III SA/Kr 1418/23

III SA/Kr 1418/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Jakub Makuch /przewodniczący/
Magdalena Gawlikowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc publiczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 269
Art. 27, art. 31,  art. 32
Ustawa z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z  sytuacją na rynku energii elektrycznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2024 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 lipca 2023 r. nr SKO.Soc/4116/1160/2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku elektrycznego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
W dniu 19 stycznia 2023 r. B. K. (dalej: skarżący) złożył wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego, wskazując, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe pod adresem S., ul. J. [...] oraz oświadczając, że główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną.
Decyzją z 10 marca 2023 r., nr MOPS.516.8.2023 Burmistrz Miasta S. orzekł o odmowie przyznania skarżącemu dodatku elektrycznego.
W motywach rozstrzygnięcia powołując się na treść art. 27 i 31 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 269 ze zm.). Wyjaśniono, że skarżący jest na stałe zameldowany w S.1, a w S. jedynie czasowo. Żona skarżącego wraz z dzieckiem zamieszkuje w S. 1, prowadząc odrębne gospodarstwo domowe. Ustalono też, że aktualnie skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...] z S.1. Finalnie organ stwierdził, że skarżący przebywa w S. jedynie czasowo i nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego w S.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie w którym domagał się przyznania dodatku elektrycznego względnie uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Decyzją z 19 lipca 2023 r., nr SKO.Soc/4116/1160/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania ustalono, że skarżący nie zamieszkuje w S. ul. J. [...] w rozumieniu art. 25 kodeksu cywilnego w znaczeniu koncentracji swojego ośrodka życiowego. Oświadczenia skarżącego w tej kwestii uznano za niewiarygodne wobec: ustalonego adresu stałego zameldowania w S.1, braku obecności w domu podczas wywiadu, nieodbierania korespondencji pod wskazanym adresem, wskazywania adresu zamieszkania w S.1 dla dostawców energii elektrycznej, braku wykazania na czym polega odrębność gospodarstw domowych z żoną, braku deklarowania odpadów komunalnych w ilości wskazujących na stałe zamieszkiwanie oraz zatrudnienie skarżącego w Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w S.1.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjne w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną ocenę stanu faktycznego oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Stwierdził, że S. jest jego ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów. Stwierdził, że nie jest prawdą, że nie odbiera korespondencji w S. zwłaszcza, że korzysta z e-puap, czy poczty elektronicznej, ponadto ponosi opłaty za wywóz odpadów komunalnych i odprowadzanie ścieków. Stwierdził też, że błędne było założenie organów, że odbiera rachunki za prąd w S.1, bo odbiera je elektronicznie, a adres na fakturze był ustalany 10 lat temu. Zarzucił też, że nie jest prawdą aby nie był obecny podczas wywiadu środowiskowego. Finalnie skarżący zarzucił nie wykazanie przez organ odwoławczy czy zamieszkuje on dom w S.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 zwe zm.) dalej: "p.p.s.a.", jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakreślonych powyżej granicach, Sąd stwierdził, że narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia czy prawidłowo ustalono stan faktyczny sprawy dający podstawę do odmowy przyznania dodatku elektrycznego. Organ odwoławczy uznał za prawidłowe stanowisko organu pierwszej instancji, że skarżący nie zamieszkuje i nie prowadzi gospodarstwa domowego pod podanym we wniosku adresem w tym znaczeniu, że nie koncentrują się tam jego sprawy życiowe. Zdaniem skarżącego pod wskazanym we wniosku adresem w S. koncentruje on swoje sprawy życiowe, a organ odwoławczy nie wykazał, czy zamieszkuje on dom w S.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 269 ze zm.), dalej: "u.d.e".
Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.d.e. dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy - Prawo energetyczne, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną, i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) - art. 27 ust. 3 pkt 1 u.d.e.
Wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego składa się w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek (art. 31 ust. 1 cyt. ustawy).
Zgodnie z treścią art. 32 u.d.e. wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (ust. 1). Jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2. Przepis art. 34 ust. 2 stosuje się (ust. 2). Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (ust. 3). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego (ust. 4).
Wobec ujawnienia się w toku postępowania wyraźnych wątpliwości dotyczących centrum życia skarżącego, które mają podstawowy wpływ na możliwość przyznania dodatku elektrycznego, wyjaśnić należy, że przepisy u.d.e. nie precyzują jak rozumieć pojęcie zamieszkiwania. Oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy uwzględnić treść art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm. – k.c.), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu przesłanek tej normy prawnej świadczą dwie okoliczności – zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby, tj. miejscem gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe Pojęcie miejsca zamieszkania, przyjęte w art. 25 k.c. jest więc konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Także według Słownika Języka Polskiego PWN "zamieszkiwać", "mieszkać" oznacza "zajmować jakieś pomieszczenie i traktować je jako główne miejsce swojego pobytu". Zamieszkiwanie stanowi zatem rodzaj pobytu osoby, cechujący się zaspokajaniem codziennych potrzeb życiowych tej osoby w mieszkaniu faktycznie zajmowanym, stanowiącym jej centrum życia domowego w danym okresie, a w szczególności nocowania, stołowania się i wypoczynku po pracy czy nauce. Przerwa w przebywaniu spowodowana szczególnymi okolicznościami (np. pobyt w szpitalu, w sanatorium) nie zmienia jednak miejsca zamieszkania w znaczeniu prawnym. Zamieszkiwanie oznacza więc rodzaj pobytu osoby, cechujący się zaspokajaniem codziennych potrzeb życiowych tej osoby w mieszkaniu faktycznie zajmowanym, stanowiącym jej centrum życia domowego w danym okresie, a w szczególności nocowania, stołowania się i wypoczynku po pracy czy nauce (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 września 2023 r., sygn. II SA/Łd 501/23, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: CBOSA).
Kolejno Sąd zauważa, że organ rozpatrujący wniosek o ustalenie prawa do dodatku elektrycznego zobligowany jest do podjęcia wszelkich czynności w celu ustalenia w sposób niepozostawiający wątpliwości przesłanek istotnych z punktu widzenia sprawy oraz aktualnych na dzień wydania decyzji.
Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. rozumiana jako wymóg oparcia rozstrzygnięcia jedynie na okolicznościach faktycznie istniejących, a nie wyprowadzanych w drodze domniemań koreluje z treścią przepisów o postępowaniu dowodowym, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., wedle których organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena stanu faktycznego w danej sprawie powinna odbywać się na podstawie całokształtu materiału dowodowego celem ustalenia czy dana okoliczność została udowodniona. Organ przed rozstrzygnięciem sprawy powinien zatem przeprowadzić wszelkie możliwe dowody, aby wyjaśnić jej okoliczności, w taki sposób aby być pewnym, że dokonane ustalenia są zgodne z rzeczywistością i mają odzwierciedlenie w aktualnym na dzień wydania decyzji stanem faktycznym.
Zatem obowiązkiem organu jest wszechstronne przeprowadzenie czynności pozwalających na jednoznaczne wyjaśnienie wszelkich niejasności i to w sposób znajdujący odzwierciedlenie w aktach. Katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek elektryczny ma w tym zakresie charakter otwarty. Wobec tego brak należytego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego na dzień wydania decyzji i to w zakresie przesłanek, od których spełnienia zależy możliwość przyznania wnioskodawcy świadczenia, jest w ocenie sądu nie do zaakceptowania zarówno w świetle przepisów u.d.e. jak i k.p.a.
W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie działania organu okazały się niewystarczające, a materiał zgromadzony w aktach nie daje pełnych podstaw do odmowy przyznania skarżącemu dodatku elektrycznego bez przeprowadzenia kompleksowego postępowania wyjaśniającego.
Organ odwoławczy jako okoliczności wskazujące na brak zamieszkiwania przez skarżącego pod adresem podanym we wniosku wskazał: adres stałego zameldowania skarżącego w S.1, braku obecności w domu podczas wywiadu, nieodbierania korespondencji pod adresem w S., wskazanie przez skarżącego adresu zamieszkania w S.1 dla dostawców energii elektrycznej, brak wykazania na czym polega odrębność gospodarstw domowych z żoną, brak deklarowania odpadów komunalnych w ilości wskazujących na stałe zamieszkiwanie oraz zatrudnienie w Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w S.1.
Jednakże, jak zasadnie kontrargumentuje skarżący: był obecny w domu podczas wywiadu, posługuje się pocztą elektroniczną i epuap do kontaktu z organami (co potwierdzają akta administracyjne sprawy), adres podany na fakturze za prąd może nie być miarodajny podczas gdy faktury te przesyłane są skarżącemu elektronicznie, pracę można obecnie świadczyć zdanie, a argument o zbyt małej ilości produkowanych odpadów nie ma odniesienia do innych jednoosobowych gospodarstw w gminie. Tranie też wywodzi skarżący, że nie jest zobligowany do przedkładania orzeczenia o rozwodzie lub separacji z żoną aby wykazać odrębność prowadzonego gospodarstwa domowego.
Sąd zauważa jednak, że argumentacja skarżącego nie zmierza do wyjaśnienia istotnych dla sprawy kwestii, a jedynie do kwestionowania argumentacji organu. Konieczne jest zatem uzupełnienie materiału dowodowego sprawy poprzez skierowanie do skarżącego wezwania o podanie wszelkich okoliczność wskazujących na S. jako centrum spraw życiowych skarżącego. Mogą do nich należeć min. takie okoliczności jak: przynależność do lokalnych organizacji lub udział w lokalnych aktywnościach i wszelkiego rodzaju inicjatywach, wskazanie urzędu skarbowego, w którym skarżący rozlicza swoje zeznania podatkowe, wskazanie gdzie znajduje się lekarz pierwszego kontaktu skarżącego, wskazanie za ile osób uiszczana jest opłata za odbiór śmieci w mieszkaniu w S.1, czy przedłożenie zaświadczenia ze Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w S.1 o systemie i rozkładzie czasu pracy skarżącego. Reasumując konieczna jest inicjatywa skarżącego w zakresie wykazania wszelkich okoliczności wskazujących na zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych skarżącego w S.
Organ nie jest w stanie ustalić takich okoliczności bez udziału skarżącego, który posiada wyłączną wiedzę w tym zakresie i jest zobowiązany do współdziałania z organem albowiem pozytywne rozstrzygnięcie w sprawie leży w jego najlepszym interesie.
Jednocześnie konieczne jest ustalenie ile średnio kilogramów odpadów w 2022 r. na terenie S. oddawały jednoosobowe gospodarstwa domowe, tak aby można było ocenić skalę generowanych przez skarżącego odpadów i przyjąć to jako miernik w sprawie.
Sąd pozostawia organowi odwoławczemu pod rozwagę, czy ustalenie budzących wątpliwości kwestii będzie możliwe w ramach postępowania dowodowego uzupełniającego na postawie 136 k.p.a., czy konieczny zakres postępowania dowodowego będzie przekraczał te ramy i zasadne będzie zastosowanie art. 132 § 2 k.p.a.
Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażone w wyroku i weźmie pod uwagę uwagi dotyczące konieczności skrupulatnego przeprowadzenia postępowania dowodowego celem jednoznacznego ustalenia miejsca zamieszkania i gospodarowania skarżącego.
Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.