III SA/Kr 1405/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę spółki na decyzję Inspektora Pracy nakazującą umieszczenie stanowiska "Aparatowy produkcji gazów technicznych" w wykazie stanowisk pracy o szczególnym charakterze, uznając, że praca ta spełnia kryteria prac o szczególnym charakterze zgodnie z ustawą o emeryturach pomostowych.
Spółka zaskarżyła decyzję Inspektora Pracy nakazującą umieszczenie stanowiska "Aparatowy produkcji gazów technicznych" w wykazie prac o szczególnym charakterze, argumentując, że praca ta nie spełnia definicji z ustawy o emeryturach pomostowych, zwłaszcza w zakresie "bezpośredniego sterowania" i wykonywania jej w pełnym wymiarze. Sąd uznał jednak, że praca ta, polegająca na obsłudze pulpitów sterowniczych i reagowaniu na odchylenia parametrów procesów technologicznych, które mogą prowadzić do poważnych awarii przemysłowych lub technicznych, kwalifikuje się jako praca o szczególnym charakterze. Sąd podkreślił, że definicje z załączników do ustawy są decydujące, a "bezpośredniość" sterowania nie wyklucza automatyki, a jedynie wymaga reagowania na odchylenia. Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.
Sprawa dotyczyła skargi A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Krakowie, która utrzymała w mocy nakaz inspektora pracy z dnia 24 maja 2023 r. o umieszczeniu stanowiska "Aparatowy produkcji gazów technicznych" w wykazie stanowisk pracy o szczególnym charakterze, zgodnie z ustawą o emeryturach pomostowych (u.e.p.). Inspektor pracy ustalił, że pracownik zatrudniony na tym stanowisku od 1998 r. wykonuje czynności związane z obsługą pulpitów sterowniczych (w 80% dniówki roboczej), które polegają na bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie poważnej awarii przemysłowej lub technicznej. Pracodawca w odwołaniu podniósł, że praca ta nie jest pracą o szczególnym charakterze, ponieważ brak jest "bezpośredniości" sterowania i wykonywania jej w pełnym wymiarze czasu pracy. Okręgowy Inspektor Pracy utrzymał w mocy nakaz, wskazując, że ustalenia inspektora pracy, oparte na obserwacji stanowiska i analizie dokumentów, potwierdzają charakter pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę spółki. Sąd podkreślił, że wykaz prac o szczególnym charakterze zawarty w załączniku nr 2 do u.e.p. jest decydujący. Interpretując pozycje 13 i 14 tego załącznika, sąd uznał, że "bezpośrednie sterowanie" nie wyklucza użycia automatyki, a polega na reagowaniu pracownika na odchylenia parametrów procesu, aby zapobiec awarii. Sąd stwierdził, że praca aparatowego, polegająca na obsłudze pulpitów sterowniczych i reagowaniu na nieprawidłowości w procesie produkcji gazów technicznych, spełnia te kryteria, ponieważ potencjalne awarie mogą mieć poważne skutki dla bezpieczeństwa publicznego. Sąd odwołał się również do uchwały NSA z dnia 13 listopada 2012 r. (sygn. I OPS 4/12), zgodnie z którą pracownik wykonujący pracę o szczególnym charakterze, nawet jeśli wykonuje także inne czynności, powinien być uwzględniony w ewidencji, jeśli praca o szczególnym charakterze stanowi jego podstawowy obowiązek. Sąd uznał, że spółka nie wykazała zmiany charakteru pracy po wejściu w życie ustawy o emeryturach pomostowych, a sama przyznała, że udział człowieka w procesie, mimo automatyzacji, nie jest wyłączony, co potwierdza również dwuosobowa obsada stanowiska.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, praca ta spełnia kryteria pracy o szczególnym charakterze, ponieważ "bezpośrednie sterowanie" nie wyklucza automatyki, a polega na reagowaniu na odchylenia parametrów w celu zapobiegania poważnym awariom przemysłowym lub technicznym, które mogą zagrażać bezpieczeństwu publicznemu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że definicje z załączników do ustawy o emeryturach pomostowych są decydujące. "Bezpośrednie sterowanie" obejmuje reagowanie na odchylenia parametrów procesów technologicznych, nawet przy użyciu automatyki, w celu zapobiegania awariom zagrażającym bezpieczeństwu publicznemu. Praca aparatowego produkcji gazów technicznych spełnia te kryteria.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
u.e.p. art. 3 § ust. 3
Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
Prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej.
u.e.p. art. 41 § ust. 4 pkt 1
Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
Płatnik składek jest obowiązany prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
u.e.p. § Załącznik nr 2, pkt 13-14
Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
Prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi lub technicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej lub technicznej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
u.p.i.p. art. 19 § ust. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy
p.p.s.a. art. 1 § par. 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 3 § par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Praca "Aparatowy produkcji gazów technicznych" polega na bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi, które mogą stwarzać zagrożenie poważnej awarii przemysłowej lub technicznej. Definicja "bezpośredniego sterowania" w kontekście prac o szczególnym charakterze nie wyklucza użycia automatyki, a obejmuje reagowanie na odchylenia parametrów procesu. Praca wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, nawet z dodatkowymi obowiązkami, może być uznana za pracę o szczególnym charakterze, jeśli stanowi podstawowy obowiązek pracownika. Potencjalne awarie w produkcji gazów technicznych mogą mieć poważne skutki dla bezpieczeństwa publicznego.
Odrzucone argumenty
Praca "Aparatowy produkcji gazów technicznych" nie jest pracą o szczególnym charakterze, ponieważ brak jest bezpośredniości przy sterowaniu procesami technologicznymi. Praca nie jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Produkcja jest w pełni zautomatyzowana, a systemy zabezpieczeń minimalizują udział człowieka i wykluczają możliwość wystąpienia awarii technicznej z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Inspektor pracy nie ustalił precyzyjnie, czy praca polega na sterowaniu procesami technologicznymi (poz. 13) czy technicznymi (poz. 14).
Godne uwagi sformułowania
"bezpośrednie sterowanie" nie wyklucza faktu użycia w procesie technologicznym automatyki "bezpośredniość" polega na działaniach pracownika związanych z reagowaniem na odchylenia (poza dopuszczalne granice) parametrów sterowanego procesu/instalacji przed zadziałaniem automatyki zabezpieczeniowej lub podejmowanie działań korygujących w taki sposób, aby nie dopuścić do wystąpienia poważnej awarii Prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób nie zagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się To z woli ustawodawcy określone prace zostały zaliczone do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Ustawa używa tutaj trybu oznajmującego.
Skład orzekający
Katarzyna Marasek-Zybura
przewodniczący sprawozdawca
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
sędzia
Ewelina Dziuban
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęć \"bezpośredniego sterowania procesami technologicznymi/technicznymi\" oraz \"pełnego wymiaru czasu pracy\" w kontekście prac o szczególnym charakterze dla celów emerytur pomostowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych prac związanych ze sterowaniem procesami technologicznymi/technicznymi w branżach o potencjalnym ryzyku awarii przemysłowych/technicznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu praw pracowniczych związanego z emeryturami pomostowymi i interpretacją kluczowych pojęć prawnych, które mają bezpośrednie przełożenie na sytuację wielu pracowników i pracodawców.
“Czy praca przy komputerze to praca o szczególnym charakterze? Sąd wyjaśnia kluczowe pojęcia dla emerytur pomostowych.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 1405/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne
Inspekcja pracy
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 1 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Krakowie z dnia 5 lipca 2023 r. znak KR-PPR-A.55.2.2023.27 w przedmiocie nakazania umieszczenia stanowiska w wykazie stanowisk pracy oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 lipca 2023 r. znak: KR-PPR-A.55.2.2023.27, Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1614 z późn. zm.), utrzymał w mocy nakaz inspektora pracy z dnia 24 maja 2023 r. nr KR-PPR-A.55.2.2023.20. o umieszczeniu stanowiska "Aparatowy produkcji gazów technicznych" w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 164, dalej u.e.p.).
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzja-nakaz z dnia 24 maja 2023 r. nr KR-PPR-A.55.2.2023.20 została wydana w związku z ustaleniami z kontroli w A. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. (dalej: skarżąca, pracodawca), szczegółowo opisanymi w protokole kontroli nr rej. [...].
W protokole kontroli, podpisanym bez zastrzeżeń przez pracodawcę stwierdzono, że J. F. (dalej: pracownik) jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę od dnia 1.01.1998 r. na stanowisku aparatowy produkcji gazów technicznych, w pełnym wymiarze czasu pracy. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego przez inspektora pracy, w trakcie prowadzonego postępowania (w szczególności akt osobowych pracownika, dokumentów związanych z oceną ryzyka zawodowego, wyjaśnień złożonych przez przesłuchanego pracownika i jego bezpośredniego przełożonego G. T.) pozwoliła inspektorowi pracy na ustalenie, że rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika kwalifikuje się do rodzaju prac o szczególnym charakterze wymienionych w załączniku nr 2 w pkt 13 -14 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. W pozycjach 13 i 14 załącznika numer 2 znajdują się następujące prace: prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego oraz prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Dodatkowo z przepisu tej ustawy wynika (art. 41 ust. 4 pkt 1), że płatnik składek jest obowiązany prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
W oparciu o te ustalenia, inspektor pracy nakazał ww. decyzją-nakazem umieszczenie stanowiska pracy "aparatowy produkcji gazów technicznych" w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p.
W uzasadnieniu wydanej decyzji-nakazu inspektor pracy wskazał, że analiza oceny ryzyka zawodowego na stanowisku "Aparatowy/Starszy aparatowy produkcji gazów technicznych" wykazała, że prace wykonywane na pierwszym z ww. stanowisk polegają na obsłudze bloków rozdziału powietrza, obsłudze urządzeń współpracujących z blokami rozdziału powietrza, obsłudze instalacji schładzania powietrza, obsłudze pomp wirowych ciekłych produktów, obsłudze pomp tłokowych, obsłudze instalacji perlitu i pomp próżniowych, obsłudze zbiorników magazynowych ciekłego tlenu, azotu, argonu, wraz z napełnieniem cystern, pojemników kriogenicznych, udziale w pracach remontowych i próbach szczelności, wypisywaniu pozwoleń na pracę, analizowaniu przyczyn awarii technologicznych. Ponadto w ocenie ryzyka zawodowego określono stosowane maszyny, narzędzia i materiały: komputer stacjonarny, ciąg technologiczny do produkcji tlenu, azotu, argonu, podstawowe narzędzia ręczne typu klucz, śrubokręt, kleszcze uniwersalne, itp.
Inspektor pracy ustalił też, że w przeważającej części dniówki roboczej pracownika zatrudnionego na stanowisku aparatowego produkcji gazów technicznych, tj. w 80 % pracownik wykonuje czynności związane z obsługą pulpitu sterowniczego, natomiast jedynie 20 % tej dniówki - pracownik poświęca czas na inne niż ww. czynności, w tym takie jak: obchody, koordynacja i kontrolowanie spedycji cystern, wypisywanie pozwoleń na pracę, współdziałanie z innymi w zakresie przygotowania urządzeń do remontów, przeglądów i napraw, udział w pracach remontowych, prowadzenie wpisów w raportach urządzeń, czy też raportach zmianowych, wykonywania analiz ze zbiorników magazynowych i cystern, przekazywanie przełożonym informacji o wszystkich trudnościach i nieprawidłowościach w zaobserwowanych pracach urządzeń lub procesie technologicznym, analizowanie przyczyn awarii technologicznych. Powyższe ustalenia, co do rozmiaru i proporcji wykonywanych przez pracownika obowiązków w czasie tzw. dniówki roboczej oparto m.in. na wyjaśnieniach złożonych przez pracodawcę w toku prowadzonego postępowania kontrolnego.
Od ww. decyzji-nakazu, odwołanie wniósł pracodawca. W odwołaniu podniesiono, że decyzja-nakaz została oparta na błędnych ustaleniach faktycznych poczynionych przez inspektora pracy, a polegających na uznaniu, że prace wykonywane przez pracownika zatrudnionego na stanowisku "Aparatowy Produkcji Gazów Technicznych" stanowią prace o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 3 u.e.p. Pracodawca podniósł również, że praca wykonywana na stanowisku "aparatowy produkcji gazów technicznych" nie jest pracą o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy u.e.p., bowiem brak jest bezpośredniości przy sterowaniu procesami technologicznymi przez pracownika, a dodatkowo brak jest kolejnego elementu właściwego dla tego rodzaju pracy, tj. wykonywania tej pracy przez pracownika stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Pracodawca wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji-nakazu oraz o umorzenie postępowania przed organem pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji-nakazu oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi l instancji wraz ze wskazaniem wyraźnych wytycznych, co do rozstrzygnięcia sprawy przez organ.
Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie uznał wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją z dnia 5 lipca 2023 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
Organ odwoławczy stwierdził, że inspektor pracy prowadzący czynności kontrolne opierał swoje ustalenia nie tylko na okazanych przez pracodawcę dokumentach, ale też na własnych, poczynionych w czasie kontroli ustaleniach, w tym m.in. na faktycznej weryfikacji czynności wykonywanych na stanowisku aparatowy produkcji gazów technicznych. Podczas kontroli zakładu inspektor pracy ustalił, że ww. prace polegają na bezpośrednim nadzorowaniu procesu technologicznego instalacji chemicznej, na podstawie obserwacji 15 monitorów ekranowych, pokazujących schematy instalacji wraz z oznaczeniem urządzeń sterujących procesem. Na monitorach przedstawione są schematy instalacji i ukazują się parametry przebiegającego procesu technologicznego - wielkości fizyczne. Ponadto praca na stanowisku aparatowy produkcji gazów technicznych polega na obserwowaniu schematów instalacji i wielkości pokazanych na monitorach i reagowaniu na stany odbiegające od prawidłowych poprzez wprowadzanie poleceń sterujących z klawiatury komputerowej i myszki komputerowej. Również prowadzone przez inspektora pracy ustalenia potwierdziły związek charakteru wykonywanej pracy na stanowisku aparatowego produkcji gazów technicznych z możliwością wystąpienia poważnej awarii przemysłowej.
W ocenie organu odwoławczego, poczynione przez inspektora pracy ustalenia, opisane w protokole kontroli nr [...] należy uznać za prawidłowe i dające podstawę do wydana decyzji-nakazu z dnia 24 maja 2023 r.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ uznał je za bezzasadne. W ocenie organu odwoławczego, organ l instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie kontrolne i zebrał materiał dowodowy niezbędny do ustalenia stanu faktycznego, a swoje ustalenia opierał nie tylko na dokumentach okazanych przez pracodawcę, ale też na własnych ustaleniach poczynionych podczas wizytacji/inspekcji stanowisk pracy, informacjach pozyskanych podczas słuchania pracowników wykonujących te prace lub bezpośrednio je nadzorujące. Dlatego też trudno jest się zgodzić ze stanowiskiem pracodawcy, sugerującym jakoby organ l instancji, wydając zaskarżoną decyzję-nakaz, nie kierował się rzeczywistym zakresem obowiązków pracownika zatrudnionego na stanowisku aparatowego produkcji gazów technicznych, ale samą nazwą tego stanowiska. Zdaniem organu odwoławczego, organ l instancji rzetelnie ustalił stan faktyczny, a tym samym i zakres obowiązków aparatowego produkcji gazów technicznych.
W tym miejscu organ wskazał, że w załączniku numer 2 do u.e.p. zawierającej wykaz prac o szczególnym charakterze, w pkt 13 - 14 tego załącznika wyraźnie zostało wskazane, że pracą o szczególnym charakterze jest praca przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi, mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego oraz prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Już samo przytoczenie opisu tych prac wskazuje, że inspektor pracy nie kierował się, dokonując oceny charakteru pracy aparatowego produkcji gazów technicznych, nazwą tego stanowiska, ale "rzeczywistym zakresem obowiązków" tego pracownika, czyli zakresem prac jakie ta osoba wykonuje, jak też "miejscem ich wykonywania."
Przechodząc do kolejnych zarzutów w zakresie braku bezpośredniości przy sterowaniu procesami technologicznymi i automatyzacji produkcji, jak też jedynie okazjonalnym wpływem aparatowego produkcji gazów technicznych na proces technologiczny, organ stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie.
Organ II instancji zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym przez organ l instancji, że użyty w pkt 13 i 14 załącznika nr 2 do ustawy u.e.p. zwrot "przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi", w żadnym razie nie wyklucza faktu użycia w procesie technologicznym automatyki. W ocenie organu II instancji wspomniana "bezpośredniość" polega na działaniach pracownika związanych z reagowaniem na odchylenia (poza dopuszczalne granice) parametrów sterowanego procesu/instalacji przed zadziałaniem automatyki zabezpieczeniowej lub podejmowanie działań korygujących w taki sposób, aby nie dopuścić do wystąpienia poważnej awarii. Dlatego też stwierdzono, że aparatowy produkcji gazów technicznych bezpośrednio wykonuje prace polegające na sterowaniu procesem technologicznym, niezbędne do zapewnienia pełnej kontroli parametrów sterowanego procesu i wykorzystywanych do niego instalacji. Owa "bezpośredniość" przejawia się m.in. w wykonywaniu takich czynności jak: obserwowanie wskazań parametrów na monitorach ekranowych, korygowanie parametrów procesów poprzez wpisywanie zadanych wielkości z klawiatury, ręczne ograniczanie gazów tlenowych, poprzez wprowadzenie z klawiatury zadanych wielkości. Zaznaczono, że ewentualny brak ww. działań ze strony aparatowego produkcji gazów technicznych, mógłby mieć negatywny wpływ na przebieg procesu technologicznego, a tym samym mógłby stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej lub technicznej dla bezpieczeństwa publicznego. Organ podkreślił, że za zasadnością stanowiska inspektora pracy przemawia też dotychczasowa linia orzecznicza. W postanowieniu z dnia 20 września 2022 r. sygn. III USK 516/21 Sąd Najwyższy wskazał, że "pod pozycjami 13 i 14 załącznika nr 2 do ustawy z 2008 r. o emeryturach pomostowych kluczowe jest określenie czynności polegającej na "bezpośrednim sterowaniu". Językowo czynność sterowania (ster to urządzenie służące do kierowania statkami wodnymi i powietrznymi) polega na kierowaniu pracą jakiegoś urządzenia za pomocą innych odpowiednich urządzeń - czyli przy wykonywaniu tego rodzaju prac (polegających na "bezpośrednim sterowaniu") pracownik musi obsługiwać urządzenia, maszyny lub instalacje i stale kontrolować ich parametry, reagując na wszelkie odchylenia i podejmując działania korygujące, co w założeniu ma doprowadzić do niedopuszczenia do wystąpienia poważnej awarii ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego".
Odnosząc się do kolejnych argumentów pracodawcy dotyczących wielowarstwowego systemu zabezpieczeń oraz uczestniczenia w tym procesie co najmniej dwóch osób obsługujących pulpity sterownicze wskazano, że powyższe zdaje się tylko dodatkowo potwierdzać stanowisko inspektora pracy. Zapewnienie bowiem dwuosobowej obsady obsługującej pulpity sterownicze, świadczy tylko dodatkowo o tym, że praca wykonywana przez aparatowego produkcji gazów technicznych jest pracą o szczególnym charakterze, bowiem jest pracą wymagającą szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, której możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się (art. 3 ust. 3 u.e.p.).
Przechodząc do ostatniego z zarzutów dotyczącego wymiaru czasu pracy poświęcanego na wykonywanie pracy przez aparatowego produkcji gazów technicznych, organ stwierdził, że nie zasługuje on na uwagę. Pracownik, którego dotyczy przedmiotowa sprawa zatrudniony jest w pełnym wymiarze czasu pracy, przy wykonywaniu prac związanych z bezpośrednim sterowaniem procesami technologicznymi. Dlatego też bez znaczenia dla oceny charakteru jego pracy pozostaje to, czy pracownik wykonuje prace o szczególnym charakterze tylko przez 80% dniówki, a nie przez 100% tej dniówki.
W tym miejscu organ podkreślił, że niejednokrotnie już sądy powszechne i sądy administracyjne wskazywały w swoich orzeczeniach, że pod pojęciem pracownika wykonującego pracę o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 5 u.e.p., należy także uznać pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy, bez względu na to, czy oprócz pracy o szczególnym charakterze wykonuje on również inne czynności, obowiązki pracownicze. Bowiem, w ocenie sądów, użyte w ustawie u.e.p. określenie "pełny wymiar czasu pracy" odnosić należy wyłącznie do czasu pracy określonego w umowie o pracę, dlatego też do pracy o szczególnym charakterze zaliczona zostanie praca, która należy do podstawowych, a nie ubocznych, sporadycznych obowiązków pracownika. Na poparcie zajętego stanowiska organ powołał uchwałę NSA z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. l OPS 4/12.
Niezależnie od powyższego stanowiska organu w zakresie podniesionego zarzutu dotyczącego wymiaru czasu pracy zaznaczono, że wymagana do wykonywania pracy na stanowisku aparatowego produkcji gazów technicznych szczególna sprawność psychofizyczna niewątpliwie zmniejsza się z wiekiem, co jest też związane z procesem starzenia się. Natomiast sam fakt ograniczania tych zdolności psychofizycznych może prowadzić do spadku efektywności wykonywanej pracy, a tym samym może stwarzać sytuacje zagrażające życiu i zdrowiu innych osób. Z tego też powodu zasadnym jest, aby takie osoby mogły korzystać z przywilejów, jakie daje im ustawa o emeryturach pomostowych.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca spółka zarzuciła:
1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 7 k.p.a., tj. zasady prawdy obiektywnej w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, polegające na pominięciu przez organ przekazanych przez skarżącego informacji nt. rzeczywistego zakresu obowiązków pracowników zatrudnionych na stanowisku Aparatowy Produkcji Gazów Technicznych oraz funkcjonowania zakładu pracy skarżącego, które świadczyły o braku podstaw do uznania pracy wykonywanej na ww. stanowisku jako pracy o szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydaniu decyzji bez szczegółowego zbadania stanu faktycznego sprawy, w szczególności bez rozstrzygnięcia, którą z prac wskazanych w poz. 13 i 14 wykazu prac o szczególnym charakterze z załącznika nr 2 do u.e.p. jest praca wykonywana przez pracowników na stanowisku Aparatowy Produkcji Gazów Technicznych - przez co doszło także do naruszenia art. 8 k.p.a., tj. zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej;
b) art. 10 ust. 2 oraz art. 11 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców w zw. z art. 7a § 1 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie, polegające na braku rozstrzygnięcia wątpliwości, co do stanu faktycznego oraz co do treści normy prawnej - sygnalizowanych przez inspektora pracy w toku kontroli - na korzyść skarżącego, szczególnie pomimo tego, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów powszechnych i administracyjnych Państwowej Inspekcji Pracy wynikające z art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy nie dotyczą spraw spornych;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 3 ust. 3 u.e.p. w zw. z poz. 13 i 14 załącznika nr 2 do u.e.p., poprzez ich błędną wykładnię (i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie) polegającą na przyjęciu, że kluczowy dla ustalenia prawidłowego znaczenia wskazanej normy prawnej zwrot "sterowanie procesami technologicznymi", sprowadza się do nadzorowania procesu technologicznego, czyli wyłącznie sprawowania nad nim kontroli, bez ingerencji w jego przebieg oraz ewentualnie reagowania na odchylenia parametrów i podejmowania działań korygujących, co już z założenia następuje jedynie incydentalnie i wyjątkowo - skutkiem tego niezasadnie uznano, że pracownicy zatrudnieni na stanowisku Aparatowy Produkcji Gazów Technicznych wykonują pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu ww. przepisów u.e.p., podczas gdy prawidłowa wykładnia tego zwrotu, dokonana z zastosowaniem językowych dyrektyw wykładni wskazuje, że sterowanie procesami technologicznymi musi charakteryzować się elementem sprawczości, być świadomym, całościowym i stałym kształtowaniem tych procesów;
b) art. 3 ust. 5 u.e.p., poprzez jego błędną wykładnię (i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie) polegającą na przyjęciu, że znajdujący się tym przepisie zwrot "w pełnym wymiarze czasu pracy" należy odnosić wyłącznie do wymiaru czasu pracy określonego w umowie o pracę, podczas gdy prawidłowo oznacza on faktyczne, stałe i wyłączne wykonywanie pracy o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że praca wykonywana przez pracowników zatrudnionych na stanowisku Aparatowy Produkcji Gazów Technicznych nie polega na bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi (a co najwyżej na pośrednim oddziaływaniu na proces technologiczny) mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego (poz. 13 wykazu prac o szczególnym charakterze z załącznika nr 2 do u.e.p.), ani mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego (poz. 14 ww. wykazu). Ponadto, zadania wykonywane przez pracowników zatrudnionych na ww. stanowisku, które związane są z nadzorowaniem procesu technologicznego, nie były wykonywane w pełnym wymiarze czasu pracy, a jedynie okazjonalnie.
Ponadto Inspektor pracy nie ustalił, jaki rodzaj pracy jest wykonywany na tym stanowisku - powołując się jednocześnie na pozycję 13 i 14 wykazu prac o szczególnym charakterze znajdującego się w załączniku nr 2 do u.e.p. Skoro inspektor nie ustalił, czy praca polegała na "bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego", czy na "bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego", to ewidentnie w postępowaniu nie podjęto wszelkich niezbędnych czynności, które - zgodnie z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. - były konieczne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Wydając rozstrzygnięcia o takiej treści, organy same potwierdziły, że nie ustaliły w sposób niebudzący wątpliwości stanu faktycznego sprawy.
Zarzucono, że organy obu instancji zupełnie pominęły aspekt wykładni spornego zwrotu "sterowania procesami technologicznymi" i całkowicie błędnie uznały, że dla czynności sterowania procesami technologicznymi wystarczające jest samo nadzorowanie procesu - czyli wyłącznie sprawowanie nad nim kontroli, bez ingerencji w jego przebieg oraz ewentualne reagowanie na odchylenia parametrów i podejmowanie działań korygujących, co już z założenia następuje jedynie incydentalnie i wyjątkowo. Jest to interpretacja niezgodna z wykładnią dokonaną za pomocą dyrektyw językowych, stanowiącą punkt wyjścia wszelkiej interpretacji prawa i zakreślającą jej granice.
Podniesiono także, że organ II instancji oparł swoją decyzję o całkowicie błędne założenie, że dla spełnienia przesłanki "wykonywania pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy" wystarczające jest stwierdzenie, że pracownik był zatrudniony w pełnym wymiarze. Tymczasem przepis ma chronić pracownika i nie chodzi w nim o formalność w postaci wymiaru czasu pracy wpisanego w umowie, ale o to, ile czasu pracownik spędza faktycznie przy wykonywaniu pracy danego rodzaju. Zdaniem skarżącej stanowisko organu pozostaje w zupełnej sprzeczności z ugruntowanym orzecznictwem sądów, w tym Sądu Najwyższego (wyrok SA w Lublinie z dnia 30 marca 2021 r., sygn. III AUa 1049/20; podobnie postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2022 r., sygn. III USK 517/21).
W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym, pracownik przedłożył wydane przez skarżącą Świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na tym samym stanowisku w okresie od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2008 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.
Emerytury pomostowe zostały wprowadzone do polskiego systemu prawnego przez ustawę z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, która weszła w życie 1 stycznia 2009 r. Uchwalenie tej ustawy było elementem reformy systemu ubezpieczeń społecznych. Warunki uzyskania emerytury pomostowej określa art. 4 ustawy.
W wyroku z dnia 16 marca 2010 r. sygn. K 17/09 (Dz. U. z 2010 r., Nr 48, poz. 286) Trybunał Konstytucyjny wskazał różnice między "zwykłymi" emeryturami a emeryturami pomostowymi. Są to:
- obniżony o co najmniej 5 lat wiek emerytalny w porównaniu do zwykłego wieku emerytalnego,
- dodatkowy wymóg stażu co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
- okresowość - emerytury pomostowe są wypłacane tylko w okresie przejściowym, do osiągnięcia przez uprawnionego powszechnego wieku emerytalnego,
- wygasający charakter - warunkiem uzyskania emerytury pomostowej jest wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przed 1 stycznia 1999 r.,
- odrębne źródło finansowania.
Decyzję w sprawie wypłaty emerytury pomostowej wydają i emeryturę wypłacają organy rentowe. Stworzono fundusz emerytur pomostowych. Zakłady pracy w stosunku do pracowników, którzy urodzili się po dniu 31 grudnia 1948 r. i wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, opłacają składki na Fundusz Emerytur Pomostowych w wysokości 1,5% podstawy wymiaru. Zakład pracy obowiązany jest prowadzić ewidencję pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacenia składek. Ustawą o emeryturach pomostowych zmieniono ustawę z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, dodając do jej zadań kontrolę ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Na mocy dodanego do tej ustawy art. 11a, zgodnie z którym właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz do wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Są to podstawy prawne do działań Państwowej Inspekcji Pracy w tym zakresie. Należy także wskazać na przepis art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, który wskazuje, że w wyniku ustaleń dokonanych w toku kontroli, właściwy inspektor pracy wydaje decyzje m.in. w sprawach, o których mowa w art. 11a.
Umieszczenie lub nieumieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz decyzje administracyjne wydane przez organy Państwowej Inspekcji Pracy na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, a także wyroki sadów administracyjnych wydane na skutek skarg na te decyzji, nie rozstrzygają o tym, że pracodawca (płatnik składek) jest lub nie jest zobowiązany do opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Umieszczenie w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wskazuje jedynie, że pracownik wykonuje prace na stanowisku, na którym jest wykonywana praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co nie jest równoznaczne z tym, że za takiego pracownika pracodawca ma obowiązek opłacania składek. Wskazują na to wyraźnie przepisy art. 41 ust. 1 pkt 2 oraz art. 41 ust. 4 pkt 2 i ust. 6, w których jest mowa o pracownikach "za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek", a nie pracownikach, za których opłaca się składki. Pracownik, za którego przewidziany jest obowiązek opłacania składek, to pracownik, który wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ale ocena i rozstrzygnięcie w razie sporu, czy za takiego pracownika pracodawca jest obowiązany opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych należy do właściwości organów rentowych i sądów powszechnych. Ewidencja, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych ma na celu ujawnienie pracowników, którzy wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (określone w załączniku nr 1 i 2 do ustawy), bez względu na to jaki jest rozmiar tych prac i czy pracownik poza pracą w tych warunkach wykonuje także prace innego rodzaju. Pracownik, który wykonuje prace na stanowisku pracy, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, powinien być umieszczony w ewidencji, niezależnie od tego czy pracodawca powierzył takiemu pracownikowi wykonywanie także innych prac (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. I OPS 4/12, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Ustawa o emeryturach pomostowych definiuje pracę w szczególnych warunkach i pracę o szczególnym charakterze. Przez prace w szczególnych warunkach rozumie się zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowane siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości ograniczony w wyniku procesu starzenia się, jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach zawiera załącznik nr 1 do ustawy.
Prace o szczególnym charakterze zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy, to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób nie zagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.
Wykaz prac w szczególnych warunkach oraz o szczególnym charakterze zawierają załączniki do ustawy – nr 1 i 2. W ocenie Sądu oznacza to, że nie potrzeba badać, czy każda z rodzaju prac wymienionych w załączniki nr 1 i 2 do ustawy spełnia wymogi definicji prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. To z woli ustawodawcy określone prace zostały zaliczone do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Ustawa używa tutaj trybu oznajmującego. Cech pracy "o szczególnym charakterze" czy "szczególnych warunkach" nie mogą posiadać inne prace, nawet, gdy sposób ich wykonywania i ich jakość może obniżyć się z wiekiem. Definicje zawarte w art. 3 ustawy mają charakter ogólny, szczególny wykaz prac uznanych w świetle w/w ustawy zawierają odpowiednio załączniki nr 1 i 2 do ustawy. To właśnie te szczegółowe uregulowania powinny być punktem odniesienia do określenia tego, czy w danym przypadku mamy do czynienia z pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
W rozpatrywanej sprawie nie chodzi o prace w szczególnym warunkach, lecz o prace o szczególnym charakterze. Stąd też zagadnienie w sprawie sprowadza się do interpretacji: punktu 13 załącznika Nr 2 do ustawy (Wykaz prac o szczególnym charakterze) do ustawy w brzmieniu: Prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego oraz punktu 14 w brzmieniu: Prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.
W pierwszej kolejności należy rozróżnić prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi i prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi. Posługując się w związku z tym definicją określoną w Internetowym Słowniku Języka Polskiego (wydawnictwo PWN) należy wskazać, iż przez pojęcie "techniki" rozumie się wiedzę na temat praktycznego wykorzystania osiągnięć nauki w przemyśle, transporcie, medycynie itp.; też: praktyczne wykorzystanie tej wiedzy, metodę, wyuczoną i wyćwiczoną umiejętność wykonywania jakichś czynności; zaś przez "technologię" rozumie się metodę przeprowadzania procesu produkcyjnego lub przetwórczego, dziedzinę techniki zajmującą się opracowywaniem nowych metod produkcji wyrobów lub przetwarzania surowców. Proces natomiast w tym przypadku to przebieg następujących po sobie i powiązanych przyczynowo określonych zmian. Z powyższego wynika, że każda "technologia", a ściślej proces technologiczny łączy się z określonymi czynnościami technicznymi.
Należy także mieć na uwadze rozróżnienie między "awarią przemysłową" (punkt 13) i "awarią techniczną" (punkt 14). Awaria przemysłowa wydaje się mieć większy zasięg i dla określenia jej treści przydatne mogą być określenia zawarte w art. 248 i następne ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2556 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1555). Awaria techniczna ma mniejszy zasięg i może nie być związana z awarią przemysłową. Awaria techniczna może być ograniczona do jednego urządzenia. Zatem każda awaria przemysłowa jest awarią techniczną, ale nie każda awaria techniczna jest awarią przemysłową.
W celu przesądzenia, że aparatowy wykonuje prace o szczególnym charakterze, konieczne było ustalenie, po pierwsze że pracownik ten bezpośrednio steruje procesami technicznymi lub technologicznym, po drugie, że procesy te mogą spowodować awarię techniczną lub przemysłową i po trzecie, że awaria może spowodować poważne skutki dla bezpieczeństwa publicznego.
Z akt sprawy wynika, że aparatowy wykonuje powierzone mu obowiązki w środowisku pracy, w którym występują substancje chemiczne i substancje niebezpieczne. Zdaniem skarżącej okoliczność ta nie ma jednak znaczenia, gdyż produkcja jest w pełni zautomatyzowana, a ponadto stosowane są zabezpieczenia wykluczających możliwość wystąpienia awarii technicznej z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. W ocenie zaś organów w środowisku pracy aparatowego istnieją potencjalne zagrożenia. Niewątpliwie prawdopodobieństwo wystąpienia awarii jest tym większe, im bardziej skomplikowany jest proces produkcji z użyciem niebezpiecznych materiałów oraz im większa jest ilość używanych substancji niebezpiecznych. Wbrew ocenie skarżącej, że nie można mówić w sprawie o braku możliwości niebezpieczeństwa wystąpienia awarii technicznej, a okoliczność że istnieją rozwiązania techniczne mogące ograniczyć jej skutki, nie zmienia poglądu, że awaria taka może rzeczywiście nastąpić.
Należy stwierdzić, że powyższe rozważania mają również w pełni zastosowanie do pkt 13 załącznika Nr 2 do ustaw o emeryturach pomostowych, tj. w przypadku uznania, że mamy do czynienia ze sterowaniem procesami technologicznymi mogącym spowodować awarię przemysłową.
W punkcie 14 załącznika do ustawy o emeryturach pomostowych nie chodzi o każdą awarię techniczną. Skutki tej awarii muszą być "poważne". Trudności związane z oceną, czy awaria jest "poważna", czy też nie, wynikają z ocennego charakteru tej przesłanki. Przesłankę tę łatwiej określić w sposób negatywny - nie chodzi tutaj o drobne awarie ograniczone do jednego czy kilku stanowisk pracy. O ocenie "poważności" awarii będzie decydowało wiele czynników, m.in. rodzaj substancji niebezpiecznej, jej ilość, a nawet warunki atmosferyczne, w tym kierunek wiatru. Punkt 14 załącznika Nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych nie rozróżnia rodzajów awarii, mówi jedynie o awarii technicznej. "Poważność" dotyczy skutków, czyli następstw awarii. Określając pojęcie skutków można pomocniczo odnieść się do treści konwencji z dnia 17 marca 1992 r. w sprawie transgranicznych skutków awarii przemysłowych (Dz. U. z 2004 r. Nr 129, poz. 1352). Przez "skutki" należy rozumieć bezpośrednie lub pośrednie natychmiastowe lub powstałe po pewnym czasie szkodliwe konsekwencje awarii przemysłowej, w szczególności w odniesieniu do człowieka, flory, fauny, gleby, wody, powietrza, krajobrazu, wzajemnych więzi między poszczególnymi elementami oraz wartości materialnych i dziedzictwa kulturowego. Skutki te muszą mieć znaczenie dla bezpieczeństwa publicznego.
Kwestia bezpieczeństwa publicznego nie jest zdefiniowana w ustawie o emeryturach pomostowych. Termin "bezpieczeństwo publiczne" występuje w wielu aktach prawnych, zarówno polskich jak i Unii Europejskiej. Nie zostało ono jednak zdefiniowane i nie posiada legalnej definicji w przepisach prawa. Ustawodawca w licznych przepisach posługuje się tym pojęciem, lecz jego zakres znaczeniowy jest często wieloznaczny. Przede wszystkim bezpieczeństwo publiczne jest wartością konstytucyjną. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podkreślano możliwość ograniczenia praw i wolności obywatelskich ze względu na bezpieczeństwo publiczne. Bezpieczeństwo publiczne jest przesłanką uzasadniającą wydanie przepisów porządkowych będących aktami prawa miejscowego (art. 40 ustawy o samorządzie gminnym, art. 40-44 ustawy o samorządzie powiatowym, art. 60 ust. 1 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie). Pojęcie bezpieczeństwa występuje przykładowo w takich ustawach, jak: ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1928 z późn. zm.), ustawa z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 616 z późn. zm.), ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (t.j. Dz. U. 2021 r., poz. 1995 z późn. zm.), ustawa z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej (Dz. U. z 2024 r., poz. 388) i kilku innych.
Doktryna nawiązuje do potocznego rozumienia tego pojęcia. Przez bezpieczeństwo (a także spokój i porządek publiczny) rozumie się pewne dodatnie stany panujące w organizacji społecznej, których zachowanie gwarantuje uniknięcie określonych szkód zarówno przez całość organizacji, jak i przez poszczególnych jej członków. W nauce prawa administracyjnego podkreśla się, że w treści pojęcia "bezpieczeństwo publiczne" na plan pierwszy wysuwa się element zagrożenia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi określone dobra (jak życie, zdrowie, mienie), a ściślej biorąc - jego brak. W prawie administracyjnym podkreśla się, że bezpieczeństwo publiczne oznacza taki stan, w którym ogółowi obywateli, nieoznaczonemu indywidualnie, jak również innym podmiotom, w tym państwu i instytucjom publicznym, nie zagraża żadne niebezpieczeństwo oraz nie zagraża zakłócenie normalnego toku życia społecznego i funkcjonowania instytucji i urządzeń publicznych.
Skutki awarii muszą zatem zagrażać zakłóceniem normalnego toku życia społecznego, zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi albo powodować możliwość powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem. Dla oceny skutków zagrożenia ("poważne") należy przyjmować maksymalne możliwości wystąpienia skutków. Chodzi zatem o możliwość powstania awarii technicznej (przemysłowej), która może być ograniczona do jednego urządzenia, ale jest skutki muszą powodować niebezpieczeństwa w większym zakresie niż ograniczone do jednego stanowiska pracy. W tym ostatnim przypadku trudno bowiem mówić o zagrożeniu dla bezpieczeństwa publicznego. Można jednak mówić o takim niebezpieczeństwie, jeżeli wskutek awarii technicznej, np. do atmosfery przedostanie się dużą ilość substancji niebezpiecznej.
W niniejszej sprawie skarżąca wystawiła pracownikowi Świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na tym samym stanowisku w okresie od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2008 r., nie wykazała natomiast aby od 1 stycznia 2009 r., pokrywającym się z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, nastąpiła zmiana, która powodowałaby zmianę warunków lub charakteru pracy na stanowisku aparatowy produkcji gazów technicznych, także na rozprawie pełnomocnik skarżącej wskazał, że nie ma takiej wiedzy.
W zakresie obowiązków pracownika wskazano, że zapewnia on bezawaryjną pracę urządzeń bloku tlenowego oraz ciągłą dostawę do odbiorców produktów rozdziału powietrza o ustalonych parametrach. Z kolei w skierowaniu pracownika na badania lekarskie z dnia 13 kwietnia 2022 r. pracodawca w opisie występowania na stanowisku pracy czynników niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych, podał "niekorzystne czynniki psychospołeczne – stanowisko decyzyjne (odpowiedzialność)" oraz "niekorzystne czynniki psychospołeczne – stały duży dopływ informacji i gotowości do odpowiedzi".
Skarżąca ponadto w piśmie z dnia 16 maja 2023 r. wskazała, iż "proces technologiczny A. jest zaprojektowany w taki sposób, aby nie doszło do poważnej awarii przemysłowej przez różne systemy zabezpieczeń działające kolejno po sobie w sposób automatyczny, tak aby na tym etapie zminimalizować udział człowieka (operatora)", zatem sama skarżąca przyznała, że udział ten mimo automatyzacji i systemów zabezpieczeń, nie jest wyłączony. Świadczy o tym także fakt, że taką samą pracę jednocześnie wykonuje dwóch pracowników. Dalej należy wskazać, że na k. 81 i n. akt administracyjnych znajduje się Zgłoszenie zakładu o zwiększonym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej z dnia 17 marca 2020 r., a zatem podnoszona przez skarżącą automatyzacja produkcji i wielostopniowość zabezpieczeń, także w jej ocenie nie wyłączają ryzyka wystąpienia poważnej awarii przemysłowej.
Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że pracownik nie świadczy pracy o szczególnym charakterze w 100% swojego czasu pracy, Sąd wskazuje, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. I OPS 4/12 (opubl. w CBOSA) w postępowaniu o umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, za pracownika wykonującego prace o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych może być uznany pracownik, który wykonując prace o szczególnym charakterze wykonuje także inne dodatkowe czynności wskazane przez pracodawcę w ramach świadczenia pracy.
Z powyższego wynika, że pracownik bezpośrednio steruje procesami technicznymi lub technologicznym, procesy te mogą spowodować awarię techniczną lub przemysłową, a awaria może spowodować poważne skutki dla bezpieczeństwa publicznego, zatem zaskarżona decyzja była w pełni zasadna.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI