III SA/Kr 1492/22

III SA/Kr 1492/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /sprawozdawca/
Jakub Makuch
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marusek-Zybura Sędziowie: WSA Jakub Makuch WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 25 lipca 2022 r. nr SKO.NP/4115/257/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 25 lipca 2022 r. nr SKO.NP/4115/257/2022 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) oraz art. 2 i art. 17ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 615, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania W. D. (dalej jako: skarżąca) utrzymał w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Ż. z dnia 3 czerwca 2022 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. G.
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
W dniu 27 października 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. G., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS Placówka Terenowa w T. z dnia 16.06.2021r. nr [...] stwierdzającym trwałą niezdolność badanej do samodzielnej egzystencji od dnia 13.05.2021r.
Po rozpoznaniu ww. wniosku organ I instancji decyzją z dnia 26 listopada 2021 r. znak: [...], orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu organ I instancji jako przesłankę odmowy przyznania świadczenia wskazał, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. ponieważ nie stwierdzono aby niezdolność ta powstała w okresach wskazanych w tym przepisie.
W wyniku odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 19 stycznia 2022 r. nr SKO.NP/4115/558/2021 uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, ponieważ organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13. Dodatkowo organ I instancji zaniechał poczynienia właściwych ustaleń stanu faktycznego sprawy, w tym co do potrzeb osoby wymagającej opieki, jej stanu zdrowia i możliwości samoobsługi oraz zakresu sprawowanej przez stronę opieki. Kolejno dodał, że rozpoznania wymaga czy opiekun musi być stale dyspozycyjny dla osoby niepełnosprawnej ze względu na jej stan zdrowia i potrzeby, czy też zajęcia związane z opieką może realizować w przypadku podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym, bądź dzieląc w/w obowiązki z innymi osobami. Wyjaśniania w sprawie wymaga również to czy rzeczywiście nastąpiła rezygnacja skarżącej z pracy w gospodarstwie rolnym. W tym celu organ winien ustalić kto obecnie zajmuje się gospodarstwem rolnym oraz czy skarżąca złożyła w KRUS stosowny wniosek o wykreślenie jej z ubezpieczenia z mocy ustawy. Istotnym jest również to czy skarżąca pobierała i nadal pobiera dopłaty unijne, mogące świadczyć o dalszym prowadzeniu gospodarstwa, pomimo oświadczenia o zaprzestaniu
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz Ż., decyzją z dnia 17 lutego 2022 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.
Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, jak uprzednio, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto organ I instancji powołał się na stanowisko [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia 14.02.2022r., w którym wskazano, że zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, zaś art. 17 ust. 1b ww. ustawy pozostaje obowiązującym przepisem prawa, który gminne organy właściwe realizujące świadczenia rodzinne mają obowiązek stosować. Z uwagi na to, że stanowisko organu i instancji jest tożsame z opinią wyrażoną przez Wydział Polityki Społecznej [...] Urzędu Wojewódzkiego w K., to tym samym w przedmiotowym wypadku, organ uznał, że nie została spełniona przesłanka dotycząca okresu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie wniosła skarżąca, zarzucając powtórnie zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b pkt 1 i 2 u.ś.r.
W wyniku odwołania SKO w Tarnowie decyzją z dnia 6 kwietnia 2022 r. nr SKO.NP/4115/102/2022 ponownie uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, stwierdzając, iż organ I instancji po raz kolejny nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r, poz. 1443). Ponadto Kolegium wskazało na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego na okoliczność deklarowanego przez skarżącą zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zalecono także zbadanie dotychczasowej aktywności zawodowej skarżącej. Ponadto wskazano na potrzebę uzupełnienia dokumentacji dotyczącej aktualnego stanu zdrowia matki skarżącej, oceny samoobsługi wg skali Barthera oraz aktualnego pełnego wywiadu środowiskowego
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz Ż., decyzją z dnia 3 czerwca 2022 r. znak: [...], ponownie odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.
W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji jako przesłankę odmowy przyznania świadczenia wskazał, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie stwierdzono aby niezdolność ta powstała w okresach wskazanych w tym przepisie.
Od powyższej decyzji skarżąca, wniosła odwołanie, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
Opisaną we wstępie decyzją SKO w Tarnowie, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.
W następstwie zaleceń wynikających z decyzji kuratoryjnej z dnia 19.01.2022r uzupełniono materiał dowodowy o pismo skarżącej z dnia 11.02.2022r., z którego wynika, ze skarżąca do 23.07.2021r. była właścicielem gospodarstwa rolnego, które wydzierżawiła i od 27 lipca 2021 r. zaprzestała jego prowadzenia. Jak była właścicielem gospodarstwa rolnego nie pobierałam dopłat.. Do akt sprawy nie załączono jednak umowy dzierżawy potwierdzającego ten stan rzeczy. Ponadto w piśmie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 03.02.2022r. znak: [...] widnieje zapis, że skarżąca jest zarejestrowana w bazie ARiMR, jednakże nie jest beneficjentem płatności realizowanych przez ARiMR, nie zrealizowano żadnych płatności na rzecz beneficjenta. Z kolei z zaświadczenia z dnia 28.01.2022r. wydanego przez Kierownika Wydziału Ubezpieczeń KRUS Placówka Terenowa w T. wynika, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach:
- 2018.06.04. do 2018.06.04 z mocy ustawy w zakresie emerytalno - rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik,
- 2018.06.05 do 2019.02.02 z mocy ustawy w zakresie emerytalno - rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik,
- 2019.02.03 do nadal z mocy ustawy w zakresie emerytalno - rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik.
W toku postępowania ustalono również, że skarżąca wykonuje czynności higieniczne - każdego dnia bądź co drugi dzień, prowadzi matkę do toalety - kilka razy dziennie, przygotowuje ubrania i ubiera, przygotowuje i podaje posiłki - 3 - 4 razy dziennie, wydaje leki - 4 razy dziennie, mierzy ciśnienie - 3 razy dziennie, smaruje kremami przeciw odparzeniom -1 raz dziennie, wykonuje z matką ćwiczenia fizyczne, masuje, oklepuje, układa do snu - każdego dnia, wymienia pielucho - majtki na noc, przewraca na innym bok, zamawia wizyty lekarskie - w zależności od potrzeby, robi zakupy - co drugi dzień, realizuje recepty, opłaca rachunki - 2 w miesiącu, wizyty w poradni leczenia bólu - co 3 miesiące a ponadto wykonuje czynności ogrodnicze, odśnieża, pali w piecu w zależności od pogody i pory roku.
Natomiast z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 24 listopada 2021 r. wynika, że matka skarżącej od 1979r. kiedy to uległa bardzo poważnemu wypadkowi przez co jej stan zdrowia pogarszał się z roku na rok. Nadto podano, że jest osobą całkowicie wycofaną z kontaktu z otoczeniem, brak u niej zainteresowania otaczającą ją rzeczywistością, brak orientacji co do miejsca i czasu. Potrafi jedynie powiedzieć, jak się nazywa natomiast nie jest w stanie się podpisać. Wskazano choroby, na które cierpi niepełnosprawna. Ustalono również, że matka skarżącej wymaga całodobowej opieki ze stromy osób drugich we wszystkich obszarach życiowych, gdyż nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych. W dniu 9 maja 2022r. przeprowadzono ponownie wywiad środowiskowy opisując jakie poszczególne czynności wykonuje skarżąca w ciągu dnia opiekując się matką.
Do akt sprawy dołączono zaświadczenie lekarskie z dnia 29 kwietnia 2022r. o stanie zdrowia matki skarżącej, w którym jako chorobę zasadniczą wskazano ślepotę i upośledzenie widzenia. Wskazano, że pacjentka nie rokuje poprawy, stan stabilny. Dalej, z pozyskanych informacji wynika, że skarżąca pobierała rentę socjalną w okresie od 19 marca 2014r. do 31 marca 2012r. oraz w okresie od 1 maja 2013r. do 30 czerwca 2014r. (zaświadczenie ZUS z 2 maja 2022r.). a w okresach od 04.05.2000r. do 6 lipca 2000r. od 26 kwietnia 2001r. do 30 listopada 2004r. i od 16.10.2015r. do 22 lipca 2018r. była zarejestrowana jako bezrobotna (zaświadczenie PUP z 2 maja 2022r.)
Ustalono również, że skarżąca w dniu 4 czerwca 2018 r. zawarła z T. G. od dnia2 czerwca 2018r. umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego o pow. 1,38 ha składającego się z działek 1/3, 1/4, 2 położnych w Ł. na okres 10 lat. Po czym w tym samym dniu skarżąca zawarła "umowę użyczenia dzierżawy" działek 11/3, 1/4, 2 z R. K. na okres od 4 czerwca 2018r. do 4 czerwca 2028r. W piśmie z dnia 16 maja 2022r. KRUS poinformował, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako rolnik z tytułu użytkowania wyłącznie wydzierżawionego gospodarstwa rolnego o pow. 1,3800 co daje 1,3100 hap (działki 1/1, 1/4, 2 położone w Ł.) - umowa dzierżawy z dnia 2 czerwca 2018r. Z kolei z umów pracy wynika, że skarżąca była zatrudniona na okres próbny od 22 lipca 1998r. do 21 września 1998r. (rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem z powodu długotrwałego zwolnienia lekarskiego z dniem 30 kwietnia 1999r.) oraz od 7 lipca 2000r. do czerwca 2001r. (rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem z dniem 21 kwietnia 2001r.)
W swoich rozważaniach Kolegium, zwróciło uwagę, że organ I instancji naruszył art. 138 § 2a k.p.a. w zakresie wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przy rozważaniu kwestii prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wyznaczanego przesłankami określonymi w art. 17 ust. 1b u.ś.r., konieczne jest - wbrew stanowisku organu I instancji - wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej. W świetle obowiązujących przepisów nie można bowiem uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Dalej, Kolegium doszło jednak do przekonania, że kwestionowana decyzja odpowiada jednak prawu, bowiem w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej a koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium podkreśliło, iż skarżąca od 2001 roku pozostaje bierna zawodowo, a wcześniejszy udokumentowany staż pracy był bardzo krótki. W tej sytuacji nie można uznać, aby to opieka nad niepełnosprawną matką wymusiła na skarżącej konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej, gdyż taki stan bierności zawodowej istnieje już od wielu lat. Z ujawnionych w toku ponownego rozpoznawania sprawy przez organ I instancji okoliczności dotyczących prowadzenia gospodarstwa rolnego wynika, że skarżąca wydzierżawiła to gospodarstwo wyłącznie w celu zapewnienia sobie ubezpieczenia społecznego w KRUS. Gospodarstwo to, o czym była już mowa wyżej, w dniu wydzierżawienia zostało oddane od razu w dzierżawę R. K. na 10 lat. A zatem skarżąca faktycznie nigdy nie prowadziła gospodarstwa rolnego, wobec czego deklaracja o zaprzestaniu jego prowadzenia z dniem 27.07.2021r. została złożona jedynie w celu uzyskania wnioskowanego świadczenia.
Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Mając powyższy zarzut na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 20 maja 2022 r., a także poprzedzającej ją decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Ż. z dnia 3 czerwca 2022 roku w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką M. G., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.
Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.
Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).
Na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.
Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).
Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.
Przyczyną ostatecznej odmowy przyznania świadczenia przez organ II instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie – było nie spełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest brak związku przyczynowego pomiędzy zapewnieniem przez skarżącą opieki niepełnosprawnej matce a koniecznością nie podejmowania przez nią zatrudnienia.
W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, co do której stwierdzono całkowitą i trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji na podstawie orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS.
Z wywiadu środowiskowego, wynika, że matka skarżącej w 1979r. uległa poważnemu wypadkowi przez co jej stan zdrowia pogarszał się z roku na rok. Jest osobą całkowicie wycofaną z kontaktu z otoczeniem, brak u niej zainteresowania otaczającą ją rzeczywistością, brak orientacji co do miejsca i czasu. Potrafi jedynie powiedzieć, jak się nazywa, natomiast nie jest w stanie się podpisać. Rzadko sygnalizuje potrzeby fizjologiczne. Matka skarżącej pije przy pomocy rurki, a pokarm skarżąca wkłada jej do ust. Większość posiłków ma miksowanych. Wskazano również na choroby, na które cierpi niepełnosprawna.
Do akt sprawy dołączono zaświadczenie lekarskie z dnia 29 kwietnia 2022r. o stanie zdrowia matki skarżącej, w którym jako chorobę zasadniczą wskazano ślepotę, upośledzenie widzenia, przewlekał choroba depresyjna, a dodatkowo inne choroby współistniejące. Wskazano, że pacjentka nie rokuje poprawy, stan stabilny.
Matka skarżącej jest wdową – akt zgonu jej męża znajduje się w aktach. Z pisma skarżącej wynika, że ojciec jej popełnił samobójstwo w 2021r.
W toku postępowania ustalono następujące czynności, które wykonuje skarżąca: czynności higieniczne - każdego dnia bądź co drugi dzień, prowadzi matkę do toalety - kilka razy dziennie, przygotowuje ubrania i ubiera, przygotowuje i podaje posiłki - 3 - 4 razy dziennie, wydaje leki - 4 razy dziennie, mierzy ciśnienie - 3 razy dziennie, smaruje kremami przeciw odparzeniom -1 raz dziennie, wykonuje z matką ćwiczenia fizyczne, masuje, oklepuje, układa do snu - każdego dnia, wymienia pielucho - majtki na noc, przewraca na innym bok, zamawia wizyty lekarskie - w zależności od potrzeby, robi zakupy - co drugi dzień, realizuje recepty, opłaca rachunki - 2 w miesiącu, wizyty w poradni leczenia bólu - co 3 miesiące a ponadto wykonuje czynności ogrodnicze, odśnieża, pali w piecu w zależności od pogody i pory roku.
Zgodnie z oświadczeniem skarżąca zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego, które zostało przez nią wydzierżawione w dniu 4 czerwca 2018 r. (umowa w aktach administracyjnych). Nie jest ona również beneficjentem płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).
W przedmiotowej sprawie skarżąca spełniła powyższe przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia. Należy bowiem zauważyć, że z akt sprawy wynika, iż matka skarżącej nie może być pozostawiona sama w domu, nie tylko ze względu na jej stan fizyczny, ale przede wszystkim ze względu na stan psychiczny. Wprawdzie więc zakres czynności wykonywanych przez skarżącą nie jest zbyt obszerny, tym niemniej matka skarżącej wymaga czuwania przy niej i stąd istnieje bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki.
Należy ponadto zauważyć, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca ma jeszcze brata, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choruje na depresje, jest po trzech próbach samobójczych, jest osobą wycofaną, niekomunikatywna, miewa omamy, ma zespół maniakalno-paranoidalny. Skarżąca musi przed nim zabezpieczać leki. Stąd, mimo że jest osobą zobligowaną do alimentacji wobec swojej i skarżącej matki, opieki wykonywać nie może. Jako przyczyna jego niepełnosprawności został wskazany symbol 02-P. Niewątpliwie więc nie jest osobą , która nawet na krótko mogłaby się zająć się matką w zastępstwie swojej siostry – skarżącej, a dodatkowo sam wymaga opieki ze strony innych osób. Brat skarżącej zamieszkuje wraz z nią i swoją matką. Należy więc założyć, że to skarżąca zajmuje się zarówno opieką nad swoją matką, jak i niepełnosprawnym bratem.
Należy także wskazać, że skarżąca jest nadal ubezpieczona w KRUS. Jednak samo zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaś rolnik który nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, podlega ubezpieczeniu na podstawie albo ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz. U. z 2020 r. poz. 266, zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych) albo na swój wniosek, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; Dz. U. z 2021 r. poz. 266, zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników). W takim przypadku wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki (art. 6 ust. 2b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Fakt podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu w KRUS nie ma więc jakiegokolwiek znaczenia prawnego dla oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad matką.
Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, niepodejmowanie wcześniej przez skarżąca zatrudnienia, czy nieprowadzenie gospodarstwa rolnego bezpośrednio przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (umowa dzierżawy pochodzi bowiem z 2018r.), a więc brak aktywności zawodowej, nie może być uznane za rozstrzygający o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką, a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ocena bowiem niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma więc znaczenia wcześniejszy brak aktywności zawodowej skarżącej. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21). Skarżąca w niniejszej sprawie jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jej wieku oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Należy jednak wskazać, że jej brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r. III SA/Gd 145/21). Skarżące może bowiem zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmuj go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawnym bratem. Sprawowanie opieki stanowi więc ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 maja 2021 r., III SA/Kr 802/20). Trafnie przy tym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 758/14, który wprawdzie dotyczy specjalnego zasiłku opiekuńczego to jednak przesłanki jego uzyskania są ukształtowane identycznie z przesłankami uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, stwierdzono, że rezygnacji z zatrudnienia należy rozumieć jako niewykonywanie pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, który tego wymaga. Nie prowadzenie więc przez skarżącą gospodarstwa rolnego od 1998r. nie może być więc samoistną przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie zakres czynności opiekuńczych, które faktycznie uniemożliwiają podjęcie aktywności zawodowej.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela przy tym poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z 18.05.2021 r. (I OSK 275/21, LEX nr 3279929), iż prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Gdyby bowiem zaakceptować powyższy pogląd przesłanka nie podejmowania zatrudniania wyrażona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. byłaby pozbawiona desygnatów. Z kolei proces interpretacji nie można doprowadzić do tego, że część normy nie będzie miała żadnego znaczenia prawnego i będzie miała charakter pusty. Co więcej, wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki. Stąd w licznych orzeczeniach podkreśla się, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podjęła z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12.10.2021 r., I OSK 493/21, LEX nr 3336366). Także Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się, iż również status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (Wyrok NSA z 23.02.2022 r., I OSK 1144/21, LEX nr 3333856).
Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższą ocenę prawną zgodnie z art. 153 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c uwzględniając wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego zgodne z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.).