II SA/Bd 929/22

II SA/Bd 929/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-12-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski
Joanna Janiszewska - Ziołek /przewodniczący sprawozdawca/
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 27 ust. 5 u.ś.r.
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2022r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta M. [...] w przedmiocie odmowy przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następujących okolicznościach sprawy.
Wnioskiem z [...] listopada 2021r. J. S. (Skarżący), działając przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zwrócił się do Prezydenta M. [...] o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną M. S.. We wniosku zawarto też żądanie uchylenia decyzji Prezydenta M. [...] z [...] października 2021r. o przyznaniu J. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego (na okres od [...] listopada 2021r. do [...] października 2022r.) "w przypadku przyznania jemu świadczenia pielęgnacyjnego". Skarżący osobiście przed organem I instancji w dniu [...] stycznia 2022r. złożył oświadczenie, że nie rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Decyzją z [...] lutego 2022r. Prezydent M. [...] odmówił Skarżącemu przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał m.in. na brzmienie art. 17 ust 5 pkt 2a oraz art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 – dalej powoływanej jako "u.ś.r.").
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) decyzją z [...] marca 2022 r. uchyliło powyższą decyzję, stwierdzając dokonanie przez organ I instancji wadliwej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., a nadto błąd polegający na pominięciu wniosku o uchylenie decyzji w przedmiocie przyznania Skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz niezapewnieniu Skarżącego, że jedyną przesłanką negatywną stanowi uprawnienie do tego świadczenia.
Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent M. [...] wezwał Skarżącego (pismem z [...] kwietnia 2022r.) do złożenia oświadczenia o wyborze świadczenia i wyrażeniu bezwzględnej zgody na uchylenie decyzji (na mocy art. 155 k.p.a.) ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ jednocześnie wyjaśnił, że uchylenie decyzji z [...] października 20221r. nie będzie równoznaczne z przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Skarżącego (w piśmie z [...] kwietnia 2022r.) poinformował organ, że Skarżący złoży stosowne oświadczanie po uzyskaniu zapewnienia, że pobieranie świadczenia przyznanego decyzja z [...] października 2021r. stanowi jedyną przeszkodę w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z [...] maja 2022r. nr [...] Prezydent M. [...] ponownie odmówił Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na powstanie u żony Skarżącego niepełnosprawności po 42 roku życia i tym samym niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Organ I instancji wskazał nadto na pozostawanie M. S. w związku małżeńskim oraz okoliczność pobierania przez Skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego i brak zgody bezwarunkowej na uchylenie decyzji ustalającej prawo do tego świadczenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie:
- art. 17 ust. 1 b u.ś.r. poprzez niezasadne uznanie, że niepełnosprawność M. S. powstała po 18 roku życia i w związku z tym Skarżącemu jako opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne oraz pominięcie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13,
- art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez błędną interpretację i uznanie, ze pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę dla nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,
- art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. poprzez pominięcie, że Skarżącemu przysługuje prawo wyboru świadczenia korzystniejszego,
- art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. przez błędną jego interpretację.
Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze dnia [...] lipca 2022r. skierowało do Skarżącego pismo informujące o tym, że w świetle okoliczności sprawy jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednocześnie SKO wezwało do złożenia w wyznaczonym terminie stosownego oświadczenia co do wyrażenia zgody na uchylenie decyzji Prezydenta M. [...] z [...] października 2021r.
Pismem z [...] lipca 2022r. pełnomocnik Skarżącego udzielił odpowiedzi na powyższe wezwanie informując, że Skarżący nie złoży stosownego oświadczenia o uchyleniu decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy.
W następstwie tego pisma SKO wydało opisaną na wstępie decyzję.
W uzasadnieniu decyzji SKO nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przedstawiło i omówiło podstawę normatywną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Dalej SKO stwierdziło, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy równoczesnym posiadaniu uprawnienia do innych tego typu świadczeń. SKO podkreśliło także, że umożliwiło Skarżącemu dokonanie wyboru świadczenia korzystniejszego jednakże nie uzyskano jego zgody na uchylenie decyzji ustalającej specjalny zasiłek opiekuńczy. W tej sytuacji, w ocenie SKO, w sprawie zaistniał negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia albowiem w dacie złożenia wniosku, jak i orzekania Skarżący pobierał konkurencyjne świadczenie.
W skardze na powyższą decyzję Skarżący, działający przez zawodowego pełnomocnika, zarzucił jej naruszenie prawa materialnego tj.:
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.s.r.w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego Skarżącemu nie przysługuje prawo wyboru świadczenia;
- art. 27 ust. 5 u.s.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawę rozpoznano posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. prawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym został zgłoszony w skardze, a organ nie domagał się przeprowadzenia rozprawy.
Następnie wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art. 134 p.p.s.a., rozstrzygając w granicach danej sprawy sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, jednakże powyższe regulacje nie pozwalają sądowi administracyjnemu na stosowanie przy orzekaniu zasad współżycia społecznego lub zasad słuszności.
Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.s.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią ust. 1 b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Co do zasady, ustalając od kiedy wnioskodawcy przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, organ stosuje art. 24 ust. 2 u.s.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Dokonując wykładni tego przepisu, należy jednak uwzględnić brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.s.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi więc negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca przewidział w art. 27 ust. 5 u.s.r. uprawnienie dla wnioskodawcy do wyboru jednego z przysługujących mu świadczeń. Z treści przywołanego przepisu wynika jednoznacznie, że osobie uprawnionej przysługuje jedynie jedno z wymienionych w tym przepisie świadczeń. Aby dokonać w sposób skuteczny wyboru świadczenia, konieczne jest podjęcie przez wnioskodawcę działań wywołujących określone skutki prawne, nie zaś jedynie złożenie warunkowej deklaracji. Do czasu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, zasiłek ten jest świadczeniem należnym, a jego otrzymywanie wyklucza, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.s.r., przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, jedynie we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wyraził gotowość rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i to po przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszym jednak toku postępowania konsekwentnie odmawiał wyrażenia zgody na uchylenie decyzji ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego – nawet po uzyskaniu zapewnienia ze strony SKO, że pozostawanie w obrocie prawnym decyzji Prezydenta M. [...] z [...] października 2021r. stanowi jedyną przeszkodę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (pismo SKO z [...] lipca 2022r.).
W ocenie Sądu, nie można zatem przyjąć, że z dniem złożenia wniosku Skarżący utracił uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego jemu na okres do [...] października 2022 r.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1190/21 (dostępny na stronie internetowej: www.orzezcenia.nsa.gov.pl) zauważył, że aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawca musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej mu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. Nie jest natomiast możliwa rezygnacja z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego dopiero po przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego . Podobne stanowisko NSA wyraziło w wyroku z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 870/21 (dostępny na stronie jw.). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że brak jest podstaw prawnych do kompensowania przez organ świadczeń i wypłaty wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy zbiegającymi się uprawnieniami. Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach dotyczących zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, które jednak zachowują aktualność także w odniesieniu do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podkreśla, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością innych świadczeń, pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.s.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki: NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20 – dostępne na stronie jw.).
Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie uprawnienie Skarżącego do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustało z dniem [...] października 2022 r., a decyzja SKO została wydana w dniu [...] lipca 2022 r. to zasadnie organy nie przyznały jemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu słusznie SKO stwierdziło, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie opiekującej się, w sytuacji gdy nie zostało uchylone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.