III SA/KR 1408/21

III SA/Kr 1408/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-09-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-10-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /przewodniczący/
Jakub Makuch /sprawozdawca/
Katarzyna Marasek-Zybura
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1301/23 - Wyrok NSA z 2024-06-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
Art. 39
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 września 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2021 r. nr SKO.PS/4110/566/2021 w przedmiocie zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu środków czystości oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. K. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 30.08.2021 r. (znak SKO.PS/4110/566/2021) utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka z dnia 13.07.2021 r. (znak MGOPS-J6/11/5102/004830/2021) orzekającą o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego na dofinansowanie, w okresie od lipca do grudnia 2021 r., zakupu środków czystości, w łącznej kwocie 180 zł.
Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
W dniu 5.07.2021 r. skarżąca złożyła do Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup m.in. środków czystości. Organ I Instancji w wydanej w dniu 13.07.2021 r. decyzji przyznał wskazany wyżej zasiłek w łącznej kwocie 180 zł, tj. po 30 zł miesięcznie, wypłacane od lipca do grudnia 2021 r.). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Burmistrz podał m.in., że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej miesięczny dochód wynosi 673 zł i nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej (tj. kwoty 701 zł.). W toku postepowania organ przeprowadził wywiad środowiskowy. Ustalił, że - w okresie od stycznia 2020 r. do czerwca 2021 r. - udzielił skarżącej wsparcia finansowego w formie: zasiłku stałego w wysokości 11 610 zł, zasiłku okresowego - 504 zł, zasiłku celowego na zakup żywności - 3 278 zł oraz na zakup leków, opłacenie mediów, na bilety MPK, odzież, buty i pościel - w kwocie 4 624,77 zł. Łączna suma pomocy udzielonej skarżącej we wskazanym wyżej okresie wyniosła 21 027, 52 zł, co miesięcznie dało kwotę wsparcia na poziomie 1 168,19 zł.
Po przedstawieniu tych informacji Burmistrz podkreślił, że z uwagi na ograniczone środki finansowe, którymi dysponuje, nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób zwracających się o pomoc. Jak podkreślił, na jednego beneficjenta pomocy społecznej, w 2020 r., przypadała kwota 245,1 zł, co miesięcznie dawało 20,43 zł. Wysokość środków finansowych, którymi organ dysponuje w 2021 r., jest zbliżona do poziomu z 2020 r.
Organ I instancji zwrócił zarazem uwagę, że skarżąca, mimo, iż ma możliwość uzyskania dodatku mieszkaniowego i energetycznego, nie wystąpiła o takie wsparcie. Nadto, w lutym 2021 r. organ przyznał skarżącej zasiłek celowy na media (prąd, gaz, śmieci, wodę) w wysokości 450 zł (po 150 zł miesięcznie), a rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją SKO w Krakowie z 7.05.2021 r.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przyznającego skarżącej oczekiwany zasiłek celowy w kwocie wskazanej na wstępie, Burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka wskazał art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W wydanej decyzji organ I instancji, poza przedstawionymi wyżej rozważaniami, akcentował również uznaniowy charakter wydanego aktu.
W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji skarżąca żądała przyznania wyższej kwoty zasiłku celowego, zarzucając naruszenie:
- art. 7, 77, 81 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak dogłębnego zbadania całokształtu sprawy;
- art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej;
- art. 10 k.p.a. poprzez brak informacji o zakończeniu postępowania i uniemożliwienie czynnego udziału w sprawie;
- błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że zasiłek w przyznanej kwocie, będzie wystarczający dla zaspokojenia, chociażby częściowo jej potrzeb;
- podanie nieprawdziwej informacji, co do (zawyżonej) kwoty pomocy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 30.08.2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu powołało art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, podkreślając uznaniowy charakter wydawanej decyzji. Wskazało, że skarżąca, z uwagi na uzyskiwany dochód, spełnia, wynikające z przepisów, kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego. Organ II instancji opisał sytuację skarżącej podając m.in., że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w lokalu komunalnym, ma do dyspozycji jeden pokój z aneksem kuchennym, jest przewlekle chora z orzeczoną niepełnosprawnością i pozostaje w stałym leczeniu specjalistycznym, a źródło jej utrzymania (673 zł miesięcznie) stanowią wyłącznie świadczenia pozyskiwane z pomocy społecznej (zasiłek stały i zasiłki okresowe). Kolegium stwierdziło że niewątpliwie skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji bytowej i spełnia przesłanki udzielenia jej wnioskowanej pomocy, a wysokość przyznanej pomocy nie narusza prawa. W tym aspekcie, SKO w Krakowie ponownie zwróciło także uwagę na uznaniowy charakter wydawanego aktu akcentując zarazem, że możliwość zaspokojenia potrzeb osób uprawnionych jest zależna nie tylko od spełnienia przez nich przesłanek do otrzymania żądanego świadczenia ale także od stanu finansów ośrodka pomocy społecznej. Ośrodki te zmuszone są dysponować środkami finansowymi w sposób wyważony, stąd też nie zawsze jest możliwe uwzględnienie wszystkich roszczeń wnioskodawców. W ocenie organu odwoławczego, Burmistrz w wydanej w sprawie decyzji, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Organ II instancji nie podzielił zarzutu odwołania, co do naruszenia art. 10 k.p.a. W tym zakresie wskazał, że w aktach znajduje się informacja o prawie strony do czynnego udziału w postępowaniu, w tym przeglądania akt, zaś wydana decyzja uwzględnia wniosek strony o przyznanie świadczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję skarżąca zarzuciła:
- naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez brak wyjaśnienia zakresu niezaspokojonych jej potrzeb oraz brak uwzględnienia jej możliwości majątkowych, a także brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu;
- naruszenie art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy;
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż organ I instancji zna sytuację majątkowej skarżącej, podczas gdy skarżąca znajduje się w sytuacji niepozwalającej jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych przy wykorzystaniu przyznanej jej kwoty zasiłku celowego;
- brak rzetelnego zapoznania się z aktami, tj. uwzględnienie jedynie części akt z 2021 r.
Argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi sprowadzała się do twierdzenia, że przyznana na dofinansowanie zakupu środków czystości łączna kwota 180 zł (30 zł miesięcznie) jest zbyt mała, a udzielona pomoc nie spełnia realnie celu, na który została udzielona. W ocenie skarżącej, zasiłek na wskazany wyżej cel winien zostać przyznany w kwocie 56 zł miesięcznie. Skarżąca powołała się także na swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną.
W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268; dalej "u.p.s."). Zgodnie z ustępem 1 tego przepisu, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Ustęp 2 stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak natomiast wynika z art. 8 ust. 1 u.p.s. przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę. W sprawie nie było przedmiotem sporu to, że skarżąca spełniała, wynikające ze wskazanego wyżej przepisu, kryterium dochodowe udzielenia jej żądanej pomocy, gdyż jej dochód w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wyniósł 673 zł, i nie przekroczył ustawowego kryterium (701 zł). Nadto, w sprawie nie była sporna okoliczność dotycząca trudnej sytuacji życiowej skarżącej, w tym finansowej i zdrowotnej. W istocie spór w kontrolowanej sprawie sprowadzał się do oceny wysokości przyznanego skarżącej zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu środków czystości w łącznej kwocie 180 zł (w okresie lipiec-grudzień 2021 r. tj. po 30 zł miesięcznie). Jak bowiem wynika ze skargi, zasiłek ten, w ocenie skarżącej, winien zostać przyznany w wyższej wysokości, tj. w kwocie 56 zł miesięcznie.
Oceniając kontrolowaną decyzję, na wstępie należy zauważyć, że orzekające organy administracji trafnie wskazywały, że decyzja w przedmiocie zasiłku celowego jest decyzją uznaniową. Konsekwencją tego charakteru prawnego rozstrzygnięcia, jest ograniczony zakres sądowej jego kontroli. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że sądowa kontrola decyzji uznaniowych polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie, i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych, istotnych dla wydawanej decyzji (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20). Organ administracji zatem, przy wydawaniu decyzji uznaniowej zobowiązany jest dokonać rzetelnej i wnikliwej oceny wszelkich okoliczności sprawy, poprzedzając rozstrzygnięcie prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.
Oceniając materiał dowodowy zebrany w kontrolowanej sprawie stwierdzić należało, iż czynności organu I instancji poprawnie zostały ukierunkowane na pozyskanie wiedzy o tych wszystkich okolicznościach faktycznych, które były istotne dla tej sprawy (dochody skarżącej, sytuacja zdrowotna, rodzinna). W uzasadnieniach kontrolowanych aktów organy wyjaśniły sposób rozumowania i przedstawiły kryteria, którymi się kierowały przy ustalaniu wysokości zasiłku celowego na dofinansowanie skarżącej zakupu środków czystości. Ustalając wysokość przedmiotowego zasiłku organy nie tylko wskazały, że skarżącą jest stałą beneficjentką pomocy społecznej, a wysokość otrzymywanych przez nią świadczeń radykalnie przekracza kwotę średniej pomocy otrzymywanej przez inne osoby potrzebujące, a zamieszkujące na terenie gminy Wieliczka – lecz również słusznie uwypukliły ograniczone możliwości finansowe organu pomocowego, właśnie w kontekście ogólnej liczby osób, którym udzielana jest pomoc. Powyższe świadczy o zasadnym dokonaniu przez organy orzekające w tej sprawie ważenia słusznego interesu strony oraz interesu społecznego. Przyjęte przez organy stanowisko i motywy rozstrzygnięcia, znajduje przy tym odzwierciedlenie w akceptowanych przez Sąd orzekający w tej sprawie, poglądach wyrażanych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. W zakresie bowiem ustalania wysokości przyznanej kwoty zasiłku celowego zwrócić należy uwagę na wyrok NSA z dnia 20.09.2018 (sygn. akt I OSK 526/18). Sąd ten wskazał, iż uznanie administracyjne w decyzjach wydawanych w sprawach z zakresu pomocy społecznej, obejmuje prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Sam zaś fakt spełnienia ustawowych kryteriów, nie oznacza jeszcze automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego, i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.
W tym więc kontekście podkreślić należy, iż po stronie wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie zasiłku celowego, nie istnieje roszczenie o przyznanie tegoż świadczenia, w tym także świadczenia w żądanej przez niego wysokości (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20.11.2001 r., sygn. akt SKO 15/01). Pomoc społeczna bowiem ma na celu wspieranie w przezwyciężaniu trudności, a nie systematyczne zaspokajanie wszystkich potrzeb. Jak trafnie akcentował WSA w Krakowie w wyroku z 9.05.2022 r. (sygn. akt III SA/Kr 1457/21) zasiłek celowy nie jest przyznawany na pokrycie pełnych, całomiesięcznych wydatków osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel. Zatem, słusznie podnosiły orzekające w tej sprawie organy administracji, że zarówno wysokość zasiłku celowego, jak i samo przyznanie tego świadczenia, uzależnionej jest od możliwości finansowych organu oraz ilości osób potrzebujących zamieszkujących w danej gminie. Wobec powyższego, ustalenie dotyczące przyznanego zasiłku, służy takiemu określeniu wysokości udzielanej pomocy, które będzie odpowiadać celom i możliwościom pomocy społecznej oraz potrzebom beneficjentów.
Analiza kontrolowanej sprawy nie doprowadziła do wniosku, aby organy administracji przyznając skarżącej zasiłek celowy na dofinansowanie zakupu środków czystości w łącznej kwocie 180 zł (tj. 30 zł miesięcznie przez 6 miesięcy) przekroczyły granice uznania administracyjnego. W ocenie Sądu, przy ustalania wysokości tego zasiłku, uwzględnione zostały wszystkie okoliczności, istotne dla tej sprawy, a przyznana kwota stanowi wydatną pomoc udzielaną skarżącej w zaspokojeniu jej niezbędnej potrzeby. Nadmienić również należy, że skarżąca długotrwale korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej i zasiłki stanowią jedyny jej dochód. Skarżąca – jak przedstawiły to organy administracji - ma przyznany zasiłek okresowy, ponadto otrzymuje zasiłki celowe na zaspokajanie różnych potrzeb. W tym kontekście, nie można tracić z pola widzenia tego, że organy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, przez co są zmuszone do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, gdyż fundusze, którymi dysponują muszą rozdzielać pomiędzy liczbę osób wymagających wsparcia, a nie tylko w oparciu o żądania wnioskodawców. Tym samym, może dojść i do takiej sytuacji, że przyznana pomoc nie będzie odpowiadać w pełni potrzebom osoby wnioskującej o tę pomoc. Zarzut więc skargi dotyczący braku ustalenia zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącej, uznać należało za pozbawiony racji. Organy pomocowe, nie miały bowiem obowiązku ustalania wszystkich potrzeb skarżącej, a tym bardziej, zaspokojenia tych potrzeb. Nie sposób też podzielić zarzutu skargi, co do wadliwych ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie, w szczególności sytuacji finansowej w jakiej znajduje się skarżąca, a wykluczającej zaspokojenie podstawowych jej potrzeb życiowych przy uwzględnieniu przyznanych kwot zasiłku. Jak bowiem wyżej już wskazano, sytuacja skarżącej jest znana organom pomocowym, skoro skarżąca, już od dłuższego czasu korzysta z usług tych organów. Jak przy tym wyżej wskazano, udzielona skarżącej w tej sprawie pomoc, polega na dofinansowaniu zakupu środków czystości, a nie na pełnym pokryciu zakupu tych środków. W tym kontekście, przyznana kwota zasiłku celowego, niewątpliwie realizuje cel tego wsparcia, i z pewnością stanowi wydatną pomoc w zaspokojeniu potrzeby, na którą została przyznana. Wbrew twierdzeniom skargi, uzasadnienie obu kontrolowanych decyzji wskazuje, że orzekające organy nie zaniechały wyjaśnienia skarżącej przesłanek, którymi kierowały się przy załatwianiu tej sprawy. Oba organy podały konkretne motywy i kryteria, które legły u podstaw ocenianej sprawy, wyjaśniając, przy uwzględnieniu jakich okoliczności i przepisów prawnych, skarżącej został przyznany sporny zasiłek celowy we wskazanej na wstępie wysokości. Analiza natomiast akt sprawy jednoznacznie wskazuje, że kontrolowane decyzje wydane zostały w oparciu o całokształt materiału dowodowego sprawy, który pozyskany został w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i przy jednoczesnym zaprezentowaniu prawidłowej oceny tego materiału.
W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329; dalej p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji.
Sąd nie orzekł w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego skarżącej z urzędu, z uwagi na brak złożenia wniosku w tym przedmiocie (art. 210 par. 1 p.p.s.a.).