III SA/Kr 569/22

III SA/Kr 569/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /przewodniczący/
Katarzyna Marasek-Zybura /sprawozdawca/
Marta Kisielowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2167
Art. 1  par. 1  i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
Art. 3 par. 1, art. 134 par. 1 , art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1359
Art. 133
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Dz.U. 2007 nr 192 poz 1378
Art. 2, art. 3, art. 15, art. 18, art. 20, art. 23, art. 27
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: SWSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 24 lutego 2022 r. sygn. akt SKO.Al./4112/2/2022 w sprawie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 lutego 2022 r. znak: SKO.AI./4112/2/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 877, z późn. zm., dalej: u.p.o.u.a.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 723, z późn. zm., dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 21 grudnia 2021 r. nr SO-05.8320.2.1434.2-21-1/21 o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną A. P.
Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
W dniu 30 września 2021 r. M. R. (dalej: skarżąca), złożyła do organu l instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2021/2022 na córkę.
Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia 21 grudnia 2021 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując, iż osoba uprawniona otrzymała alimenty w okresie od lutego 2021 r. do marca 2021 r. od dłużnika alimentacyjnego P. P. w łącznej wysokości 2 100,00 zł oraz od kwietnia 2021 r. do października 2021 r. w wysokości 600,00 zł w każdym miesiącu, jak również P. P. w miesiącu listopadzie 2021 r. dokonał wpłaty w wysokości 600,00 zł do Komornika Sądowego tytułem alimentów na rzecz dziecka.
W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżąca podniosła, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji istniała zaległość w egzekucji alimentów wynikających z wyroków Sądu Rejonowego w K. oraz Sądu Okręgowego w K. Alimenty te wynoszą od 30 marca 2020 r. 600 zł miesięcznie. Po przedstawieniu stosownych wyliczeń wskazała, że na dzień wydania decyzji organu pierwszej instancji zadłużenie wynosiło 1 533,56 zł. Ponadto występują opóźnienia w realizacji płatności. W odwołaniu podkreśliła, że komornik nie wydał decyzji o umorzeniu postępowania i zakończeniu egzekucji, a w takiej sytuacji należy uznać, że postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.
Opisaną na wstępie decyzją z dnia 24 lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium powołało przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie i wskazało, że zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć w ustawie jest mowa o bezskuteczności egzekucji, oznacza to egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, albo postępowanie upadłościowe, w toku którego w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie otrzymano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu: a) braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.
W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w K. R. B. z dnia 2 listopada 2021 r., z którego wynika, że w okresie ostatnich dwóch miesięcy egzekucja alimentów należnych od P. P. przyznanych dla A. P. okazała się bezskuteczna. Niemniej jednak z akt sprawy, jak również z samego odwołania, wynika że dłużnik alimentacyjny P. P. dokonywał wpłat bezpośrednio na konto M. R. W aktach sprawy znajdują się potwierdzenia przelewów tytułem alimentów na rzecz dziecka w okresie od lutego 2021 r. do marca 2021 r. w łącznej wysokości 2 100,00 zł oraz od kwietnia 2021 r. do października 2021 r. w wysokości 600,00 zł w każdym miesiącu. Ponadto dłużnik alimentacyjny w listopadzie 2021 r. dokonał wpłaty w wysokości 600,00 zł do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...].
W takiej sytuacji, w ocenie Kolegium, organ prawidłowo odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji otrzymywania przez skarżącą alimentów od dłużnika, będzie w przyszłości skutkowało stwierdzeniem, że świadczenia te są świadczeniami nienależnie pobranymi i koniecznością ich zwrotu. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 7 pkt d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu, oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła "naruszenia prawa materialnego w przedmiocie zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji, wydania swojej decyzji z obrazą przepisów prawa w zakresie warunków przyznawania zasiłku z Funduszu Alimentacyjnego, wydania jej bez należytego uwzględniania zebranego materiału dowodowego, a wręcz z pominięciem niektórych składników tego materiału dowodowego i wreszcie niezgodnej z zebranym materiałem dowodowym w sprawie".
Skarżąca podniosła, że stan zobowiązań (niedopłaty z tytułu należnych alimentów) na dzień wydawania zaskarżanej decyzji wynosił -1.533,56 PLN. Z analizy terminów wpływów wynika także, że występowały znaczne opóźnienia w ich dokonywaniu, co oznacza, że należy naliczyć odsetki za zwłokę. Ich naliczenie i egzekucja jeszcze zwiększą poziom aktualnego zadłużenia egzekucji. Ostatnie wpłaty dokonywane przez komornika wskazują, bądź to na ich całkowity brak, bądź dokonywanie w znacznie mniejszych kwotach w stosunku do należytego zobowiązania wynikającego z orzeczenia Sądu.
W ocenie skarżącej powyższe oznacza, że przesłanki ustawowe o istnieniu zadłużenia i nieskuteczności egzekucji, warunkujące przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zostały spełnione.
W oparciu o wskazane zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie w całości i orzeczenie o przyznaniu zasiłku dla dziecka na okres 2021/22 wraz z odsetkami ustawowymi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ma na celu wsparcie osób, które z niezależnych od nich przyczyn nie są w stanie wyegzekwować należnych im świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego. Cel ten ustawodawca wyraźnie określił w preambule do tej ustawy, wskazując jednocześnie na subsydiarny charakter pomocy Państwa w tym zakresie, podkreślając obowiązki rodziny wynikające z kodeksu rodzinnego. Stosownie do treści art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), obowiązek zaspokajania potrzeb małoletnich, czy też uczących się pełnoletnich dzieci, obciąża przed wszystkim rodziców. Alimenty służą utrzymaniu uprawnionego i skierowane są na zaspakajanie jego bieżących potrzeb. Świadczenia z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przyznawane są wówczas, gdy uprawniony nie uzyskuje od zobowiązanego środków na bieżące utrzymanie.
Art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a. stanowi, że osobą uprawnioną w rozumieniu ustawy, jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.
Z akt sprawy wynika, że wyrokiem z dnia 9 lutego 2021 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w K., zasądził na rzecz małoletniej córki skarżącej, alimenty w kwocie 600 zł miesięcznie, płatne do rąk skarżącej – matki małoletniej, do dnia 10. każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności którejkolwiek rat, poczynając od dnia 30 marca 2020 r.
Stosowanie do treści art. 3 ust. 1 u.p.o.u.a. w przypadku dwumiesięcznej bezskutecznej egzekucji alimentów uprawniony do alimentów ma prawo złożyć wniosek o przyznanie pomocy od Państwa. Zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.o.u.a., ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. W myśl art. 18 ust. 1 u.p.o.u.a., prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a., dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela, należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W okresie natomiast, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów, organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.
Zatem stosownie do art. 3 ust. 1 u.p.o.u.a., warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest "bezskuteczność egzekucji". Zgodnie z art. 2 pkt 2 u.p.o.u.a., gdy mowa o "bezskuteczności egzekucji" oznacza to w szczególności egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Bezskuteczność egzekucji jako przesłanka przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznacza sytuację, w której dłużnik nie uiszcza alimentów, jak i nie ma prawnej możliwości wyegzekwowania od niego takich należności. Chodzi więc o taki stan, kiedy nie jest możliwe uzyskanie w żaden prawnie dopuszczalny sposób należności z majątku dłużnika i w związku z tym konieczna jest pomoc finansowa państwa osobom uprawnionym.
Stosownie natomiast do treści art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a., osoba, która pobrała nienależne świadczenie, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.
Definicję "nienależnie pobranego świadczenia" zawiera art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a., zgodnie z którym jest to "świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zostało wypracowane stanowisko, zgodnie z którym sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty", oznacza że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł: z instytucji wypłacającej świadczenie w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz od dłużnika (komornika lub innego organu egzekwującego alimenty). Przy czym obydwa te świadczenia muszą być wypłacone za ten sam okres. Świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi, przyznawanymi i płatnymi najczęściej miesięcznie, podobnie świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy wypłacane są w okresach miesięcznych (art. 20 ust. 1 u.p.o.u.a.). Jednoczesność pobierania obu świadczeń ma miejsce wówczas, gdy uprawniony otrzyma równocześnie obydwa świadczenia przy jednoczesności okresu, za który obydwa świadczenia wypłacono. Tak więc świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty.
Natomiast w sytuacji, gdy kwota otrzymanych alimentów nie zaspokaja wszystkich zaległych alimentów, a tym samym nie można jej zaliczyć na bieżące zaspokojenie potrzeb (równoległych do wypłacanych zaliczek alimentacyjnych z funduszu), to nie sposób uznać, że mamy do czynienia z jednoczesnym otrzymaniem świadczeń z tego samego tytułu. W orzecznictwie podkreśla się, że odmienna interpretacja wyrażenia niweczyłaby cel ustawy, jakim było zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów, gdyż nawet jednorazowe dobrowolne wypłacenie przez dłużnika alimentacyjnego uprawnionemu niewielkiej części zaległych alimentów w trakcie pobierania świadczenia z ustawy skutkowałoby utratą tego świadczenia w okresie świadczeniowym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2010 r., sygn. I OSK 597/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 maja 2010 r., sygn. II SA/Łd 325/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 października 2019 r., sygn. II SA/Lu 258/19, opubl. w CBOSA).
W aktach sprawy znajdują się potwierdzenia przelewów tytułem alimentów na rzecz małoletniej w okresie od 30 marca 2020 r. do 25 grudnia 2021 r. w łącznej wysokości 11 066, 44 zł (w tym za wrzesień 2021 r. tj. w miesiącu złożenia wniosku, w kwocie 300 zł), podczas gdy suma zasądzonych alimentów za 21 miesięcy to kwota 12 600 zł. Z zestawiania tego wynika, że uprawniona nie otrzymała w tym okresie pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Ponadto w aktach znajduje się również fotokopia informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] R. B. z dnia 11 stycznia 2022 r., z której wynika, iż stan alimentów zaległych wynosi 3 265, 95 zł.
W tej sytuacji organ II instancji powinien ustalić jakie zaległości alimentacyjne posiadał zobowiązany na dzień orzekania w sprawie celem oceny, czy w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, ewentualnie czy uprawniona nie otrzymała w tym okresie pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych w formie dobrowolnej spłaty tych zaległości. Dopiero wówczas, i w zależności od dokonanych ustaleń, wydać stosowną decyzję. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga jednak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Konsekwencją braku ustaleń w tym zakresie, było nienależyte rozważenie przez organ II instancji, spełnienia przez córkę skarżącej, przesłanek ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego aktu prawnego, Sąd ocenia prawidłowości ustalenia stanu faktycznego oraz zastosowanych przepisów prawnych, na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w przesłanych Sądowi aktach administracyjnych. Przy takiej ocenie Sąd nie może zastępować organów administracji zarówno w ustalaniu stanu faktycznego, jak i w wyjaśnianiu podstawy prawnej, które to zadania należą do organów administracji publicznej, a sposób rozumowania i wyniki – w postaci ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia podstawy prawnej – powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji, spełniających wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Zatem podstawą każdej kontroli Sądu, zastosowania przez organ administracyjny właściwych przepisów prawnych, jest ustalenie przez ten organ stanu faktycznego w sposób wyczerpujący oraz wyjaśnienie zastosowanych przepisów prawnych, co w niniejszej sprawie nie zostało spełnione.
W tym stanie sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
Prowadząc ponowne postępowanie organ ustali stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny spełnienia przez córkę skarżącej, przesłanek ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w szczególności czy w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, ewentualnie czy uprawniona nie otrzymała w tym okresie pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych w formie dobrowolnej spłaty tych zaległości.