III SA/Kr 1362/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2023-02-23
NSAinneŚredniawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad osobą niepełnosprawnąrezygnacja z zatrudnieniazwiązek przyczynowo-skutkowyustawa o świadczeniach rodzinnychprawo administracyjnepomoc społeczna

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając brak związku przyczynowego między opieką nad matką a rezygnacją z pracy zarobkowej.

Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, jednak organy administracji odmówiły, uznając, że zakres opieki nie uniemożliwiał podjęcia zatrudnienia. Skarżąca argumentowała, że opieka nad matką, która choruje na niedokrwistość i białaczkę, wymaga stałej dyspozycyjności i uniemożliwia pracę. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że opisane czynności opiekuńcze (pomoc w ubieraniu, kąpieli, przygotowywaniu posiłków, dowóz do lekarza) nie wykluczają możliwości podjęcia zatrudnienia, nawet w ograniczonym zakresie, a związek przyczynowo-skutkowy między opieką a rezygnacją z pracy nie został wykazany.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego E. P., która zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w związku z opieką nad matką T. C. Organy administracji, w tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uznały, że zakres opieki sprawowanej nad matką nie był na tyle znaczący, aby uniemożliwiać podjęcie zatrudnienia. Wskazano, że matka skarżącej, mimo schorzeń, była w stanie samodzielnie poruszać się po domu i spożywać posiłki, a czynności takie jak pomoc przy ubieraniu, kąpieli czy dowóz do lekarza nie wymagały całodobowej dyspozycyjności. Sąd administracyjny w Krakowie podzielił to stanowisko, oddalając skargę. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę ani za gotowość do jej świadczenia, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Sąd uznał, że opisane przez skarżącą czynności opiekuńcze, w tym pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego, mogły być pogodzone z aktywnością zawodową, nawet w niepełnym wymiarze. Sąd odrzucił argumenty skarżącej oparte na orzecznictwie innych sądów, wskazując na nieadekwatność stanów faktycznych w przywołanych sprawach do stanu faktycznego niniejszej sprawy, gdzie stan zdrowia matki był znacznie mniej poważny.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zakres czynności opiekuńczych nie był na tyle znaczący, aby uniemożliwiać podjęcie zatrudnienia, a tym samym nie wykazano bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między opieką a rezygnacją z pracy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że czynności takie jak pomoc w ubieraniu, kąpieli, przygotowywaniu posiłków czy dowóz do lekarza nie wymagają całodobowej dyspozycyjności i mogą być pogodzone z pracą zarobkową, nawet w niepełnym wymiarze. Podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem zastępczym za pracę, a jego celem jest rekompensata za faktyczną niemożność podjęcia zatrudnienia z powodu opieki.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Zakres opieki nad osobą niepełnosprawną musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi jako niezasadnej.

Pomocnicze

K.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 190 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Odrzucone argumenty

Zakres opieki nad matką uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki. Organy dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Naruszenie przepisów K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności.

Godne uwagi sformułowania

świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Czynności, które wykonywała skarżąca opiekując się matką się oznaczają szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (...) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu.

Skład orzekający

Ewa Michna

przewodniczący sprawozdawca

Katarzyna Marasek-Zybura

sędzia

Marta Kisielowska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście związku przyczynowo-skutkowego między opieką a rezygnacją z pracy, zwłaszcza w przypadkach, gdy opieka obejmuje czynności dnia codziennego i nie wymaga stałej, całodobowej dyspozycyjności."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego, gdzie zakres opieki był oceniany jako niewystarczający do uzasadnienia rezygnacji z pracy. W przypadkach poważniejszych schorzeń lub większego zakresu czynności opiekuńczych, wnioski mogą być inne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia, jakim jest świadczenie pielęgnacyjne, i wyjaśnia kluczowe kryteria jego przyznawania, co jest istotne dla wielu obywateli i prawników zajmujących się prawem socjalnym.

Czy pomoc matce w codziennych czynnościach pozbawia Cię prawa do świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 1362/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-02-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-09-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Marasek-Zybura
Marta Kisielowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1836/23 - Wyrok NSA z 2024-08-02
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
Art. 17  ust. 1  pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie S WSA Katarzyna Marasek - Zybura ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 lutego 2023 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 lipca 2022 r., nr SKO.ŚR/4111/707/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala
Uzasadnienie
Decyzją z 25 kwietnia 2022 r., nr [...] Burmistrz Gminy i Miasta P. odmówił E. P. (dalej: skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką T. C.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że z ustaleń przeprowadzonych w trakcie wywiadu środowiskowego nie wynikało aby matka skarżącej, posiadająca co prawda orzeczenie o niepełnosprawności, była niesamodzielna w większości sfer życia. Nie sposób było przyjąć, że skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności jaki wykonywała opiekując się matką, rzeczywiście nie mogłaby podjąć zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem organu, na dzień wydania decyzji, skarżąca nie spełniała więc przesłanek określonych ustawą z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615) - dalej: "u.ś.r.". Organ znaczył też, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.
W odwołaniu pełnomocnik skarżącej podniosła zarzut naruszenia: art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., a w konsekwencji art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a nadto art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. i art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2022 r., poz.2000) – dalej: " K.p.a.".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z 20 lipca 2022 r., znak: SKO.ŚR/4111/707/2022 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Kolegium podało, że jako jedną z przyczyn odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, organ I instancji wskazał brak możliwości ustalenia od kiedy istnieje niepełnosprawność matki skarżącej, a tym samym brak możliwości ustalenia ustawowej przesłanki odnośnie do tego, czy niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia albo w trakcie nauki w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Kolegium zwróciło uwagę, że z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym brak podania daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej orzeczeniu Lekarza rzeczoznawcy KRUS z 10 października 2018 r. oraz brak możliwości ustalenia tej daty na podstawie dostępnych dowodów nie stanowi przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zdaniem Kolegium analiza materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy prowadzi do wniosku, że skarżąca nie spełniła jednakże przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ustalono, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Wraz ze skarżącą, jej mężem i jej matką, zamieszkuje także syn skarżącej z synową i ich córką. Matka skarżącej jest osobą schorowaną w podeszłym wieku, choruje na niedokrwistość i białaczkę, co wiąże się z 1 tygodniowymi pobytami w szpitalu raz w miesiącu. Skarżąca pomaga matce przy ubieraniu, kąpieli, przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, zapewnia dowóz matki do lekarza. Matka skarżącej samodzielnie porusza po domu, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, sama korzysta z toalety. Skarżąca ma jeszcze siostrę, która pracuje zawodowo w systemie trzyzmianowym. Nie jest wstanie zapewnić wsparcia finansowego z uwagi na to, że zarobki pozwalają jej tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb własnych. Dotychczas skarżąca prowadziła wspólne gospodarstwo rolne z mężem o powierzchni 3 h o profilu uprawy roślin (zboże i tytoń). Z uwagi na stan zdrowia matki zaprzestała prowadzenia gospodarstwa z dniem 9 marca 2022 r.
Zdaniem Kolegium w realiach niniejszej sprawy, brak było związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy na gospodarstwie rolnym przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki ponieważ opieka ta nie miała charakteru tego rodzaju ażeby zmuszała skarżącą do definitywnej rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, czy też aktywności zawodowej. Dotychczas skarżąca prowadziła dość niewielkie gospodarstwo rolne, o powierzchni 3 ha użytków rolnych, co w zestawieniu z zakresem opieki sprawowanej na rzecz matki powodowało, że nie można było uznać, że zachodził związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego a koniecznością opieki na niepełnosprawną matką. W ocenie Kolegium wielkość gospodarstwa w powiązaniu z jego profilem działalności przy właściwej organizacji pracy pozwalała prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Profil gospodarstwa rolnego skarżącej wymagał od niej zaangażowania sezonowego - w sezonie wiosennym i letnim w zakresie siania i dokonania zbiorów. Taki profil gospodarstwa, wsparcie męża przy jego współprowadzeniu, jego wielkości, możliwość zaplanowania okresów pracy, pozwało uznać, że skarżąca miała możliwość dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
Kolegium wskazało też, że takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, wykupywanie lekarstw, zapewnienie transportu do lekarzy, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można więc było przyjąć, że skarżąca stale i nieprzerwanie sprawowała osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, zatem nie wyczerpywała zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która miała być trwała. Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką był do pogodzenia z równoczesnym prowadzeniem gospodarstwa rolnego.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pełnomocnik domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji. Wniosła też o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie przepisów :
1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy przez:
a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką;
2. postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką.
Pełnomocnik skarżącej wskazał, że opieka nad matką skarżącej zajmuje znaczną część dnia. Organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Pełnomocnik skarżącej powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podał, że: "o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń" (wyrok WSA w Gdańsku III SA/Gd 58/21), "organy przyznające świadczenia pielęgnacyjne nie są władne do tworzenia dodatkowych warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego" (wyrok WSA w Rzeszowie z 27 sierpnia 2019 r., II SA/Rz 590/19), "ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego" (wyrok WSA w Gdańsku, z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21).
Pełnomocnik skarżącej wskazał, że stan zdrowia jej matki stale i sukcesywnie ulega pogorszeniu. W dniach 22 czerwca do 4 lipca 2022 r. matka skarżącej była hospitalizowana w Samodzielnym Publicznym Zespole Opieki Zdrowotnej w P., gdzie została skierowana celem przetoczenia krwi. Ponadto wskazała, że organ zastosowanie przez organ wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości było rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy winny były zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa
W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentacja zawartą w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga nie została uwzględniona ponieważ skarżąca nie wykazała, że zakres czynności opiekuńczych był tego rodzaju, że uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia, nawet w ograniczonym zakresie.
Istotą sporu jest dokonana przez Kolegium interpretacja art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. dotycząca związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zakresem opisywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych, a koniecznością niepodejmowania zatrudnienia.
Kolegium nie kwestionowało przy tym ani stopnia niepełnosprawności matki skarżącej, ani też faktu, że skarżąca opiekuje się swoją matką. Z ustaleń fatycznych, których skarżąca z kolei nie kwestionowała, wynikało, że razem ze skarżącą i jej mężem mieszka dorosły syn z żoną i córką. Dodatkowo skarżąca ma siostrę, która pracuje zarobkowo w systemie trzyzmianowym.
W aktach (k. 10 akt administracyjnych) znajduje się samodzielnie sporządzony opis wykonywanych czynności przez skarżącą (pomoc przy ubieraniu, kąpieli, przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, zapewnia dowóz matki do lekarza) Skarżąca przyznawała też, że jej matka samodzielnie porusza po domu, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, sama korzysta z toalety. Przytoczone więc w decyzji fakty są zgodne z zebranym materiałem dowodowym.
Zdaniem Sądu niezasadne były więc zarzuty pełnomocnika skarżącej naruszenia art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 §1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matka. Opis czynności opiekuńczych nie był bowiem kwestionowany.
Ocena organów, że opisane przez skarżącą czynności są czynnościami życia codziennego, a skarżąca mogła przy współprowadzeniu gospodarstwa rolnego – opiekować się matką jest prawidłowa. Wszystkie wymienione w decyzji czynności opiekuńcze (przygotowanie posiłków, podawanie leków, dowóz matki do lekarza) nie są bezpośrednio związane z zabiegami medycznymi lub paramedycznymi typu np.: zmiana opatrunków; zmiana pampersów; kontrolowanie cewnika, worka stomijnego. Ponad wszelką wątpliwość matka skarżącej tego typu zabiegów nie wymagała, co potwierdza nawet wywiad środowiskowy (k. 5 akt administracyjnych)
W wniesionym odwołaniu oraz skardze, pełnomocnik skarżącej skupił się na cytowaniu różnych orzeczeń sądów administracyjnych, przy czym cytowane orzeczenia dotyczyły stanów faktycznych nieadekwatnych w sprawie.
W szczególności powołany w skardze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 maja 2017 r., I OSK 328/16 dotyczył możliwości przyznania świadczenia członkowi dalszej rodziny (tj. bratu) i w tym kontekście Sąd wypowiadał się o zasadach sprawiedliwości społecznej. Podobnie w powołanym w skardze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 8 kwietnia 2021 r., III SA/Gd 58/21 dotyczył przypadku, w którym, co orzekający Sąd podkreślał, niepełnosprawna matka skarżącego chorowała " (...) na chorobę Pakinsona, nadciśnienie tętnicze, zwyrodnienie stawów, żylaki, niedowład, ma zaniki pamięci i omdlenia. Przeprowadzający wywiad pracownik socjalny nie wskazał przy tym, aby matka skarżącego była samodzielna, wręcz przeciwnie, wyraźnie wskazał, że wymaga ona stałej pomocy. Pracownik wskazał, że syn pomaga matce w czynnościach samoobsługowych, kąpie matkę, podaje jej leki, sprząta, przygotowuje posiłki, robi zakupy, wozi matkę na wizyty lekarskie. Matka skarżącego nie jest w stanie samodzielnie opuścić domu, a poza domem porusza się na wózku inwalidzkim". Jest to więc opis schorzeń znacznie różniący się od ustalonego w sprawie stanu zdrowia matki skarżącej. Podobnie, przytoczony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r. III SA/Gd 319/21 również dotyczy oceny znacznie poważniejszego stanu zdrowia żony skarżącego, która, co podkreślał orzekający Sąd, nie była w stanie funkcjonować bez pomocy swojego męża. Z kolei powołany w skardze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 24 czerwca 2020 r dotyczył syna, który zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej z powodu konieczności sprawowania opieki nad chorą matką. Orzekający w sprawie Sąd podkreślał, po pierwsze, że organ I instancji dopatrzył się istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem działalności, a sprawowana opieką – natomiast zdaniem Kolegium, skarżący mógł skorzystać z odpłatnej opieki sąsiadki, która dotychczas mu pomagała. Jak reasumował swoje wnioski orzekający Sąd: "(...) za błędną należy uznać ocenę organu odwoławczego, że z okoliczności faktycznych nie wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, której zakres uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej. Nie jest trafne odwoływanie się do tego, że w przeszłości skarżący korzystał z odpłatnej pomocy sąsiadki, co obecnie powinno pomóc skarżącemu w takiej organizacji opieki, aby możliwe było podjęcie pracy na część etatu. Sugestia przerzucenia opieki na inną (obcą, zatrudnioną) osobę pozostaje bowiem w sprzeczności z celem wprowadzenia świadczenia pielęgnacyjnego".
Należałoby więc podkreślić, tak jak to czynią inne sądy administracyjne w tego typu sporach, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r.; I OSK 1148/20).
Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r.; I OSK 516/19).
Jak już Sąd zauważał powyżej, opisywane przez skarżącą czynności były już oceniane przez sądy administracyjne w analogicznych sprawach w kontekście spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przykładowo w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2021 r. I OSK 351/21, został wyrażony pogląd, że: "Czynności, które wykonywała skarżąca opiekując się matką się oznaczają szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu".
W judykaturze wskazuje się również, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. I OSK 2859/20). Wskazane przez skarżącą czynności, które wykonywała jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. I OSK 858/21).
Jak również wskazują sądy administracyjne pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością każdego dziecka, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżąca, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Nieuzasadnione byłoby bowiem obciążanie Skarbu Państwa (a więc w gruncie rzeczy wszystkich podatników) koniecznością wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy członkowie rodziny osoby niepełnosprawnej zobowiązani do alimentacji są w stanie przy ustaleniu odpowiedniej organizacji pogodzić sprawowanie opieki z pracą (por. wyrok WSA w Lublinie z 17 stycznia 2023 r., II SA/Lu 629/22).
Niezasadne więc były zarzuty błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Na koniec Sąd zaznacza, że pełnomocnik skarżącej bardzo ogólnie wskazał, że siostra skarżącej "pracuje zawodowo na produkcji w systemie trzyzmianowym, w związku z tym nie jest w stanie sprawować osobistej opieki nad niepełnosprawną matkę. Nie jest ona w stanie również zapewnić środków finansowych na zagwarantowanie niesprawnej matce fachowej opieki, ponieważ zarobki pozwalają jedynie na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb i zobowiązań". Odnosząc się do tego typu stwierdzeń, to Sąd zauważa, że z akt i z twierdzeń skarżącej jak i samej niepełnosprawnej nie wynika, aby w ogóle korzystała ona z jakiejkolwiek "fachowej" opieki. W praktyce więc, skoro z opisu czynności opiekuńczych wynikało raczej, że miały one polegać na pomocy z sprzątaniu, przygotowywaniu posiłków – to tego typu usługi mogłyby być jednak finansowane w części przez siostrę, skoro to skarżąca faktycznie je wykonywała.
Reasumując, zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy jest w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy.
W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, a mianowicie zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką.
Sąd rozstrzygnął sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej.
W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI