III SA/Kr 1521/24

III SA/Kr 1521/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-09-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Marta Kisielowska /sprawozdawca/
Michał Niedźwiedź
Urszula Zięba /przewodniczący/
Symbol z opisem
6266 Jednostki pomocnicze
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
stwierdzono, że zaskarżona uchwała jest niezgodna z prawem
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1465
Art. 101
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Zięba Sędziowie WSA Michał Niedźwiedź Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2025 r. sprawy ze skargi M. K. na uchwałę Rady Gminy K. z dnia 30 lipca 2024 r. Nr IV/18/2024 w sprawie rozpatrzenia protestu wyborczego dotyczącego wyborów Sołtysa i Rady Sołeckiej wsi K. w dniu 21 czerwca 2024 roku. I. stwierdza, że zaskarżona uchwała jest niezgodna z prawem, II. zasądza od Rady Gminy K. na rzecz skarżącej M. K. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną uchwałą nr IV/18/2024 z 30 lipca 2024 r. w sprawie rozpatrzenia protestu wyborczego dotyczącego wyborów Sołtysa i Rady Sołeckiej wsi K. w dniu 21 czerwca 2024 r. Rada Gminy K. uznała odwołanie złożone przez mieszkankę Gminy K. za nieuzasadnione z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu uchwały, stanowiącym załącznik do uchwały (§1). Podstawę prawną uchwały stanowił art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 609 ze zm., dalej: "u.s.g.") oraz § 22 Statutu Sołectwa K. (dalej: "statut") wprowadzonego w życie uchwałą Rady Gminy K. nr VII/8/2007 z 12 marca 2007 r. w sprawie nadania statutów sołectwom Gminy K.
W uzasadnieniu uchwały wskazano, że zarzuty skarżącej są bezpodstawne. Brak jest regulacji zawartych w statucie oraz innych aktach prawnych, z których wynikałoby, że przewodniczącym zebrania wiejskiego nie może być kandydat na sołtysa. Nie wykazano również, aby w jakikolwiek sposób kandydat wpływał na działanie komisji skrutacyjnej. Podkreślono, że uczestnicy zebrania zostali poinformowani przez pracownika urzędu o zasadach głosowania, a nikt z obecnych nie zgłaszał wątpliwości w tym zakresie. Dodatkowo, w miejscu oddawania głosów znajdowały się pisemne instrukcje jak należy zagłosować, aby głos był ważny. Wskazano, że brak jest obowiązku indywidualnego informowania uczestników zebrania o zasadach wyborów. Za niezasadny uznano zarzut braku znajomości statutu wsi K. Zdaniem organu właśnie brak znajomości statutu zwiększyłby ilość wątpliwości u mieszkańców. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez skarżącą wskazano, że osoba niepełnosprawna potwierdziła znajomość zasad głosowania, a sposób głosowania przez tę osobę nie naruszył postanowień statutu, ani przepisów prawa obowiązującego. Za prawidłowy uznano sposób sporządzenia listy obecności na zebraniu. Za zbyt ogólny i wyłącznie polemiczny uznano zarzut dotyczący braku wiarygodności członków komisji i oświadczeń wójta.
Zaskarżona uchwała została podjęta w następującym stanie faktycznym i prawnym.
21 czerwca 2024 r. odbyły się wybory sołtysa oraz rady sołeckiej we wsi K.
24 czerwca 2024 r. M. K. (dalej: "skarżąca") wniosła do Wójta Gminy K. protest wyborczy z powodu naruszenia przepisów statutu oraz Kodeksu wyborczego. Skarżąca podniosła, że Wójt Gminy K. wyznaczył spośród pracowników Urzędu Gminy osobę odpowiadającą za przeprowadzenie wyborów. Osoba ta powinna - zgodnie ze statutem - poinformować uczestników zebrania o zasadach wyboru sołtysa oraz rady sołeckiej. Nie poinformowała wyborców o sposobie głosowania. Równocześnie, sposób głosowania przebiegał odmiennie od zasad głosowania w innych wyborach, nie polegał na postawieniu "X" przy wybranym kandydacie, ponieważ zgodnie ze statutem wyboru sołtysa należy dokonać poprzez skreślenie wszystkich kandydatów, którzy nie zostają wybrani przez głosującego. Zdaniem skarżącej wszystkie głosy oddane w postaci zaznaczenia znakiem "X" powinny zostać uznane za ważne. Skarżąca podniosła ponadto, że osoby niepełnosprawne, mające problem z wchodzeniem po schodach, nie zostały poinformowane, że mogą głosować przed lokalem komisji wyborczej, co zdaniem skarżącej bezpośrednio przełożyło się na frekwencję w wyborach. Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności wyborów.
