III SA/KR 1416/20

III SA/Kr 1416/20 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2021-05-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Maria Zawadzka
Renata Czeluśniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II OSK 2306/21 - Wyrok NSA z 2022-12-20
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Ewa Michna WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi małoletniej G. C. F-A. działającej przez przedstawiciela ustawowego A. F. na decyzję Wojewody z dnia 5 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany imion I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję organu I instancji; II zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej małoletniej G. C. F-A. działającej przez przedstawiciela ustawowego A. F. 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewoda decyzją z dnia 5 listopada 2020 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania A. F. działającej w imieniu małoletniej G. C. F. A. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] 2020 r. nr [...] orzekającą o odmowie zmiany imion małoletniej G. C. F. A., na imię "J".
Zdaniem Wojewody uprawnione jest twierdzenie organu I instancji, że skoro ograniczenie w wyroku rozwodowym władzy rodzicielskiej jednego z rodziców "do określonych praw i obowiązków" względem osoby dziecka przy jednoczesnym powierzeniu władzy rodzicielskiej drugiemu z nich nie sięga tak daleko, że jest równoznaczne z jej pozbawieniem (które uzasadniałoby odstąpienie od wymogu wyrażenia zgody przez tego rodzica na zmianę nazwiska/imienia dziecka), to także w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie o ograniczeniu władzy rodzicielskiej nie następuje w wyroku orzekającym rozwód (tak jak w niniejszej sprawie) - należy uznać, iż zmiana imienia/nazwiska dziecka, jako ingerencja w istotne sprawy dziecka - wymaga zgody drugiego rodzica, o której mowa w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. z 2020 r. poz. 707) – dalej u.z.i.n. lub orzeczenia sądu zastępującego tę zgodę (art. 8 ust. 3 ww. ustawy).
W złożonej skardze A. F. działającej w imieniu małoletniej G. C. F. A. zarzuciła:
- naruszenie art. 8 ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 2 ustawy o zmianie imienia i nazwiska (w skrócie u.z.i.n.), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na niewłaściwej interpretacji pojęcia pozbawienia władzy rodzicielskiej, która wyłącza wymóg wyrażenia zgody przez drugiego z rodziców na zmianę imienia małoletniej, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że zgoda ta jest w realiach niniejszej sprawy konieczna, podczas gdy władza rodzicielska ojca małoletniej G. C. F. została na mocy postanowienia Sądu Rejonowego, Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 30 listopada 2017 roku (sygn. akt [...]) ograniczona do współdecydowania o enumeratywnie wyliczonych istotnych sprawach małoletniej, z czego wynika, iż w pozostałym zakresie ojciec małoletniej został tejże władzy pozbawiony - co w gruncie rzeczy przyznał sam organ II Instancji.,
- naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) – dalej k.p.a., poprzez nierozpatrzenie przez organ całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, a wskutek tego pominięcie dowodów istotnych dla sprawy w postaci treści postanowienia Sądu Rejonowego, Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 30 listopada 2017 roku, sygn. akt: [...] wraz z uzasadnieniem oraz postanowienia z dnia 6 września 2019 r., sygn. akt: [...] wraz z uzasadnieniem, co doprowadziło do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów oraz błędnego ustalenia przez organ, iż w sprawie występują przesłanki zależne od strony, które nie zostały przez nią spełnione lub wykazane, a przez to do nieprawidłowego zakończenia postępowania decyzją odmowną, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w pełni pozwala na jej rozstrzygnięcie w sposób wnioskowany przez stronę;
- rażące naruszenie art. 7 in fine i art. 8 § 1 k.p.a., poprzez nieprawidłowe załatwienie sprawy w sposób odmowny, podczas gdy ze względu na brak możliwości dokonania zmiany imienia małoletniej G. C. F. na drodze sądowej, co wynika ze stanowiska, jakie zajął sąd opiekuńczy w niniejszej sprawie, pozytywne rozstrzygnięcie wniosku przez organ, będące jedyną prawnie dopuszczalną możliwością zmiany tegoż imienia, leżało w słusznym interesie strony; co w rezultacie doprowadziło do skrajnego naruszenia zasady budzenia zaufania obywateli do władzy publicznej oraz - poprzez bezpodstawne różnicowanie ocen prawnych - pozostawiło skarżącą w swoistym impasie prawnym pomiędzy organem administracyjnym a sądem opiekuńczym.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II Instancji, zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji wraz ze wskazaniem rozstrzygnięcia w postaci zmiany imienia małoletniej zgodnie z wnioskiem oraz o zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów zastępstwa adwokackiego wedle norm przepisanych oraz kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) dalej p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.
Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych ustaw, Sąd uznał, że skarga jest zasadna.
Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Wojewody z dnia 5 listopada 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia 6 lipca 2020 r. orzekającą o odmowie zmiany imion małoletniej G. C. F. A. na imię "J".
Istota sporu sprowadza się do oceny, czy w okolicznościach sprawy zasadnie organy obu instancji, mając na uwadze postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 30 listopada 2017 r. sygn. [...] oraz z dnia 6 września 2019 r. sygn. akt: [...], odmówiły zmiany imion małoletniej G. C. F. A., na imię "J.", uznając, że zmiana imienia/nazwiska dziecka, jako ingerencja w istotne sprawy dziecka, wymaga zgody drugiego rodzica lub orzeczenia sądu zastępującego tę zgodę.
Sąd uznał, że organy administracji publicznej, wbrew wiążącym na mocy przepisów art. 107 § 2 k.r.i.o. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c., art. 516 k.p.c. i 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 9 i 8 u.z.i.n. ww. orzeczeniom sądu rodzinnego, wskutek błędnej wykładni art. 9 w zw. z art. 8 ust. 2 u.z.i.n. polegającej na niewłaściwej interpretacji "pozbawienia władzy rodzicielskiej" niezasadnie przyjęły, że zgoda ojca małoletniej G. C. F. A. jest w realiach niniejszej sprawy konieczna, podczas gdy jego władza rodzicielska została na mocy postanowienia Sądu Rejonowego, Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 30 listopada 2017 r. (sygn. akt [...]) ograniczona jedynie do współdecydowania o enumeratywnie wyliczonych istotnych sprawach małoletniej, z czego wynika, iż w pozostałym zakresie, ojciec małoletniej został tej władzy pozbawiony. Ww. orzeczeniem Sąd pozostawił ojcu dziecka władzę rodzicielską ograniczoną wyłącznie do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka. Przyjęte uregulowanie ogranicza także automatycznie zakres przedstawicielstwa ustawowego ojca dziecka. Może on reprezentować dziecko wyłącznie w tych sprawcach natury niemajątkowej w których sąd przyznał mu prawo współdecydowania. Uregulowanie władzy rodzicielskiej w postanowieniu z dnia 30 listopada 2017 r. zmieniło dotychczasową sytuację rodziców w ten sposób, że tylko matka której sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej zachowała dotychczasowy pełny zakres władzy rodzicielskiej, natomiast władza rodzicielska ojca dziecka została ograniczona jedynie do wskazanego w orzeczeniu zakresu. W konsekwencji jego uprawnienie w sferze wykonywania władzy rodzicielskiej zostało znacznie ograniczone i nie może przekraczać tego zakresu.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 2 u.z.i.n., zmiana imienia lub nazwiska następuje na wniosek osoby ubiegającej się o zmianę, zwanej dalej "wnioskodawcą". Zmiana imienia lub nazwiska małoletniego dziecka następuje na wniosek przedstawiciela ustawowego dziecka. Przepisy art. 8 ust. 2-5 stosuje się odpowiednio. W myśl z kolei art. 8 ust. 2 u.z.i.n., zmiana nazwiska lub nazwiska rodowego jednego z rodziców rozciąga się na małoletnie dzieci i na dzieci, które pochodzą od tych samych rodziców, pod warunkiem że drugi z rodziców wyraził na to zgodę, chyba że nie ma on pełnej zdolności do czynności prawnych lub jest pozbawiony władzy rodzicielskiej albo nie żyje. Jeżeli w chwili zmiany nazwiska dziecko ukończyło 13 lat, do zmiany nazwiska dziecka jest potrzebne także wyrażenie zgody przez dziecko.
Jak wynika zatem z art. 9 w zw. z art. 8 ust. 2-5 u.z.i.n., jedną z przesłanek dopuszczalności zmiany imienia (podobnie jak nazwiska) małoletniego dziecka jest przesłanka zgody drugiego z rodziców, a w razie braku porozumienia między rodzicami - zgoda sądu opiekuńczego na zmianę imienia (nazwiska) dziecka, która zastępuje zgodę drugiego z rodziców.
W zakresie spełnienia przesłanki zgody drugiego rodzica ewentualnie zastępczego orzeczenia sądu opiekuńczego wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 23 września 2020 r., sygn. akt II OSK 889/20, uznając, że w zakresie spełnienia tej przesłanki postanowienie sądu opiekuńczego jest wiążące. Sąd rozpoznający nin. skargę podziela to stanowisko.
W przedmiotowej sprawie natomiast, w postanowieniu z 6 września 2019 r. sygn. akt: [...], Sąd Rejonowy, Wydział III Rodzinny i Nieletnich, oddalając wniosek o zezwolenie na zmianę imienia małoletniej skarżącej wskazał, że wnioskodawczyni, tj. matka małoletniej do dokonania zmiany imienia i nazwiska małoletniej nie potrzebuje zgody ojca dziecka, a tym samym nie potrzebuje zastępczej zgody sądu. Sąd rodzinny wskazał, że matka dziecka jest uprawniona do samodzielnego wystąpienia z wnioskiem o zmianę imienia córki, ponieważ w odróżnieniu od ojca posiada pełną władzę rodzicielską. Ojciec dziecka natomiast w zakresie wystąpienia z wnioskiem o zmianę imienia i nazwiska dziecka, czy też wyrażenia zgody, nie posiada władzy rodzicielskiej, nie ma zatem prawa jej wykonywania.
Wskazując na uprawnienia rodziców małoletniej skarżącej do podejmowania decyzji w przedmiocie objętym żądaniem wniosku sąd opiekuńczy miał na uwadze treść postanowienia Sądu Rejonowego, Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 30 listopada 2017 r. (sygn. akt [...]), wydanego na podstawie art. 107 § 2 k.r.i.o. Zdaniem Sądu rodzinnego władza rodzicielska ojca dziecka M. A. została ograniczona do prawa współdecydowania o istotnych sprawach córki, ale tylko w zakresie dotyczącym: wyboru szkoły, kierunku kształcenia, wyboru zajęć dodatkowych, sposobu leczenia i wyjazdu na okres ponad roku poza granice Polski. Sąd opiekuńczy uznał zatem, że ojciec dziecka jest uprawniony do współdecydowania w istotnych sprawach córki, ale wyraźnie wymienionych w treści orzeczenia z 30 listopada 2017 r. Nie należy do nich współdecydowanie w zakresie dotyczącym zmiany imienia dziecka, co oznacza, że uprawnienie to zostało ze sfery rodzicielskiej ojca dziewczynki wyraźnie wyłączone, co oznacza że jako rodzic, nie jest on uprawniony do wyrażenia zgody lub sprzeciwu w zakresie zmiany przez małoletnią córkę imienia. W konsekwencji brak jego zgody na wystąpienie z wnioskiem o zmianę imienia dziecka pozostaje bez znaczenia dla realizacji przez matkę dziecka jej uprawnień i obowiązków rodzicielskich. Dlatego matka dziecka może samodzielnie bez zasięgania opinii ojca i bez rozstrzygnięcia sądu zainicjować postępowanie administracyjne w trybie ustawy o zmianie imienia małoletniej córki.
Zwrócić należy uwagę, że wskazane wyżej orzeczenia sądu rodzinnego są prawomocne. Jak wynika z daty odnotowania prawomocności ostatniego z nich, tj. postanowienia z dnia 6 września 2019 r. ojciec dziecka, przy uczestnictwie którego toczyło się postępowanie, nie zaskarżył go. Wynika z tego, że ojciec dziecka nie zakwestionował ani zakresu pozostawionej mu władzy rodzicielskiej, ani braku wymagania jego zgody na zmianę imienia dziecka.
Wobec powyższego Sąd rozpoznający przedmiotową skargę nie podzielił wykładni Wojewody w przedmiocie przysługującej ojcu dziecka władzy rodzicielskiej, jest ona bowiem niezgodna z treścią postanowienia z dnia 30 listopada 2017 r. oraz postanowienia z dnia 6 września 2019 r.
Mając na uwadze wiążący charakter orzeczeń sądu rodzinnego, Sąd przyjął, że matka dziecka A. F., jako przedstawiciel ustawowy, któremu przysługuje wyłączna władza rodzicielska w zakresie decyzji o zmianie imienia małoletniej córki mogła samodzielnie, bez zgody ojca dziecka i bez zastępującego tą zgodę orzeczenia sądu rodzinnego zainicjować postępowanie administracyjne trybie art. 9 u.z.i.n. W konsekwencji brak zgody ojca dziecka czy zastępującego go orzeczenia sądu nie mógł być podstawą oddalenia wniosku skarżącej.
Inną kwestią natomiast jest, na co zwrócił uwagę NSA w wyżej powołanym wyroku z dnia 23 września 2020 r., istnienie interesu prawnego obojga rodziców w braniu udziału w postępowaniu o zmianę imienia dziecka. W postępowaniu tym bowiem Kierownik USC ma obowiązek ustalenia czy zachodzą ważne powody do zmiany imienia dziecka i w zakresie ustalenia tej przesłanki organ administracji publicznej zachowuje pełną swobodę w jej ocenie (nie jest związany prawomocnym orzeczeniem sądu opiekuńczego, który wiąże tylko w zakresie ustalenia, że w sprawie spełniona jest przesłanka zgody rodziców). Badając ww. przesłankę materialnoprawną zmiany imienia, organ winien dać możliwość wyrażenia stanowiska przez obydwoje rodziców. Z tego też względu, Sąd nie może uwzględnić żądania skargi o zobowiązanie organu do wydania decyzji w określonym terminie (wynika on z przepisów k.p.a. oraz rozmiaru i czasu postępowania dowodowego), ani też nie może wskazać rozstrzygnięcia w postaci żądanej zmiany imienia małoletniej, gdyż kwestia ta będzie dopiero przedmiotem rozstrzygnięcia organu, po dokonaniu istotnych ustaleń i ich oceny prawnej.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy administracji uwzględnią na zasadzie 153 p.p.s.a. ww. stanowisko uznając, że wniosek skarżącej o zmianę imienia dziecka skutecznie wszczął postępowanie w tym zakresie. Mając na uwadze wiążące orzeczenia sądów rodzinnych, zgoda ojca dziecka ( ani też zgoda sądu na zmianę imienia dziecka) nie jest potrzebna. Konieczne natomiast jest powiadomienie o toczącym się postępowaniu ojca dziecka ze względu na jego interes prawny.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 135 p.p.s.a. oraz art. 15 zzs 4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.374 ze zm.) orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Na podstawie art. 250 w zw. z art. 200 ww. ustawy Sąd orzekł w pkt II w przedmiocie kosztów postępowania (zwrot wpisu od skargi i koszty zastępstwa procesowego wraz z opłatą od pełnomocnictwa).