III SA/Kr 1268/24

III SA/Kr 1268/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-01-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /przewodniczący/
Jakub Makuch /sprawozdawca/
Marta Kisielowska
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
Art. 11  pkt 2
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant sekretarz sądowy Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi S. I. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Krakowie z dnia 20 maja 2024 r. nr KR-24-24221; KR-PPR-A.5112.6.2024.2 w przedmiocie nakazania wstrzymania prac oddala skargę.
Uzasadnienie
Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie zaskarżoną do Sądu decyzją z 20.05.2024 r. (znak: KR-24-24221; KR-PPR-A.5112.6.2024.2), po rozpatrzeniu odwołania S.I. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą O. (dalej: "skarżący"), utrzymał w mocy – wydaną w formie wpisu do dziennika budowy – decyzję Inspektora Pracy z 27.03.2024 r. o wstrzymaniu prac przy budowie kanalizacji sanitarnej dokonanej.
Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
W dniu 27.03.2024 r. podczas realizowanej przez skarżącego budowy kanalizacji sanitarnej przy ul. P. w K., jego pracownik został najechany przez koparkę gąsienicową wykonującą roboty ziemne wzdłuż pobocza jezdni. Powyższe zdarzenie było podstawą podjęcia czynności przez Inspektora Pracy. Z dokumentacji znajdującej się w aktach (k. 13-21), w tym z fotografii obrazujących miejsce zdarzenia wynikało, że:
- strefa niebezpieczna związana z realizowanymi robotami budowlanymi i pracą koparki gąsiennicowej nie została wygrodzona; widoczne było tylko oznakowanie wynikające z przepisów ruchu drogowego dla pojazdów przemieszczających się jezdnią, a nie dla pracowników na budowie;
- wykonany wykop (3,3 m głębokości) został zabezpieczony obudową stalową jedynie do głębokości 1,5 m; brak było szalunku w miejscu przebiegu instalacji elektroenergetycznej;
- sygnalizacja świetlna znajdująca się na koparce – nie była widoczna z boku od strony jezdni, gdyż zasłaniał ją wysięgnik koparki oraz nie była widoczna z odległości ok 8 m od balastu, z tyłu.
Nadto, w czasie podejmowanych przez Inspektora Pracy czynności – nie było kierownika realizowanych robót budowlanych, ani mistrza budowlanego.
II. Zastany przez Inspektora Pracy stan faktyczny skutkował wydaniem 4 decyzji wstrzymujących prace przy budowie kanalizacji sanitarnej, a decyzje te zostały wydane w formie wpisu do dziennika budowy. Przyjęte przez Inspektora Pracy rozstrzygnięcia przedstawiały się następująco:
• decyzja nr 1 - wstrzymanie prac ziemnych związanych z głębieniem wykopów i montażem rur kanalizacyjnych do czasu zorganizowania ich w sposób bezpieczny, w szczególności w zakresie wyznaczenia i oznakowania w terenie strefy niebezpiecznej, w której występuje zakaz przebywania osób ze względu na brak widoczności terenu przez operatora koparek używanych przy wykonywaniu robót;
• decyzja nr 2 - wstrzymanie prac związanych z montażem rur kanalizacyjnych wykonywanych przy ul. P. w K. do czasu właściwego, pełnego zabezpieczenia ścian wykopów w których montowane są rury;
• decyzja nr 3 - wstrzymanie prac ziemnych wykonywanych przy ul. P. w K. do czasu zapewnienia skutecznego nadzoru bezpośredniego nad tymi pracami sprawowanego przez kierownika robót lub mistrza budowlanego;
• decyzja nr 4 - wstrzymanie prac ziemnych wykonywanych z użyciem sprzętu zmechanizowanego do czasu zapewnienia widoczności sygnalizacji wizualnej dla osób przebywających w pobliżu miejsca pracy tego sprzętu przy ul. P. w K.
Decyzje te podlegały natychmiastowemu wykonaniu.
Z wpisów do dziennika budowy wynika, iż przywołane wyżej decyzje Inspektora Pracy z 27.03.2024 r. wydane zostały na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 207 § 2 Kodeksu pracy, jak również § 5, § 147 ust. 1, 2, 3, § 158 ust. 2 oraz § 162 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. Nr 47, poz. 401), jak też § 54 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650).
III. W odwołaniu od powyższych decyzji skarżący podniósł następujące zarzuty:
- odnośnie decyzji nr 1 – wskazał na naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez bezpodstawne stwierdzenie naruszenia art. 207 k.p. oraz par. 158 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych, a to wobec wyznaczenia i oznakowania strefy niebezpiecznej na terenie placu budowy przy ul. P. w K. obejmującej teren pracy koparki i samochodu ciężarowego - w postaci wygrodzenia terenu poprzez umieszczenie barierek ochronnych i pachołków czerwono-białych, umieszczenia tabliczki z napisem "teren budowy wstęp wzbroniony" oraz zainstalowania sygnalizacji ostrzegawczej koloru żółtego. Zastosowane środki prawidłowo wyznaczały strefę niebezpieczną i ograniczały do niej dostęp osób postronnych. Bariery, sygnalizacja i pachołki informowały, iż teren został przeznaczony dla prac koparki i współpracującego z nim sprzętu, a wejście do strefy możliwe było w przypadku świadomego zignorowania ostrzeżeń. Charakter prac i ich postęp uniemożliwiał wygrodzenie samej koparki;
- odnośnie decyzji nr 2 – wskazał na naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez bezpodstawne stwierdzenie naruszenia par. 147 oraz par. 162 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych, a to wobec wykonywania prac zgodnie z przepisami rozporządzenia w postaci wykonywania wykopów i ich umocnień z zabezpieczeniem ściany wykopu za pomocą szalunków - obudowy prefabrykowanej, które w pełni zabezpieczały wykop przed osunięciem się oraz ogrodzenia, które zabezpieczało przed osobami postronnymi teren bezpośrednio przylegający do wykopu;
- odnośnie decyzji nr 3 – wskazał na naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez bezpodstawne stwierdzenie naruszenia par. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych, a to wobec sprawowania bezpośredniego nadzoru nad b.h.p. na stanowiskach pracy na budowie przy ul. P. w K. w dniu 27.03.2024 r. przez kierownika budowy i majstra budowlanego A. P., który w dniu wypadku był obecny na budowie;
- odnośnie decyzji nr 4 – wskazał na naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez bezpodstawne stwierdzenie naruszenia par. 54 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, a to wobec zapewnienia na terenie budowy odpowiedniej sygnalizacji ostrzegawczej i alarmowej dostrzegalnej i zrozumiałej w postaci zamontowanej na dachu koparki oraz barierach ochronnych lampy ostrzegawczej koloru żółtego.
Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. poprzez brak wymaganych prawem elementów składowych decyzji (uzasadnienia faktycznego i prawnego) oraz pouczenia (brak zapisu o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się takiego odwołania).
IV. Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie decyzją z 20.05.2024 r. (znak: KR-24-24221; KR-PPR-A.5112.6.2024.2) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Inspektora Pracy z 27.03.2024 r. Wskazał, iż stosownie do art. 34 ust. 2 ustawy o PIP – decyzja wydana w formie pisemnej lub stanowiąca wpis do dziennika budowy powinna zawierać: oznaczenie organu Państwowej Inspekcji Pracy, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, termin usunięcia stwierdzonych uchybień oraz pouczenie o przysługujących środkach odwoławczych. Z kolei zgodnie z art. 12 ustawy, w sprawach w niej nieuregulowanych stosuje się k.p.a. Organ podkreślił, że skoro art. 34 ust. 2 ustawy zawiera enumeratywne wyliczenie składników decyzji inspektora pracy, to nie ma w tym względzie zastosowania art. 107 k.p.a.
Odnośnie treści pouczenia zawartego w zaskarżonych decyzjach organ podał, iż wskazane tam zostało prawidłowe oznaczenie organu odwoławczego (z adresem) oraz termin na wniesienie odwołania. Brak pouczenia o możliwości zrzeczenia się odwołania oraz informacji, że z dniem doręczenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania decyzja staje się ostateczna i prawomocna nie stanowi przesłanki dla podważenia zaskarżonych decyzji. Brak takiego pouczenia nie powoduje również negatywnych skutków dla strony jako że zaskarżone decyzje podlegają natychmiastowemu wykonaniu z mocy prawa, a strona skorzystała z prawa wniesienia odwołania. Podkreślił organ, że decyzja w postaci wpisu do dziennika budowy wydawana jest ad hoc, w sytuacjach nagłych, w trakcie trwania czynności kontrolnych, bez wcześniejszego przygotowania pisma przez inspektora pracy. Decyzje wstrzymujące prace wydawane są z kolei w sytuacjach zastania przez inspektora pracy bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia osób wykonujących prace, gdzie również od szybkiej reakcji organów PIP zależy, czy w miejscu pracy nie dojdzie do kolejnego zdarzenia wypadkowego. Oran podkreślił, że Inspektor Pracy, po podjęciu czynności kontrolnych, udokumentował fotografiami zastany na budowie stan faktyczny, a dokumentacja ta będzie stanowić załącznik do protokołu kontroli.
Organ wskazał również, iż z fotografii wynika, że w miejscu prowadzenia prac w strefie pracy koparki, od strony jezdni ustawiono 3 pachołki drogowe pokryte biało-czerwonymi pasami. W pewnej odległości od nich ustawiono pojedynczą przestawną barierę - zaporę siatkową typu U20a, elementy te nie były ze sobą połączone. Pojedyncza zapora typ U20a z sygnalizacją świetlną - ustawiona była przed koparką i służyła oznakowaniu ruchu drogowego. Można zatem stwierdzić, że nie została wydzielona cała strefa niebezpieczna, a widoczne oznakowania są niewystarczające i spełniają swoją funkcje jedynie w zakresie oznakowania ruchu drogowego i z nim związanych zagrożeń. W zastanym przez Inspektora Pracy stanie, wejście dowolnego pracownika w strefę niebezpieczną wokół pracującej koparki możliwe było bez pokonania jakichkolwiek barier (przeszkód).
Organ zwrócił uwagę na § 158 ust. 2 rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych, który nakazuje aby przy wykonywaniu robót ziemnych sprzętem zmechanizowanym wyznaczyć w terenie strefę niebezpieczną i odpowiednio ją oznakować. Celem tego przepisu jest zapewnienie bezpiecznej przestrzeni dla pracy sprzętu zmechanizowanego, tak aby nie znaleźli się tam pracownicy lub osoby postronne. Operator takiej maszyny (często dużych rozmiarów) nie ma bowiem zawsze zapewnionej pełnej widoczności terenu swojego działania, a jak wynika z materiału dowodowego, w tym przypadku nie miał takiej widoczności do odległości ok 10 m. Z tego powodu możliwe było najechanie lub potrącenie osób, które znalazłyby się w obrębie pracy maszyny. Wydzielenie strefy niebezpiecznej dopiero wtedy spełnia swoją funkcję, gdy jednoznacznie uniemożliwia wejście pracowników na teren niebezpieczny. W ocenie organu, zastosowane przez skarżącego zabezpieczenia w tym zakresie nie były wystarczające i powodowały stan bezpośredniego niebezpieczeństwa dla zdrowia i życia pracowników.
Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie akcentował, że na fotografii widoczny jest również wykop do którego odnosi się decyzja nr 2. Wynika z tych zdjęć, że teren wokół wykopu nie jest w pełni zabezpieczony - ustawiono jedną barierę - zaporę siatkową typu U20a od strony jezdni, a obudowy metalowe, rozporowe umieszczono nie na całej głębokości wykopu (zgodnie ze stanowiskiem inspektora pracy - do głębokości 1,5 m, przy głębokości wykopu około 3,3 m). Widoczny kabel elektroenergetyczny przebiegający w poprzek wykopu wymuszał wykonanie prac ręcznych, a w obszarze instalacji elektrycznej pracownicy w ogóle nie byli chronieni szalunkiem, zaś ruch samochodowy w bezpośrednim sąsiedztwie wykopu dodatkowo obciążał ścianę wykopu i powodował wibrację gruntu.
W tym aspekcie organ zwrócił uwagę, że przyjęty przez skarżącego sposób zabezpieczenia wykopów naruszał § 147 ww. rozporządzenia. Zgodnie zaś z § 162 rozporządzenia, zakładanie obudowy lub montaż rur w uprzednio wykonanym wykopie o ścianach pionowych i na głębokości poniżej 1 m wymaga tymczasowego zabezpieczenia osób klatkami osłonowymi lub obudową prefabrykowaną. Podkreślił, że wykop o tak dużej głębokości (3,3 m) powinien posiadać zabezpieczenie na swojej pełnej głębokości (a nie tylko częściowe - jak widać na zdjęciach). Ma to szczególne znaczenie w sytuacji obciążenia ścian wykopu poprzez bezpośrednie sąsiedztwo z używaną jezdnią. Wejście pracowników do wykopu w stanie uwidocznionym na zdjęciu oznaczałoby – w ocenie organu – narażenie ich na bezpośrednie niebezpieczeństwo osunięcia się niezabezpieczonej części ścian.
Organ zwrócił też uwagę, że zgodnie z § 5 rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych, bezpośredni nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy na stanowiskach pracy sprawują odpowiednio kierownik robót oraz mistrz budowlany, stosownie do zakresu obowiązków. Bezpośredni nadzór oznacza, że osoba taka ma możliwość nadzorowania na bieżąco prowadzonych prac i wydawania poleceń, a w razie niewłaściwego ich wykonywania ma realny i natychmiastowy wpływ na organizację pracy, co w praktyce oznacza przebywanie tej osoby w miejscu prowadzenia prac. W dniu kontroli, tj. 27.03.2024 r. inspektor pracy nie zastał na terenie prowadzonych prac żadnej z tych osób. Wskazany w odwołaniu A. P. nie okazał umocowania przez pracodawcę do pełnienia funkcji kierownika robót, ani mistrza budowlanego. Takie umocowanie nie zostały również zaprezentowanie w odwołaniu. Kierownik budowy wskazany w dzienniku budowy (T. Ż.) nie pojawił się do końca prowadzenia czynności kontrolnych w dniu 27.03.2024 r., tj. do godziny 15.30 i z uzyskanych przez Inspektora Pracy informacji wynika, że w ogóle nie był obecny od godzin porannych. Zgodnie z zapisami w dzienniku budowy, kierownik robót nie przyjął na siebie obowiązków. W ocenie organu, pracodawca nie zapewnił odpowiedniego bezpośredniego nadzoru przez osoby uprawnione, posiadające odpowiednie przeszkolenie, kwalifikacje, wiedzę i doświadczenie. Stan taki powoduje brak gwarancji właściwego, zgodnego z przepisami zorganizowania prac i skutkuje bezpośrednim niebezpieczeństwem dla pracowników.
Organ przywołał też § 54 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Przepis ten stanowi, że w przypadku zespołowej obsługi maszyny lub gdy stwarza ona zagrożenie dla otoczenia, należy zapewnić sygnalizację ostrzegawczą i alarmową - łatwo dostrzegalną i zrozumiałą. Z dokumentacji fotograficznej wynika natomiast, że zamontowane na dachu koparki światło ostrzegawcze jest słabo widoczne od tyłu maszyny z odległości ok 8 m i w ogóle niewidoczne od strony jezdni, gdyż zasłania ją wysięgnik. Nie jest też widoczne bezpośrednio z tyłu koparki. Z kolei sygnalizacja na barierce grodzącej, która stanowiła zaporę siatkową typu U20a znajdowała się z przodu koparki i służyła sygnalizacji ostrzegawczej dla ruchu kołowego. Nie zostały więc spełnione wymogi przywołanego przepisu. Zastosowana przez pracodawcę sygnalizacja nie spełniała swojego celu, tj. ostrzeżenia pracowników i osób znajdujących się w pobliżu strefy pracy maszyny o niebezpieczeństwie grożącym z jej strony (np. ruchem i w konsekwencji możliwym najechaniem, potraceniem). Organ odwoławczy akcentował, że osoby znajdujące się na terenie wykonywanych prac nie były w stanie stwierdzić, czy maszyna pracuje i czy znajdują się w jej zasięgu. Stan taki stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia pracowników.
V. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżący zarzucił naruszenie:
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz art. 9 i 11 KPA poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek decyzji organu odwoławczego oraz sporządzenia uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 par. 3 k.p.a.;
- § 158 ust. 2 rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 6.02.2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych - poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że wyznaczenie strefy niebezpiecznej jest jednoznaczne z wygrodzeniem terenu uniemożliwiające wejście pracownika na teren wykonywania robót ziemnych sprzętem zmechanizowanym;
- art. 11 ust. 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w zw. z § 147 ust. 1, 2, 3 oraz § 162 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych – poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że dopuszczalne jest nakazanie wstrzymania prac związanych z montażem rur kanalizacyjnych, które jeszcze nie były realizowane, gdyż w tym czasie był wykonywany dopiero wykop, tj. prace ziemne.
Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości lub w części oraz zasądzenia kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podał m.in., że w zakresie wyznaczenia strefy niebezpiecznej nie uwzględniono, że zastosowane oznaczenia, zapory, pachołki i sygnalizacje mogą pełnić jednocześnie dwie funkcje, tj. wyznaczać strefę niebezpieczną i odgradzać oraz regulować trwający w tym miejscu ruch drogowy. Okręgowy Inspektor Pracy w zakresie zastosowanej na koparce sygnalizacji świetlnej całkowicie dowolnie i uznaniowo powtórzył za Inspektorem Pracy, że zainstalowana sygnalizacja nie spełniała wymogów § 54 rozporządzenia, podczas gdy wskazana odległość 8 metrów na jaką była widoczna sygnalizacja świetlna alarmowa znacząco przekracza możliwy zakres pracy koparki.
VI. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
Stosownie do art. 11 ustawy z 13.04.2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (aktualny publikator: Dz. U. 2024 r., poz. 1712; dalej: "ustawa PIP") w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione m.in. - do nakazania wstrzymania prac lub działalności, gdy naruszenie powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pracowników lub innych osób wykonujących te prace lub prowadzących działalność. Nakaz ten podlega natychmiastowemu wykonaniu (pkt 2).
Z cytowanego przepisu wynika, że kompetencja inspektora pracy do nakazania wstrzymania prac aktualizuje się każdorazowo w sytuacji stwierdzenia wystąpienia stanu bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników realizujących te roboty. Przywołana przesłanka wydania omawianego nakazu wystąpi zatem wówczas, gdy – ogół stwierdzonych okoliczności i uwarunkowań danej sytuacji – wskazywał będzie na istnienie znacznego (wysokiego) prawdopodobieństwa wystąpienia szkody dla życia lub zdrowia pracowników. Jak akcentuje się w literaturze, bezpośredniość zagrożenia dla życia i zdrowia pracowników zależy od tych samych czynników, które wywołują wypadki przy pracy, czyli czynników mechanicznych (uderzenia, zgniecenia), chemicznych, tudzież termicznych itp. (tak A. Jasińska-Cichoń [w:] Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy. Komentarz, Warszawa 2008 r., teza 1.2 do art. 11). Podkreślić należy, iż celem wydania decyzji o wstrzymaniu prac (działalności) – w szczególności w formie ustnej lub – jak w kontrolowanej sprawie – w formie wpisu do dziennika budowy (por. art. 34 ust. 1 i ust. 1a ustawy PIP) jest natychmiastowe przeciwdziałanie przez właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy możliwości wystąpienia stanu bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia w sytuacji, gdy stwierdzony sposób zorganizowania robót wskazuje na istnienie dużego w tym względzie prawdopodobieństwa. Wydanie przez organy Inspekcji Pracy decyzji nakazującej wstrzymanie prac (działalności) aktualizuje się więc w sytuacjach nagłych, np. ujawnionych w trakcie trwania czynności kontrolnych i ma właśnie przeciwdziałać zagrożeniom dla wskazanych w przywołanym przepisie dóbr.
Analiza stanowiska skarżącego prezentowana zarówno w toku postępowania administracyjnego jak też sądowego - pozwalała na uznanie, że wynikający z akt stan faktyczny sprawy był w istocie bezsporny, a kontrowersje wynikały z dokonywanej przez każdą ze stron postępowania, odmiennej jego oceny. Skarżący, inaczej niż organ administracji postrzegał przyjęty przez niego sposób wyznaczania i oznakowania strefy niebezpiecznej, jak też sposób zabezpieczenia wykopów oraz efektywność zastosowanej sygnalizacji ostrzegawczej. W przeciwieństwie bowiem do organu skarżący przyjmował, że ustawione na jezdni 3-y kolorowe pachołki oraz zapora siatkowa, czyniły zadość obowiązującym przepisom wyznaczenia i oznaczenia strefy niebezpiecznej, a nadto twierdził, że zastosowane zabezpieczenie ścian realizowanych wykopów, jak też sygnalizacja na dachu koparki i na barierce ochronnej - były odpowiednie i zgodne z prawem, przez co – ogół tych warunków – nie uzasadniał wstrzymania przez Inspektora Pracy robót budowlanych przy realizacji kanalizacji sanitarnej. W ocenie Sądu, stanowisko skarżącego nie było jednak trafne.
Odnośnie nakazu sformułowanego przez Inspektora Pracy w decyzji nr 1 (wstrzymanie prac ziemnych – głębienie wykopów i montaż rur – do czasu wyznaczenia i oznakowania w terenie strefy niebezpiecznej, w której występuje zakaz przebywania osób ze względu na brak widoczności terenu przez operatora koparek używanych przy wykonywaniu robót) zwrócić należy uwagę, że przepis par. 158 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 6.02.2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. Nr 47, poz. 401) nakazuje, aby w sytuacji, gdy roboty ziemne wykonywane są sprzętem zmechanizowanym - wyznaczyć i odpowiednio oznakować strefę niebezpieczną. Wyznaczenie przez realizującego roboty strefy niebezpiecznej ma na celu określenie zasięgu tej strefy, tj. ustalenie obszaru zagrożenia generowanego przez ruch sprzętu mechanicznego. Z kolei odpowiednie oznakowanie strefy służy zakomunikowaniu tego, gdzie strefa niebezpieczna się rozciąga. Oba nakazy (wyznaczenie i oznakowanie strefy) są ze sobą ściśle powiązane i służą przeciwdziałaniu sytuacjom zagrożenia dla zdrowia i życia.
W ocenie Sądu, rację miał Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie wywodząc, że nakaz zawarty w decyzji nr 1 nie naruszał prawa gdyż w ocenianym przypadku strefa niebezpieczna nie została należycie wyznaczona i oznakowana. W sytuacji bowiem, gdy strefa niebezpieczna związana jest z pracą koparki gąsiennicowej nie było wystarczające dla właściwego wyznaczenia i oznaczenia tej strefy – położenie od strony jezdni 3-ch niskich pachołków oraz przestawnej zapory siatkowej umiejscowionej przed koparką.
Po pierwsze dostrzec należy, iż fotografie znajdujące się w aktach sprawy (k. 13) wskazują jednoznacznie na to, że przedmowie pachołki znajdowały się tylko od strony jezdni i nie zostały nawet ustawione bezpośrednio za pracującą koparką. Już taki sposób wyznaczenia i oznakowania strefy niebezpiecznej nie pozwalał zatem na jasne zorientowanie się tak co do zasięgu przemieszczania się (ruchu) koparki, jak też zasięgu pracy jej ramienia. Powyższe świadczy niewątpliwie o braku poprawnego zidentyfikowania obszaru strefy niebezpiecznej.
Po drugie, ustawione na jezdni niskie pachołki nie tylko efektywnie nie sygnalizowały faktu istnienia strefy niebezpiecznej ale także nie zabezpieczały przed dostępem do tej strefy osób postronnych, w tym pracowników. Wskazać bowiem trzeba, że przyjęty przez skarżącego sposób wyznaczenia i oznaczenia strefy niebezpiecznej w istocie dawał każdemu nieskrępowaną możliwość znalezienia się w obszarze pracy koparki (tj. w obszarze, w którym występowało niebezpieczeństwo dla jego życia lub zdrowia pracowników) - bez pokonywania jakichkolwiek barier. W ocenie Sądu, nietrafnie akcentował skarżący w skardze wadliwość stanowiska organu o potrzebie wygrodzenia terenu strefy niebezpiecznej. Jak bowiem wynika z par. 20 cytowanego wyżej rozporządzenia, strefę niebezpieczną ogradza się i oznakowuje w sposób uniemożliwiający dostęp osobom postronnym. Regułą winno być więc ogrodzenie terenu obejmującego strefę niebezpieczną. Wymóg ten ustanowiony został właśnie po to, aby uniemożliwiać nieuprawnionym osobom (w tym pracownikom) łatwe, a często także i przypadkowe wejście w obszar strefy, co chronić ma przed możliwym zagrożeniem życia lub zdrowia.
Po trzecie, cel ustawienia przed koparką zapory siatkowej nie był w pełni miarodajny dla ocenianego obecnie aspektu sprawy, skoro zasadniczo bariera ta służyła potrzebom organizacji ruchu drogowego (pojazdów) w rejonie wykonywanych robót budowlanych (por. fotografia k. 16), a nie ostrzegania pracowników o wyznaczonej strefie niebezpiecznej.
Ogół więc wskazanych wyżej okoliczności, przy jednoczesnym także uwzględnieniu specyfiki miejsca (stanowiska) pracy operatora koparki wskazującej na ograniczoną widoczności jaką on dysponował z kabiny (por. fotografie na k. 14) oraz przy braku innych, efektywnych oznakowań strefy niebezpiecznej – nakazywał stwierdzić, że sposób wyznaczenia i oznakowania przez skarżącego tej strefy nie spełniał funkcji, jaką winna ona realizować, tj. wyznaczać obszar zagrożenia generowanego przez ruch maszyny, jednoznacznie informować o granicy tego obszaru, jak też uniemożliwiać łatwy do niego dostęp. Z przedstawionych powodów Sąd uznał, że rozstrzygnięcie organu w kwestii objętej decyzją nr 1, nie było wadliwe.
Nie naruszała także prawa decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w Krakowie utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Inspektora Pracy zawarte w decyzji nr 2 (wstrzymanie prac do czasu właściwego, pełnego zabezpieczenia ścian wykopów w których montowane są rury). W sprawie nie budziło wątpliwości ustalenie, iż głębokość wykopów realizowanych przez skarżącego pod kanalizację sanitarną wynosiła – 3.3 m. Na żadnym etapie postępowania skarżący nie formułował zastrzeżeń także co do tego stwierdzenia Inspektora Pracy, że rozporowe, metalowe obudowy wykopów umieszczono zostały tylko do głębokości 1.5 m. W kontrolowanej decyzji trafnie organ zwrócił uwagę na to, iż przebiegający w poprzek wykopu kabel elektroenergetyczny niewątpliwie wymagał precyzyjnego sposobu głębienia wykopu pod rury i wykluczał użycie w tym celu sprzętu mechanicznego (koparki), wymuszając zarazem ręczne wykonywanie tych prac. Osoby pracujące w wykopie na głębokości poniżej 1.5 m, nie były zatem chronione metalowym szalunkiem. Zgodnie zaś z par. 147 przywołanego już rozporządzenia, wykopy o ścianach pionowych nieumocnionych, bez rozparcia lub podparcia, mogą być wykonywane tylko do głębokości 1 m w gruntach zwartych, w przypadku gdy teren przy wykopie nie jest obciążony w pasie o szerokości równej głębokości wykopu. Z kolei ustęp 2 tego przepisu stanowi, że wykopy bez umocnień, o głębokości większej niż 1 m, lecz nie większej od 2 m, można wykonywać, jeżeli pozwalają na to wyniki badań gruntu i dokumentacja geologiczno-inżynierska. Nadto, par. 162 stanowi, że zakładanie obudowy lub montaż rur w uprzednio wykonanym wykopie o ścianach pionowych i na głębokości poniżej 1 m wymaga tymczasowego zabezpieczenia osób klatkami osłonowymi lub obudową prefabrykowaną. Przywołane przepisy warunkują więc możliwość wykonywania pracy w wykopach jedynie przy zapewnieniu stosownego zabezpieczenia osobom realizującym te roboty. Praca w wykopie o wskazanych wyżej, a stwierdzonych w sprawie parametrach głębokościowych, bez wymaganych przepisami zabezpieczeń, niewątpliwie narażała pracowników na niebezpieczeństwo ich życia i zdrowia. Trafnie wskazywał organ w zaskarżonej decyzji, że dodatkowe prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia zagrażającego bezpieczeństwu pracowników (osunięcia się niezabezpieczonej części ścian wykopu) generował także fakt użytkowania – w trakcie realizowanych robót – sąsiedniego grunt (jezdni). Obciążenie bowiem tegoż gruntu przez np. ciężki sprzęt budowlany, bez wątpienia rzutowało na stabilność zrealizowanego już wykopu, a w konsekwencji na bezpieczeństwo osób wykonujących tam prace. W tych warunkach stwierdzić należało, że nakaz sformułowany przez Inspektora Pracy, a zawarty w decyzji nr 2, nie był pozbawiony zasadności, co słusznie stwierdził Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie.
W nawiązaniu natomiast do zarzutu skargi akcentującego, że oceniany nakaz wstrzymania robót wydany został przedwcześnie, tj. w momencie, gdy montaż rur kanalizacyjnych jeszcze się nie odbywał, bowiem wykonywany był jedynie wykop pod ich położenie (prace ziemne) – zaakcentować trzeba, że już sam fakt wykonania (na pewnym odcinku) wykopu dawał wykonawcy prac możliwości układania w tym miejscu rur kanalizacyjnych. Skoro więc wykop już istniał (przynajmniej w części został zrealizowany – co jasno obrazują fotografie; k. 17-18) i możliwe było układnie w nim rur kanalizacyjnych, to w każdej chwili czynności te mogły być wykonywane, co – jak już wskazano – miałoby miejsce w niezabezpieczonym należycie wykopie i stwarzałoby zagrożenie dla życia i zdrowia pracowników realizujących te prace. W tych uwarunkowaniach nie sposób więc było podzielić twierdzeń skarżącego o przedwczesności wydania omawianego nakazu.
Także niewadliwa była ocena wyrażona przez Okręgowego Inspektora Pracy w Krakowie odnośnie do rozstrzygnięcia Inspektora Pracy zawartego w decyzji nr 4 (wstrzymanie prac ziemnych z użyciem sprzętu mechanicznego do czasu zapewnienia widoczności sygnalizacji wizualnej dla osób przebywających w pobliżu miejsca pracy tego sprzętu). Jak stanowi bowiem par. 54 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 169, poz. 1650), w przypadku zespołowej obsługi maszyny lub gdy stwarza ona zagrożenie dla otoczenia, należy zapewnić sygnalizację ostrzegawczą i alarmową - łatwo dostrzegalną i zrozumiałą. W toku postępowania Inspektor Pracy stwierdził, że zamontowane na dachu koparki światło ostrzegawcze jest słabo widoczne. Stwierdzenie to odnosiło się do oceny widoczności tego światła postrzeganej od tyłu maszyny (z odległości ok. 8 m) oraz od strony jezdni, od której światło to w ogóle nie było dostrzegalne, gdyż zasłaniał je wysięgnik koparki. Z kolei sygnalizacja na barierce grodzącej (zaporze siatkowej) znajdowała się jedynie z przodu koparki, tj. na początku odcinka robót drogowych – i jak wskazywał organ administracji – celem tej sygnalizacji było ostrzeżenie kierowane do uczestników ruchu drogowego, a nie do pracowników zaangażowanych w roboty budowlane przy kanalizacji sanitarnej. Światło ostrzegawcze znajdujące się na dachu koparki, które było słabo widoczne lub było całkowicie zasłonięte – nie realizowało więc wymogu efektywnego, w tym łatwego do dostrzeżenia i zrozumiałego informowania (ostrzegania) pracowników o możliwym niebezpieczeństwie związanym z ruchem koparki. Z uwagi na powyższe, osoby te mogły nie uzyskiwać jasnej informacji o tym, czy maszyna pracuje (jest w ruchu), a przez to, czy istnieje potrzeba zachowania szczególnej ostrożności z uwagi na jej niebezpieczne oddziaływanie. W stwierdzonych przez Inspektora Pracy i niepodważonych przez skarżącego okolicznościach, nie ulegało więc wątpliwości, że wydanie ocenianego obecnie nakazu, było w pełni zasadne.
W sprawie ustalono także, iż w dniu przeprowadzania kontroli przez Inspektora Pracy nie zastał on na budowie (na miejscu wypadku) kierownika robót, ani mistrza budowlanego. Osoba, która pełniłaby taką funkcję nie pojawiła się na terenie prowadzonych prac do końca dnia, w którym czynności kontrolne przeprowadzał Inspektor Pracy. Wskazany przez skarżącego w odwołaniu A. P. nie mógł być postrzegany jako osoba pełniąca wskazane wyżej funkcje, skoro na żadnym etapie postępowania nie okazano dokumentu, z którego taka funkcja tej osoby by wynikała. Dostrzec przy tym trzeba, że w kontrolowanej sprawie nie budziło wątpliwości to, że wskazany w dzienniku budowy – jej kierownik (T. Ż.) w ogóle nie przebywał na terenie realizowanych robót. W miejscu tym nie było więc osoby, która realizowałaby efektywny nadzór nad przestrzeganiem warunków b.h.p., czego wymaga § 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 6.02.2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. nr 47, poz. 401). Brak zatem takiego nadzoru, w szczególności wobec charakteru i sposobu realizowanych przez skarżącego robót budowlanych (prace związane z głębokim wykopem ziemi, przy użyciu ciężkiego sprzętu mechanicznego), czynił w pełni zasadnym rozstrzygnięcie zawarte w decyzji nr 4, co niewadliwie stwierdził w kontrolowanej decyzji Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie.
Sąd nie podzielił zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 par. 1 oraz art. 107 par. 3 k.p.a. Z treści skargi nie wynikało, jakich dowodów miał zaniechać przeprowadzenia organ w tej sprawie, tudzież jakich okoliczności nie ustalił. W ocenie Sądu, ogół okoliczności nieodzownych do sformułowania nakazu wstrzymania robót, ustalony został poprawnie, tj. w sposób niebudzący wątpliwości.
Także jako pozbawiony racji Sąd ocenił zarzut skargi naruszenia art. 107 par. 3 k.p.a. polegający na sporządzeniu uzasadnienia decyzji niezgodnie z wymogami wynikającymi z tego przepisu. Ponieważ decyzja Inspektora Pracy – nie musi zawierać uzasadnienia faktycznego i prawnego (por. art 34 ust. 2 ustawy oraz wyrok NSA z 18.09.2018 r., sygn. akt I OSK 2550/16), to założyć należało, iż oceniany zarzut skierowany został względem decyzji Okręgowego Inspektora Pracy. Analiza zaś uzasadnienia tej decyzji wskazuje, że jego konstrukcja nie uchybia wymogom art. 107 par. 3 k.p.a. Decyzja ta zawiera prezentację stanu faktycznego sprawy, jak też jego ocenę z perspektywy adekwatnych regulacji prawnych.
Reasumując, ogół okoliczności i uwarunkowań kontrolowanej sprawy pozwalał stwierdzić, iż decyzje nakazujące skarżącemu wstrzymanie prac przy budowie kanalizacji sanitarnej nie były wadliwe albowiem nie naruszały art. 11 pkt 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Z przedstawionych więc wyżej względów, Sąd skargę oddalił, za podstawę prawną przyjmując art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935).