III SA/Kr 135/25

III SA/Kr 135/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /przewodniczący/
Ewelina Dziuban /sprawozdawca/
Jakub Makuch
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 lipca 2025 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 listopada 2024 r., nr SKO.ŚR/4111/631/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w decyzji z dnia 18 listopada 2024 r., nr SKO.ŚR/4111/631/2024 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 16 września 2024 r., o odmowie przyznania Z. K. (dalej jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego.
W podstawie prawnej wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz.572), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm. ) w związku z art. 63 ust.1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. 2023 r., poz.1429 ze zm.), art. 26 ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r., poz.167 ze zm.)
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Organ I instancji w decyzji z 16 września 2024 r. odmówił przyznania Z. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem I. K. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 21 kwietnia 2023 r. Z. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Ustalono, że I. K. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z dnia 9 marca 2023 r., zgodnie z którym został on zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności okresowo do dnia 31.03.2026 r., przy czym znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 31.08.2022 r. tj. od 33 roku życia, a niepełnosprawność istnieje od 22 roku życia. Jako symbol podano 10-N.
W uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazano również, że przedmiotowa decyzja jest kolejnym rozstrzygnięciem w tej sprawie. Wydana uprzednio decyzja Prezydenta Miasta Krakowa 7 dnia 23 sierpnia 2023 r. została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 października 2023 r., które przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.
Organ I instancji wydał w dniu 21 lutego 2024 r. decyzję, którą ponownie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W wyniku złożonego odwołania, Kolegium decyzją z dnia 25 kwietnia 2024 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji celem ponownego rozpatrzenia.
Prezydent Miasta Krakowa w decyzji z dnia 16 września 2024 r. ustalił, że w okresie od 4 do 28 lutego 2023 skarżąca była zatrudniona, lecz ze względu na konieczność sprawowania opieki nad synem musiała zrezygnować z pracy i nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy ze względu na sprawowaną opiekę. Wskazano, że ze złożonego przez skarżącą oświadczenia wynika, iż I. K. jest kawalerem , a jego ojciec nie żyje, natomiast O. K. (ojczym) pomaga tylko okazjonalnie. Skarżąca oświadczyła również, iż nie pobiera żadnych świadczeń na syna na Ukrainie oraz że nikt z członków rodziny nie jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką. Potwierdził to również wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 26 lipca 2024r.
Organ I instancji wyjaśnił nadto, że z oświadczenia pełnomocnika skarżącej z dnia 5 lipca 2023 r. wynika, iż niepełnosprawność syna nie powstała w trakcie nauki w szkole. Fakt ten stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie został spełniony wymóg art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim warunkuje on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności. Treść tego artykułu została zaskarżona do Trybunału Konstytucyjnego, który to w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jak jednak stwierdzono w uzasadnieniu wyroku nie oznacza to usunięcia tego kryterium z ustawy.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca, zastąpiona przez adw. M. Ż., złożyła odwołanie od ww. decyzji.
W odwołaniu powołano się na niekonstytucyjność zastosowanego przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych odwołując się zarówno do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13, jak i wyroków sądów administracyjnych. Wskazano również, że przepisy prawe nie uzależniają prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nad niepełnosprawnym nieustannie przez całą dobę.
Organ odwoławczy uzasadniając opisane na wstępie rozstrzygnięcie z 18 listopada 2024 r. w pierwszej kolejności wskazał, że zarówno skarżąca oraz osoba wymagająca opieki posiadają zezwolenie na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tak więc - na postawie art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych -do złożonego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stosuje się przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Wyjaśniono, że przepis art. 63 ust. 2 ustawy dopuszcza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym. W związku z powyższym, skoro skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, w którym obowiązywały wcześniejsze zasady przyznawania świadczenia, organ odwoławczy rozpoznał złożony wniosek na zasadach dotychczasowych.
Organ II instancji wyjaśnił, że nie można odmówić skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność syna powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje z pominięciem tego kryterium.
Orzeczenie z 9 marca 2023 r. o zaliczeniu syna skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności wydane zostało do 31 marca 2026 r., a ustalony stopień niepełnosprawność datuje się od 31.08.2022 r., co zdaniem Kolegium oznacza, że spełniona została przesłanka niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Niemniej jednak organ odwoławczy nie przyznał wnioskowanego świadczenia z uwagi na zakres sprawowanej opieki, jak również brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym synem.
Kolegium zaakcentowało, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca była aktywna zawodowo, zarówno na ternie Polski jak również wcześniej przed wypadkiem syna na terenie Ukrainny. Skarżąca jedynie oświadczyła, że podjęła próbę zatrudnienia w lutym 2022 r., której nie była w stanie pogodzić z opieką nad synem, nie wskazała jakiego rodzaju to była praca i w jakim wymiarze.
W ocenie Kolegium, w takiej sytuacji nie można przyjąć, że rezygnacja z zatrudnienia była związana z koniecznością sprawowania opieki nad synem. Podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy przez osobę aktywną zawodowo. Tymczasem trudno przyjąć, że skarżąca była osobą aktywną zawodowo. Zatem przyjęcie w przedmiotowej sprawie, że doszło do rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyznanie wnioskowanego świadczenia, byłoby w rzeczywistości przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego za samą opiekę nad niepełnosprawnym synem.
W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał na zakres wykonywanych przez skarżącą czynności. Z kwestionariusza wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 29 lipca 2024 r. wynika, że syna wymaga pomocy generalnie we wszystkich czynnościach gospodarczych, takich jak: sprzątanie, robienie zakupów, przygotowywanie i podawanie posiłków, kupowanie i podawanie leków, umawianie i pomoc w dotarciu do lekarzy. Z uwagi na trudności w komunikowaniu się odwołująca towarzyszy w wizytach lekarskich, a także wykonuje czynności pielęgnacyjne - pomaga przy goleniu, myciu, korzystaniu z toalety, wykonuje masaże po instruktarzu rehabilitanta, pomaga w przemieszczaniu się do opuszczenia mieszkania.
W konkluzji swoich rozważań organ II instancji twierdził, że wiele z czynności wskazanych w wywiadzie środowiskowym, wykonywanych przez skarżącą ma uniwersalny charakter i stanowi czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są to takie czynności jak: sprzątanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca, reprezentowana przez adw. M. Ż. w skardze wniosła o jego uchylenie wraz z decyzją go poprzedzającą organu I instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - poprzez uznanie, że niepodejmowanie przez skarżącą pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osoba legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W uzasadnieniu skargi jej autor zreferował przebieg postępowania w tej sprawie oraz przywołał zastosowane przez organy przepisy prawa i poglądy sądów administracyjnych na temat rozumienia pojęcia stałej lub długotrwałej opieki.
W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Sprawa niniejsza zgodnie z wnioskiem strony skarżącej została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Za słuszne uznać należy stanowisko organu II instancji, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Bezsporne w tej sprawie było, że syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z dnia 9 marca 2023 r., zgodnie z którym został on zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności okresowo do dnia 31.03.2026 r., przy czym znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 31.08.2022 r. tj. od 33 roku życia, a niepełnosprawność istnieje od 22 roku życia.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wystarczające do przyznania takiego świadczenia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego każdej osobie posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost by tak stanowił. Ze wskazanego przepisu wynika, że posiadanie takiego orzeczenia to tylko jeden z warunków świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędne jest ponadto wykazanie, że po pierwsze istnieje "konieczność" sprawowania stałej lub długotrwałej opieki i po drugie, że jednocześnie ta "konieczność" wywołuje inną "konieczność", to jest rezygnację z zatrudnienia lub z podjęcia zatrudnienia przez osobę bliską, a więc że istnieje bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem stałej opieki a rezygnacją z (podjęcia) zatrudnienia (por. wyrok NSA z 6 maja 2022 r., I OSK 1472/21 i powołane tam orzecznictwo). Przedmiotem sporu w sprawie było spełnienie przez skarżącą przesłanki pozytywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2024r., poz. 323), zwanej dalej "ustawą" lub "u.ś.r.". Kolegium w zaskarżonej decyzji odmówiło przyznania świadczenia z uwagi na zakres sprawowanej opieki i brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad synem.
Zgodnie art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w pkt 1-4, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Norma ta wskazuje na warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej, który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi więc sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, w związku z którym jest obiektywnie zmuszona do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotna jest tu również ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Zauważenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia.
Bez znaczenia pozostaje przy tym, czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia (tak NSA w wyroku z 16 lutego 2024 r., I OSK 282/23).
Z przepisu art. 17 ust. 1 u.s.r. wynika również, że ustawodawca w sposób równorzędny traktuje sytuację zarówno rezygnacji z zatrudnienia, jak i jego niepodejmowanie. Nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20).
Kwestia sporna w tej sprawie dotyczy tego, czy faktycznie sprawowana przez skarżącą opieka ze względu na jej zakres, zdeterminowany stanem zdrowia syna, wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga w pierwszej kolejności dokonania wykładni pojęcia opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.
Analizowany przepis nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18).
Spełnienie przesłanek określonych w ww. normie oznacza, że opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej normie brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która opieki wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, pomoc tego typu powinna być stała, długotrwała w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalna, a jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. (vide NSA w wyroku z 16 lutego 2024 r., I OSK 282/23).
Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20).
Z uwagi tak rozumiane pojęcie opieki, przejść należy do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, a następnie ich subsumpcji pod przedstawioną wyżej hipotezę normy prawa materialnego.
Jak wynika z wywiadu środowiskowego z 26.05.2023 r.:" Syn nie może samodzielnie funkcjonować wymaga stałej opieki i pomocy ze strony matki. Ma trudności z koncentracją i pamięcią. Nie wychodzi samodzielnie z domu, zawsze towarzyszy mu matka" (k. 28 a.a.).
W wywiadzie z 24.01.2024 r. odnotowano natomiast, że niepełnosprawny z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować (...) matka zapewnia synowi zaspokojenie normalnych, codziennych potrzeb osoby niepełnosprawnej tj. przygotowywanie i podawanie posiłków i lekarstw, utrzymywanie higieny osobistej, pomoc w ubieraniu, przemieszczaniu. Okoliczności te oraz zażyłość między ww., w ocenie pracownika socjalnego, uniemożliwia podjęcia przez skarżącą zatrudnienia (k. 51 a.a.).
Powyższe zostało powtórzone w wywiadzie z 29.07.2024 r. k. 86 a.a., gdzie do czynności opiekuńczych dodano ustalanie kontaktów z lekarzami, organizowanie rehabilitacji, dojazd do placówek medyczno-rehabilitacyjnych (..).
W oświadczeniu z 5.07.2023 r. skarżąca wskazała, że syn cierpi na obniżenie sprawności intelektualnej, trudności w przebiegu procesów pamięciowych, orientacji w czasie i przestrzeni. Jego rozwój jest na poziomie małego dziecka (...) k. 79 a.a.
Zdaniem Sądu, organy naruszyły art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności odnoszących się do stanu zdrowia syna skarżącej. W aktach sprawy brak jest bowiem dokumentacji medycznej dotyczącej aktualnego (na dzień złożenia i rozpoznania wniosku) stanu zdrowia syna skarżącej. Znajduje się w nich jedynie wspomniane już orzeczenie stopniu niepełnosprawności z 9.03.2023 r. (k. 4 a.a.)
W konsekwencji, zdaniem Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie uzasadnia stwierdzenie, że fakty i okoliczności mające istotne z punktu widzenia możliwości dokonania prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego nie zostały wyjaśnione. Zgromadzony w aktach postępowania materiał dowodowy jest niekompletny i niewystarczający do oceny stanu faktycznego oraz wydania decyzji w sprawie.
Nie budzi wątpliwości – w świetle regulacji dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych – że samo posiadanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie oznacza automatycznie konieczności całkowitej rezygnacji przez osobę zobowiązaną do sprawowania tej opieki z zatrudnienia, która jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt, że osoba trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej nie oznacza, że osoba ją zapewniająca musi zrezygnować z zatrudnienia (lub go nie podejmować). O konieczności rezygnacji z całkowitego zatrudnienia przesądzają przede wszystkim potrzeby osoby niepełnosprawnej wynikające z jej aktualnego stanu zdrowia.
Jak to już zostało powyżej wskazane, w przedmiotowej sprawie nie jest znany aktualny stan zdrowia syna skarżącej.
Przy czym decyzja organu I instancji została oparta na przepisie, którego niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny, co słusznie zauważyło Kolegium. Natomiast organ odwoławczy w swojej decyzji stwierdził, że skarżąca nie była aktywna zawodowo, zarówno na terenie Polski jak również wcześniej przed wypadkiem syna na terenie Ukrainy. Powołując się na oświadczenie skarżącej wskazano, że skarżąca podjęła próbę zatrudnienia w lutym 2022 r., której nie była w stanie pogodzić z opieką nad synem, przy czym nie wskazała jakiego rodzaju to była praca i w jakim wymiarze.
Twierdzenia organu II instancji, że ze względu na dotychczasową bierność zawodową skarżącej nie można uznać, aby nastąpiła z jej strony rezygnacja z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia, nie jest trafna. Wymaga podkreślenia bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nawet osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest tylko to, czy aktualnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad synem. Powyższego nie można jednak kategorycznie stwierdzić, bowiem brak jest w aktach aktualnej dokumentacji medycznej, w oparciu o którą można ustalić stan zdrowia syna skarżącej i związane z tym jego potrzeby.
W ocenie Sądu, organ nie może też oprzeć swojej decyzji jedynie na spostrzeżeniach pracownika socjalnego, odnotowanych w protokole z wywiadu środowiskowego, gdyż pracownik ten nie dysponuje wystarczającą wiedzą by dokonać oceny stanu zdrowia osoby wymagającej opieki oraz zakresu wymaganej opieki. Stan zdrowia syna skarżącej, wymagający według skarżącej całkowitej rezygnacji przez nią z zatrudnienia, musi zostać wykazany stosownymi dokumentami wystawionymi przez lekarzy. Tylko bowiem lekarze, którzy leczą syna skarżącej są w stanie wypowiedzieć się, czy wymaga on nieprzerwanej przy nim obecności matki. Zatem twierdzenia skarżącej zawarte w wywiadzie środowiskowym z 29.07.2024 r. (k. 86 a.a.) i w oświadczeniu z 5.07.2023 r. (k. 79 a.a.) powinny zostać potwierdzone stosowną dokumentacją medyczną, skoro – jak twierdzi skarżąca - do czynności opiekuńczych należy m.in. ustalanie kontaktów z lekarzami, organizowanie rehabilitacji, dojazd do placówek medyczno-rehabilitacyjnych (...).
Rozpoznając ponownie sprawę organy winny zatem ustalić na podstawie dokumentacji medycznej aktualny stan zdrowia syna skarżącej, a następnie – zakres koniecznych czynności opiekuńczych skarżącej względem niego. Te dwie okoliczności z kolei pozwolą na ocenę, czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki w rzeczywistości wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przedmiotem jednoznacznych ustaleń powinno być zatem wyjaśnienie, czy syn skarżącej może samodzielnie, bez opieki, pozostać w domu przez dłuższy okres czasu, co umożliwiłoby skarżącej podjęcie pracy.
W postępowaniu dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje ustalenia zakresu rzeczywiście sprawowanej opieki na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno na podstawie dokumentów uprawnionych organów, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Dowody te podlegają łącznej ocenie. Zastosowanie znajdują ogólne przepisy postępowania dowodowego, które pozwalają na dopuszczenie w sprawie każdego dowodu, który przyczyni się do rozstrzygnięcia sprawy. W grę wchodzi przeprowadzenie dowodu z dokumentów ale możliwe jest również przeprowadzenie dowodu ze świadków, którzy mogą dysponować określoną wiedzą mogącą mieć wpływ na przyznanie świadczenia (tj. np. sąsiedzi skarżącej).
Należy pamiętać też o tym, że sprawy strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Skarżąca nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu.
Tym samym skarga została uwzględniona w zakresie zbieżnym z przedstawionymi rozważaniami.
Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych wskazanych w uzasadnieniu i ocenią, czy w odniesieniu do skarżącej zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia. Organy wezwą skarżącą do dostarczenia dokumentacji medycznej swojej syna, celem zweryfikowania, czy niepełnosprawny stałej lub długoterminowej opieki związanej z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia. Podjętą decyzję uzasadnią zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.
Reasumując, sądowo administracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że SKO zaniechało dokonania kompleksowych ocen tej sprawy, co uzasadniało przyjęcie naruszenia art. 80 k.p.a., przy jednoczesnym ukształtowaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
Mając zatem na uwadze, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania, Sąd działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł o ich uchyleniu – jak w pkt I wyroku.
Sąd odstąpił od zasądzenia na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania zgodnie z art. 206 p.p.s.a., który stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przepis ten obejmuje swoim zakresem także uprawnienie Sądu do określenia wysokości wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika strony, w ramach oceny czynności tego pełnomocnika podejmowanych w postępowaniu sądowym. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia pełnomocnika uwzględniać trzeba bowiem każdorazowo szereg okoliczności, wśród których wymienić należy m.in. stopień zawiłości sprawy, jak też wkład pełnomocnika, w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Sądowi z urzędu jest wiadome, że pełnomocnik skarżącej wnosi jednobrzmiącej treści skargi na decyzje wydawane w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargi te zwierają przytaczanie orzeczeń sądów administracyjnych bez odniesienia ich do okoliczności faktycznych danej sprawy, nie zawierają także zindywidualizowanych zarzutów odniesionych do okoliczności faktycznych i prawnych zaskarżonej decyzji. Skarga wniesiona w tej sprawie wpisywała się w przyjęty schemat treściowy i nie zawierała żadnych elementów indywidualizujących kontrolowany przypadek, pozostając w istocie bez bliższego związku z realiami kontrolowanej sprawy (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 24 stycznia 2024 r., sygn. III SA/Kr 1394/22, opubl. w CBOSA). Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w świetle którego sporządzenie skargi o charakterze szablonowym, wielokrotnie wykorzystywanej przez tego samego pełnomocnika w tożsamych przedmiotowo sprawach, dotyczących ponadto nieskomplikowanego staniu faktycznego i prawnego, niewątpliwie uprawnia sąd do zastosowania art. 206 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. II SAB/Ol 3/20, opubl. w CBOSA). Wywiedziona skarga nie przyczyniła się więc do wyjaśnienia sprawy, zwłaszcza jej prawnych aspektów. W takich okolicznościach, w ocenie Sądu, wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania (tj. w tej sprawie, z uwagi na zwolnienie skarżącej z wpisu sądowego, w istocie w rachubę wchodziłyby jedynie koszty zastępstwa procesowego zawodowego pełnomocnika) – nie mógł zostać uwzględniony przez Sąd. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 206 p.p.s.a., odstąpił od zasądzenia zwrotu tych kosztów w całości, orzekając o tym w punkcie II sentencji wyroku.
Przywołane orzecznictwo dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie orzeczenia.nsa.gov.