III SA/Kr 131/24

III SA/Kr 131/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Ewelina Dziuban /sprawozdawca/
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
Art. 39, art. 40 ust. 2  i ust. 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Krowodrza M. S. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 4 grudnia 2023 r., nr SKO.PS/4110/570/2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 4 grudnia 2023 r., sygn. akt SKO.PS/4110/570/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 10 października 2023 r., nr WR.5102.821.2023 w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na przeciwdziałanie i usunięcie skutków zdarzenia posiadającego znamiona klęski żywiołowej tj. gradobicia, opadów deszczu i wichury, które miały miejsce w dniu 29 sierpnia 2023 r. na terenie Gminy Dąbrowa Tarnowska.
W podstawie prawnej podano m.in. art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r, poz. 775 ze zm.), art. 3, art. 7, art. 8, art. 39, art. 40 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2023r. poz. 901).
Decyzja ta to zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W wyniku rozpoznania wniosku strony z dnia 12 września 2023 r. organ l instancji odmówił S. G. w oparciu o przepis art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów związanych ze stratami poniesionymi w wyniku zdarzenia losowego, tj. gradobicia zaistniałego w dniu 29 sierpnia 2023 r.
W toku postępowania organ l instancji ustalił, że wnioskowa prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w mieszkaniu przy ul. A. [...] w D. Natomiast budynek (stanowiący własność wnioskodawcy), w którym powstała szkoda znajduje się ul. B. [...] w D. Podczas oględzin stwierdzono, że nieruchomość przy ul. B. [...] w D. nie jest zamieszkała (co wynika z materiału zdjęciowego). Ponadto zgodnie z informacją Urzędu Miejskiego w Dąbrowie Tarnowskiej z dnia 20 września 2023 r., pod adresem przy ul. B. w D. w złożonej deklaracji gospodarowania odpadami komunalnymi z dnia 15 maja 2023 r. nie zgłoszono żadnych osób od 1 maja 2023 r.
W odwołaniu od ww. decyzji S. G. wniósł o jej uchylenie. Podniósł, że zgodnie z Konstytucją RP własność podlega szczególnej ochronie. Państwo wprowadziło szczegółowy mechanizm pomocowy dla osób, które doznały w wyniku klęski żywiołowej nadmiernych strat w postaci zasiłku celowego. Skarżący wyjaśnił, otrzymał od Burmistrza Dąbrowy Tarnowskiej informację z dnia 05.10.2023 r., na która to przedłożył pismo załączając odpowiednią dokumentację zdjęciową, z której wynika, że straty są poważne. Jak wynika z ustaleń MOPS do dnia 01.05.2023 r. były opłacane śmieci, a więc posesja była zamieszkała według definicji, a zdarzenia losowe na terenie są od stycznia 2023 r. i nawet wcześniej. Dalej odwołujący się stwierdził, że ustawodawca nie definiuje w ustawie pojęcia zamieszkania, nie określa, czy to ma trwać godzinę, 2 dni, tydzień. Potwierdził, że wynajmuje mieszkanie przy ul. A. [...] płacąc czynsz 240 zł miesięcznie. Jest schorowany, ma cukrzycę i grupę inwalidzką, może w każdej chwili przestać płacić czynsz, dlatego zadał pytanie, gdzie wtedy zamieszka.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie w uzasadnieniu opisanej wyżej decyzji wskazało, że stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901), zwanej dalej w skrócie "ustawą" , zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2). Zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego (art. 40 ust. 1), a także w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 40 ust. 2). W tych przypadkach zasiłek celowy może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (art. 40 ust. 3).
Organ odwoławczy, podkreślił, że przyznanie zasiłku celowego w trybie art. 40 tej ustawy nie jest odszkodowaniem pokrywającym całość poniesionych strat. Jest tylko pomocą przeznaczoną na koszty usuwania strat. Organ przyznający tego typu pomoc działa w granicach tzw. uznania administracyjnego, a to powoduje, że nie ma on obowiązku przyznania pomocy w ogóle, czy też przyznania jej w wielkości wnioskowanej.
W tej sprawie ustalono, że postępowanie zostało wszczęte w tej sprawie na skutek wniosku skarżącego o udzielenie pomocy finansowej na naprawę poszycia dachowego na domu położonym przy ul. B. [...] w D. Wskazano, że skarżący zamieszkuje w mieszkaniu wynajmowanym o pow. 23,42 m2 przy ul. A. [...] w D., pod którym to adresem został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Podczas wywiadu skarżący stwierdził, że zamieszkuje tą nieruchomość tj. raz przebywa w miejscu przeprowadzenia wywiadu, a raz przy ul. B. Podczas oględzin posesji, która została zniszczona przez wichurę, wykonano zdjęcia i uzyskano informację od najbliższych sąsiadów, którzy stwierdzili, że skarżącego od dawna nikt nie widział, ponieważ budynek ten raczej nie nadaje się do zamieszkiwania. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w materie fotograficznym. Dodatkowo ustalono, że z deklaracji gospodarowania odpadami komunalnymi wynika, że od dnia 01.05.2023 r. nie zgłoszono pod ww. adresem żadnych osób zamieszkałych. Ponadto pracownicy socjalni potwierdzili, że S. G. korzystał od wielu lat z pomocy społecznej i jako miejsce zamieszkania zawsze podawał adres przy ul. A. [...] i pod tym adresem zawsze były przeprowadzane wywiady środowiskowe. Ustalono też, że S. G. jest emerytem, a dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 1.672,92 zł. W dalszej części uzasadnienia, powołując się na poglądy z orzecznictwa, organ odwoławczy stwierdził, że samo powstanie na skutek zdarzenia losowego straty w nieruchomości budynkowej, w sytuacji, gdy osoba ta ma zabezpieczone podstawowe potrzeby życiowe, a przede wszystkim mieszkaniowe, nie może zasadniczo stanowić przesłanki udzielenia takiej osobie dalszej pomocy w postaci zasiłku celowego.
Podkreślono, że w tym postępowaniu wyżej opisana sytuacja nie zachodzi, gdyż skarżący od wielu lat ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe w mieszkaniu, które wynajmuje a nie w budynku, w którym powstały szkody. Na marginesie organ II instancji zaakcentował, iż faktycznie z wykonanych zdjęć budynku oraz relacji sąsiadów można wnioskować, iż budynek ten jest od dłuższego czasu niezamieszkały.
Skarżący S. G. wniósł skargę na ww. decyzję SKO w Tarnowie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o przyznanie wnioskowanego zasiłku celowego.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że własność podlega szczególnej ochronie zgodnie z Konstytucją RP. Państwo wprowadziło szczególny mechanizm pomocowy dla osób, które doznały w wyniku klęski żywiołowej nadmiernych strat, w postaci zasiłku celowego. Z informacji urzędu wynika, ze śmieci dla przedmiotowej posesji były opłacane do maja 2023 r., a zdarzenia losowe miały miejsce co najmniej od stycznia 2023 r. Skarżący wskazał, ze opłaca podarek gruntowy, mieszkaniowy i prąd w nieruchomości przy ul. B. W ocenie skarżącego, to organ administracyjny powinien zrezygnować z pobierania podatku od tej nieruchomości, skoro nikt w niej nie mieszka. Ustawodawca nie definiuje pojęcia zamieszkiwania, nie określa czy ma to trwać godzinę, 2 dni czy tydzień. Skarżący wskazał, że jest schorowany, ma cukrzycę i I grupę inwalidzką. Wskazał, że ma prawo do jednego własnego lokum, które dawałoby mu gwarancję godnego życia.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie przytaczając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Na wstępie należy przypomnieć, że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego, o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Uchylenie natomiast decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.").
Rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest związany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego, co wymaga podkreślenia w kontekście zarzutów skargi. Kontrola legalności decyzji SKO w Tarnowie przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są prawidłowe, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.
Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901), dalej w skrócie "u.p.s." - zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.).
Stosownie do art. 40 u.p.s. Zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (ust. 2). Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (ust. 3).
Kontrolowane w tej sprawie decyzje miały charakter uznaniowy. Świadczy o tym użyte w przepisie art.39 ust.1,2 i 4 oraz w art.40 u.p.s. słowo "może", co oznacza, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do otrzymania zasiłku celowego nie każda osoba musi go otrzymać. (vide: wyrok WSA w Krakowie z dnia 27.10.2011r. o sygn. III SA/Kr 716/11) Decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie przyznania zasiłku celowego z art.40 u.p.s. nie podlega kontroli sądowej z punktu celowości jej wydania. (patrz: wyrok WSA w Poznaniu, sygn. II SA/Po 192/11). Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznie przyznania świadczenia, stwarza jedynie obowiązek wyraźnego uzasadnienia odmowy. (wyrok NSA z dnia 23.02.2011r. o sygn. I OSK 195/11). Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po jego wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.
Zatem w przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie tego, czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08).
Uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracyjnemu pewnego luzu decyzyjnego polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy mieszczącego się w granicach zakreślonych w art.7 k.p.a.
Powszechny jest też w judykaturze pogląd, że przyznanie zasiłku, o którym mowa w art.40 u.p.s. nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego (vide wyrok NSA z 09.02.2012r., I OSK 2249/11).
Podkreślić należy, że przepis art. 40 u.p.s. normuje szczególne zasady przyznawania zasiłku celowego, bowiem w wyjątkowych sytuacjach mogą otrzymać go osoby lub rodziny przekraczające ustalone w ustawie kryterium dochodowe. Zaznaczenia wymaga, że uchylenie kryterium dochodowego nie oznacza uchylenia celu, w jakim udzielana jest pomoc społeczna, tj. wspieranie danych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Czym innym jest bowiem przesłanka kryterium dochodowego, a czym innym przesłanka wynikająca z art. 3 u.p.s., który określa zasady i cele pomocy społecznej. Zasady zawarte zarówno w art. 3, jak i w art. 2 u.p.s. mają zastosowanie do wszystkich rodzajów świadczeń z pomocy społecznej, choć z oczywistymi modyfikacjami wynikającymi z poszczególnych form tej pomocy. Pomoc społeczna jest bowiem instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, o czym stanowi art. 2 ust. 1 u.p.s. W konsekwencji powyższego - zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 u.p.s., nie ma charakteru odszkodowawczego – co wymaga podkreślenia - i nie może być traktowany jako rekompensata za straty spowodowane klęską żywiołową. Z tych względów w orzecznictwie sądowoadministracyjnym za chybiony uznaje się pogląd, jakoby art. 40 ust. 2 u.p.s. odnosił się przede wszystkim do strat w majątku spowodowanych klęską żywiołową, a straty te należało rozumieć w kontekście działalności życiowej skarżącego, jego majątku, czy ma on możliwości zrekompensowania tych strat w inny sposób, a przede wszystkim na ile te są obiektywnie istotne dla wnioskodawcy (vide Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 308/19).
Zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 u.p.s., może być przyznany, jeżeli w wyniku strat poniesionych w związku ze zdarzeniem losowym, klęską żywiołową, lub klęska ekologiczną, pomimo wykorzystania własnych zasobów i możliwości, dana osoba lub rodzina nie są w stanie zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych. Zasiłek celowy nie służy rekompensacie strat, ale ma umożliwić przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych. W przezwyciężaniu takich właśnie sytuacji wyraża się bowiem istota pomocy społecznej, zaś funkcja zasiłków celowych, zarówno tych uregulowanych w art. 39 u.p.s., jak i w art. 40 czy art. 41 u.p.s., sprowadza się do zaspokojenia konkretnie określonej potrzeby bytowej.
Oceniając przesłankę przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, o jakim mowa w art. 39, 40 i 41 u.p.s. należy wskazać, że ustawa o pomocy społecznej nie zawiera wyczerpującej definicji legalnej pojęcia "niezbędnej potrzeby bytowej". W art. 39 ust. 2 u.p.s. ustawodawca wskazał jedynie przykładowo (o czym świadczy użyty tam zwrot: "w szczególności"), że może w takim przypadku chodzić o pokrycie kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu".
Jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 7 listopada z dnia 7 listopada 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 791/18 - na gruncie reguł znaczeniowych ogólnego języka polskiego "bytowy" znaczy tyle, co "związany z materialnymi warunkami życia; dotyczący życia, egzystencji, istnienia (zob. Uniwersalny słownik języka polskiego, pod red. S. Dubisza, Warszawa 2003). Trafnie zatem judykatura, dokonując językowej wykładni użytych przez ustawodawcę określeń, przyjmuje, że "niezbędna potrzeba życiowa", to potrzeba, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować – potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym; taka, która jest niezbędna do normalnej egzystencji osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku, w warunkach odpowiadających godności człowieka; taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życie lub zdrowie.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreśla się, że pomoc udzielana na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s. winna być skierowana do osób zamieszkujących w lokalach mieszkalnych lub domach, które uległy zniszczeniu bądź uszkodzeniu, wskutek czego osoby te znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, jakiej nie są w stanie same, przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości przezwyciężyć.
Z powyższego wynika, że pomoc w postaci zasiłku celowego z art. 40 ust. 2 u.p.s. ma służyć obywatelom w najcięższych sytuacjach życiowych, kiedy ich podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być przez nich zaspokojone we własnym zakresie, narażając ich na egzystencję w warunkach nieodpowiadających godności człowieka. Zasiłek taki nie musi być zatem wypłacony każdemu, kto jest właścicielem nieruchomości dotkniętej zdarzeniem losowym lub klęską żywiołową czy też ekologiczną. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia zgłoszonych potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę przytoczone okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu, co odnosi się również do wysokości przyznanej pomocy. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia (vide Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 308/19).
W licznych rozstrzygnięciach wydawanych w przedmiocie pomocy finansowej udzielanej na podstawie art. 40 u.p.s. wskazuje się na dwie zasadnicze kwestie. Po pierwsze, zasiłek celowy z art. 40 ust. 1 u.p.s. nie ma charakteru odszkodowawczego i nie może być traktowany jako rekompensata za straty spowodowane zdarzeniem losowym. Nie stanowi też zadośćuczynienia ze strony Państwa, które nie ma obowiązku zapewnić pomocy w remoncie każdej nieruchomości uszkodzonej przez zdarzenie losowe wypełniające znamiona klęski żywiołowej (tj. np. gradobicie czy wichura). Takie funkcje spełniają organy ubezpieczeniowe pod warunkiem zawarcia odpowiedniej umowy (por. NSA w wyrokach : z dnia 20 listopada 2014 r., I OSK 2216/14, z dnia 12 marca 2014 r., I OSK 2846/13, z dnia 27 lipca 2012 r. I OSK 880/12, z dnia 20 lipca 2012 r. I OSK 913/12 , WSA we Wrocławiu z dnia 17 lutego 2015 r. IV SA/Wr 565/14, publ. CBOSA). Po drugie, przepis art. 40 u.p.s. nie może być realizowany bez zastosowania ogólnych zasad pomocy społecznej, której celem jest zabezpieczenie podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Przy podejmowaniu decyzji w sprawach z zakresu pomocy społecznej organy winny zatem kierować się dobrem danej osoby i mieć na względzie, że pomoc ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Pomoc w postaci zasiłku celowego z art. 40 ust. 2 u.p.s. ma zatem służyć obywatelom w najcięższych sytuacjach życiowych, kiedy ich podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być przez nich zaspokojone we własnym zakresie (tak NSA w wyroku z dnia 20 listopada 2014 r., o sygn. I OSK 2216/14).
Ponadto Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela w pełni pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 14 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 227/13, że: "Osoby, które starają się o przyznanie zasiłku celowego w trybie art. 40 ust. 2 u.p.s., winny zdawać sobie sprawę, że nie może w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które w wyniku różnych zdarzeń losowych nie mają zabezpieczonych podstawowych potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które takie podstawowe potrzeby mieszkaniowe mają już zabezpieczone. Oznacza to, że samo powstanie na skutek klęski żywiołowej straty w nieruchomości budynkowej stanowiącej własność osoby ubiegającej się o pomoc społeczną w sytuacji, gdy osoba ta ma już zabezpieczone podstawowe potrzeby życiowe, a przede wszystkim mieszkaniowe, nie może stanowić wyłącznej przesłanki udzielenia takiej osobie dalszej pomocy w postaci zasiłku celowego". Ponadto, spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 stycznia 2015r., sygn. akt II SA/Ol 1079/14, LEX nr 1634893). Z kolei w wyroku z dnia 19 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1293/12, NSA wskazał, że świadczenie przyznawane na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s. ma służyć osobom znajdującym się w szczególnych dla nich sytuacjach, kiedy ich podstawowe potrzeby nie mogą zostać zaspokojone, narażając ich na egzystencję w warunkach nieodpowiadających godności człowieka. (...) Chodzi tu o takie przypadki, kiedy osoby lub rodziny utraciły "dach nad głową" i nie są same w stanie bez wsparcia pomocy społecznej zaspokoić niezbędnej potrzeby posiadania mieszkania (obydwa wyroki dostępne j.w.).
Z powyższego wynika zatem, że samo powstanie, na skutek zdarzenia losowego, straty w domu stanowiącym własność osoby ubiegającej się o pomoc społeczną w sytuacji, gdy osoba ta może mieć we własnym zakresie zaspokojone potrzeby życiowe w innym miejscu czy w innej miejscowości wskazuje, że ma ona zapewnione minimum egzystencji, zatem pomoc ze strony państwa jest zbędna (por. wyrok NSA z 28.11.2012 r., sygn. akt I OSK 2120/12). Tym bardziej więc zapewnione minimum egzystencji ma osoba, której dom mieszkalny nie uległ zniszczeniu, czy uszkodzeniu wskutek klęski żywiołowej, gdyż jeżeli budynek nigdy nie służył zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych rodziny, to jego zniszczenie nie stanowi straty w rozumieniu art.40 ust.2 i 3 u.p.s. będącej przesłanką udzielenia osobie pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego (tak WSA w Lublinie w wyroku z 06.11.2012r., sygn., II SA/Lu 751/12).
Nie jest bowiem celem pomocy społecznej pełnienie roli zakładu ubezpieczeń majątkowych poprzez przyznanie świadczenia umożliwiającego przeprowadzenie remontu kapitalnego budynków (tak WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 230/10, publ. CBOSA.).
Jak już wyżej wspomniano, słusznie przyjmuje się, że art. 40 u.p.s. nie jest zupełnie odrębną podstawą przyznania zasiłku celowego. Do jego otrzymania niezbędne jest spełnienie wszystkich przesłanek wynikających z ustawy o pomocy społecznej. Przyznanie tego zasiłku możliwe jest jedynie takim podmiotom, które w wyniku wymienionych zdarzeń, doświadczyły braku zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Takie rozumienie tej normy prawnej zgodne jest z celem ustawy o pomocy społecznej oraz orzecznictwem sądowym. Zgodnie bowiem z wyrokiem NSA z 8 lutego 2013 r. o sygn. akt I OSK 2801/12 (publ. CBOSA) środki przeznaczone na pomoc osobom poszkodowanym i rozdysponowane w oparciu o art. 40 ust. 2 u.p.s. winny być przede wszystkim kierowane do osób, które zostały pozbawione lokalu, gdzie koncentrowało się ich życie i nie posiadają innego lokalu, w którym mogą mieszkać. Przeznaczenie zasiłków dla tych osób odpowiada ustawowemu celowi polityki społecznej, polegającemu na pomocy osobom i rodzinom w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (por. wyrok NSA z: 15.6.2012 r. o sygn. akt I OSK 491/12; 1.2.2012 r. o sygn. akt I OSK 2176/11; 2.8.2011 r. o sygn. akt I OSK 866/11; 14.7.2011 r. o sygn. akt I OSK 570/11; 25.10.2011 r. o sygn. akt I OSK 1265/11, wszystkie publ. CBOSA). Zasiłek taki nie musi być zatem wypłacony każdemu, kto jest właścicielem nieruchomości dotkniętej zdarzeniem losowym lub klęską żywiołową czy też ekologiczną. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia zgłoszonych potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę przytoczone okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu, co odnosi się również do wysokości przyznanej pomocy. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia.
Z materiału dowodowego zebranego w kontrolowanej sprawie, tj. m.in. z przeprowadzonego ze skarżącym wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący od wielu lat prowadzi gospodarstwo domowe w mieszkaniu przy ulicy A. [...] w D., które wynajmuje (co przyznaje sam skarżący zarówno w odwołaniu jak i w skardze), a nie w budynku, w którym powstały szkody. Zalegające w aktach zdjęcia nieruchomości przy ul. B. wskazują, że budynek ten jest od dłuższego czasu nieużytkowany i raczej nie nadaje się do zamieszkania.
Skoro jak wyżej zostało wyjaśnione, przepis art. 40 u.p.s. poprzez sformułowanie "może być przyznany również" odsyła do ogólnej przesłanki przyznania zasiłku celowego w art. 39 u.p.s., tj. do przesłanki "niezbędnej potrzeby bytowej", to zgodzić należy się z organem II instancji, że budynek zlokalizowany przy ul. B. nie zaspokaja niezbędnych – w rozumieniu tego przepisu - potrzeb bytowych (mieszkaniowych) skarżącego, gdyż jego centrum życiowe od wielu lat koncentruje się w mieszkaniu przy ul. A.
Zatem już z tego tylko względu nie było możliwe przyznanie skarżącemu zasiłku celowego, także na podstawie art. 40 u.p.s., na pokrycie kosztów owej naprawy. Nie mogły odnieść zamierzonego skutku wskazywane przez skarżącego argumenty, tj. niska emerytura, brak możliwości wykupienia ubezpieczenia czy specyficzne, architektoniczne walory domu, uzasadniające ratowanie go (wniosek skarżącego k. 1 akt administracyjnych).
W wywiadzie środowiskowym sporządzonym w dniu 18 września 2023 r. w mieszkaniu przy ul. A. [...] skarżący wskazał, że raz mieszka w tym mieszkaniu, a raz przebywa w nieruchomości przy ul B. Organ administracyjny wyjaśnił przy tym, że "P. S. G. korzystał od wielu lat z pomocy społecznej i jako miejsce zamieszkania zawsze podawał adres przy ul. A. [...] i tam zawsze były przeprowadzane wywiady środowiskowe" (k 4-5 akt administracyjnych). W notatce służbowej z 27 września 2023 r. wskazano, że z oględzin dokonanych w miejscu wskazanym przez skarżącego, nic nie wskazuje, aby nieruchomość ta była zamieszkała. Zdjęcia potwierdzają fakt, ze nieruchomość nie jest użytkowana i jest zaniedbana (k. 13 akt administracyjnych).
Podsumowując, zgodzić się należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, że wniosek skarżącego o przyznanie pomocy finansowej w tej sprawie nie mógł zostać pozytywnie załatwiony, gdyż skarżący ma zapewniony potrzeby bytowe. Z uwagi na powyższe nie było możliwe przyznanie skarżącemu zasiłku celowego.
W świetle powyższego należy stwierdzić, że Kolegium odmawiając udzielenia wnioskowanego zasiłku na podstawie art. 40 ustawy, szczegółowo wyjaśniło wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Sąd stwierdza, że organ odwoławczy oparł się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, dokonał jego merytorycznej oceny z uwzględnieniem ogólnych zasad proceduralnych określonych art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a podjęte w tym zakresie rozstrzygniecie zostało uzasadnione w sposób wymagany przez normę prawa określoną w art. 107 § 3 k.p.a. W konsekwencji należy uznać, że wydana w zgodzie z przepisami postępowania oraz przepisami prawa materialnego, zaskarżona decyzja nie narusza również przepisów Konstytucji RP. Nie doszło również do naruszenia przez organ wynikającej z art. 8 k.p.a., zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Kolegium bowiem w sposób wyczerpujący wyjaśniło podstawy prawne oraz faktyczne podjętego rozstrzygnięcia i prawidłowo na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję I instancji. Zarzuty zawarte w skardze nie mogły doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji, bowiem Kolegium wydając zaskarżoną decyzję nie dopuściło się naruszeń prawa materialnego, które miałyby wpływ na wynik sprawy, ani uchybień formalnoprawnych w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.