Zawiadomieniem o sposobie rozpatrzenia protestu na wybór sołtysa i rady sołeckiej wsi K. z dnia 21 czerwca 2024 r. Wójt Gminy K. wskazał, że powołany przez skarżącą przepis art. 82 Kodeksu wyborczego nie znajdzie w sprawie zastosowania. Za niezasadne Wójt uznał zarzuty skarżącej dotyczące braku poinformowania wyborców o sposobie głosowania. Wskazał, że zostało ustalone, iż uczestnicy zebrania zostali poinformowani o sposobie głosowania, a ponadto w miejscu oddawania głosów znajdowały się pisemne instrukcje jak należy głosować, aby głos był ważny wraz z wzorem karty do głosowania, a ponadto pracownik Urzędu Gminy rozdał uczestnikom zebrania instrukcje jak należy głosować. W ocenie Wójta zarzuty podniesione w proteście nie znajdują oparcia w faktach. Organ podniósł, że pracownik Urzędu Gminy nie ma obowiązku informowania indywidualnie każdego z głosujących o zasadach głosowania. Gdyby ktoś z głosujących zgłaszał jakiekolwiek zastrzeżenia, zostałby pouczony o zasadach głosowania, ale żadna taka sytuacja nie miała miejsca. Odnosząc się do głosowania przez osobę niepełnosprawną, Wójt wskazał, że zostały zapewnione przy głosowaniu zasady prawa wyborczego, osoba została poinformowana o sposobie głosowania i oświadczyła, że zrozumiała pouczenie.
2 lipca 2024 r. skarżąca złożyła do Rady Gminy K. odwołanie od decyzji Wójta Gminy K. Wskazała, że doszło do naruszenia § 22 ust. 4 statutu, przewodnicząca zebrania powinna poinformować, że przewodniczącym, ani członkiem komisji skrutacyjnej nie może być osoba kandydująca na sołtysa lub członka rady sołeckiej, tymczasem w czasie zebrania zabrakło takiej informacji, a przewodniczącym zebrania został kandydat na sołtysa, który siedział obok komisji.
W ocenie skarżącej naruszony został również § 22 ust. 1 statutu – zwróciła uwagę, że część osób przyszła spóźniona i nie została poinformowana o zasadach głosowania, zwróciła uwagę, że mieszkańcy nie znają treści statutu, zatem nie wiedzą, że sposób głosowania jest odmienny od np. wyborów parlamentarnych.
Skarżąca podniosła, że rozdano jedynie 10 ulotek informujących o sposobie głosowania, podczas gdy biorących udział w głosowaniu było około 90 osób. W rezultacie, nie do wszystkich dotarła informacja o sposobie głosowania. Skarżąca wskazała, że Wójt składa nieprawdziwe oświadczenia, ponieważ osoba prowadząca zebranie nie zeszła, aby poinformować osobę niepełnosprawną o sposobie głosowania, a wątpliwym jest, aby Wójt kontaktował się z komisją skrutacyjną. Zdaniem skarżącej przez brak poinformowania osoby niepełnosprawnej o sposobie głosowania został naruszony statut.
Zdaniem skarżącej doszło również do naruszenia § 22 ust. 11 pkt 2 statutu. Nie została bowiem wcześniej stworzona lista uprawnionych do głosowania, a osoby wpisywały się na miejscu na listę, nie wiadomo czy były uprawnione do głosowania.
W stanowisku Komisji skarg, wniosków i petycji w sprawie odwołania od rozstrzygnięcia Wójta Gminy K. protestu skarżącej na wybory sołtysa i rady sołeckiej wsi K. wskazano, że brak jest regulacji w statucie, jak i innych aktach prawnych, że przewodniczącym zebrania wyborczego nie może zostać osoba kandydująca na funkcję sołtysa. Za niezasadny uznała Komisja zarzut, że kandydat na sołtysa siedział w pobliżu komisji skrutacyjnej, ponieważ nie wykazano, aby kandydat wpływał w jakikolwiek sposób na sposób działania komisji. Komisja wskazała, że zostało ustalone, że uczestnicy zebrania zostali poinformowani przez pracownika Urzędu Gminy o zasadach głosowania, a nikt z obecnych nie zgłaszał żadnych wątpliwości w tym zakresie. Dodatkowo, w miejscu głosowania znajdowały się instrukcje jak należy głosować. Komisja podzieliła stanowisko Wójta, że pracownik Urzędu Gminy nie miał obowiązku informowania każdego z uczestników o sposobie głosowania. Takiego poinformowania należy dokonać w sposób ogólny, a w przypadku gdyby pojawiły się wątpliwości, mogły one być zgłoszone pracownikowi Urzędu. Za niezasadny Komisja uznała zarzut braku znajomości statutu przez mieszkańców oraz zarzut wadliwego pouczenia o zasadach głosowania osoby niepełnosprawnej. Odnosząc się do zarzutu braku sporządzenia listy przed zebraniem, Komisja wskazała, że sporządzana w czasie zebrania lista miała odzwierciedlać listę uczestników i ich dane osobowe. Zarzuty dotyczące braku wiarygodności twierdzeń Wójta Komisja uznała za zbyt ogólne. Należy wskazać, że z protokołu posiedzenia Komisji wynika, że skarżąca została wyproszona z obrad.
Wobec powyższego Komisja uznała za bezzasadny protest skarżącej.
Pismem z dnia 19 lipca 2024 r. Komisja skarg, wniosków i petycji poinformowała skarżącą, że brak jest podstaw od wyłączenia z prac komisji S. B. wskazano, że nie zachodzą określone w art. 25a u.s.g. przesłanki wyłączenia.
W protokole z sesji Rady Gminy K. z 30 lipca 2024 r. wskazano, że podjęto uchwałę w sprawie rozpatrzenia protestu wyborczego dotyczącego wyborów sołtysa i rady sołeckiej wsi K. w dniu 21 czerwca 2024 r. Projekt przygotowała Komisja skarg, wniosków i petycji Rady Gminy K. Jedna z radnych zapytała czy zgodnie ze statutem przekazano podczas zebrania informację o sposobie głosowania. W. P. odpowiedziała, że podczas zebrania kilkukrotnie podano do wiadomości zasady głosowania. Do osoby niepełnosprawnej zeszła komisja skrutacyjna, a W. P. pozostała na sali, aby pilnować urny i innych dokumentów. Na pytanie radnego odczytano część protokołu z 19 lipca 2024 r., w którym osoba niepełnosprawna potwierdziła, że wiedziała jak należy głosować. Jeden z radnych wskazał, że jego wątpliwości co do prawidłowości wyborów nie zostały rozwiane. 8 głosów oddano za uchwałą, 3 przeciw, 3 radnych wstrzymało się od głosu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła przeprowadzenie wyborów z naruszeniem prawa. W ocenie skarżącej wybór na przewodniczącego zebrania wiejskiego kandydata na sołtysa stanowił naruszenie prawa. Skarżąca zarzuciła, że nie przeprowadzono tajnego głosowania nad wyborem komisji skrutacyjnej. Zdaniem skarżącej, M. P. nie mogła być członkiem komisji skrutacyjnej, ponieważ jest bliską kuzynką kandydata na sołtysa. Obydwu paniom członkom komisji skrutacyjnej w 2019 r. zarzucono wadliwe policzenie głosów. Skarżąca podniosła, że w głosowaniu wzięły udział 86 osoby, a oddano 86 głosów ważnych i dwa nieważne, a z zestawienia ilości głosów wynika, że 84 głosy. Natomiast w głosowaniu do Rady Sołeckiej oddano 49 głosów, a z przeliczenia oddanych głosów na poszczególnych kandydatów wynika, że oddano łącznie 174 głosy. Skarżąca podniosła również zarzut braku poinformowania osób niepełnosprawnych o sposobie głosowania.
W odpowiedzi na skargę Rada Gminy K. wiosła o jej oddalenie i podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu była uchwała Rady Gminy K. z 30 lipca 2024 r. w sprawie rozpatrzenia protestu wyborczego dotyczącego wyborów Sołtysa i Rady Sołeckiej wsi K. w dniu 21 czerwca 2024 r. Rada Gminy uznała odwołanie za nieuzasadnione z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu uchwały.
Uchwała podlega kognicji sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawie skarg na akty organów samorządu terytorialnego inne niż określone w pkt 5 (tj. akty prawa miejscowego), podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Sprawy dotyczące wyboru sołtysa i rady sołeckiej niewątpliwie są sprawami z zakresu administracji publicznej (por. wyrok NSA z 4 stycznia 2007 r., II OSK 1590/06, postanowienie NSA z 8 marca 2012 r., II OSK 2673/11).
Art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1465 ze zm., dalej: "u.s.g.) stanowi, że organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Statut może przewidywać powołanie jednostki niższego rzędu w ramach jednostki pomocniczej (ust. 2). Statut jednostki pomocniczej określa w szczególności: 1) nazwę i obszar jednostki pomocniczej; 2) zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej; 3) organizację i zadania organów jednostki pomocniczej; 4) zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji; 5) zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej. Zgodnie z art. 36 ust. 1 u.s.g. organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym - sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka. Sołtys oraz członkowie rady sołeckiej wybierani są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania (ust. 2). Sołtys korzysta z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom publicznym (ust. 3).
Zgodnie z art. 169 ust. 4 Konstytucji RP, ustrój wewnętrzny jednostek samorządu terytorialnego określają, w granicach ustaw, ich organy stanowiące.
Tryb wyborów do jednostek pomocniczych gminy jest regulowany postanowieniami art. 36 ust. 1 u.s.g. oraz statutem jednostki pomocniczej. Jak podkreśla się w orzecznictwie, nie ma możliwości stosowania do tego trybu (i zasad) przepisów Kodeksu wyborczego, który wprost w art. 1 określa, że reguluje zasady i tryb zgłaszania kandydatów, przeprowadzania oraz warunki ważności wyborów: 1) do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej; 2) Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej; 3) do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej; 4) do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego oraz 5) wójtów, burmistrzów i prezydentów miast (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2024 r., III OSK 5825/21).
Zaznaczyć należy, że u.s.g. nie przewiduje wprost przepisów odnoszących się do instytucji protestu wyborczego w jednostkach pomocniczych, jednakże powszechnie przyjęty jest w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że w statucie jednostki pomocniczej można określić zasady kwestionowania ważności wyborów do jednostek pomocniczych (por. wyrok WSA w Krakowie z 19 kwietnia 2016 r., III SA/Kr 1621/15, wyrok WSA w Łodzi z 29 maja 2020 r., III SAB/Go 6/20, wyrok WSA w Kielcach z 16 maja 2019 r., II SA/Ke 217/19).
W orzecznictwie zwraca się również uwagę, że właściwą formą rozstrzygania protestów wyborczych jest uchwała. Uchwała taka może być podjęta dopiero po przeprowadzeniu właściwych czynności wyjaśniających i winna posiadać uzasadnienie. W demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) żadne działanie organów władzy publicznej nie tylko nie może być dowolne, ale winno być podejmowane jedynie na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP). Dodać należy, że przyjęcie stanowiska odmiennego, prowadziłoby w istocie do pozbawienia ochrony prawnej w dochodzeniu roszczeń służących realizacji czynnego i biernego prawa wyborczego członków wspólnoty samorządowej. Brak jest bowiem możliwości realizacji takiego rodzaju roszczeń przed sądem powszechnym (por. wyrok NSA z 25 września 2008 r., II OSK 945).
Uchwałą nr VII/8/2007 Rady Gminy K. z dnia 12 marca 2007 r. nadano statuty sołectwom Gminy K. m. in. sołectwu K. (załącznik nr 5 do uchwały). Uchwała ta była zmienia następnie uchwałą Rady Gminy K. z 22 lutego 2011 r. oraz uchwałą z 30 sierpnia 2018 r. Statut jednostki pomocniczej jest aktem prawa miejscowego, a zatem aktem prawa powszechnie obowiązującego (por. art. 87 ust. 2 Konstytucji RP).
Wybory sołtysa oraz rady sołeckiej przeprowadzane są na podstawie postanowień statutu oraz przepisów ustawy o samorządzie gminnym. W konsekwencji, przepisy te powinny być podstawą rozstrzygania protestów wyborczych i punktem odniesienia przy ocenie prawidłowości przeprowadzenia wyborów.
Podstawę skargi skarżącej stanowił art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. Dz. U. z 2025 r., poz. 1153, dalej: "u.s.g."), zgodnie z którym każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. W ocenie Sądu legitymacja skargowa skarżącej w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, jako kandydatka w wyborach sołtysa i do rady sołeckiej złożyła protest wyborczy, a następnie odwołanie, a w wyniku jego rozpoznania została podjęta zaskarżona uchwała.
Zgodnie z § 23 ust. 1 statutu protest co do ważności wyborów może wnieść każdy mieszkaniec sołectwa w terminie 5 dni od dnia wyborów. Organem przyjmującym i rozpatrującym protesty jest Wójt Gminy (ust. 2). Wójt Gminy w terminie 5 dni rozpatruje protest i zawiadamia wnoszącego protest (ust. 3). Odwołanie od rozstrzygnięcia Wójta, o którym mowa w ust. 3 przysługuje mieszkańcom Rady Gminy w terminie 5 dni od dnia otrzymania rozstrzygnięcia Wójta (ust. 4). Odwołanie od rozstrzygnięcia Wójta rozpatruje na najbliższej sesji Rada Gminy (ust. 5). W przypadku, gdy Rada Gminy uzna protest za zasadny, Wójt Gminy obowiązany jest do przeprowadzenia ponownych wyborów Sołtysa w terminie 14 dni od dnia podjęcia uchwały przez Radę Gminy (ust. 6).
W ocenie Sądu zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem prawa. Z uzasadnienia uchwały nie wynika, aby poddano ocenie wszystkie podniesione przez skarżącą zarzuty, pominięto kwestię liczenia głosów, a także uniemożliwienie skarżącej wzięcia udziału w pracach Komisji Skarg, Wniosków i Petycji Rady Gminy K.
Skarżąca w toku postępowania dotyczącego ważności wyborów sołtysa i rady sołeckiej podnosiła, że niezgodne z prawem było przewodniczenie zebraniu wiejskiemu przez urzędującego sołtysa D. S., a równocześnie przez kandydata na sołtysa. W zaskarżonej uchwale wskazano, że brak jest przepisów prawa, które wykluczałyby pełnienie funkcji przewodniczącego zebrania wiejskiego przez osobę kandydującą na sołtysa. W ocenie Sądu przewodniczenie zebraniu wiejskiemu przez urzędującego sołtysa oraz kandydata na sołtysa stanowiło naruszenie postanowień statutu.
Statut przewiduje, że co do zasady zebranie wiejskie zwołuje Sołtys z własnej inicjatywy lub na wniosek Rady Sołeckiej, Wójta Gminy, Przewodniczącego Rady Gminy lub co najmniej 1/6 mieszkańców uprawnionych do udziału w zebraniu (§ 11). Zebranie wiejskie otwiera i jemu przewodniczy Sołtys lub inna osoba wyznaczona przez zebranie (§ 13). Odmienną regulację przewiduje jednak statut dla zebrania wiejskiego, w czasie którego ma zostać dokonany wybór Sołtysa i rady Sołeckiej. Zebranie takie zwołuje Wójt (§ 22 ust. 2) Wójt Gminy wyznacza ponadto swojego przedstawiciela odpowiedzialnego za przeprowadzenie wyborów, którego zadaniem jest otwarcie zebrania, stwierdzenie jego ważności, poinformowanie uczestników o zasadach wyborów Sołtysa i Rady Sołeckiej, przeprowadzenie wyboru przewodniczącego zebrania, który dalej prowadzi obrady (§ 22 ust. 4).
Zdaniem Sądu, postanowienia statutu – przewidujące odrębną regulację dla "zwykłego" zebrania wiejskiego oraz zebrania wyborczego, miały na celu zapewnienie przejrzystości, obiektywizmu oraz wyłączenie z udziału w nim – poprzez zwoływanie i przewodniczenie – sołtysa urzędującego, a także niewątpliwie kandydata na sołtysa. Zaznaczyć należy, że z protokołu zebrania wiejskiego wynika, że urzędujący sołtys i kandydat - miał możliwość przedstawienia sprawozdania z działalności organu, z protokołu nie wynika natomiast, aby głosu udzielono pozostałym kandydatom. Zauważyć należy, że przewodniczący zebrania podpisuje protokół z zebrania, a także podjęte w jego wyniku uchwały – w tym szczególności o wyborze komisji skrutacyjnej oraz wyborze sołtysa i rady sołeckiej. Z tej przyczyny, w ocenie Sądu nie sposób podzielić zawartego w zaskarżonej uchwale stanowiska, że brak jest uregulowań, które naruszałoby przyjęte w czasie wyborów rozwiązanie.
Rada Gminy K. nie odniosła się do podnoszonego przez skarżącą zarzutu wadliwego ustalenia osób uprawnionych do głosowania. Wskazano jedynie, że sporządzona lista odzwierciedlać miała wyłącznie odzwierciedlać osoby, które były obecne na zebraniu wiejskim.
Zauważyć należy, że zgodnie z § 9 ust. 2 statutu prawo do udziału w zebraniu wiejskim mają wszyscy mieszkańcy sołectwa posiadający stałe miejsce zamieszkania na jego terenie w rozumieniu Kodeksu cywilnego oraz czynne prawo wyborcze. Zgodnie z § 12 ust. 3 statutu liczbę stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania określa Wójt Gminy na podstawie dokumentacji ewidencji ludności. W aktach sprawy znajduje się "Lista obecności zebrania wiejskiego w K. w dniu 21 czerwca 2024 r.", na której osoby biorące udział w wyborach sołtysa i rady sołeckiej odręcznie wpisywały swoje dane – imię nazwisko oraz adres zamieszkania. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały wskazano, że właściwe było sporządzenie listy obecności w czasie zebrania, brak było bowiem możliwości jej sporządzenia przed zebraniem. Tymczasem, w aktach brak jest potwierdzenia, że przed zebraniem została sporządzona lista osób uprawnionych do głosowania, a osoby które brały udział w głosowaniu, posiadały czynne prawo wyborcze do organów jednostki pomocniczej. Równocześnie, w zaskarżonej uchwale, Rada Gminy K., pominęła kwestie wymogu określonego w statucie w postaci sporządzenia listy uprawnionych do głosowania mieszkańców sołectwa w oparciu o dane z ewidencji ludności.
Podnieść należy, że skarżąca nie została zawiadomiona o posiedzeniu Komisji Skarg, Wniosków i Petycji 19 lipca 2024 r. Co więcej, uniemożliwiono skarżącej wzięcie udziału w obradach Komisji (została poproszona o opuszczenie sali). Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 11b ust. 1 u.s.g. działalność organów gminy jest jawna. Ograniczenia jawności mogą wynikać wyłącznie z ustaw. Jawność działania organów gminy obejmuje w szczególności prawo obywateli do uzyskiwania informacji, wstępu na sesje rady gminy i posiedzenia jej komisji, a także dostępu do dokumentów wynikających z wykonywania zadań publicznych, w tym protokołów posiedzeń organów gminy i komisji rady gminy (ust. 2). W ocenie Sądu, uniemożliwienie skarżącej wzięcia udziału w posiedzeniu Komisji Skarg, Wniosków i Petycji stanowiło naruszenie art. 11 u.s.g. Równocześnie, Rada Gminy K. – podejmując zaskarżoną uchwałę – pominęła tę okoliczność.
W zaskarżonej uchwale Rada Gminy K. pominęła również podnoszone przez skarżącą zarzuty dotyczące liczenia głosów w wyborach sołtysa. Z akt sprawy wynika, że komisja skrutacyjna stwierdziła, że w zebraniu uczestniczyło 86 osób uprawnionych do głosowania, oddano 86 głosów ważnych i 2 głosy nieważne, a na poszczególnych kandydatów oddano łącznie 84 głosy. W konsekwencji, brak jest spójności pomiędzy liczbami wskazanymi w protokole. Wynika z niego bowiem, że oddano więcej głosów niż było uprawnionych do głosowania. Zaznaczyć należy, że w przypadku każdego protestu wyborczego, organ powinien się odnieść do kluczowej dla przeprowadzonych wyborów okoliczności, tj. prawidłowości protokołu liczenia głosów oraz prawidłowości ich policzenia. Niewątpliwie bowiem są to kwestie zasadnicze w każdym głosowaniu.
Przywołać należy stanowisko wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m. in. wyrok NSA z 5 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 3029/12), zgodnie z którym rada gminy posiada uprawnienia do kontrolowania procedur wyborczych organów jednostek pomocniczych i w ramach tej kontroli ma prawo rozstrzygać protesty wyborcze oraz stwierdzać nieważność wadliwie (niezgodnie z prawem) przeprowadzonych wyborów. Jednak najdalej idący wynik kontroli, może być przez radę gminy zastosowany jedynie w przypadku, gdy przeprowadzone bądź przedstawione przez protestujących dowody, wskażą niezbicie na fakt naruszenia przepisów ustaw. Rada nie może unieważnić wyborów bez dowiedzenia, że zostały złamane jasno wskazane przepisy prawa powszechnie obowiązującego określającego przesłanki ważności wyborów, bowiem to prowadziłoby do naruszenia art. 2 Konstytucji RP ustanawiającego zasadę demokratycznego państwa prawnego oraz art. 7 ustanawiającego zasadę działania wszelkich organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa, a także do naruszenia art. 35 ust. 2 u.s.g., w tej części, w jakim wybór sołtysa powierza mieszkańcom gminy.
W ocenie Sądu rozpatrzenie protestu wyborczego wymagało zatem wnikliwego odniesienia się przez Radę Gminy K. w do podniesionych przez skarżącą naruszeń i dokonanie oceny, czy wybory do organów jednostki pomocniczej zostały przeprowadzone zgodnie z prawem, czy też z naruszeniem przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Podkreślić należy, że uzasadnienie uchwały nie zawiera odniesienia się do części zarzutów podniesionych przez skarżącą, a część zarzutów nie została skonfrontowana z normami regulującymi wybory do jednostki pomocniczej.
Należy przy tym podkreślić, że obowiązek uzasadniania uchwał organów samorządu terytorialnego wyprowadzany jest z ogólnej zasady ustrojowej związania organów administracji prawem, obowiązku odwoływania się do prawa oraz z kompetencji sądów administracyjnych i organów nadzoru, które - sprawując kontrolę - muszą znać motywy, jakimi kierowała się rada gminy, powiatu czy sejmik, a także z zasady demokratycznego państwa prawnego i zasad szczegółowych, w tym zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa czy zasad "dobrej legislacji" (por.: M. Stahl: Samorząd terytorialny w orzecznictwie sądowym. Rozbieżności i wątpliwości, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, rok II, nr 6 (9), 2006, s. 45). Zasada uzasadniania uchwał wiąże się również z podstawowymi zasadami demokratycznego państwa prawnego, tj. zasadą praworządności oraz z zasadą zaufania do Państwa.
Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok NSA z 12 września 2025 r., I OSK 117/24), działanie organu administracji publicznej, powinno mieścić się we właściwych dla niego, określonych prawem ramach, eliminując przy tym przejawy arbitralności i umożliwiając dokonanie kontroli aktu. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie – a więc umożliwiające dokonanie kontroli aktu – powinno pozwalać na rekonstrukcję przeprowadzanego przez organ procesu decyzyjnego, a zatem musi ono jasno wskazywać motywy przyjętego rozstrzygnięcia. Jedynie zatem przedstawienie odpowiedniej, a więc czytelnej argumentacji, pozwala na odzwierciedlenie procesu decyzyjnego organu uchwałodawczego – co jest nieodzowne w aspekcie sądowej kontroli uchwały, a także bezpośrednio wpływa na realizację zasady jawności działania władzy publicznej (por. wyrok NSA z 12 września 2025 r., I OSK 117/24).
Sąd nie stwierdził nieważności zaskarżonej uchwały z uwagi na treść art. 94 ust. 1 u.s.g., zgodnie z którym nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy po upływie jednego roku od dnia ich podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały lub zarządzenia w terminie określonym w art. 90 ust. 1, albo jeżeli są one aktem prawa miejscowego. Jeżeli nie stwierdzono nieważności uchwały lub zarządzenia z powodu upływu terminu określonego w ust. 1, a istnieją przesłanki stwierdzenia nieważności, sąd administracyjny orzeka o ich niezgodności z prawem. Uchwała lub zarządzenie tracą moc prawną z dniem orzeczenia o ich niezgodności z prawem. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego co do skutków takiego orzeczenia stosuje się odpowiednio.
O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.).