III SA/Kr 1551/24

III SA/Kr 1551/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-09-02
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-10-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Magdalena Gawlikowska
Maria Zawadzka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
Art. 38 ust. 1  i 2, art. 99, art. 107  ust. 5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Ewa Michna Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2025 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 lipca 2024 r. nr SKO.PS/4110/292/2024 w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat J. W. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 lipca 2024 r. nr SKO.PS/4110/292/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie po rozpatrzeniu odwołania J. B. (dalej jako skarżący) utrzymało w całości w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Niepołomice z dnia 10 maja 2024 r. nr MGOPS-5101-99/2024 uchylającą decyzję z dnia 20 stycznia 2021 r. nr MGOPS-5101-38/2021 w przedmiocie przyznania skarżącemu zasiłku okresowego.
Powyższy decyzje zostały wydane w oparciu o następujący stan prawny i faktyczny:
Decyzją z dnia 10 maja 2024 r. organ I instancji uchylił decyzję z dnia z dnia 20 stycznia 2021 r. nr MGOPS-5101-38/2021 w przedmiocie przyznania skarżącemu zasiłku okresowego. W uzasadnieniu decyzji organ, wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w przepisie art. 38 ustawy o pomocy społecznej warunkujących otrzymywanie zasiłku okresowego, ponieważ zmienił się jego dochód ponieważ skarżący nabył prawo do emerytury w wysokości 1.945,04 zł od dnia 23 czerwca 2023 r. Mając zatem na uwadze brzmienie art. 38 ustawy o pomocy społecznej organ uznał za konieczne uchylenie decyzji przyznającej zasiłek okresowy. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
W odwołaniu skarżący kwestionując decyzję i podnosząc kwestie podwyższonych kosztów utrzymania, podniósł szereg zarzutów związanych z egzekucją świadczeń dokonywaną ze świadczenia emerytalnego
Decyzją z dnia 30 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało art., 38 ust. 1 pkt 1 oraz art. 106 ust 6 6 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej a także wskazało, że decyzja organu I instancji podjęta została w wyniku postępowania wszczętego z urzędu w związku z uzyskaną informacją z ZUS o nabyciu przez skarżącego od 22 czerwca 2023 r. prawa do świadczenia emerytalnego W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący miał świadomość że o uzyskaniu świadczenia emerytalnego należy poinformować organ I instancji jak również świadomość, że pobieranie emerytury wpływa na inne świadczenia otrzymywane z Ośrodka Pomocy Społecznej. Tym samym możliwe było wydanie co do zasady decyzji w przedmiocie uchylenia decyzji o zasiłku okresowym.
Z treści art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" do dnia 31 grudnia 2021 r. i kwoty 776 zł od dnia 1 stycznia 2022 r.
Organy wskazały, że skarżący jest osobą prowadząca samotne gospodarstwo domowe i pozostającą w trudnej sytuacji zdrowotnej rodzinnej, w związku z czym decyzją z dnia z dnia 20 stycznia 2021 r. nr MGOPS-5101-38/2021 skarżącemu przyznano zasiłek okresowy. Od dnia 22 czerwca 2023 r skarżący nabył świadczenie emertytalne w wysokości 1.945,04 zł. Zgodnie z art. 38 ust 1 zasiłek okresowy przysługuje jeżeli dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 776 zł. Zatem w ocenie organu odwoławczego powyższe rozstrzygnięcie było prawidłowe. Skarżący nie poinformował organu I instancji o nabyciu prawa do emerytury.
Odnosząc się zaś do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że ustawodawca wyraźnie sprecyzował w cytowanym powyżej przepisie jakie składniki dochodu mogą być odliczane od dochodu strony uprawnionej do świadczeń z pomocy społecznej . Wyliczenie to ma charakter zamknięty i nie zostało w nim umieszczone świadczenie emerytalne które jest wliczane do dochodu osoby uprawnionej do świadczeń z pomocy społecznej niezależnie od wysokości dokonywanych potrąceń komorniczych
Nadto Kolegium wskazało że decyzje w przedmiocie zasiłku okresowego są decyzjami związanymi, które nie zostały pozostawione uznaniu administracyjnemu organowi przyznającemu świadczenie. Wysokość świadczenia jak i składniki dochodu zostały ściśle ustalone przepisami prawa. W sytuacji przekraczania dochodu organ nie może przyznać świadczenia w postaci zasiłku okresowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i /godności dokumentom świadczącym o niepełnosprawności, pomimo że dokument ten ma moc dokumentu urzędowego, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania okoliczności odmowy zasiłku tj. naruszenie polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 K.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 KPA. Mając na względzie wskazane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie w całości postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżący opisał również swoją bardzo trudną sytuację finansową i zdrowotną, podając, że obecnie jego świadczenie emerytalne wynosi 764,62 zł, z czego na leki przeznacza 500 zł miesięcznie, ponieważ jest bardzo schorowany.
Postanowieniem z dnia 18 marca 2025 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu pełnomocnika z urzędu, który pismem procesowym z dnia 4 czerwca 2025 r. uzupełnił skargę, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
a. art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że samo pobieranie świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania zasiłku okresowego,
b. art. 7 i art. 77 §1 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy i nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący,
c. art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, poprzez pominięcie, iż do dochodu nie wlicza się świadczeń alimentacyjnych na rzecz innych osób,
d. art. 7 ustawy o pomocy społecznej, poprzez pominięcie sytuacji skarżącego, a to jego niepełnosprawności i pogarszającego się stanu zdrowia,
e. art. 41 ustawy o pomocy społecznej poprzez pominięcie szczególnej sytuacji skarżącego,
f. zasady sprawiedliwości społecznej i cel ustawy o pomocy społecznej, której głównym założeniem jest wspieranie osób w trudnej sytuacji życiowej - nie zaś wyłącznie mechaniczne stosowanie kryteriów dochodowych.
Pełnomocnik skarżącego mając na względzie powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przyznanie skarżącemu zasiłku okresowego. Zdaniem pełnomocnika skarżącego w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz obowiązujących zasad ustalania dochodu do celów świadczeń z pomocy społecznej od dochodu nie odlicza się odlicza się obciążeń komorniczych, rat kredytów, kosztów utrzymania mieszkania, opłat, kosztów leków itp. Dochód jest ustalany zgodnie z definicją zawartą w art. 8 ust. 3-5 ustawy o społecznej. Jest to dochód netto, czyli: suma przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (lub z miesiąca złożenia wniosku, jeśli nastąpiła utrata dochodu pomniejszona jedynie o alimenty świadczone na rzecz innych osób. Wobec skarżącego prowadzone są dwa postępowania komornicze - egzekucja zaległych alimentów na córek K. oraz D. Jeżeli osoba obowiązana do alimentacji ma zajęcia komornicze związane z realizacją obowiązku alimentacyjnego to kwoty te są uznawane; alimenty świadczone na rzecz innych osób. W takiej sytuacji od dochodu odlicza się te potrącone alimenty, niezależnie od tego, czy są przekazywane bezpośrednio, czy pośrednictwem komornika.
Pełnomocnik podniósł także, że skarżący jest osobą niepełnosprawną - stopień niepełnosprawności orzeczono u niego w wyniku pogorszenia stanu zdrowia, po przebyciu zawału kory mózgowej. Schorzenie skutkowało trwałym ograniczeniem jego samodzielności i funkcjonowania, a co za tym idzie zwiększeniem codziennych potrzeb życiowych, zwłaszcza związanych z leczeni rehabilitacją i pomocą osób trzecich.
Zdaniem pełnomocnika organy błędnie nie uwzględniły potrąceń świadczeń alimentacyjnych przy ustalaniu sytuacji dochodowej, co spowodowało błędne ustalenie, że przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej (w 2024 r. - 1000 zł miesięcznie). Zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy, zasiłek okresowy przysługuje również osobie przekraczającej kryterium dochodowe, jeżeli sytuacja życiowa (np. długotrwała choroba, niepełnosprawność) uzasadnia przyznanie pomocy. Sytuacja skarżącego spełnia te przesłanki. Podkreślenia wymaga fakt, iż w maju, czerwcu i lipcu 2024 r. skarżący przekroczył próg tylko o 9 zł. Nadto nawet jeśli dochód przekracza ustawowe kryterium – w szczególnych przypadkach można przyznać świadczenie na zasadzie art. 41 ustawy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2023 r. poz. 901 m), która w art. 38 ust. 1 pkt 1 stanowi, że zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; W przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek okresowy ustala się - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby.
Z art. 8 ust. 1 ustawy wynika, że Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł. Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń organów, skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest osobą która na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Wieliczce z dnia 24 października 2018 r. legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności przyznanym na stałe, może jednak pracować w warunkach pracy chronionej. Nadto skarżący leczy się z powodu licznych przewlekłych chorób.
Skarżący od dnia 22 czerwca 2023 r. pobiera emeryturę z ZUS w wysokości 1945 zł, czego nie zgłosił organowi, pomimo, że był do tego zobowiązany.
Jak słusznie wskazało Kolegium, zgodnie z art. 99 ust. 1 u.p.s. osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Z powołanego przepisu wprost wynika, że ustawodawca nakazuje zwrot zasiłków w przypadku równoległej wypłaty emerytury lub renty. W świetle zasady pomocniczości świadczenia z pomocy społecznej nie powinny wyprzedzać świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Wspomnianego zwrotu dokonuje się przez potrącenie, zmniejszając kwotę świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, dokonane w trybie art. 99 ust. 1 u.p.s. potrącenie następuje z mocy prawa (por. np. wyrok NSA z 20 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 756/16; wyrok NSA z 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1942/10 czy wyrok WSA w Łodzi z 17 września 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 496/24 oraz wyrok WSA w Olsztynie z dnia 22 października 2024 r. sygn., akt II SA/Ol 514/24 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej jako: "CBOSA"). Co również istotne dla dokonania potrącenia nie jest wymagana zgoda osoby zainteresowanej, a samo potrącenie, którego dokonuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Fakt, że następuje to z mocy prawa, oznacza, że w tym przedmiocie nie wydaje się odrębnej decyzji administracyjnej.
Nadto przeciwko skarżącemu prowadzone jest postępowanie o egzekucję należności alimentacyjnych. Z dołączonego do akt administracyjnych pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Wieliczce z dnia 24 kwietnia 3034 r. wynika, ze w sprawie o sygn. akt [...] z wniosku wierzyciela K. B. alimenty bieżące od dnia 1 maja 2024 r. wynoszą 300 zł. Alimenty zaległe to 74.894,91 zł, zaległe odsetki - 60 074 zł, a koszty egzekucji - 20.245,36 zł. W sprawie o sygn. akt [...] z wniosku wierzyciela D. B. postępowanie egzekucyjne w zakresie alimentów bieżących zostało umorzone na wniosek wierzyciela w dniu 12 lutego 2008 r., jednak stan zadłużenia wynosi 9.100,01 zł, 13.364,98 zł tytułem zaległych alimentów oraz 3.759,75 zł tytułem opłat i kosztów egzekucji. Z powyższych pism wynika jednoznacznie, że od dnia 1 maja 2024 r. komornik sądowy ściąga skarżącemu 300 zł miesięcznie tytułem bieżących alimentów.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął 8 listopada 2021 r. uchwałę o sygn. akt I OPS 2/21, w której stwierdził, że alimenty, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy nie stanowią należności uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie, czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sądowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że skoro istota alimentów polega na ich regularnym świadczeniu, z pomniejszenia przychodu nie może korzystać ten zobowiązany, który popada w zadłużenie, doprowadzając do konieczności uruchomienia procedury, o której stanowi art. 27 ust. 1 i 3 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z treści art. 269 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika moc wiążącą uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego, co w praktyce oznacza, że stanowisko zajęte w uchwale wiąże wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować.
Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika skarżącego z dnia 4 czerwca 2025 r., w zakresie pominięcia przez organy art. 8 ust. 3 i nie odliczenia od dochodu skarżącego świadczeń alimentacyjnych należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie organy nie mogły uwzględnić, przy wyliczeniu dochodu skarżącego, wszystkich potrąceń z emerytury dokonanych przez komornika na poczet zaległości alimentacyjnych egzekwowanych przez komornika sądowego. Co prawda organy nie dokonały szczegółowych wyliczeń, jednak to naruszenie przepisów postepowania nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ od dnia 1 maja 2024 r. bieżące alimenty skarżącego na rzecz córki K. wynoszą 300 zł. Zatem dochód skarżącego wynoszący 1945,04 zł podlega pomniejszeniu jedynie o kwotę 300 zł tytułem bieżących alimentów oraz oczywiście o składkę na ubezpieczenie zdrowotne (192,37 zł na dzień 17 lutego 2025 r.)
Słusznie zatem organy uznały, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, które uprawniałoby go do dalszej wypłaty zasiłku okresowego, a które - zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy wynosiło na dzień wydawania decyzji - 776 zł.
Odnosząc do zarzutów skargi stwierdzić należy, że zasiłek okresowy jest świadczeniem o charakterze obligatoryjnym, co oznacza, że tylko spełnienie łącznie wszystkich kryteriów, od których ustawa uzależnia jego ustalenie stwarza podstawę do przyznania zasiłku. Obok przesłanki dotyczącej niezdolności do pracy z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy, niezbędne jest aby dochód osoby ubiegającej się o zasiłek okresowy był niższy od kryterium dochodowego, określonego zgodnie z zasadami określonymi w art. 8 ust. 1 u.p.s.
Słusznie również organy wskazują, że decyzje w przedmiocie zasiłku okresowego, w zakresie możliwości przyznania zasiłku są decyzjami związanymi, które nie zostały pozostawione uznaniu organów administracyjnych. W sytuacji przekroczenia dochodu organ nie może przyznać świadczenia w postaci zasiłku okresowego.
Reasumując, w ocenie Sądu, organy przeprowadziły postępowanie stosując się do zasad wynikających z przepisów postępowania oraz dokonały trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie ma cech dowolności. Organy wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu sprawy oraz uzasadniły swoje rozstrzygnięcia (art. 107 § 1 i § 3 kpa).
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.