III SA/Kr 1292/25

III SA/Kr 1292/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-12-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1775
Art. 5, , art. 6, art. 24
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki WSA Marta Kisielowska Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie z dnia 22 czerwca 2023 r. nr 369/OR06/2023 w przedmiocie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2022 skargę oddala.
Uzasadnienie
Dyrektor Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie (dalej również jako: organ odwoławczy, Dyrektor) decyzją z dnia 22 czerwca 2023 r. nr 369/OR06/2023, utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Bochni (dalej również jako: organ I instancji) z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr 0099-2023-003667 w sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 r.
Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 1 czerwca 2022 r. W. G. (dalej: skarżący) zwrócił się do organu I instancji o przyznanie na 2022 r.: jednolitej płatności obszarowej (dla 7,97 ha), płatności za zazielenienie (7,97 ha), płatności redystrybucyjnej (7,97 ha), płatności do bydła (14 sztuk) i płatności do krów (11 sztuk).
W dniu 28 listopada 2022 r. skarżący otrzymał przelewem zaliczkę na poczet ww. płatności w łącznej kwocie 6 921,03 zł.
W wyniku kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego w dniu 1 września 2022 r. stwierdzono m.in. że skarżący nieprawidłowo przechowuje nawozy naturalne (obornik) i nie dysponuje dokumentacją dotyczącą lokalizacji czasowego przechowywania obornika na własnych działkach za ostatnie 3 lata.
Decyzją z dnia 27 kwietnia 2023 r. organ I instancji przyznał skarżącemu: jednolitą płatność obszarową w wysokości 2 247,99 zł, płatność za zazielenienie – 1 508,73 zł, płatność redystrybucyjną - 530,79 zł, płatności do bydła - 2 768,37 zł, płatność do krów - 2022 w wysokości 2 799,19 zł, a także kwotę 71,34 zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej oraz uzupełniającą płatność podstawową w wysokości 32,15 zł.
Wszystkie ww. płatności zostały określone w kwotach pomniejszonych o 1 % w związku ze złożeniem przez skarżącego wniosku o 1 dzień po terminie, który to termin upływał 31 maja 2022 r. Ponadto kwoty płatności zostały pomniejszone o 45 % wobec stwierdzenia nieprzestrzegania przez skarżącego wymogów tzw. wzajemnej zgodności (nieprawidłowe przechowywanie nawozów naturalnych, brak dokumentacji, powtórzenie się nieprawidłowości z roku 2021 w zakresie przechowywania ww. nawozów). Powierzchnię działek uprawniającą do płatności oraz ilość sztuk zwierząt kwalifikującą się do płatności ustalono na poziomie zadeklarowanym przez skarżącego.
W odwołaniu skarżący zakwestionował zasadność zmniejszeń płatności będących skutkiem przeprowadzonej w dniu 1 września 2022 r. kontroli w jego gospodarstwie. Podniósł, że zdjęcia z kontroli nr 4, 5, 6 nie wskazują na nieprawidłowość WPD.1.12 dotyczącą pryzm, a ewentualne zawilgocenie koło budynku gospodarskiego powstało z uszkodzonego węża służącego do pojenia bydła. Nie powinien być też karany za naruszenie określone kodem WPD.1.19, gdyż kontrolerzy stwierdzili, że niektóre pryzmy to nie obornik, a raczej kompost lub ziemia, usypane w 2021 r., a zdaniem skarżącego, prawo nie działało wstecz. Skarżący wskazał też na problemy techniczne i finansowe w swoim gospodarstwie.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 22 czerwca 2023 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Na wstępie organ streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie
Zdaniem Dyrektora, decyzja organu I instancji była prawidłowa. Dyrektor podkreślił, że: łączna powierzchnia, jak również łączna ilość sztuk bydła uprawniona do płatności za 2022 r. została ustalona w sprawie zgodnie z deklaracją skarżącego.
Uprawnienia skarżącego do poszczególnych płatności zostały ustalone w oparciu o analizę wyników kontroli wykonanych w jego gospodarstwie, zdjęć lotniczych, deklaracji strony i regulacji dotyczących wnioskowanych płatności. Skarżący nie dopełnił wszystkich warunków związanych z wnioskowanymi przez siebie płatnościami.
Wyniki ww. kontroli zostały opisane w protokole nr [...], na który składało się tabelaryczne zestawienie oceny spełnienia poszczególnych norm i wymogów wzajemnej zgodności, wystosowane do skarżącego przez wykonawcę kontroli w dniu 26 września 2022 r. Załączniki do ww. protokołu obejmowały zapisane na płycie CD/DVD pliki graficzne ze szkicami z kontroli (wskazującymi m.in. miejsca i kierunki wykonania zdjęć kontrolowanego terenu). Zgodnie z procedurami ARiMR dotyczącymi wykonania ww. kontroli i bardzo dużą ilością takich kontroli, jak zaznaczył Dyrektor, skarżący nie otrzymał ww. załączników wraz z protokołem (załączniki te były i są dostępne przede wszystkim w siedzibie organu l instancji od momentu przekazania protokołu do tego organu). Z ww. protokołu wynikało m.in., że skarżący został zawiadomiony o terminie przeprowadzenia kontroli (telefonicznie w dniu 29 sierpnia 2022 r.) i uczestniczył w czynnościach kontrolnych.
W czasie ww. kontroli stwierdzono nieprawidłowości SMR (wzajemnej zgodności) dotyczące obszaru l (środowisko, zmiana klimatu) z sekcji XV.A załącznika II do rozporządzenia wspólnotowego nr 1306/2013, oznaczone kodem:
- WPD.1.12 - odcieki, które przedostają się do gruntu ze złożonego obok budynku obornika (zobrazowano to na fot. nr 3, 4, 6, 11,12,13,14,15,17, 18,19, 20, 24, 28, 29, 30); obornik nie został zabezpieczony, aby odcieki nie przedostawały się do wody i gleby, zasięg tej niezgodności oceniono na 3 pkt, dotkliwość na 5 pkt, trwałość na 5 pkt;
- WPD.1.19 - rolnik mimo nakazu wyrażonego w decyzji z 2021 r. nie uzupełnił historii czasowego przechowywania obornika (fot. 31, 32, 33, 34, 35); zasięg tej niezgodności oceniono na 3 pkt, dotkliwość na 3 pkt, trwałość na 3 pkt.
Organ odwoławczy podkreślił, że kontrola przeprowadzona we wrześniu 2022 r. negatywnie oceniła sposób magazynowania nawozów naturalnych w gospodarstwie skarżącego. Organ podkreślił, że ten sam problem stwierdzono podczas kontroli w lutym 2020 r. i we wrześniu 2021 r., przy czym porównanie tych kontroli wskazywało na pewne różnice w składowaniu obornika. W lutym 2020 r. stwierdzono, że obornik był rozłożony praktycznie wokół budynku gospodarczego (od wschodniej strony działki nr ewid. [...]) oraz budynku mieszkalnego (środkowy budynek na działce nr ewid. [...]). Płyta obornikowa (położna z tyłu murowanego budynku) była w 2020 r. ewidentnie przepełniona, a jej wysokość wyraźnie przekraczała 3,5 metra. Ponadto w 2020 r. obornik stwierdzono także poza obszarem ww. płyty, tj. na pd-zach. od ww. budynku gospodarczego, niemal przy wejściu do budynku mieszkalnego oraz wzdłuż części ogrodzenia biegnącego przy północnej granicy tej działki. We wrześniu 2021 r. obraz gospodarowania przez stronę obornikiem, nawet mimo poniższych różnic, niewiele różnił się od stanu stwierdzonego w lutym 2020 r. gnojowicą (płynna mieszanina odchodów zwierząt gospodarskich, wody i niewykorzystanej paszy). Przy czym w przeciwieństwie do kontroli z 2020 r. nie stwierdzono już ewidentnego składowania obornika między budynkami (w tym przy samym wejściu do domu) i na południe od zabudowań strony. Płyta obornikowa (po zachodniej stronie budynku gospodarskiego oznaczona na szkicu z kontroli z 2021 r. nr 2) wciąż pozostawała jednak przepełniona z wysoką pryzmą obornika - zaczęły ją nawet porastać krzewy. Wyraźną różnicą w 2021 r. było stwierdzenie, że budynek przy wjeździe do gospodarstwa skarżącego (na szkicu z kontroli z 2021 r. oznaczony jako budynek gospodarczy nr 1) był częściowo pozbawiony ścian, co powodowało, że obornik wręcz wysypywał się z tego budynku na zewnątrz. W 2022 r. pryzmy obornika stwierdzono na działce ewid. nr [...], między domem i drewnianą oborą, a także między domem i murowanym budynkiem inwentarskim. Za tym ostatnim budynkiem (od wschodniej jego strony) stwierdzono (tak jak i w latach 2020-2021) płytę obornikową ze stertą starego obornika i zbiornik na gnojowicę. Pryzmy obornika stwierdzono w 2022 r. także na dz. ewid. nr [...], [...] - również tak jak w latach 2020-2021. W 2022 r. ponownie stwierdzono zaleganie obornika między budynkami, przy czym można uznać, że ich sąsiedztwo było bardziej uporządkowane niż w latach wcześniejszych. Teren przy północnej granicy siedliska (rejon z przyczepą) cały czas odznaczał się jednak nadmiernym nagromadzeniem obornika i gnojowicy. Z kolei za murowanym budynkiem gospodarczym składowany tam latami obornik zmieniał konsystencję w bardziej sypką i zbliżoną do ziemi. Zdjęcia z kontroli z 2022 r. przedstawiają obraz wskazujący na stałe zaniedbanie i zabałaganienie obejścia gospodarstwa, a stan techniczny ciągów komunikacyjnych budził szczególne wątpliwości odnośnie ich bezpieczeństwa i higieny. Stwierdzony sposób składowania obornika w 2022 r. wciąż nie sprzyjał, a mógł wręcz zagrażać, kondycji zwierząt w gospodarstwie skarżącego, kondycji prowadzącego gospodarstwo, jakości wód gruntowych oraz świadczył o ciągłym nieporządku w obejściu tego gospodarstwa i był uciążliwy dla sąsiadów tego gospodarstwa. Taką sytuację potwierdzały także zdjęcia lotnicze z gospodarstwa skarżącego (brązowe plamy wskazują m.in. na obecność obornika) pochodzące z systemu informatycznego ARiMR i wykonane 19 lutego 2022 r.
Dyrektor stwierdził, że naruszone przez skarżącego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich za 2022 r. to przede wszystkim art. 92 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 549 z późn. zm.) i art. 39 ust. 4 rozporządzenia delegowane Komisji nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. (Dz. Urz. UE L z 2014 r. Nr 181 str. 48 z późn. zm.), a także art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 z późn. zm.). Przepisy uzależniają uzyskanie pełnych kwot płatności bezpośrednich od przestrzegania przez wnioskodawcę zasady tzw. wzajemnej zgodności m.in. odnośnie przeciwdziałania zanieczyszczeniu wód azotanami (nieprawidłowe składowanie nawozów naturalnych, brak dokumentacji dot. tego składowania).
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy stwierdził, że stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z zastosowaniem przepisów prawa materialnego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym zdjęcia z kontroli terenowej z dnia 1 września 2022 r., stanowią bezsprzeczny dowód w sprawie.
Organ odwoławczy podkreślił, że wszyscy rolnicy, którzy ubiegają się o dopłaty bezpośrednie lub korzystają z unijnej pomocy zobowiązani są do przestrzegania m.in. zasad wzajemnej zgodności, spełniania norm dobrej kultury oraz wymogów dot. środowiska. Wsparcie istotne w tej sprawie jest przyznawane za utrzymanie gospodarstwa w odpowiednim stanie i prowadzenie go zgodnie z wymogami wzajemnej zgodności, dotyczącymi właśnie przechowywania obornika i odpowiedniej rejestracji nawożenia. Tych wymogów skarżący nie spełnił i co do zasady również nie kwestionuje, tłumacząc się np. problemami finansowymi. Zdaniem Dyrektora problem ze składowaniem obornika w gospodarstwie skarżącego trwał już minimum kilka lat. Trwał także w latach, kiedy skarżący otrzymywał płatność w pełnej wysokości i mimo tego wsparcia nie był w stanie uporządkować tej kwestii. Skarżący dysponował długim czasem na rozwiązanie wskazanego problemu. Tymczasem kontrole z 2021 i 2022 r. potwierdziły brak poprawy w ww. kwestiach, wykrywając kolejne nieprawidłowości.
Dyrektor wskazał też, że zdjęcia nr 4, 5 i 6, na które zwrócił uwagę skarżący w odwołaniu, dotyczą obornika zgromadzonego w oborze I (budynek drewniany) i obok tego budynku - pomiędzy zabudowaniami tj. budynkiem mieszkalnym i oborą I (drewnianą). Taka forma przechowywania obornika i gnojowicy jest nieprawidłowa i prowadzi do "ucieczki" azotu i zanieczyszczenia okolicznych gleb i wód gruntowych. Z kolei "zawilgocenie", widoczne m.in. na zdjęciach nr 17 i 19, znajdujące się pomiędzy zabudowaniami tj. budynkiem mieszkalnym i oborą II (murowaną) i na zdjęciu nr 18 (przed budynkiem mieszkalnym), to stojąca woda. Widoczne na zdjęciach zielone zakwity na jej powierzchni świadczą o nadmiernym rozwoju glonów, prawdopodobnie pochodzących z nadmiaru azotu, który przedostał się do tej wody z obecnego w obejściu niezabezpieczonego obornika. Organ odwoławczy podał, że nie kwestionuje pochodzenia tej wody z uszkodzonego węża do pojenia bydła, opisane "zawilgocenie" ma charakter trwały i świadczy o trwałym problemie z przechowywaniem przez skarżącego nawozów naturalnych.
Organ odwoławczy nie uznał także informacji skarżącego w zakresie braku spełniania wymogu opisanego kodem WPD.1.19. Stan pryzm obornika i gnojowicy zgromadzonych w nieładzie na tyłach obory II (murowanej), faktycznie wskazuje na ich wieloletni charakter i możliwą zamianę w humus. Nie podważając zalet takiego naturalnego nawozu Dyrektor argumentował, że proces ten winien być kontrolowany i przeprowadzony zgodnie z prawem i dbałością o środowisko. Podstawowym warunkiem w odniesieniu do obornika jest przechowywanie nawozów naturalnych (obornik, gnojówka, gnojowica) w sposób bezpieczny dla środowiska i zapobiegający przedostawaniu się odcieków do wód i gruntu. Stan i wysokość ww. obornika bezspornie wskazuje na długotrwałe przepełnienie zbiornika na tern obornik i brak efektywnych działań nakierowanych na jego systematyczne opróżnianie i zmianę miejsca położenia pryzm.
Problem z wysoką zawartością azotanów w wodach dotyczy całej Unii Europejskiej, a regulacje w tym zakresie zawiera tak zwana Dyrektywa azotanowa, czyli dyrektywa Rady (91/676/EWG) z dnia 12 grudnia 1991 r. dotycząca ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego (Dz.U.UE.L.1991.375.1 z dnia 1991.12.31). Dyrektywa azotanowa obecnie wdrażana jest w Polsce poprzez zapisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz.U. 2017, poz. 1566 z późn. zm.). Podstawowym warunkiem w odniesieniu do obornika jest przechowywanie nawozów stałych w bezpieczny dla środowiska sposób, zapobiegający przedostawaniu się odcieków do wód i gruntu. Wszelkie wskazówki dotyczące pojemności i konstrukcji miejsc do przechowywania nawozów naturalnych zawiera "Zbiór zaleceń dobrej praktyki rolniczej", który został opracowany zgodnie z art. 103 ust. 1 Prawa wodnego przez ministra właściwego do spraw rolnictwa w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki wodnej oraz po uzyskaniu opinii ministra właściwego do spraw rybołówstwa.
Organ odwoławczy wskazał też, że teren wokół zabudowań rolniczych i podwórko pomiędzy oborami, a pozostałą infrastrukturą budowlaną jest zabałaganiony, nieuporządkowany, co stwarza także niebezpieczeństwo dla przebywających w nim ludzi i zwierząt. Podnoszone przez stronę argumenty dotyczące braków finansowych, nie mogą zostać uznane, ponieważ jak wyżej wykazano, wsparcie istotne w tej sprawie jest przyznawane za utrzymanie gospodarstwa w odpowiednim stanie i prowadzenie go zgodnie z wymogami wzajemnej zgodności.
Ponadto zdaniem Dyrektora, niezasadne są zastrzeżenia skarżącego dotyczące prawidłowości punktacji za poszczególne nieprawidłowości stwierdzone w wyniku kontroli z września 2022 r. Organ odwoławczy nie stwierdził tu omyłek lub innych nieprawidłowości. Wyjaśnił też, że konsekwencje stwierdzonych niezgodności uzależnione zostały od ilości punktów przydzielonych danej niezgodności. Naruszenia dotyczyły jednego obszaru niezgodności - środowiska. Ponieważ w 2022 r. taką nieprawidłowość stwierdzono ponownie została ona uznana za celową a poprzednia obniżka (15%) została pomnożona razy 3, co dało 45% zmniejszenia płatności za 2022 r. Stwierdzone w sprawie strony nieprawidłowości nie mogły zostać uznane za tzw. drobną niezgodność wskazaną w art. 44 ustawy o płatnościach, art. 39 ust. 3 rozporządzenia wspólnotowego nr 640/2014 i w art. 99 ust. 2 rozporządzenia wspólnotowego nr 1306/2013. W Polsce lista drobnych niezgodności została wskazana w załączniku nr 4 do rozporządzenia w sprawie liczby punktów (...) i obejmuje ona tylko niektóre niezgodności w zakresie identyfikacji i rejestracji zwierząt w ramach wymogów SMR 6-8. Ponieważ w sprawie skarżącego stwierdzono nieprawidłowości niewymienione w ww. załączniku, niemożliwe było uznanie jej za drobną niezgodność i brak zastosowania zmniejszeń płatności pod warunkiem usunięcia ww. nieprawidłowości. Zastosowana w sprawie punktacja wprost wynika z rozporządzenia w sprawie liczby punktów [...] i stanu stwierdzonego w gospodarstwie skarżącego.
Nie zaistniała też żadna przesłanka wskazana w art. 64 ust. 2 rozporządzenia 1306/2013 (zaistnienie i zgłoszenie siły wyższej, oczywisty błąd, pomyłka organu przy niemożliwości wykrycia nieprawidłowości przez stronę, brak zawinienia rolnika, niewielka skala nieprawidłowości) lub w art. 15 rozporządzenia 640/2014 (odpowiednio wczesne zawiadomienie organu o nieprawidłowościach we wniosku). Skarżący nie zgłosił do ARiMR, w zakresie płatności za 2022 r. problemów dotyczących realizacji wymagań z zakresu wzajemnej zgodności. Jednocześnie za zdarzenie o charakterze siły wyższej, nie można uznać awarii sprzętu rolniczego. Ponadto pełnienie wymogów związanych z wnioskowanymi płatnościami oraz realizacja nakazów wynikających z już stwierdzonych nieprawidłowości nie może być uzależniane przez stronę od wypłat wsparcia za lata wcześniejsze. Zwłaszcza gdy sama strona doprowadza do sytuacji, w której wypłaty te muszą być pomniejszane.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący podniósł, że decyzja: zawiera nieprawidłową ocenę wyników kontroli w zakresie przechowywania obornika i dokumentacji dotyczącej pryzm z oborinkirm; nie uwzględnia trwającej trudnej sytuacji finansowej gospodarstwa skarżącego oraz faktu poprawy stanu tego gospodarstwa.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie w dniu 12 grudnia 2025 r. skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja jest wynikiem odgrywania się pracowników ARiMR za wygarną sprawę przed sądem w Warszawie. Wniósł także o nieuwzględnienie wyroków wydanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w jego sprawie za poprzednie okresy, ponieważ wyroki te były niezgodne z prawem. Wniósł również o przeprowadzenie dowodów z kserokopii zdjęć, które złożył do akt sprawy; wydruku z konta księgowego oraz notatek- opisów przepisów, które powinny mieć zastosowanie w sprawie.
Sąd postanowił dopuścić dowód z przedłożonych dokumentów na okoliczność ustalenia, czy obornik był prawidłowo składowany.
Pełnomocniczka organu wskazała, że sam skarżący odwoływał się do spraw za poprzednie lata, a wydane w sprawie decyzje nie były nacechowane negatywnie w stosunku do skarżącego.
Skarżący podkreślał, że opóźnienie w złożeniu wniosku wynikało z braku pomocy technicznej pracownika ARiMR.
Pełnomocniczka organu wskazywała, że wymieniona na rozprawie pracownica ARiMR, która miała nie udzielić pomocy, nie była zatrudniona w 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga nie została uwzględniona ponieważ zaskarżone decyzje w sposób zgodny z prawem przedstawiały ustalony stan faktyczny (zaniedbania w prawidłowym składowaniu nawozów naturalnych), a także w sposób prawidłowy zawierały kalkulację pomniejszeń należnych skarżącemu płatności.
Na wstępie Sąd zaznacza, że wydane w sprawie skarżącego wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie są wiążące również dla orzekającego Sądu. Zgodnie bowiem z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a." orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
W sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 12 stycznia 2023 r., I SA/Kr 898/22 skargę oddalił. W uzasadnieniu, orzekający ówcześnie skład sądu administracyjnego podkreślał, że: " (...) wyniki postępowania wskazują bezsprzecznie, że Strona nie prowadzi prawidłowej gospodarki odchodami zwierzęcymi i nie przechowuje nawozów naturalnych (płynnych i stałych) w sposób bezpieczny dla środowiska, zapobiegający przedostawaniu się odcieków do gruntu i wód, zwiększając ich negatywny wpływ na środowisko. Powyższe – jak słusznie zauważył Organ – zagraża samemu Skarżącemu, kondycji zwierząt w gospodarstwie Strony, jakości wód gruntowych oraz świadczy o nieporządku w obejściu ww. gospodarstwa i jest uciążliwe dla sąsiadów tego gospodarstwa. Zatem konieczne jest jak najszybsze faktyczne usuniecie stwierdzonych nieprawidłowości, a nie tylko poleganie na trwających od 2020 r. zapewnieniach, że Strona będzie podejmować działania zmierzające w tym kierunku".
Jak już Sąd wskazywał powyżej, wyrok ten jest wiążący w sprawie. Co więcej, ewentualne zmiany stanu prawnego (w zakresie obowiązku przedłużonego do dnia 31 grudnia 2027 r. do dostosowania powierzchni lub pojemności posiadanych miejsc do przechowywania nawozów naturalnych do wymogów określonych w przepisach wykonawczych do ustawy Prawo wodne), jakie weszły w życie z dniem 28 sierpnia 2025 r., a wynikające z ustawy z dnia 25 lipca 2025 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przechowywania nawozów naturalnych (Dz. U. poz. 1187) wymagały dokonania zgłoszenia przez podmiot prowadzący chów lub hodowlę zwierząt gospodarskich. Termin zgłoszenia wynosił 3 miesiące od 28 sierpnia 2025 r. tj. do 28 listopada 2025 r. Skarżący nie przedłożył na żadnym z etapów postępowania sądowoadministracyjnego (w tym na rozprawie w dniu 12 grudnia 2025 r.) stosownego zgłoszenia (dokonanego zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy). Teoretycznie, Sąd mógłby wtedy rozważyć uchylenie decyzji z uwagi na nowe okoliczności sprawy. Niezależnie jednak od powyższego, Sąd zauważa, że zmiana przepisów miała głównie związek z postępowaniami prowadzonymi na podstawie art. 109 Prawa wodnego, a nie z postępowaniami w przedmiocie płatności przyznawanych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
W rozpoznawanej sprawie sporne były pomniejszenia przyznanych płatności z powodu:
- opóźnienia o jeden dzień w złożeniu wniosku (termin upływał 31 maja 2022 r).;
- nieprzestrzegania norm i wymogów przechowywania nawozów naturalnych płynnych i stałych w bezpieczny dla środowiska sposób zgodnie z normami i nieuzupełnienie historii czasowego przechowywania obornika pomimo stosownego nakazu nałożonego w decyzji.
Odnosząc się do pierwszego ze spornych zagadnień, to zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 maja 2022 r. w sprawie określenia dłuższego terminu składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub przejściowego wsparcia krajowego oraz zgłaszania zmian do tych wniosków w 2022 r. (Dz. U. poz. 985) termin na złożenie wniosku upływał 31 maja 2022 r.
Skarżący bezspornie złożył wniosek po terminie tj. 1 czerwca 2022 r. Z urzędu Sądowi znana jest okoliczność, że również w analogicznych skutkach co do spóźnienia się z wnioskiem o płatności dobrostanowe, skarżący wskazywał na odmówienie pomocy technicznej przez pracowników biura ARiMR. Niemniej jednak, tłumaczenia te Sąd orzekający w niniejszej sprawie, uznaje za mało wiarygodne. Po pierwsze, jak wskazywała pełnomocniczka organu, skarżący wymienił nazwisko pracownicy ARiMR, która w 2022 nie była zatrudniona. Po drugie, należałoby powtórzyć za uzasadnieniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 7 lutego 2024 r., I SA/Kr 1102/23, że: "Skarżący dysponował niemal trzema miesiącami na złożenie ww. wniosku i sam decydował, kiedy swój wniosek złoży. Dodatkowo, między próbą złożenia wniosku w organie I instancji (16 maja 2022 r.), a końcem terminu na składanie takich wniosków (31 maja 2022 r.) minęło 15 dni. W tym czasie strona mogła skutecznie złożyć swój wniosek, czy to w siedzibie biura, czy w doradztwie rolniczym, czy korzystając z komputera osoby trzeciej (jeżeli nie posiada własnego), czy też nawet upoważniając do tego osobę zaufaną. Okoliczności sprawy wskazują na to, że w tym czasie strona pozostawała bierna"
W konsekwencji Sąd uznał, że zasadnie wszystkie przysługujące skarżącemu płatności zostały pomniejszone o 1% zgodnie z art. 13 ust. 1 ww. rozporządzenia delegowanego 640/2014.
Odnosząc się z kolei do zarzutów dotyczących pomniejszenia o 45% należnych płatności to przyczyną tej obniżki były po pierwsze stwierdzone nieprawidłowości norm i wymogów, o których mowa w art. 97 i 99 ww. rozporządzenia nr 1306/2013, a także stwierdzona powtarzalność nieprawidłowości w zakresie tego samego wymogu.
Jak już Sąd zauważał, ww. wyrokiem z 12 stycznia 2023 r., I SA/Kr 898/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę, potwierdził ustalenia organu w zakresie nieprawidłowości w przechowywaniu obornika za rok 2021 r. (a tym samym pomniejszenie płatności o 15%).
Zaskarżona decyzja (zarówno organu I jak i organu II instancji) zawiera w tekście decyzji fotografie nieprawidłowo składowanego obornika (opatrzone datą zgodną z datą przeprowadzonej kontroli) oraz zdjęcie lotnicze całego gospodarstwa z zaznaczeniem miejsc wykonywania poszczególnych zdjęć nieprawidłowo składowanego obornika.
W tym kontekście, słusznie zauważał również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ww. wyroku z 7 lutego 2024 r., I SA/Kr 1102/23 (a dotyczącym analogicznych obniżek o 45% płatności bezpośrednich): "Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem, że w 2022 r. podczas przeprowadzonej kontroli, ponownie stwierdzono obornik między budynkami, przy czym ich sąsiedztwo było bardziej uporządkowane, niż w latach wcześniejszych. Teren przy północnej granicy siedliska (rejon z przyczepą) cały czas odznaczał się jednak nadmiernym nagromadzeniem obornika i gnojowicy. Z kolei za murowanym budynkiem gospodarczym składowany tam latami, obornik zmieniał konsystencję w bardziej sypką i zbliżoną do ziemistej. (...) Mając na uwadze okoliczności faktyczne badanej sprawy - zgodzić należy się ze stwierdzeniem organów, że sposób składowania obornika w 2022 r. wciąż nie sprzyja (może wręcz zagrażać) kondycji zwierząt w gospodarstwie skarżącego, ale też kondycji prowadzącego gospodarstwo, jakości wód gruntowych oraz wciąż (tak jak w poprzednich latach) świadczy o niewystarczającym porządku w obejściu ww. gospodarstwa i jest uciążliwy dla sąsiadów tego gospodarstwa. Taką sytuację potwierdza także zdjęcie lotnicze z gospodarstwa strony, pochodzące z systemu informatycznego ARiMR i wykonane w dniu 19 lutego 2022 r. (brązowe zabarwienie w sąsiedztwie budynków).Zauważenia wymaga, że wbrew twierdzeniom skarżącego, kontrole dotyczące wymogów wzajemnej zgodności w każdym roku przeprowadzane były przez inny zespół kontrolujący i brak jest podstaw do stwierdzenia nierzetelności i bezstronności w zakresie ich przeprowadzania. Niezadowalający stan odnośnie składowania obornika, stwierdzony podczas ww. kontroli jest w badanej sprawie ewidentny, a zdjęcia lotnicze wskazują na to, że dotyczyło to nie tylko lat 2020-2022. Pozyskane dane wskazują, że skarżący (tak jak w roku 2020 i 2021) nie wywoził systematycznie nadmiaru obornika, np. na działki położone bezpośrednio przy posesji strony (nr 135) i te oddalone nieco dalej".
Sąd z urzędu stwierdza, że znane są mu uzasadnienia wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych (IV SA/Wa 1809/20 z 12 lutego 2021 r. oraz I SA/Kr 1407/21 z 19 maja 2022 r.) potwierdzające nieprawidłowości w przestrzeganiu przez ARiMR przepisów proceduralnych, ale wyroki te nie dowodzą, ani nawet nie uprawdopodabniają, błędnej oceny ustaleń faktycznych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Podobnie przedstawione przez skarżącego zdjęcia (z lat od 2010, 2014, 2016, 2017, 2018, 2021) pochodzące z ogólnodostępnego programu Google Earth (na które zresztą powoływał się organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji - k. 19 akt administracyjnych) również pokazują brązowe (a więc wskazujące na nieprawidłowe składowanie obornika) zacienienia wokół budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych, co w zestawieniu ze zdjęciami z kontroli z 2022 r. dowodzi prawidłowości oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Organ I i II instancji podkreślał, że opis nieprawidłowości WPD.1.12 dotyczył obowiązku wskazanego w pkt 1.12 załącznika do obwieszczenia w sprawie wykazu wymogów wynikających z Obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2015 r. w sprawie wykazu wymogów określonych w przepisach Unii Europejskiej z uwzględnieniem przepisów krajowych wdrażających te przepisy (M. P. z 2015 r. poz. 329 z późn. zm.). Zgodnie z powołanym przepisem, rolnik jest obowiązany do przechowywania nawozów naturalnych płynnych i nawozów naturalnych stałych w bezpieczny dla środowiska sposób, zapobiegający przedostawaniu się odcieków do wód i gruntu przez zapewnienie powierzchni nieprzepuszczalnych miejsc do przechowywania nawozów naturalnych stałych oraz pojemności przykrytych, w szczególności osłoną elastyczną lub osłoną pływającą, zbiorników na nawozy naturalne płynne, które powinny posiadać szczelne dno i ściany.
W ocenie Sądu, słusznie organy oceniły, że nieuporządkowany i zalegający wokół zabudowań mieszkalnych i gospodarskich skarżącego obornik, stanowi naruszenie ww. wymogu WPD.1.12.
Podobnie słusznie organy wytknęły skarżącemu, że nie przechowuje mapy lub szkicu działki, na których zaznaczona jest lokalizacja pryzmy z obornikiem składowanym bezpośrednio na gruncie oraz datą jej złożenia, przez okres 3 lat od dnia zakończenia przechowywania obornika (naruszenie wymogu WPD 1.19).
Sąd podkreśla, że przedstawiony szkic na rozprawie 12 grudnia 2025 r. jest tożsamy ze szkicem, którego zdjęcie zostało zawarte w treści uzasadnienia organu I instancji (k. 44) jako dowód, że dokumentacja czasowego składowania obornika dotyczyła 2022 r., a nie 3 poprzednich lat – co miało znaczenie w sprawie.
Reasumując powyższe uwagi prawidłowo organy pomniejszyły należne płatności o 45% skoro naruszenia w przeciwdziałaniu zanieczyszczaniu wód azotanami (nieprawidłowe składowanie obornika i brak dokumentacji dotyczącej tego składowania) powtórzyły się również w 2022 r. Zgodnie z art. 39 ust. 4 rozporządzenia nr 640/2014 zmniejszenie płatności przy powtórnym stwierdzeniu nieprawidłowości mnoży się przez 3. Prawidłowa więc była kalkulacja skutkująca zmniejszeniem płatności o 45% (3 x15).
Skarżący na dowód prawidłowego przechowywania nawozów naturalnych przedłożył dodatkowo wypisane przepisy związane z rozporządzeniem Rady Ministrów bez wskazania konkretnych danych publikacji aktu prawnego. Sąd zwraca więc uwagę, że obowiązujące w 2022 r. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 lutego 2020 r. w sprawie przyjęcia "Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu" (Dz. U. poz. 243) wprost w pkt 1.4.1 nakazuje: "Nawozy naturalne płynne i nawozy naturalne stałe przechowuje się w bezpieczny dla środowiska sposób, zapobiegający przedostawaniu się odcieków do wód i gruntu". W rozpoznawanej sprawie organy, przyznając, że otoczenie budynków było "bardziej uporządkowane niż w latach wcześniejszych" to jednak podkreślały, że zgromadzony materiał dowodowy świadczy, że nadal "Teren przy północnej granicy siedliska (rejon z przyczepą) cały czas oznaczał się jednak nadmiernym nagromadzeniem obornika i gnojowicy". Orzekający w niniejszej sprawie Sąd ocenę zgromadzonego materiału dowodowego akceptuje i zauważa, że przedstawione przez skarżącego na rozprawie 12 grudnia 2025 r. przepisy, nie stanowią dowodu na prawidłowość przechowywania w sposób bezpieczny dla środowiska, gromadzonego obornika.
Sąd akceptuje również ocenę organu, że zawilgocenie widoczne na zdjęciach nr 17 i 19, a przede wszystkim zielone zakwity na wodzie, świadczą o nadmiernym rozwoju glonów, dowodzących wpływu niezabezpieczonego obornika i wynikającego z tego faktu nadmiaru azotu (k. 20, 22 i 43 akt administracyjnych). Podobnie niezasadne były tłumaczenia skarżącego, że stwierdzony w trakcie kontroli obornik był w rzeczywistości – kompostem. Logicznym była konstatacja organu odwoławczego, że skoro obornik składowany był w sposób nieprawidłowy przez wiele lat, to stwierdzony stan w 2022 r, w ten sposób niezabezpieczonego obornika – nie dowodził faktu, że skarżący kontrolował przesiąkanie gnojownicy do wód gruntowych.
W konsekwencji Sąd uznał, że skarżący pomimo świadomości obowiązujących przepisów, nie doprowadził w sposób trwały do usunięcia nieprawidłowości w składowaniu obornika.
Odnosząc się natomiast do argumentów o trudnej sytuacji finansowej, to skoro skarżący otrzymywał płatności (bez ich pomniejszania) od 2005 r., to rację miał również organ, że: "strona dysponowała w praktyce długim czasem na rozwiązanie tego problemu po oficjalnym nakazie zajęcia się nim, który zawierała decyzja dot. płatności bezpośrednich za 2020 r. i 2021". Nota bene przedłożony wyciąg bankowy dokumentuje nie tylko zajęcia komornicze (wykonywane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego) i spłaty rat kredytu, ale również wypłaty gotówkowe skarżącego; wpłaty z ARiMR, zwroty podatku akcyzowego. W ocenie Sądu, przedstawiony wyciąg rachunku bankowego nie miał przy tym znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., i orzekł jak w sentencji wyroku.