II SA/GO 491/23

II SA/Go 491/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-04-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /sprawozdawca/
Grażyna Staniszewska /przewodniczący/
Jarosław Piątek
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 637/23 - Postanowienie NSA z 2024-01-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 145 par 1 pkt 1 lit a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2022 poz 447
art. 193 ust 1, 1 a, 2 i 6, art 194 ust 1-3,m art 196 ust 3, 4, 6
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędzia WSA Jarosław Piątek Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A. S. i M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty za pobyt dziecka w domu dziecka uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] r. nr [...], działający z upoważnienia Starosty [...] Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775. ze zm.; dalej k.p.a.), art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a i 2 art. 194 ust. 1- 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ( tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 447. ze zm.; dalej u.w.r.) oraz § 2 pkt 1 uchwały Nr [...] Rady Powiatu [...] z dnia [...] r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. z 2012 r. poz. 803; dalej uchwała), ustalił solidarnie opłatę dla A. S. i M. S. (dalej skarżący) za pobyt dziecka A. S. w Domu Dziecka nr [...] w [...] w wysokości:
1) 5.576.35 zł za okres od [...] r. do dnia [...] r.;
2) 7.515,98 zł miesięcznie od dnia [...] r.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że dnia [...] r. małoletnia A. S. została umieszczona w instytucjonalnej pieczy zastępczej, tj. w Domu Dziecka Nr [...] w [...]. Opłata miesięczna za pobyt w Domu Dziecka Nr [...] w [...] w 2022 r. wynosi 7.515.98 zł, stanowiące średnie miesięczne wydatki na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Województwa z 2022 r. poz. 344. Przy czym za okres od [...] r. opłata ustalona została proporcjonalnie do dni pobytu dziecka w Domu Dziecka w [...], tj. 7.515,98 zł: [...] x [...] = 5.576,35 zł.
Dalej organ wskazał, że decyzją nr [...] z dnia [...] r. organ I instancji ustalił solidarnie opłatę dla A. S. i M. S. za pobyt dziecka: A. S. w Domu Dziecka nr [...] w [...] w wysokości 5.576,35 zł za okres od [...] r., a od [...] r. w wysokości w wysokości 7.515,98 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. uchyliło powyższą decyzje z dnia [...] r. w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji z uwagi na wadliwe określenie okresu, za który miała być uiszczona opłata w wysokości 5.576,35 zł oraz brak w aktach sprawy dokumentów, na podstawie których A. S. została umieszczona w instytucjonalnej pieczy zastępczej.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji ustalił, że Sąd Rejonowy
w [...] prawomocnym postanowieniem z dnia [...] września 2022 r. , sygn. akt [...], umieścił A. S. w instytucjonalnej pieczy zastępczej, a skarżący zostali pozbawieni nad nią władzy rodzicielskiej. Ze złożonych przez stronę skarżącą oświadczeń i dokumentów po wydaniu decyzji przez organ odwoławczy wynika, że prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z córką D.. M. S. prowadzi działalność gospodarczą [...]; nie jest obecnie w zatrudnieniu. Z tego tytułu przyjęto dochód 4.621,71 zł netto (dochód z działalności za rok 2022 podzielony przez 12 miesięcy). A. S. jest zatrudniona w Akademii [...] w [...]. Średnie miesięczne wynagrodzenie (z trzech ostatnich miesięcy) z tytułu wykonywania pracy wynosi 6.994.18 zl netto. A. S. pracuje również w Społecznej Szkole Podstawowej w [...]. Średnie miesięczne wynagrodzenie (z trzech ostatnich miesięcy) wynosi 2.023.05 zł netto. A. S. posiada grunty o powierzchni [...] ha fizycznych, tj. [...] ha przeliczeniowych. Przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 345 zł, tj. [...] ha x 345 zł = [...] zł. Wspólny miesięczny dochód strony skarżącej wyniósł 23.799.19 zł netto, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje 7.933,06 zł (23.799.19 zł/ 3 os.). Udokumentowane miesięczne wydatki, które ponosi strona skarżąca to m.in. raty kredytów ok. 3.230,96 zł, czesne za szkołę córki D. 840.00 zł. A. S. ma problemy ze zdrowiem i musi brać na stałe leki na[...],[...] oraz problemy [...]. Wydatki na leczenie wynoszą miesięcznie ok. 245,00 zł. Córka D. jest pod stalą opieką [...] ze względu na problemy z [...]. Miesięczny koszt leczenia wynosi 500,00 zł. Z oświadczeń strony skarżącej wynika również, że ponoszą koszty związane z funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego w wysokości 6.133.33 zł miesięcznie, dojazdy do pracy stron w wysokości 3.300.00 zł miesięcznie, leasingi w wysokości 6.587.23 zł w [...] r., 3.049,23 zł w [...] r. Z aktualnych oświadczeń strony skarżącej nie wynika, żeby strona płaciła alimenty na małoletnią A. S. lub ponosiła inne koszty jej utrzymania.
Następnie organ wskazał, że rozpatrując sprawę wziął pod uwagę art. 193 ust. 1 pkt 2, art. 193 ust. 1a i 2 oraz art. 194 ust. 1, 2 i 3 u.w.r. oraz treść § 2 pkt 1 uchwały, zgodnie z którym Starosta [...] może odstąpić od ustalenia rodzicom opłaty za pobyt dziecka z terenu Powiatu [...] w pieczy zastępczej, w przypadku gdy dochód nie przekracza lub jest równy 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie lub gdy dochód nie przekracza lub jest równy 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi: 600 zł x 300% = 1.800 zł. Kryterium dochodowe w trzyosobowej rodzinie strony skarżącej wynosi zatem 5.400 zł. Wobec powyższego organ I instancji stwierdził, iż osiągany miesięczny dochód rodziny nie uprawnia strony skarżącej do nieponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Organ I instancji podkreślił, że ustawodawca w art. 193 ust. 1 i I 1a u.w.r. unormował explicite, że to "rodzice" ponoszą opłatę, a nie "jeden z rodziców",
a zatem ustawodawca zakłada obowiązek ponoszenia opłaty przez 2 rodziców; obowiązek ten istnieje od momentu umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Partycypacja w kosztach wychowania i opieki powinna być odpowiednia do możliwości rodziców i może być nawet na niskim poziomie, jednakże rodzice winni mieć świadomość tego, że ciążą na nich te obowiązki i nikt ich z nich nie zwolnił. Organ wskazał, że nie jest możliwe przyjęcie, że decyzja nakładająca obowiązek opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ustala tę opłatę wyłącznie na przyszłość, a nie za faktyczny pobyt dziecka w placówce, gdyż niweczyłoby to w istocie możliwość nałożenia opłaty za okres, w którym dziecko przebywa w pieczy zastępczej i za który zostały poniesione wydatki na jego utrzymanie i w którym organ prowadził postępowanie w kwestii tej odpłatności.
Następnie organ wskazał, że przy podejmowaniu niniejszej decyzji organ wziął pod uwagę sytuację, w szczególności dochodową strony skarżącej, ale także ich wydatki. Analiza powyższego (po przeanalizowaniu wszystkich uwarunkowań
i okoliczności faktycznych i prawnych składających się na sytuację rodzica dziecka przebywającego w pieczy zastępczej) prowadzi do wniosku, że istnieją podstawy do ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Miesięczny dochód rodziny skarżącej nawet po odliczeniu płaconych kredytów/pożyczek, opłaty za szkołę
i leczenie wynosi bowiem 18.983.23 zł. Ponadto skarżący nie płacą alimentów na rzecz A. S. oraz nie ponoszą istotnych kosztów związanych z jej utrzymaniem. W ocenie organu - ze względu na dochód strony skarżącej - obecna drożyzna i inflacja, nie mogą przemawiać za obciążeniem ich opłatą w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Uiszczenie opłaty w całości odbędzie się bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny S. Skarżący nie spełniają zatem przesłanek do odstąpienia od opłaty, które zostały określone w uchwale. W związku z tym, jeżeli w danej sprawie stosowna decyzja o odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie została wydana, organ administracji publicznej jest zobowiązany wydać decyzję o ustaleniu takiej opłaty.
Skarżący zakwestionowali również średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w Domu Dziecka w [...]. Organ podkreślił, że przedmiotowe wydatki nie są określane w niniejszym postępowaniu administracyjnym i wyjaśnił, że zgodnie z art. 196 ust. 3 u.w.r. średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej są ustalane przez starostę, a w przypadku regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych oraz interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych przez marszałka województwa, i ogłaszane odpowiednio przez starostę lub marszałka województwa
w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca danego roku. Zgłaszane były również zastrzeżenia co do funkcjonowania Domu Dziecka nr [...] w [...], co – zdaniem organu – nie jest również przedmiotem niniejszego postępowania administracyjnego.
Organ wskazał także, że strony podnoszoną np. koszty związane z dojazdem M. S. do pracy, co związane jest z jego działalnością gospodarczą i w ramach niej rozliczane. Dotyczy to również leasingu za samochód. Jeśli chodzi o dochód z gospodarstwa rolnego, to został on obliczony na podstawie art. art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wykładnia art. 8 ust. 9 ww. ustawy była wielokrotnie dokonywana w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym jednolicie przyjmuje się, iż przepis ten nakazuje obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości wskazanej w tym przepisie. Określony w art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej dochód ma charakter ryczałtowy i jest ustalany niezależnie od faktycznych dochodów, jakie przynosi dane gospodarstwo. W związku z tym, że przedmiotowy dochód ma charakter ryczałtowy, to organ I instancji nie wziął pod uwagę rzeczywistych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Gdyby brał pod uwagę rzeczywisty dochód gospodarstwa rolnego, który jest wyższy niż ten ryczałtowy, to wtedy brałby pod uwagę udokumentowane koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.
Ponadto organ podkreślił, że uchwała odnosi się do kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej albo kryterium dochodowego na osobę w rodzinie,
o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ wskazał, że jakakolwiek ustawa nie obliguje do odliczania wprost od dochodu rat kredytów zaciągniętych przez strony postępowania, czy też innych opłat ponoszonych przez gospodarstwo domowe. Mimo tego organ I instancji wziął powyższe pod uwagę przy ustalaniu niniejszej odpłatności. Organ stwierdził, że nie ma w niniejszej sprawie żadnego znaczenia, że małoletnia A. S. została adoptowana przez stronę skarżącą, tj. nie jest ich dzieckiem biologicznym, (rodzice adopcyjni mają te same obowiązki co rodzice biologiczni), ani że M. S. ma zarzuty, o których mówił w trakcie przesłuchania strony.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyli skarżący, którzy zarzucili naruszenie przepisów u.w.r., art. 57 § 3 i art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 35 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu złożonego odwołania skarżący przedstawili przebieg postępowania oraz stwierdzili, że w trakcie postępowania utrudniano gromadzenie dokumentów i udzielano nierzetelnych informacji. Skarżący podkreślili, że ponoszą znaczne koszty związane z dojazdami do pracy ze względu na odległość od miejsca zamieszkania.
W zaskarżonej decyzji pojawia się kwota 3300 zł na dojazdy. Skarżący podnoszą, że nie wiedzą jak została ona wyliczona. Postępowanie zostało wszczęte [...] r. i powinno zakończyć się [...] r. czyli termin nie został zachowany. Skarżący stwierdzają, że organ zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. miał obowiązek zagwarantowania im czynnego udziału w każdym stadium postępowania, co naruszano uporczywie nie odpowiadając na zadane pytania, nie wysyłając załączników lub ze znacznym opóźnieniem, a także nie zagwarantowano stronie przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych, zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Decyzja w ocenie strony skarżącej jest wydana z naruszeniem art. 10 § 1 k.p.a., bo skarżący nie mieli możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów. W każdym piśmie kierowanym do skarżących wzywano do dostarczenia innych dokumentów, które przedstawiałaby sytuację materialną i dochodową ich rodziny. W ocenie strony organ I instancji w żaden sposób nie odniósł się do przedstawionych dokumentów, a swoje stanowisko oparł tylko i wyłącznie na podstawie stwierdzenia, że kryterium dochodowe w rodzinie skarżących wynosi 5.400 zł, wobec czego miesięczny dochód rodziny nie uprawnia do nieponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Przedstawione przez skarżących wydatki nie zostały właściwie przeanalizowane i uwzględnione w obliczeniach i nie obrazują właściwej sytuacji finansowej rodziny. W decyzji brak algorytmu wyliczeń dochodu. Wskazano jedynie, że ustawa nie obliguje do odliczania wprost od dochodu rat kredytów zaciągniętych przez strony postępowania, czy też innych opłat ponoszonych przez gospodarstwo domowe. Mimo tego organ I instancji wziął powyższe pod uwagę przy ustalaniu odpłatności. Nigdzie nie ma wskazanego dochodu na członka rodziny, który jest bazowy dla rodziny i na jego podstawie jest przyjęta decyzja. W decyzji pojawiają się różne kwoty i brak sprecyzowania, która jest właściwa.
W dalszej części odwołania strona podała, że przedstawione dokumenty dotyczące funkcjonowania i strony kosztowej gospodarstwa rolnego zostały przeanalizowane wybiórczo. Ponadto przez ostatnie lata gospodarstwo dotknęła susza i w załączeniu został dołączony protokół strat jakie oszacowano
w gospodarstwie za zeszły rok, w wydanej decyzji nie znalazło to żadnego odzwierciedlenia, co wskazuje na brak analizy tego dokumentu i nie uwzględnienia go w wyliczeniach.
Skarżący stwierdzili ponadto, że nigdy nie kwestionowali opłaty za umieszczenie dziecka A. S. w pieczy zastępczej, ponieważ jako rodzice znają swoje obowiązki, jednak kwota, która została ustalona jest nie adekwatna do możliwości jakie mają. Kupują A. rzeczy, więc nieprawdą jest uwaga, że nie partycypują w wydatkach. Dokonują zakupów ubrań i innych kosztów związanych z jej utrzymaniem. Wobec powyższego skarżący uważają, że miesięczna opłata w wysokości 7.515,98 zł za pobyt dziecka: A. S. w pieczy zastępczej w Domu Dziecka nr [...] w [...] jest nieadekwatna.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. decyzją z [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt k.p.a. oraz art. 191 ust. 1 i 1a. art. 193 i art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło przepisy u.w.r.
mające zastosowanie w sprawie oraz ustalenia poczynione przez organ I instancji
Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium podało, że zgodnie z § 2 pkt 1
uchwały organ mógłby odstąpić od ustalenia skarżącym opłaty za pobyt córki
w Domu Dziecka gdyby dochód rodziny skarżących nie był wyższy niż 5.400,00 zł
miesięcznie (300 % x 600 zł X 3 osoby w rodzinie). Organ wskazał, że M. S. nie jest
obecnie w zatrudnieniu, natomiast dochód A. S. to kwota 19.177,48 zł. Na dochód
ten składa się wynagrodzenie z zatrudnienia w Akademii im. [...] w [...]. - 6.994,18 zł netto, z tytułu zatrudnienia w Społecznej Szkole Podstawowej w [...]. - 2.023,05 zł netto oraz dochód z tytułu posiadania gruntów o powierzchni [...] ha fizycznych, tj. [...] ha przeliczeniowych, za który zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej przyjmuje się 345 zł miesięcznie z 1 ha przeliczeniowego, tj. kwota 10.160,25 zł miesięcznie. W ocenie organu I instancji powyższych ustaleń organu I instancji, co do wysokości uzyskiwanych dochodów skarżący nie kwestionują. Wskazują natomiast, że organ nie operuje terminami przychodu, kosztów uzyskania przychodu i dochodem. Kolegium podkreśliło, że zarówno mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych jak i przepisy uchwały wskazują na kryterium dochodowe na osobę. Dochód na osobę w rodzinie skarżących wynosi 6.392,49 zł (19.177,48: 3 osoby) a zatem znacznie przekracza 300% kryterium dochodowego na członka rodziny, tj. 1.800,00 zł.
Odnosząc się do zarzutu skarżących, iż decyzja organu I instancji wydana została z naruszeniem art. 10 § 1 k.p.a., gdyż skarżący nie mieli możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów Kolegium wskazało, że zawiadomieniem z [...] r. poinformowano skarżących o przysługujących im zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. prawie do zapoznania się z materiałami postępowania i wyznaczono siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału. Zawiadomienie powyższe zostało przez skarżących odebrane w dniu
[...] r. W wyznaczonym zawiadomieniem terminie skarżący nie zapoznali się z materiałem dowodowym i nie wnieśli uwag w sprawie.
Skargę na powyższą decyzję złożyli A. S. i M. S. zarzucając naruszenie:
– prawa materialnego przez niepoprawną wykładnię przepisów prawnych dotyczących zdefiniowania dochodu w rodzinie, co w konsekwencji spowodowało niewłaściwe zastosowanie przepisów: nieprawidłowe dopasowanie stanu faktycznego sprawy do danego przepisu, który nijak odnosi się do sytuacji strony;
– prawa procesowego przez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego,
-sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału, - niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, - nieważność postępowania.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W uzasadnieniu strona skarżąca zakwestionowała głównie dokonane przez organ wyliczenia jej dochodu oraz podała własne wyliczenia dochodu wraz
z podaniem ponoszonych miesięcznie kosztów.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji; wskazując jednocześnie, że skarga nie wnosi nowych okoliczności do sprawy, które miałyby wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Na rozprawie sądowej, która odbyła się w dniu 3 kwietnia 2024 r. skarżący podtrzymali swoją skargę. Skarżący stoją na stanowisku, że dochody ich rodziny są niższe aniżeli podane przez organ w zaskarżonej decyzji, ponieważ nie uwzględniają kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, w tym między innymi kosztów wynajmu pracowników. Zdaniem strony ustalając opłatę za pobyt dziecka organ powinien uwzględnić rzeczywiste dochody skarżących.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli sądowoadaministracyjnej pod względem legalności była w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...], ustalającą solidarnie dla skarżących opłatę za pobyt ich dziecka w Domu Dziecka nr [...] w [...].
Podstawę materialną powyższych decyzji stanowiły przepisy u.w.r. Zgodnie
z art. 193 ust. 1 pkt 2 u.w.r. za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym
- w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Powyższą opłatę rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka
w pieczy zastępczej (art. 193 ust. 1a u.w.r.), odpowiadając za nią solidarnie (art. 193 ust. 2 u.w.r.), także wówczas, gdy są pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 u.w.r.). Opłaty tej rodzicie nie ponoszą za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców (art. 193 ust. 6a u.w.r.). Przepisu ust. 1 nie stosuje się do rodziców dziecka pozostawionego bezpośrednio po urodzeniu ( art. 193 ust. 7 u.w.r.). Opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1 u.w.r., ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (art. 194 ust. 1 u.w.r.).
Przy czym Starosta na wniosek lub z urzędu, może umorzyć w całości lub
w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia wspomnianej (art. 194 ust. 3 u.w.r.). Szczegółowe warunki umorzenia
w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 u.w.r. określa w drodze uchwały rada powiatu (art. 194 ust. 2 u.w.r.). Aktem prawnym wydanym na podstawie tego ostatniego przepisu była opisana na wstępie uchwała Rady Powiatu [...] nr [...].
W kontrolowanej sprawie - w świetle zgromadzonego materiału dowodowego - nie budzi wątpliwości, że skarżący są rodzicami małoletniej A. S, która przebywa od [...] r. w Domu Dziecka nr [...] w [...]. W związku z tym skarżący co do zasady są solidarnie zobowiązani do ponoszenia opłaty za pobyt swej córki na podstawie przytoczonego powyżej art. 193 ust. 1 pkt 2, 1a, 2 i 6 u.w.r.
W ocenie Sądu decyzja ustalająca opłatę została wydana jednak przedwcześnie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest bowiem pogląd, zgodnie z którym decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej wydawana na podstawie art. 194 ust. 1 u.w.r. stanowi rozstrzygnięcie odrębnej sprawy administracyjnej w stosunku do sprawy dotyczącej odstąpienia od ustalenia opłaty i w której to sprawie organ jest zobowiązany wydać odrębną decyzję. Ponoszenie przez rodziców opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 uw.r., rozstrzygane jest w postaci decyzji ustalającej (art. 194 ust. 1 u.w.r.), natomiast decyzja odstępująca od ustalenia opłaty jest decyzją uznaniową (art. 194 ust. 3 u.w.r.). Zatem obie materie ustawodawca jednoznacznie rozgraniczył. Ponadto
w postępowaniach zmierzających do rozstrzygnięcia każdej z tych spraw badane są inne przesłanki materialnoprawne wynikające z odrębnych podstaw. Inny jest też cel obydwu rodzajów decyzji i każda z nich podlega odrębnemu zaskarżeniu. Odstąpienie od ustalenia opłaty z istoty rzeczy musi poprzedzać jej ustalenie. Ustawodawca wskazuje bowiem nie na odstąpienie od pobrania opłaty, lecz od jej ustalania. Odstępowanie od ustalania opłaty po jej ustaleniu lub jednocześnie z jej ustaleniem nie znajduje racjonalnego i logicznego uzasadnienia. W konsekwencji należy przyjąć, że w sytuacji, gdy prawodawca wskazuje na przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty, zbadanie tych przesłanek w określonym stanie faktycznym musi nastąpić przed ustalaniem opłaty, zwłaszcza, że z treści art. 194 ust. 3 u.w.r. wynika, że odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić również z urzędu (por. wyroki NSA: z 10 listopada 2023 r., I OSK 2369/21, z 14 listopada 2023 r., I OSK 2370/21, wyrok WSA w Krakowie z 18 sierpnia 2016 r., III SA/Kr 601/16, wyrok WSA w Gliwicach
z dnia 14 lipca 2021 r., II SA/Gl 1555/20). Podobne stanowisko wyrażane jest również w piśmiennictwie (por. B. Królak, M. Rączka, U.w.r. Komentarz, Warszawa 2017, t. do art. 194, S. Nitecki, A. Wilk, U.w.r. Komentarz, LEX/el. 2021, t. 10 do art. 194).
Oznacza to, że organy w sposób niedopuszczalny połączyły rozpoznanie sprawy o ustalenie opłaty za pobyt dziecka skarżących w domu dziecka
z rozpoznaniem wniosków skarżących z [...] r. o odstąpieniu od ustalenia tej opłaty, opartym na podstawie wynikającej z art. 194 ust. 3 u.w.r. Ponadto organy formalnie nie wydały rozstrzygnięcia od odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty,
a jedynie w uzasadnieniach decyzji ustalających opłatę poczyniły rozważania
co do braku przesłanek do odstąpienia od ustalenia. Zresztą rozważania te zostały ograniczone jedynie do przesłanki określonej w § 2 pkt 1 uchwały, zgodnie z którym Starosta [...] może odstąpić od ustalenia rodzicom opłaty za pobyt dziecka z terenu Powiatu [...] w pieczy zastępczej, w przypadku gdy dochód nie przekracza lub jest równy 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej albo kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Pominięto natomiast przesłanki odstąpienia wymienione w pozostałych punktach powyższego przepisy, tj. w przypadku zaistnienia: 2) trwałej niezdolności do pracy; 3) gdy nie jest znane miejsce pobytu rodziców; 4) gdy przebywają poza granicami kraju i w związku z tym nie ma możliwości skutecznego dochodzenia opłat; 5) rodziców płacących regularnie alimenty na rzecz dziecka przebywającego w pieczy zastępczej; 6) gdy opłata stanowiłaby dla rodziców nadmierne obciążenie lub niweczyłaby skutki udzielanej pomocy; 7) gdy rodzice wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub pieczy zastępczej; 8) niepełnoletnich rodziców; 9) szczególnych okoliczności uzasadnionych ze względu na ważny interes rodziców. Niewątpliwie, co najmniej te wskazane w § 2 pkt 6 i 9 uchwały, powinny być przedmiotem rozważań organu.
Ponadto Kolegium nie zwróciło uwagi, że po wydaniu decyzji przez organ
I instancji zostało ogłoszone nowe obwieszczenie Starosty [...], wydane na podstawie art. 196 ust. 3 u.w.r., stanowiące podstawę do ustalenia opłaty za pobyt dziecka skarżących w placówce opiekuńczo-wychowawczej, stosownie do art. 196 ust. 4 u.w.r. W myśl tego przepisu ogłoszenie, o którym mowa w art. 196 ust. 3 u.w.r., stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt
w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego. W dniu [...] r. w Dzienniku Urzędowym Woj. pod poz. 230 zostało opublikowane obwieszczenie nr [...] Starosty [...] z dnia [...] r. w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej na terenie Powiatu [...] w [...] r., które ustaliło te wydatki w odniesieniu do Domu Dziecka nr [...] w 2023 w wysokości 7350,65 zł. Były one zatem niższe od ustalonej opłaty w decyzji organu I instancji na kwotę 7515,98 zł na podstawie obwieszczenia nr [...] Starosty [...] z dnia [...] r. w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej na terenie Powiatu [...] w 2022 r. (Dz.Urz.Woj. z 2022 r., poz. 344). Nowa wysokość wydatków – mając na uwadze datę publikacji obwieszczenia – obowiązywała od 1 lutego 2023 r., co winien był organ odwoławczy uwzględnić, jako że stosuje przepisy obowiązujące w chwili wydawania przez niego decyzji.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że decyzja ustalająca opłatę została wydana przedwcześnie z naruszeniem art. 194 ust. 3 u.w.r. wobec braku uprzedniego wydania odrębnej decyzji rozstrzygającej wniosek o skarżących
o odstąpienie od ustalenia opłaty, a ponadto nie uwzględniała obowiązującej od
1 lutego 2023 r. nowej wysokości opłaty za pobyt, z naruszeniem art. 196 ust. 3 i 4 u.w.r., co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634; dalej p.p.s.a.).
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną zawartą
w niniejszym uzasadnieniu stosownie do art. 153 p.p.s.a. Wynika z niej konieczność przeprowadzenia przez organ I instancji w pierwszej kolejności odrębnego postępowania w przedmiocie wniosku skarżących o odstępnie od ustalenia opłaty
i wydania w tym zakresie odrębnego rozstrzygnięcia w formie decyzji na podstawie art. 194 ust. 3 u.w.r. (uwzględniającego przesłanki określone w § 2 uchwały), która podlegać będzie odrębnemu zaskarżeniu i ewentualnej kontroli sądowadministracyjnej. W związku z powyższym nie zachodziła w niniejszej sprawie potrzeba odnoszenia się do zasadniczych zarzutów skargi, które sprowadzały się do nieprawidłowego ustalenia dochodów skarżących, co stanowiło element stanu faktycznego niezbędnego do oceny, czy zachodziły przesłanki do zastosowania instytucji odstąpienia od ustalenia opłaty. Natomiast postępowanie w sprawie
o ustalenie opłaty powinno być zawieszone do czasu zakończenia postępowania
w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty.