III SA/KR 1493/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na postanowienie SKO utrzymujące w mocy odmowę wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu zasiłków stałych i okresowych wypłaconych w okresie pobierania emerytury, uznając, że potrącenie następuje z mocy prawa i nie podlega umorzeniu w postępowaniu administracyjnym.
Skarżący J.B. domagał się umorzenia należności z tytułu zasiłków stałych i okresowych, które zostały wypłacone w okresie pobierania emerytury, a następnie potrącone z jego świadczeń. Organy administracji odmówiły wszczęcia postępowania w tej sprawie, wskazując, że potrącenie następuje z mocy prawa na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i nie podlega umorzeniu w postępowaniu administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podzielił to stanowisko, oddalając skargę i uznając, że brak jest podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia.
Sprawa dotyczyła skargi J.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, które utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy Niepołomice o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia należności z tytułu zasiłków stałych i okresowych. Świadczenia te zostały wypłacone skarżącemu w okresie od czerwca 2023 r. do marca 2024 r., w którym korzystał on również ze świadczeń emerytalnych. Łączna kwota tych świadczeń wyniosła 7.207,53 zł. Organy administracji uznały, że zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zwrot zasiłków następuje poprzez potrącenie z emerytury z mocy prawa, a organ pomocy społecznej nie ma kompetencji do umorzenia tych należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpoznając skargę, potwierdził prawidłowość stanowiska organów. Sąd wskazał, że art. 61a § 1 k.p.a. dopuszcza odmowę wszczęcia postępowania z "innych uzasadnionych przyczyn", a brak podstawy materialnoprawnej do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia stanowi taką przyczynę. Sąd podkreślił, że potrącenie z mocy prawa, o którym mowa w art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, nie podlega procedurze umorzenia na podstawie art. 104 ustawy, ponieważ nie dotyczy świadczeń przyznanych z zastrzeżeniem zwrotu ani świadczeń nienależnie pobranych. W związku z tym, Sąd oddalił skargę jako niezasadną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ administracji publicznej nie ma takich kompetencji, ponieważ potrącenie następuje z mocy prawa i nie podlega umorzeniu w postępowaniu administracyjnym.
Uzasadnienie
Potrącenie zasiłków stałych i okresowych z emerytury, gdy okresy pobierania świadczeń się pokrywają, następuje z mocy prawa na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ pomocy społecznej nie posiada kompetencji do umorzenia tych należności, a brak podstawy materialnoprawnej do wydania decyzji w tym zakresie stanowi uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (9)
Główne
k.p.a. art. 61a § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
u.p.s. art. 99 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
P.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.p.s. art. 104 § 4
Ustawa o pomocy społecznej
Nie ma zastosowania w sytuacji, gdy potrącenie następuje z mocy prawa.
u.p.s. art. 3 § 16
Ustawa o pomocy społecznej
Definicja świadczenia nienależnie pobranego.
P.u.s.a. art. 1 § 1
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
P.p.s.a. art. 3 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 134 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 119 § 3
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Potrącenie zasiłków stałych i okresowych z emerytury następuje z mocy prawa na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ pomocy społecznej nie ma kompetencji do umorzenia należności, które podlegają potrąceniu z mocy prawa. Brak podstawy materialnoprawnej do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia stanowi uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Odrzucone argumenty
Organ orzekający podał błędne wyliczenia i potrącenia kwot wypłaconych należności tytułem świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Godne uwagi sformułowania
potrącenie następuje z mocy prawa brak podstawy materialnoprawnej do wydania decyzji inne uzasadnione przyczyny
Skład orzekający
Janusz Kasprzycki
przewodniczący sprawozdawca
Katarzyna Marasek-Zybura
członek
Jakub Makuch
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Potwierdzenie braku kompetencji organów pomocy społecznej do umarzania należności podlegających potrąceniu z mocy prawa z świadczeń emerytalnych/rentowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu świadczeń z pomocy społecznej i emerytalnych oraz interpretacji art. 99 i 104 ustawy o pomocy społecznej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 4/10
Sprawa dotyczy rutynowej interpretacji przepisów dotyczących pomocy społecznej i potrąceń z emerytury, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie, ale niekoniecznie dla szerszej publiczności.
Dane finansowe
WPS: 7207,53 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 1493/24 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2025-09-05 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2024-09-19 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Jakub Makuch Janusz Kasprzycki /przewodniczący sprawozdawca/ Katarzyna Marasek-Zybura Symbol z opisem 6320 Zasiłki celowe i okresowe Hasła tematyczne Inne Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 572 Art. 61a par. 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.) Dz.U. 2025 poz 1214 Art. 99 ust. 1 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.) Dz.U. 2024 poz 935 Art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu w dniu 5 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 25 lipca 2024 r., sygn. akt: SKO.PS/4110/361/2024, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Uzasadnienie Zaskarżonym przez J. B., zwanego dalej skarżącym, postanowieniem z dnia 25 lipca 2024 r., sygn. akt: SKO.PS/4110/361/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art. 99 ust. 1 i 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901, zwanej dalej ustawa o pomocy społecznej), utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy Niepołomice z dnia 10 czerwca 2024 r. Nr MGOP-513-4-49-1-1/2024 o odmowie wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych w okresie od 22 czerwca 2023 r. do 31 marca 2024 r. świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (zasiłku stałego i okresowego), w okresie korzystania przez ww. ze świadczeń emerytalnych – wszystkich w łącznej kwocie 7.207,53 zł. Powyższe postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2024 r. Burmistrz Miasta i Gminy Niepołomice odmówił skarżącemu wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych w okresie od 22 czerwca 2023 r. do 31 marca 2024 r. świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (zasiłku stałego i okresowego), w okresie korzystania przez ww. ze świadczeń emerytalnych. W uzasadnieniu tego postanowienia organ wskazał, że zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy z dnia o pomocy społecznej, kwestia zwrotu zasiłków stałych i okresowych wypłacanych skarżącemu w okresie, w którym ten korzystał ze świadczeń emerytalnych, została załatwiona w drodze czynności materialno-technicznej, tj. zawiadomienia ZUS o konieczności dokonywania potrąceń z bieżąco wypłacanych świadczeń emerytalnych. Organ wyjaśnił, że potrącenia, z którymi nie zgadza się skarżący są dokonywane z mocy samego prawa, bez możliwości władczego rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji o możliwości ich zastosowania/niezastosowania. Świadczenia pieniężne z pomocy społecznej (zasiłek stały i okresowy) pobierane w okresie, za który przyznana została emerytura nie są nienależnie pobranymi świadczeniami w rozumieniu art. 16 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Brak jest tym samym możliwości zastosowania ulgi (umorzenia-jak wnioskuje w nin. sprawie skarżący) w obowiązku zwrotu wypłaconych i potrąconych ze świadczeń emerytalnych zasiłków stałych i okresowych. W ocenie organu pierwszej instancji kwestia dotycząca potrąceń dokonywanych przez ZUS wypłaconych przez organ zasiłków stałych i okresowych z przysługujących skarżącemu świadczeń emerytalnych, nie może zostać rozstrzygnięta w drodze decyzji administracyjnej. Czynności dokonywane przez organ rentowy w trybie art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej dokonywane są z mocy samego prawa, a ich zasadność nie podlega ocenie w postępowaniu administracyjnym. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący. Wymienioną na wstępie postanowieniem z dnia 25 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 61 §1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a.: "Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio". Zgodnie zaś z art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - centrum usług społecznych. Kolegium wyjaśniło, że warunkiem zwrotu zasiłków jest pokrywanie się okresów ich pobierania z okresem, na jaki przyznano emeryturę lub rentę. Zwrotu dokonuje się przez potrącenie, zmniejszając kwotę świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Zgoda osoby zainteresowanej nie jest tu wymagana, ale konieczny jest przepływ informacji pomiędzy organem rentowym i ośrodkiem pomocy społecznej. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym dokonane w trybie art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej potrącenie następuje z mocy prawa. W ramach art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie znajduje zastosowania art. 104 ustawy o pomocy społecznej - organ pomocy społecznej nie może zatem umorzyć kwoty przedstawionej do potrącenia organowi rentowemu. Organ, który wypłacił zasiłek stały lub zasiłek okresowy, nie posiada w tym zakresie kompetencji do zwolnienia strony zobowiązanej do zwrotu zasiłku; w sprawie nie może zaleźć zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ dodał, że w orzecznictwie podkreśla się, iż art. 104 ust. 4 ww. ustawy to jedyny przepis z ustawy o pomocy społecznej, który daje organom możliwość rozważenia zasadności umorzenia świadczeń przyznanych w ramach pomocy społecznej, podlegających zwrotowi na rzecz organu z różnych przyczyn. Dotyczy on jednak jedynie świadczeń przyznanych z zastrzeżeniem zwrotu oraz świadczeń nienależnie pobranych. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, pobrane przez skarżącego świadczenia (zasiłek stały i okresowy) nie były świadczeniami otrzymanymi z zastrzeżeniem zwrotu. Nie były także uznane za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. W świetle ustawy o pomocy społecznej, nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej (art. 3 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej). Świadczenia te podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, a wysokość tej należności, podlegającej zwrotowi i ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tymczasem w przedmiotowej sprawie nie doszło do wydania decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłku stałego i okresowego (z uwagi na zbieg tego świadczenia za świadczeniem emerytalnym). Organ dodał, że kontrola prawidłowości przyznania i stosowania instytucji potrącenia świadczeń emerytalno-rentowych odbywa się w ramach postępowania przez sądem powszechnym. Stanowisko takie prezentowane jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - por. wyrok z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1942/11, (dostępny na stronie www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Organ odwoławczy ustalił, że od dnia 22 czerwca 2023 r. zostało przyznane skarżącemu świadczenie emerytalne z ZUS. Jednocześnie w okresie od dnia 22 czerwca 2023 r. do dnia 31 marca 2024 r. wypłacane były skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłków stałych oraz zasiłków okresowych, pomimo korzystania przez skarżącego w tym okresie ze świadczeń emerytalnych. Łączna wysokość wypłaconych skarżącemu w ww. okresie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wyniosła 7.207,53 zł. Pismem z dnia 29 grudnia 2023 r., skorygowanym następnie pismem z dnia 9 kwietnia 2024 r., a także pismem z dnia 10 czerwca 2024 r. organ pierwszej instancji poinformował ZUS o konieczności pomniejszenia świadczeń emerytalnych wypłacanych na rzecz skarżącego o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych na rzecz ww. świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego oraz zasiłku okresowego, za okres od 22 czerwca 2023 r. do 31 marca 2024 r. Z uwagi na powyższe, zdaniem Kolegium odmowa wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącego o umorzenie dokonywanych potrąceń tytułem wypłaconych świadczeń z pomocy społecznej (zasiłków stałych i okresowych), była w pełni zasadna. Mając bowiem na uwadze ustalony stan faktyczny sprawy, jak również regulacje zawarte w art. 99 ust. (1 i art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej) - w sprawie zachodzi oczywista przeszkoda do wszczęcia postępowania, tj. brak podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia wniesionego przez skarżącego żądania umorzenia należności w trybie administracyjnym. Organ nie może wszcząć postępowania i procedować wniosku o umorzenie ww. potrącanych należności, w sytuacji braku ku temu wyraźnej podstawy prawnej. Pomniejszenie świadczeń emerytalnych o wypłacone świadczenia pieniężne z pomocy społecznej następuje bowiem z mocy prawa. Natomiast organ, który wypłacił zasiłek stały lub zasiłek okresowy, nie ma w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej kompetencji do zwolnienia strony zobowiązanej z obowiązku zwrotu zasiłku - brak jest tym samym podstaw do zastosowania ulgi i umorzenia należności, zgodnie z przedłożonym przez skarżącego wnioskiem. Jednocześnie, ustosunkowując się do podniesionego przez skarżącego zarzutu rozbieżności pomiędzy wskazanymi przez organ pierwszej instancji oraz ZUS kwotami potrącanych należności, Kolegium wyjaśniło, że wysokość zasiłków stałych, które winny zostać potrącone skarżącemu przez ZUS ze świadczeń emerytalnych była dwukrotnie aktualizowana, tj. w grudniu 2023 r. i w kwietniu 2024 r. Dlatego też, pismem z dnia 29 grudnia 2023 r. zawiadomiono ZUS o konieczności potrącenia łącznej kwoty 5.033,00 zł, zaś pismem z dnia 9 kwietnia 2024 r. - o konieczności potrącenia łącznej kwoty 6.686,76 zł (narastająco - w odniesieniu do wypłaconych Stronie zasiłków stałych również w 2024 roku). Natomiast pismem z dnia 10 czerwca 2024 r. poinformowano ZUS o konieczności potrącenia także kwot wypłaconych zasiłków okresowych w okresie od 22 czerwca 2023 r. do końca marca 2024 r. (łączna wysokość zasiłków okresowych wyniosła kwotę 520,80 zł). W sumie wysokość wszystkich świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (zasiłków stałych i okresowych), wypłaconych skarżącemu w okresie od 22 czerwca 2023 r. do 31 marca 2024 r., podlegających potrąceniu ze świadczeń emerytalnych wyniosła łącznie kwotę 7.207,53 zł i odpowiada kwocie wskazanej w zaskarżonym postanowieniu. Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia ww. zarzutu. W skardze na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania i wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. W ocenie skarżącego organ orzekający podał błędne wyliczenia i potrącenia kwot wypłaconych należności tytułem świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej sprowadzała się bowiem do rozstrzygnięcia problemu, czy zaistniały wskazane w tym przepisie" inne uzasadnione przyczyny", skutkujące niemożnością wszczęcia postępowania administracyjnego w żądanym przez stronę zakresie. Przeprowadzona kontrola legalności kwestionowanego skargą postanowienia doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że jest ono prawidłowe. Podstawę prawną kwestionowanego skargą postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych w okresie od 22 czerwca 2023 r. do 31 marca 2024 r. świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (zasiłku stałego i okresowego), w okresie korzystania przez skarżącego ze świadczeń emerytalnych stanowił art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.). Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonego postanowienia, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Wykładnia powyższego przepisu prowadzi zatem do wniosku, że podstawą odmowy wszczęcia postępowania oprócz sytuacji, gdy podanie do organu administracji wniesie podmiot nie będący stroną, może stanowić niemożność wszczęcia postępowania z "innych uzasadnionych przyczyn". Podkreśla się i w piśmiennictwie i w judykaturze, że instytucja odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego powinna być interpretowana w sposób ścisły, a zatem niedopuszczalna jest rozszerzająca wykładnia art. 61a § 1 k.p.a. "Inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego – to sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (np. wyrok NSA z dnia 20 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 1706/17, LEX nr 2424216). Zgodnie zaś z art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) w brzmieniu obowiązującym na datę wydawania zaskarżonego postanowienia, osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - centrum usług społecznych. Z przywołanej regulacji wynika zatem, że potrącenie pobranych tytułem zasiłku stałego lub okresowego kwot za okres, za który przyznano emeryturę, następuje z mocy prawa (por. m. in. wyroki NSA z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1942/10 i z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 756/16 - obydwa dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Oznacza to, że przepis ten mając bezwzględnie obowiązujący charakter, obliguje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do dokonania potrącenia. Czynności potrącenia bądź pomniejszenia świadczenia mają więc ustawowo określoną podstawę prawną, a więc z mocy samego prawa właściwe organy mają obowiązek ich dokonania, o ile spełnione są ustawowe przesłanki. Wyjaśnić więc należy, że obowiązek ten jest konsekwencją przyjętej przez ustawodawcę tzw. zasady pomocniczości, w świetle której świadczenia z pomocy społecznej nie powinny wyprzedzać świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Ustawodawca wykluczył w szczególności możliwość łączenia renty i emerytury z zasiłkiem stałym i okresowym z pomocy społecznej. Organ, który wypłacił zasiłek stały lub zasiłek okresowy, nie posiada więc w tym zakresie kompetencji do zwolnienia strony zobowiązanej od obowiązku zwrotu zasiłku czy też do nakazania wobec strony zwrotu świadczeń nienależnie pobranych.. W przedmiocie materii objętej powołanym art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie znajduje zastosowania art. 104 ustawy o pomocy społecznej. - organ pomocy społecznej nie wydaje w tym zakresie żadnej decyzji, a zatem nie może uruchomić i prowadzić postępowania w przedmiocie umorzenia kwot przedstawionych do potrącenia organowi rentowemu skoro potrącenia te następują z mocy prawa. Stanowi to zatem przesłankę odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia kwot przedstawionych do potrącenia organowi rentowemu. Sprawa nie podlega bowiem załatwieniu w formie decyzji, ponieważ ma charakter cywilnoprawny lub uprawnienia bądź obowiązki wynikają z mocy samego prawa (jak w tym przypadku) albo brak przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną do wydania decyzji (W. Chróścielewski, Zmiany w zakresie przepisów..., s. 9) – co stanowi uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Oczywisty jest bowiem brak podstaw prawnych do wydania w jego toku decyzji załatwiającej wniesione żądanie (wyrok NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 1635/14, LEX nr 1517991); Kolegium, jak organ pierwszej instancji przeprowadziły ustaliły więc właściwe przepisy mające zastosowanie w sprawie; prawidłowo je odczytały i zastosowały. Istotnie, trafnie Kolegium wskazało, że w orzecznictwie podkreśla się, iż art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej to jedyny przepis tej ustawy, który daje organom możliwość rozważenia zasadności umorzenia świadczeń przyznanych w ramach pomocy społecznej, ale dotyczy on jednak jedynie świadczeń przyznanych z zastrzeżeniem zwrotu oraz świadczeń nienależnie pobranych. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, pobrane przez skarżącego świadczenia (zasiłek stały i okresowy) nie były świadczeniami otrzymanymi z zastrzeżeniem zwrotu. Nie były także uznane za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zasadnie Kolegium wyjaśniło, że w świetle ustawy o pomocy społecznej, nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej (art. 3 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej). Świadczenia te podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, a wysokość tej należności, podlegającej zwrotowi i ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wobec powyższego kwestionowane postanowienie jest zdaniem Sądu zgodne z prawem skoro brak było podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego. W takim stanie rzeczy organ zobowiązany był wydać postanowienie o odmowie jego wszczęcia "z innych uzasadnionych przyczyn" na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. (por. wyrok WSA w Białymstoku z 10 września 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 429/15, LEX nr 1796627). Skarga nie mogła więc odnieść zamierzonego skutku. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI