III SA/Kr 1484/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niewystarczającego ustalenia stanu faktycznego przez organy niższych instancji.
Skarżący domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organy administracji odmówiły, powołując się na istnienie rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji oraz możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na konieczność dokładniejszego ustalenia stanu zdrowia rodziców, zakresu opieki oraz związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego P. B. z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organy administracji, w tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymały w mocy decyzję odmawiającą świadczenia, argumentując, że matka skarżącego nie jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji, a skarżący ma rodzeństwo zobowiązane do alimentacji, które powinno partycypować w opiece. Sąd administracyjny uznał jednak, że organy nie zebrały wystarczających dowodów, aby odmówić świadczenia. Wskazał na konieczność dokładnego ustalenia stanu zdrowia matki i ojca skarżącego, zakresu wymaganej opieki, a także związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją skarżącego z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne ma rekompensować utratę dochodu z powodu opieki nad osobą niepełnosprawną, a organy nie wykazały, że skarżący ma możliwość podjęcia zatrudnienia. Dodatkowo, sąd zwrócił uwagę na potrzebę stosowania przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. w sprawach, gdzie prawo do świadczenia powstało przed tą datą. Z tych powodów sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, ale organy administracji nie ustaliły wystarczająco stanu faktycznego, aby odmówić świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy przedwcześnie odmówiły świadczenia, nie ustalając kluczowych okoliczności faktycznych, takich jak stan zdrowia rodziców, zakres wymaganej opieki oraz związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z pracy a opieką.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (11)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 4
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami.
Ustawa o świadczeniu wspierającym art. 63 § ust. 1
W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Organ powołał się na ten przepis, ale sąd uznał, że nie był on podstawą odmowy w tej sprawie.
u.ś.r. art. 17 § 5 pkt 2 lit. a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do należytego i wszechstronnego zebrania materiału dowodowego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.
p.p.s.a. art. 206
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
k.r.o.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy nie ustaliły wystarczająco stanu faktycznego sprawy, w szczególności stanu zdrowia rodziców skarżącego i zakresu wymaganej opieki. Ocena związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką była przedwczesna i nie uwzględniała całokształtu okoliczności. Należy stosować przepisy dotychczasowe (sprzed 31.12.2023 r.) w sprawach, gdzie prawo do świadczenia powstało przed tą datą.
Godne uwagi sformułowania
organy przedwcześnie - bez ustalenia kluczowych dla sprawy okoliczności faktycznych – orzekły o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego brak jest jakichkolwiek dokumentów obrazujących stan zdrowia i zakres opieki, której wymagają niepełnosprawni rodzice skarżącego świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjalnego dochodu organy nie uwzględniły ogółu okoliczności rzutujących na faktyczną skalę zaangażowania opiekuńczego skarżącego skarga wniesiona w tej sprawie wpisywała się w przyjętych schemat treściowy i nie zawierała żadnych elementów indywidualizujących kontrolowany przypadek
Skład orzekający
Ewa Michna
przewodniczący
Marta Kisielowska
sprawozdawca
Renata Czeluśniak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście oceny związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką, oraz stosowania przepisów przejściowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i interpretacji przepisów obowiązujących do końca 2023 r. w zakresie świadczeń pielęgnacyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia pielęgnacyjnego i pokazuje, jak istotne jest dokładne ustalenie stanu faktycznego przez organy administracji. Pokazuje też praktyczne aspekty stosowania przepisów przejściowych.
“Czy opieka nad niepełnosprawnymi rodzicami pozbawia Cię prawa do świadczenia? Sąd wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 1484/24 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2025-02-18 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2024-09-18 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Ewa Michna /przewodniczący/ Marta Kisielowska /sprawozdawca/ Renata Czeluśniak Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 390 Art. 17 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 lutego 2025 roku sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 lipca 2024 roku znak SKO-NP-4115-38/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia 10 lipca 2024 r., znak SKO-NP-4115-38/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy C. odmawiającej przyznania P. B. (dalej: "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. B. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r."). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z 17 maja 2023 r. skarżący wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Z oświadczenia skarżącego wynika, że po raz ostatni pozostawał w zatrudnieniu w 2019 r. Z orzeczenia z 27 października 2022 r. wynika, że A. B. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Niepełnosprawność istnieje od 62 roku życia, przyczyną niepełnosprawności są choroby neurologiczne (10-N), ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 2019 r. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 23 lipca 2020 r. wynika, że mąż matki skarżącego jest sobą niezdolną do samodzielnej egzystencji od 1 marca 2020 r. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący mieszka razem z matką i ojcem, rodzeństwo skarżącego nie jest w stanie uczestniczyć w opiece nad matką i ojcem. Skarżący nie pracuje zawodowo i sprawuje całodobową opiekę nad matką- przygotowuje i podaje posiłki zgodnie z wymaganiami diety, przygotowuje ubranie, mierzy ciśnienie i poziom cukru, podaje leki, realizuje recepty, towarzyszy w wizytach lekarskich, załatwia sprawy urzędowe, towarzyszy w spacerach, przygotowuje opał, odśnieża, pomaga w ćwiczeniach rehabilitacyjnych, wykonuje prace porządkowe, ścieli łóżko, pierze, sprząta. W wywiadzie wskazano również, że skarżący sprawuje całodobową opiekę i pielęgnację nad swoją matką. Decyzją z dnia 13 czerwca 2023 r. Burmistrz Miasta i Gminy C. odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu powołał się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Decyzją z 30 października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchyliło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy C. oraz przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Z przeprowadzonego 16 listopada 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że opieka skarżącego nad matką obejmuje: przygotowanie i podanie posiłków 3-4 razy dziennie, pomoc w higienie osobistej – mycie, czesanie, kąpiel, pielęgnacja, przygotowanie ubrania na zmianę, pomoc w ubieraniu, mierzenie ciśnienia raz dziennie, poziomu cukru raz dziennie, podawanie leków dwa razy dziennie, realizację recept, towarzyszenie w spacerach, w wizytach lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, przygotowanie opału, palenie w piecu dwa razy dziennie, codzienne sprzątanie, pranie i prasowanie, ścielenie łóżka. Matka skarżącego w 2018 i 2019 r. przeszła udar mózgu, przeszła operację kręgosłupa, choruje na cukrzycę, wysoki cholesterol, zapalenie jelita grubego, niedowład lewej strony ciała. Matka skarżącego samodzielnie spożywa posiłki, przemieszcza się po domu, nie potrzebuje pomocy w korzystaniu z toalety, samodzielnie się ubiera, ma trudności w poruszaniu się na dłuższe odległości, potrzebuje asekuracji w chodzeniu po schodach, kontroluje potrzeby fizjologiczne. Matka skarżącego posiada pięcioro dzieci: R. B. - pracującego, mieszkającego w W., posiadającego dwójkę dzieci, ze względu na odległość od miejsca zamieszkania matki nie jest w stanie uczestniczyć w opiece; J. B. - mieszkającego w C., pobierającego rentę socjalną, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności i wymagającego opieki; J. W. - mieszkającą w N., pracującą, mającą dzieci i kredyt hipoteczny; M. B., który z uwagi na konflikt rodzinny nie jest w stanie zajmować się matką. Decyzją z 22 grudnia 2023 r. Burmistrz Miasta i Gminy C. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Organ zwrócił uwagę na istnienie rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji matki i konieczność uczestniczenia wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji w opiece lub pokrywaniu kosztów opieki. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił: - naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez brak uwzględnienia okoliczności, że wyrokiem z 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności przepisu w zakresie, w jakim różnicuje możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zależności od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki; - art. 17 ust. 1 a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skoro matka skarżącego ma innych zstępnych zobowiązanych do alimentacji, brak jest możliwości przyznania świadczenia skarżącemu. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z 10 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy C. Organ II instancji nie podzielił stanowiska, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może być art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie Kolegium w sprawie nie zostały jednak spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu. Zdaniem organu stan zdrowia matki skarżącego nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie przez skarżącego zatrudnienia, choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Organ podkreślił, że matka skarżącego nie pozostawałaby sama w domu, lecz w towarzystwie niezdolnego do samodzielnej egzystencji męża. SKO wskazało, że poza skarżącym, istnieją jeszcze inne osoby zobowiązane do alimentacji matki, które powinny uczestniczyć w opiece nad osobą niepełnosprawną. W ocenie organu jedynie J. B., z uwagi na obiektywne przeszkody, jest zwolniony z obowiązku opieki nad niepełnosprawną. Organ podniósł, że do akt sprawy nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że rodzeństwo skarżącego nie może sprawować opieki nad matką. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie: - art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; - art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu koszów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu organy przedwcześnie - bez ustalenia kluczowych dla sprawy okoliczności faktycznych – orzekły o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W toku postępowania nie został ustalony aktualny stan zdrowia matki skarżącego, nie ustalono również stanu zdrowia ojca skarżącego, ani zakresu czynności opiekuńczych, których wymaga ojciec skarżącego. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów obrazujących stan zdrowia i zakres opieki, której wymagają niepełnosprawni rodzice skarżącego. Zasadnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, że ocena zaistnienia przesłanek przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać dokonana na podstawie art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt postępowania wynika, że ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. W rezultacie, brak było formalnych przeszkód wystąpienia przez skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. W niniejszej sprawie niesporne były następujące okoliczności – skarżący opiekuje się niepełnosprawną matką, a także niepełnosprawnym ojcem. Skarżący ma pięcioro rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji matki. Ostatni raz skarżący pozostawał w zatrudnieniu w 2019 r. Niepełnosprawność matki skarżącego istnieje od 2019 r. Okolicznością sporną było istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a opieką nad matką, ocena czy zakres opieki nad matką jest tego rodzaju, aby wymagał rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia, a także ocena czy rodzeństwo skarżącego ma możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego względem matki. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2023 r., III SA/Kr 979/23), że celem regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność. Przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest podejmowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, której zakres wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w częściowym wymiarze czasu pracy (por. art. 3 pkt 22 u.ś.r.). Zakres opieki jest determinowany stanem zdrowia osoby niepełnosprawnej. W niniejszej sprawie organy I i II instancji nie ustaliły istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych – dotyczących stanu zdrowia matki skarżącego – w tym przede wszystkim zakresu opieki jakiej wymaga matka skarżącego, zakresu samodzielności matki skarżącego, aktualnego stanu zdrowia, a także stanu zdrowia ojca skarżącego oraz zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad ojcem. W ocenie Sądu organy nie dokonały wszechstronnego ustalenia i uwzględnienia okoliczności faktycznych sprawy, nie wzięły w ogóle pod uwagę, że rodzice skarżącego są osobami o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającym opieki skarżącego. W ocenie Sądu okoliczność ta powinna być uwzględniona przez organy przy ocenie, czy skarżący ma możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a opieką nad matką. Konieczne jest bowiem każdorazowe odniesienie przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do konkretnych uwarunkowań faktycznych rozpoznawanej sprawy. Co więcej, trudno znaleźć uzasadnienie dla stwierdzenia zawartego w zaskarżonej decyzji, że skarżący może podjąć zatrudnienie, ponieważ matka skarżącego nie pozostanie sama w domu, lecz pod opieką niezdolnego do samodzielnej egzystencji ojca skarżącego. W rezultacie, organy nie uwzględniły ogółu okoliczności rzutujących na faktyczną skalę zaangażowania opiekuńczego skarżącego, co świadczy o naruszeniu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. To zaś doprowadziło do zaniechania oceny koniecznego czasu jaki poświęca skarżący na czynności opiekuńcze względem rodziców i relacji tego zaangażowania do faktycznej możliwości realizowania aktywności zawodowej (por. wyrok NSA z 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 493/21). W ocenie Sądu, możliwość miarodajnego wypowiedzenia się organu w kwestii występowania w przypadku skarżącego związku przyczynowo - skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. winna uwzględniać pełną skalę opieki realizowanej przez skarżącego względem obojga niepełnosprawnych w znacznym stopniu rodziców, z którymi mieszka i którymi się zajmuje realizując obowiązek alimentacyjny. Sąd podziela pogląd przyjęty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21), że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Organy w rozważaniach dotyczących istnienia związku przyczynowo - skutkowego pominęły zupełnie tę okoliczność. Z akt sprawy wynika natomiast jedynie, że skarżący ostatni raz pozostał w zatrudnieniu w 2019 r., a znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącego istnieje od stycznia 2019 r. Brak jest natomiast w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby jakiego rodzaju zatrudnienie skarżący podejmował, na jakiej podstawie, jakie były okoliczności rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego. Uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). O dowolności oceny można mówić w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20). W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji nie ustalono kluczowych dla sprawy okoliczności faktycznych, a ocena braku istnienia związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a opieką nad matką nie została dokonana z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych, aktualnych na dzień wydania decyzji- stanu zdrowia matki oraz ojca skarżącego, rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego, zakresu opieki jakiej wymagają rodzice skarżącego, możliwości udziału rodzeństwa skarżącego w opiece nad matką, istnienia związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego a opieką nad matką, ocenią, czy w odniesieniu do skarżącego zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podjętą decyzję uzasadnią zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącego powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Wskazać należy, że to czy skarżący je spełnia należy już do istoty sprawy, która wobec wadliwego zastosowania przepisów procesowego nie została rozstrzygnięta (tak słusznie wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., II SA/Go 552/13). Sąd odstąpił od zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania zgodnie z art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przepis ten obejmuje swoim zakresem także uprawnienie Sądu do określenia wysokości wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika strony, w ramach oceny czynności tego pełnomocnika podejmowanych w postępowaniu sądowym. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia pełnomocnika uwzględniać trzeba bowiem każdorazowo szereg okoliczności, wśród których wymienić należy m.in. stopień zawiłości sprawy, jak też wkład pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Sądowi z urzędu jest wiadome, że pełnomocnik skarżącego wnosi jednobrzmiącej treści skargi na decyzje wydawane w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargi te zwierają przytoczone orzeczenia sądów administracyjnych bez odniesienia ich do okoliczności faktycznych danej sprawy, nie zawierają także zindywidualizowanych zarzutów odniesionych do okoliczności faktycznych i prawnych zaskarżonej decyzji. Skarga wniesiona w tej sprawie wpisywała się w przyjętych schemat treściowy i nie zawierała żadnych elementów indywidualizujących kontrolowany przypadek, pozostając w istocie bez bliższego związku z realiami tej sprawy (tak słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 24 stycznia 2024 r., III SA/Kr 1394/22). Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego w Olsztynie, w świetle którego sporządzenie skargi o charakterze szablonowym, wielokrotnie wykorzystywanym przez tego samego pełnomocnika w tożsamych przedmiotowo sprawach, dotyczących ponadto nieskomplikowanego staniu faktycznego i prawnego, niewątpliwie uprawnia sąd do zastosowania art. 206 p.p.s.a. (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt II SAB/Ol 3/20). Wywiedziona skarga nie przyczyniła się więc do wyjaśnienia sprawy. W takich okolicznościach, w ocenie Sądu, wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania (tj. w tej sprawie, z uwagi na zwolnienie skarżącego z wpisu sądowego, w istocie w rachubę wchodziłyby jedynie koszty zastępstwa procesowego zawodowego pełnomocnika) – nie mógł zostać uwzględniony, przez co Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu tych kosztów zgodnie z art. 206 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI