II SA/Po 472/20

II SA/Po 472/20 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2020-09-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-06-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz
Jan Szuma /sprawozdawca/
Wiesława Batorowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 497/21 - Wyrok NSA z 2022-09-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 3 pkt  21, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a pkt 2, art. 17 ust. 1b, art. 20, art. 23 ust. 1, art. 23 ust. 2, art. 24 ust. 4, art. 27 ust. 4, art. 27 ust. 5, art. 32 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2017 poz 682
art. 129 § 1, art. 132
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 374
art. 15zzs(4) ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 12, art. 138 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 września 2020 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania K. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] stycznia 2020 r., [...], którą odmówiono odwołującemu się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią J. M..
Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.
Wnioskiem z dnia [...] października 2019 r. K. K. wystąpił o przyznanie na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią J. M..
Składając wniosek K. K. złożył oświadczenie, że został poinformowany o możliwej decyzji odmownej, przy czym w trybie art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm., dalej "K.p.a.") złożył oświadczenie, że wszystkie córki (to jest córki J. M. – uw. Sądu) pracują i zamieszkują w odległych miejscowościach, zajmują się swoimi rodzinami i żadna nie może sprawować opieki nad matką. W rodzinie ustalono, że skoro wnuk zamieszkuje w pobliżu babci (blok dalej), to należy scedować opiekę na niego. K. K. oświadczył, że nie pracuje i cały czas opiekuje się babcią.
Wnioskodawca dodał też w odrębnym oświadczeniu (również datowanym na [...] października 2019 r.), że jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Nie posiada on orzeczenia o niepełnosprawności (co potwierdza zaświadczenie z dnia [...] września 2019 r.).
Dnia [...] października 2019 r. złożono do akt oświadczenie J. M., że jej córki pracują zawodowo, przebywają za granicą i nie mogą się podjąć nad nią opieki w podstawowych czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i opieki zdrowotnej. Potwierdziła też, że stałą opiekę nad nią sprawuje K. K..
W oświadczeniu z dnia [...] listopada 2019 r. M. S. wskazała, że nie może na co dzień zajmować się matką J. M., gdyż pracuje zawodowo poza [...] (120 km) i sama boryka się ze swoimi problemami zdrowotnymi – chorobą niedokrwienną serca oraz nadciśnieniem tętniczym).
Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., [...], Prezydent, działając z powołaniem na art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11 i 21, art. 17, art. 20, art. 23 ust. 1 i 2, art. 24 ust. 4, art. 27 ust. 4 i 5 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2220 z późn. zm., obecnie Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., dalej "u.ś.r."), orzekł o odmowie przyznania K. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią J. M.. Wyjaśnił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., [...], po rozpoznaniu odwołania K. K., Kolegium uchyliło decyzję Prezydenta i sprawę przekazało temu organowi do ponownego rozpatrzenia.
Dnia [...] stycznia 2020 r. K. K. oświadczył, że nie posiada wiedzy na temat pobytu pozostałych dzieci swojej babci – B. L., A. M., A. S., W. K. oraz C. M.. Według jego wiedzy pozostają oni pod nieznanymi adresami poza granicami Polski, są oni osobami w podeszłym wieku i nie utrzymują ze stroną żadnych kontaktów. H. M. jest z kolei schorowana, a opiekuje się nią syn A. M..
Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., [...] Prezydent, ponownie, przywołując te same regulacje, orzekł o odmowie przyznania K. K. wnioskowanego świadczenia. Wskazał raz jeszcze, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W odwołaniu od decyzji K. K. zarzucił naruszenie art. 6, 7, 8 i 12 K.p.a. Zwrócił zwłaszcza uwagę na fakt, że organ zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r., który tymczasem był uznany za niezgodny z Konstytucją RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 (Dz. U., poz. 1443).
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r., [...] Kolegium na podstawie art. 138 ust. 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wskazało, że wedle ustaleń wynikających z akt sprawy J. M. ma córki, które pracują zawodowo. Jedna z nich – M. S. – oświadczyła, że nie może opiekować się niepełnosprawną matką, ponieważ pracuje zawodowo poza [...] (120 km). Kolegium zauważyło jednak, że wedle Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej stałym miejscem wykonywania działalności M. S. (działalność pod nazwą [...]) jest miasto [...], ul. [...]. Oznacza to, że adres zamieszkania K. K. pokrywa się z adresem zamieszkania M. S. (jego matki). Z kolei adres dotyczy lokalu w pobliżu miejsca zamieszkania J. M.. Dnia [...] stycznia 2020 r. K. K. oświadczył, że nie posiada wiedzy na temat pobytu pozostałych dzieci swojej babci – B. L., A. M., A. S., W. K. oraz C. M.. Odnosząc się do powyższego organ ubocznie nadmienił, że chociażby z publicznych danych z portali społecznościowych wynika, iż K. K. ma kontakt z A. M., a ta ostatnia pozostaje w relacji do M. S., A. S. oraz C. M.. W ocenie Kolegium istniała zatem możliwość, aby ustalić miejsce zamieszkania tych osób, określić gdzie pracują i czy legitymują się orzeczeniami o niepełnosprawności.
W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło między innymi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje między innymi osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 z późn. zm., dalej "K.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki, a nadto, że osobom innym niż spokrewnione w stopniu pierwszym przysługuje tylko wówczas, gdy w danych okolicznościach nie ma innych osób spokrewnionych w stopniu pierwszym (art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.). Kolegium ustaliło, że w rodzinie wymagającej opieki J. M. są osoby zobowiązane alimentacyjnie w kolejności bliższej, aniżeli K. K.. Jest to siedmioro dzieci J. M.. Spośród nich tylko jedna – H. M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Kolegium wskazało dalej, że ma świadomość, iż art. 17 ust. 1a u.ś.r. należy tak interpretować, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane, gdy co prawda są osoby zobowiązane do alimentacji bliżej spokrewnione w stosunku do wymagającej opieki od wnioskodawcy, ale osoby te obiektywnie nie mogą świadczyć pomocy (s. 10 uzasadnienia decyzji Kolegium), przy czym należy brać pod uwagę także różne formy alimentacji, takie jak dostarczanie chociażby środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki (s. 11 uzasadnienia decyzji Kolegium).
Dalej Kolegium przywołało obszernie orzecznictwo sądów i Trybunału Konstytucyjnego akcentując, że w sprawie nie wykazano, aby alimentacja ze strony siedmiorga dzieci (za wyjątkiem H. M.) względem J. M. była ograniczona. O oznacza zatem, że do zapewnienia opieki względem matki są te osoby, gdyż ich pokrewieństwo jest bliższe niż skarżącego.
W skardze K. K. ponowił zarzuty odwołania oraz wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. Dodał, że jego babcia J. M. zmarła [...] kwietnia 2020 r. niemniej uważa on, iż należą mu się świadczenia za okres do jej śmierci. Odnosząc się do wywodów Kolegium K. K. podkreślił, że organy w postępowaniu miały wątpliwości, czy jest on jedyną bliską osobą w stosunku do babci. Skierowano do niego wezwanie dotyczące tej kwestii. Skarżący przedstawił relacje rodzinne i podkreślił, że był jedyną osobą sprawującą opiekę nad J. M.. Do skargi załączono oświadczenie M. S., że przed śmiercią matki nie mogła się nią zajmować ze względu na zły stan zdrowia oraz z uwagi na pobyt w [...]. Z pozostałym rodzeństwem M. S. J. M. była skłócona.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy u.ś.r.
Podstawowe ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji były niesporne. W szczególności niesporne było, że skarżący jest wnukiem J. M., a także, że do chwili śmierci sprawował nad nią opiekę. Bezsporne było również, że niepełnosprawna miała dorosłe dzieci: B. L., A. M., A. S., W. K., C. M., H. M. oraz M. S.. Tylko jedno z nich – H. M. – legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z K.r.o., z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Na podstawie art. 17 ust 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (a więc takim jak K. K.), przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1. rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2. nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3. nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Sąd orzekający w pełni aprobuje stanowisko Kolegium i jego argumentację. W niniejszej sprawie organ odwoławczy uznał, że nie ma podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego K. K., które chciał pobierać w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią – J. M.. Organ trafnie powołał się na art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., wskazując, że w pierwszej kolejności zobowiązane alimentacyjne (a więc i uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego) są dzieci osoby wymagającej opieki. J. M. posiadała do chwili śmierci siedmioro dorosłych dzieci, z których tylko jedna osoba – H. M. – legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zasadnie wskazano, że skoro w rodzinie są osoby bliżej spokrewnione i zobowiązane alimentacyjnie aniżeli K. K., a co najmniej o jednej z tych osób wiadomo, że jest czynna zawodowo i mieszka w Polsce (matka skarżącego M. S.), to oznacza to, że nie ma podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu. Jego obowiązek alimentacyjny skarżącego względem babci bowiem nie zaktualizował się.
Słusznie wskazało Kolegium, że w myśl art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W przypadku skarżącego nie występowało pokrewieństwo pierwszego stopnia, gdyż był wnukiem J. M.. Zasadnicze znaczenie ma dla rozstrzygnięcia sprawy fakt, że J. M. miała przynajmniej jedną córkę M. S., która mieszka i pracuje w Polsce. Tym samym, to M. S. była zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji swej matki J. M. (do chwili śmierci tej ostatniej), a więc także do zapewnienia jej opieki. Skoro więc istniała osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z J. M., a więc zobowiązana do jej alimentacji, to na skarżącym nie ciążył obowiązek alimentacyjny wobec babci. M. S. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie są więc spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 17 ust 1a u.ś.r., które muszą być spełnione łącznie.
Trafnie więc Kolegium przyjęło, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 129 § 1 K.r.o., skarżący nie był osobą zobowiązaną do alimentacji swej babci, gdyż ten obowiązek spoczywał na żyjącej córce J. M. – M. S., która zobowiązana była w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad swoją matką. Nie można też nie wspomnieć, że J. M. miała do chwili śmierci pięcioro innych dorosłych dzieci, a z wyjaśnień K. K. nie wynika, aby posiadały one jakikolwiek stopień niepełnosprawności.
Wnuk jest krewnym w linii prostej i jego obowiązek alimentacyjny wobec babci powstaje, gdy nie ma dzieci babci lub dzieci te nie są w stanie dopełnić swego obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica. Taka sytuacja w kontrolowanej sprawie nie zachodzi.
Podnoszony przez skarżącego zasadniczy zarzut, iż pozostawanie w zatrudnieniu przez M. S., jej zły stan zdrowia (potwierdzony zaświadczeniem lekarza rodzinnego, ale nie orzeczeniem o jakimkolwiek stopniu niepełnosprawności), a także fakt zamieszkiwania przez nią w innym miejscu niż matka, wyklucza spełniania przez nią obowiązku alimentacyjnego wobec matki – w ocenie Sądu jest nieskuteczny.
Obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje, w zaistniałej sytuacji, pomoc polegającą na przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślono, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentowano, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków (zob.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., I OSK 1700/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). To nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy fakt pozostawania w zatrudnieniu czy zamieszkiwania w miejscu utrudniającym dojazd do wymagającej opieki osoby bliskiej. Okoliczności te są bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalniają tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w starań osobistych, a może polegać na przykład na opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa – z racji sprawowania opieki – prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Reasumując ten wątek, K. K. nie był osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z J. M., a obowiązek alimentacyjny ciąży na sześciorgu jej dorosłych dzieci, w tym M. S. (pominięto niepełnosprawną H. M.). Danych o dzieciach J. M. K. K. nie podał, niemniej przynajmniej o M. S. wiadomo, że jest ona czynna zawodowo i może poczynić starania w opiece nad niepełnosprawną matką. M. S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wykluczałoby ją z możliwości dopełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec matki.
W tym miejscu Sąd zaznacza, że ma świadomość, iż K. K. przedłożył do akt zaświadczenie lekarskie od lekarza rodzinnego dotyczące stanu zdrowia M. S.. Dowód ten nie ma przesądzającego znaczenia dla sprawy. Po pierwsze nie odpowiada on w swej postaci formie dowodowej wymaganej przez przepisy – aby dana osoba bliżej spokrewniona została pominięta (i aby otwierało to możliwość ubiegania się o świadczenie dalej spokrewnionej w dalszym stopniu) – musi ona legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po drugie, zaświadczenie lekarskie, które przedłożył do akt skarżący, zawiera tylko informację, że M. S. "z powodu choroby" (nie wiadomo jakiej – krótkotrwałej, czy przewlekłej) nie może opiekować się "obecnie chorą matką" (co wskazuje, że zaświadczenia wydano w odniesieniu do okoliczności bieżących). Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. matki K. K. nie można więc pominąć, jako osoby spokrewnionej w stopniu pierwszym, której obowiązek alimentacyjny wyprzedza obowiązek skarżącego.
Sąd orzekający nadmienia, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażano pogląd, że formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a u.ś.r. można nie stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków (zob. na przykład wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2020 r., I OSK 2831/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zachodzą obiektywne okoliczności wykluczające alimentowanie matki przez M. S., jak i nie wykazano także, aby takie okoliczności zachodziły co do pięciorga pozostałego dorosłego jej rodzeństwa. Jak wspomniano M. S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a według skarżącego przeszkodą w sprawowaniu przez nią opieki nad matką jest odległe miejsce zamieszkania i wykonywanie pracy, jak i stan zdrowia, który jednak ogólnie został tylko udokumentowany zaświadczeniem lekarza rodzinnego. Jak już wyjaśniono, praca i zamieszkiwanie są wynikiem decyzji i wyboru M. S.. Jeżeli natomiast M. S. zdecydowała się mieszkać i pracować z dala od matki i zaniechała przez to alimentacji jej przez osobiste starania (opieka), to oznacza, że też nie zrezygnowała z zatrudnienia i nie utraciła zdolności do alimentacji matki w inny sposób (przez dostarczanie środków utrzymania innej opiekującej się osobie – na przykład K. K.). Podkreślić należy, że M. S. do chwili śmieci matki, była obowiązana do alimentacji względem niej.
Jeszcze raz Sąd podkreśla, że w pierwszej kolejności do opieki nad matką zobowiązane były dzieci J. M., jako osoby spokrewnione w pierwszym stopniu. Istniały więc inne osoby spokrewniony w pierwszym stopniu z J. M., których obowiązek alimentacyjny wyprzedzał obowiązek alimentacyjny skarżącego. Dlatego w świetle treści art. 17 u.ś.r. w przypadku skarżącego nie były spełnione wszystkie przesłanki określone w tym przepisie, a warunkujące przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczne okazało się zastosowanie ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a u.ś.r.
Warto w tym miejscu przypomnieć, że w uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r., I OPS 5/13 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych". W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny w sposób jednoznaczny opowiedział się za literalną wykładnią art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podkreślił zwłaszcza, że nie można tego przepisu interpretować rozszerzająco, z powołaniem się na wartości konstytucyjne. "Nie można (...), z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jaki i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Stosowanie prawa przez sądy nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną". Sąd orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że nie zachodzą podstawy do odstąpienia w niniejszej sprawie od poglądów wyrażonych w uchwale I OPS 5/13. Podkreślić należy, że poświęcenie skarżącego wobec babci, które Sąd docenia, nie pozwala mimo wszystko odstąpić od brzmienia ustawy i przyjąć, że K. K. można przyznać świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad babcią, gdy babcia posiada sześcioro dorosłych dzieci, a przynajmniej co do jednej z jej córek ustalono, że jest czynna zawodowo i mieszka w Polsce (matka skarżącego).
W ocenie Sądu Kolegium – pomimo zrozumienia dla wysiłku K. K., który podjął się opieki nad babcią – trafnie w świetle obowiązujących aktualnie przepisów prawa uznało, że zachodzi przeszkoda do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Kontrolowana decyzja nie ma bowiem charakteru uznaniowego, lecz ma charakter decyzji związanej. W związku z tym organy nie miały luzu decyzyjnego i ściśle musiały kierować się powyższymi przepisami prawa. A skoro nie zostały łącznie spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1a u.ś.r. organy zmuszone były odmówić przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.
W tym stanie rzeczy Sąd – uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa – orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).
Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k. 28 akt sądowych).