziećmi rodzeństwa skarżących.
W odpowiedzi na skargę Ośrodek [...] "P." wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym akcie. Wskazał, że przyjmuje się, że różnica wieku między dzieckiem adoptowanym a rodzicem nie powinna być mniejsza niż 18 lat, ani większa niż 40 lat. Adopcja ma bowiem stworzyć dziecku wsparcie przynajmniej do ukończenia pełnoletności. Organ zwrócił uwagę, że jeśli skarżący będą kontynuowali bycie niezawodową rodziną zastępczą dla małoletniej oznacza to stratę w obszarze więzi, której by nie doznała, gdyby została umieszona w rodzinie adopcyjnej nie pełniejącej równocześnie funkcji rodziny zastępczej. Organ podkreślił, że w ocenie znalazło się stwierdzenie, że orzeczenie adopcji nie stoi w sprzeczności z dobrem małoletniej.
W czasie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie skarżący podnieśli, że skarżą akty wydane przez Ośrodek [...] "P." z uwagi na fakt, że ich zgoda dotycząca kontynuowania pełnienia funkcji niezawodowej rodziny zastępczej dotyczyła jedynie biologicznego rodzeństwa małoletniej M. oraz sytuacji, gdyby powstała konieczność opieki nad dziećmi rodzeństwa skarżących. Podnieśli, że sytuacja rodzeństwa małoletniej jest trudna, a chcą pomóc jeśli zajdzie taka potrzeba.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie niesporne były następujące okoliczności – małoletnia urodziła się w 2019 r., od 2020 r. przebywała u skarżących jako niezawodowej rodziny zastępczej, w 2023 r. Sąd Rejonowy w O. orzekł adopcję małoletniej przez skarżących.
W toku procedury adopcyjnej organ wydał następujące akty, będące przedmiotem kontroli w sprawach o sygnaturze: III SA/Kr 1557/23, III SA/Kr 1558/24, III SA/Kr 1559/23: wstępną ocenę kandydatów do przysposobienia dziecka, opinię kwalifikacyjną nr [...] oraz opinię kwalifikacyjna [...]– wszystkie akty zawierały ocenę negatywną skarżących, ale równocześnie zawierały stwierdzenie, że adopcja małoletniej przez skarżących nie stoi w opozycji z dobrem małoletniej.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonych aktów stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 lipca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 177, dalej: "u.w.r.s.p.z.").
Zgodnie z treścią art. 173 ust. 1 u.w.r.s.p.z. kandydaci do przysposobienia dziecka są obowiązani posiadać świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny. Jak stanowi ust. 2 obowiązek, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy kandydatów do przysposobienia: 1) spokrewnionych albo spowinowaconych z dzieckiem lub 2) którzy wcześniej przysposobili rodzeństwo dziecka, lub 3) sprawujących nad dzieckiem rodzinną pieczę zastępczą, z wyjątkiem osób lub małżonków, niespełniających warunków dotyczących rodzin zastępczych w zakresie niezbędnych szkoleń, którym sąd powierzył tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Art. 173 ust. 5 u.w.r.s.p.z. przed skierowaniem kandydata do przysposobienia dziecka na szkolenie ośrodek adopcyjny dokonuje jego wstępnej oceny, z uwzględnieniem: 1) kwalifikacji osobistych, o których mowa w art. 1141 k.r.o.; 2) motywacji do podjęcia się wychowywania dziecka; 3) wywiadu adopcyjnego. Wstępna ocena, o której mowa w ust. 5, przeprowadzana jest na wniosek kandydata do przysposobienia dziecka zawierający: 1) informacje, o których mowa w art. 161 ust. 2 pkt 1-4 i 17; 2) uzasadnienie przyczyn, dla których kandydat do przysposobienia dziecka chce przysposobić dziecko; 3) życiorys zawierający w szczególności informacje, o których mowa w art. 161 ust. 2 pkt 5-7, 13 i 14; 4) wyrażenie zgody na udział w procedurze adopcyjnej (ust. 6). Po przeprowadzeniu wstępnej oceny kandydata do przysposobienia dziecka ośrodek adopcyjny sporządza dokument potwierdzający przeprowadzenie wstępnej oceny, który zawiera w szczególności wskazanie, czy wstępna ocena jest pozytywna czy negatywna. Dokument potwierdzający przeprowadzenie wstępnej oceny jest wydawany pisemnie w postaci papierowej lub elektronicznej (ust. 10). W przypadku gdy wstępna ocena kandydata do przysposobienia dziecka jest negatywna, w dokumencie potwierdzającym przeprowadzenie wstępnej oceny ośrodek adopcyjny szczegółowo uzasadnia przyczyny negatywnej wstępnej oceny i wskazuje obszary wymagające poprawy, z jednoczesnym pouczeniem strony o przysługującym prawie wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ust. 11).
Zgodnie z art. 161 ust. 2 u.p.r.w.s.p.z. ośrodek adopcyjny, realizując zadania związane z prowadzeniem procedur przysposobienia, przetwarza informacje dotyczące kandydatów do przysposobienia dziecka w następującym zakresie: 1) imię i nazwisko; 2) obywatelstwo; 3) adres miejsca zamieszkania i zwykłego pobytu; 3a) data urodzenia; 3b) numer PESEL, a w przypadku gdy nie nadano numeru PESEL - numer i serię dokumentu potwierdzającego tożsamość; 4) stan cywilny; 4a) pozbawienie, zawieszenie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej; 5) wykształcenie; 6) zawód; 7) miejsce pracy; 8) warunki mieszkaniowe; 9) źródła i wysokość dochodu; 10) dane o stanie zdrowia niezbędne do stwierdzenia, że osoba może sprawować właściwą opiekę nad dzieckiem, wynikające z zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia wystawionego przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej; 11) informację o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego; 12) figurowanie albo niefigurowanie w bazie danych Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym; 13) dzieci pozostające na utrzymaniu, w tym pod władzą rodzicielską, wraz z danymi o ich wieku, stanie zdrowia i rozwoju - w celu doboru rodziny przysposabiającej właściwej ze względu na potrzeby dziecka; 14) wyznanie i pochodzenie etniczne - w celu doboru rodziny przysposabiającej właściwej ze względu na potrzeby dziecka; 15) dobrowolnie przedłożone przez kandydata referencje; 16) stosunek pokrewieństwa lub powinowactwa ze zgłoszonymi do przysposobienia dziećmi; 17) numer telefonu i adres poczty elektronicznej; 18) inne informacje wynikające z przeprowadzonego wywiadu adopcyjnego.
Zgodnie z art. 172a ust. 1 u.p.r.w.s.p.z. po ukończeniu przez kandydata do przysposobienia dziecka szkolenia, o którym mowa w art. 172 ust. 1, ośrodek adopcyjny na podstawie zgromadzonej w toku postępowania dokumentacji sporządza opinię kwalifikacyjną, zawierającą w szczególności informacje dotyczące: 1) spełnienia przez kandydata do przysposobienia dziecka wymagań niezbędnych do przysposobienia dziecka; 2) posiadania przez kandydata kwalifikacji osobistych pozwalających na należyte wywiązywanie się z obowiązków przysposabiającego; 3) oceny motywacji i oczekiwań kandydata do przysposobienia dziecka; 4) sytuacji materialnej i mieszkaniowej kandydata do przysposobienia dziecka; 5) niekaralności kandydata do przysposobienia dziecka; 6) stanu zdrowia kandydata do przysposobienia dziecka. Zgodnie z ust. 2 opinia kwalifikacyjna wydawana jest pisemnie w postaci papierowej lub elektronicznej. Jak stanowi art. 172a ust. 5 u.w.r.s.p.z. w przypadku wydania negatywnej opinii kwalifikacyjnej opinia ta zawiera szczegółowe uzasadnienie przyczyn wydania negatywnej opinii i ewentualne wskazanie obszarów wymagających poprawy, z jednoczesnym pouczeniem strony o przysługującym prawie wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w aktach sprawy figurują dwie opinie kwalifikacyjne opatrzone różnymi numerami ([...] oraz [...]), przy czym jedna z opinii nr [...] w aktach widnieje jako "anulowana". W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że opinia została anulowana z uwagi na błędy – błędny numer opinii, data, nazwisko, data urodzenia. Organ wskazał, że w miejsce opinii przedstawiono kandydatom nową opinię z numerem właściwym [...].
Wskazać należy, że przepisy ustawy nie przewidują wydawania kilku opinii kwalifikacyjnych na rodzinę adopcyjną. Już sama okoliczność, że został wydany dwukrotnie akt tożsamej treści powoduje, że obydwa akty są wadliwe. Co więcej, ustawa nie przewiduje procedury anulowania opinii, a zatem jej przekreślenie i dokonanie adnotacji przez pracownika nie mogło mieć mocy prawnej.
W opinii kwalifikacyjnej wskazano, że skarżący nie spełniają wymagań niezbędnych do przysposobienia dziecka wynikających z obowiązującej procedury adopcyjnej. Podniesiono, że kwalifikacje osobiste wnioskodawców nie budzą zastrzeżeń, skarżący są osobami niekaranymi, motywacja do adopcji wynika z więzi z dzieckiem, nieodpowiednia jest różnica wieku między rodzicami adopcyjnymi a małoletnią, w obszarach wynikających poprawy wskazano: rozważenie ewentualnej decyzji o zakończeniu prowadzenia niezawodowej rodziny zastępczej, co przyczyni się do zaspokojenia potrzeb małoletniej.
Art. 172a ust. 1 u.p.r.w.s.p.z. określa elementy, które powinna zawierać opinia kwalifikacyjna na rodzinę adopcyjną: spełnienie przez kandydata do przysposobienia dziecka wymagań niezbędnych do przysposobienia dziecka; posiadanie przez kandydata kwalifikacji osobistych pozwalających na należyte wywiązywanie się z obowiązków przysposabiającego; ocenę motywacji i oczekiwań kandydata do przysposobienia dziecka; sytuację materialną i mieszkaniową kandydata do przysposobienia dziecka; niekaralność kandydata do przysposobienia dziecka; stan zdrowia kandydata do przysposobienia dziecka. Tymczasem, zaskarżona opinia nie zawiera wszystkich określonych w ustawie elementów, w tym w szczególności nie wskazuje na sytuację materialną i mieszkaniową skarżących, ani na stan zdrowia skarżących. Sąd dostrzega, że okoliczności te wynikają z ze zgromadzonych dokumentów, w tym w szczególności z opinii przedłożonej w postępowaniu sądowym, jednakże wszystkie elementy wynikające z art. 172a ust. 1 i 5 u.p.r.w.s.p.z. powinny być zawarte w doręczonym skarżącym dokumencie, z którego wynikać powinno, że wszystkie określone ustawą elementy zostały rozważone przez organ.
Zgodnie z art. 1141 § 1 k.r.o. przysposobić może osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, jeżeli jej kwalifikacje osobiste uzasadniają przekonanie, że będzie należycie wywiązywała się z obowiązków przysposabiającego oraz posiada opinię kwalifikacyjną oraz świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, chyba że obowiązek ten jej nie dotyczy. Zgodnie z § 2 między przysposabiającym a przysposobionym powinna istnieć odpowiednia różnica wieku.
W ocenie Sądu prawidłowe jest wzięcie przez organ przy ocenie kandydatów różnicy wieku pomiędzy skarżącymi a małoletnią, jednakże zdaniem Sądu, wnioski zawarte w zaskarżonym akcie nie uwzględniają rzeczywistej treści art. 1141 § 2 k.r.o., który nie odwołuje się do obiektywnych wartości określających dopuszczalną różnicę wieku pomiędzy przysposabiającym a przysposobionym, a jedynie wskazuje, że różnica wieku powinna być odpowiednia. Tymczasem, w niniejszej sprawie organy ograniczyły się do stwierdzenia, że różnica wieku wynosi 43 i 44 lata, a zatem jest zbyt duża w kontekście podejmowania się długoterminowej opieki nad małym dzieckiem, budzi bowiem ryzyko nieadekwatnego zrozumienia potrzeb małoletniej, a także braku sił witalnych w kontekście usamodzielnienia się małoletniej.
Wskazać należy, że rację mają skarżący, iż żaden przepis prawa nie określa wprost minimalnej i maksymalnej różnicy wieku pomiędzy przysposabiającym i przysposabianym. Okoliczność, czy różnica wieku jest odpowiednia powinna być oceniana na podstawie całokształtu okoliczności sprawy (por. G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 listopada 2003 r. (II CK 199/02), Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie określa zarówno minimalnej jak i maksymalnej różnicy wieku jako przesłanki przysposobienia, rzeczą sądu jest więc dokonanie w każdej sprawie oceny, czy jest ona odpowiednia. Zasadą powinna być normalna różnica wieku występująca miedzy rodzicami a dziećmi. Różnica pięćdziesięciu lat między wiekiem przysposabiającego i przysposobionego nie może być uznana za nienormalną. Sam fakt jej wystąpienia, nie może wyłączać dojście do skutku przysposobienia, jeżeli nie istnieją przy tym inne okoliczności, które z uwagi na dobro dziecka sprzeciwiałyby się jego orzeczeniu. Przeszkoda wieku nie może być traktowania formalnie i rutynowo. Na tę okoliczność zwrócił również uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka, który wskazał, że przepisy prawa międzynarodowego nie przewidują górnej granicy wieku osób adoptujących (por. wyrok ETPCz z dnia 10 czerwca 2010 r., 25762/07, Schwizgebel v. Szwajcaria).
W rezultacie, w ocenie Sądu badanie przesłanki odpowiedniej różnicy wieku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy, w tym w szczególności stan zdrowia skarżących, ich kondycję, sposób życia, aktywność, a także okoliczność, że na przestrzeni ostatnich lat doszło do przesunięcia wieku, w którym podejmowana jest decyzja o założeniu rodziny. Za niezgodne z przepisami prawa obowiązującego należy zatem uznać poprzestanie przez organ wyłącznie na ustaleniu obiektywnej różnicy wieku pomiędzy skarżącymi a małoletnią.
Drugim elementem, który w ocenie organu zdecydował o negatywnej ocenie skarżących było wskazanie, że skarżący będą kontynuować prowadzenie niezawodowej rodziny zastępczej. Tymczasem, zdaniem Sądu stwierdzenie zawarte w zaskarżonym akcie nie zostało sformułowane z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy. Trzeba bowiem wskazać, że małoletnia ma rodzeństwo, które w przyszłości może być objęte procedurą adopcyjną. Zgodnie natomiast z art. 166a ust. 1 u.p.r.s.p.z. rodzeństwo powinno być umieszczane w jednej rodzinie przysposabiającej, chyba że: 1) ośrodek adopcyjny odpowiedzialny za kwalifikację dziecka do przysposobienia krajowego, na podstawie opinii, o której mowa w art. 139a ust. 1 pkt 4, uzna, że wspólne umieszczenie dziecka wraz z rodzeństwem w rodzinie przysposabiającej nie leży w najlepszym interesie dziecka lub 2) ośrodek adopcyjny odpowiedzialny za kwalifikację dziecka do przysposobienia krajowego, na podstawie opinii, o której mowa w art. 139a ust. 1 pkt 5, uzna, ze względu na najlepiej pojęty interes dziecka, że z powodu nieznalezienia kandydata do przysposobienia rodzeństwa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz nieznalezienia kandydata do przysposobienia rodzeństwa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest możliwe umieszczanie rodzeństwa w różnych rodzinach przysposabiających. Dodatkowo, należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 49 u.p.r.s.w.p.z. obowiązek sprawowania pieczy nad dzieckiem i jego wychowania rodzina zastępcza lub prowadzący rodzinny dom dziecka, podejmuje z dniem faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka na mocy orzeczenia sądu, umowy, o której mowa w art. 35 ust. 2, oraz w sytuacjach określonych w art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3. Wskazać należy, że organ pominął okoliczność podnoszoną przez skarżących, że ich wola kontynuowania funkcji rodziny zastępczej dotyczy jedynie niepewnej przyszłości, a nie aktualnej sytuacji małoletniej i skarżących. W rezultacie, zawarte w opinii stwierdzenia nie odpowiadają stanowi faktycznemu istniejącemu w dacie jej wydania.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Ośrodek [...] "P." w K. będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) orzekł jak w sentencji wyroku.