III SA/Kr 1249/24

III SA/Kr 1249/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-11-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas
Jakub Makuch /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Gawlikowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wolas Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2024 r. sprawy ze skargi R. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 14 czerwca 2024 r., nr SKO.NP/4115/125/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie zaskarżoną do Sądu decyzją z 14.06.2024 r. (SKO.NP/4115/125/2024), po rozpatrzeniu odwołania R. F. (dalej: "skarżący") od decyzji Burmistrza Gminy C. z 26.04.2024 r. (GOPS.5211-6-2/2023) – uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że:
- w punkcie 1. przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z pracy spowodowaną opieką nad żoną M. F. od 1.03.2023 r. do 22.05.2023 r.;
- w punkcie 2. odmówiło skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z pracy spowodowaną opieką nad żoną - od 23.05.2023 r.
Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
1. Decyzją z 21.03.2023 r. organ I instancji, w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego z 28.02.2023 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu żoną, M. F. Decyzję tę, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy SKO w Tarnowie decyzją z 5.05.2023 r. (SKO.NP/4115/134/2023). W motywach rozstrzygnięcia, organ odwoławczy podkreślił m.in., że żona skarżącego jest osobą niepełnosprawną od 30-go roku życia, zaś w stopniu znacznym od września 2022 r. W tym czasie skarżący dzielił obowiązki związane z prowadzeniem wielobranżowej działalności gospodarczej z opieką nad żoną. Brak było więc w sprawie związku przyczynowego między pasywnością zawodową skarżącego, a opieką nad żoną. Kolegium Odwoławcze dostrzegło, iż z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego dotyczącej F. Sp. z o.o., wynika, że skarżący jest aktualnie wspólnikiem tej spółki.
2. WSA w Krakowie wyrokiem z 24.10.2023 r. (sygn. akt III SA/Kr 1089/23) uchylił opisaną powyżej decyzję SKO w Tarnowie z 5.05.2023 r. Sąd wskazał, że samo posiadanie mniejszościowego pakietu udziałów spółki z o.o. (10 udziałów) nie wskazuje na prowadzenie działalności gospodarczej i nie może być przyczyną do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto Sąd podkreślił, że organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji zwrócił uwagę tylko na fakt posiadania przez skarżącego udziałów w spółce z o.o., nie analizował natomiast tego, czy skarżący pełnił jakieś funkcje w organie tej spółki. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne – w przedstawianym obecnie wyroku – Sąd ten wskazał, że piastowanie funkcji w organie spółki zasadniczo stanowi przesłankę odmowną przyznania przedmiotowego świadczenia. W tym aspekcie WSA zwrócił uwagę na wyrok NSA z 6.12.2022 r. (I OSK 2034/21), gdzie wskazano, że "wykonywanie czynności prezesa jednoosobowego zarządu spółki, jakkolwiek w odczuciu strony nie byłoby to zajęcie absorbujące, nie jest tożsame z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bez znaczenia jest przy tym na co zgodził się skarżący w kwestii zakresu pełnienia funkcji prezesa jednoosobowego zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i czy pobiera wynagrodzenie, a także czy jest to jedynie funkcja tytularna."
WSA w Krakowie podsumował, że "pełnienie funkcji w zarządzie spółki, nawet nieodpłatne, świadczy o niespełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych."
Orzekający uprzednio w tej sprawie Sąd zalecił, aby w toku ponownego rozpoznania sprawy organ II instancji ustalił istotne dla sprawy okoliczności w oparciu m.in. o aktualny, pełny, odpis z KRS dotyczący F. Sp. z o.o., sprawozdanie finansowe ww. spółki oraz PIT skarżącego.
W dalszej części uzasadnienia WSA w Krakowie stwierdził, że ustalenia Kolegium Odwoławczego odnośnie charakteru i zakresu opieki skarżącego nad żoną były niewystarczające i konieczne będą w tym względzie dalej idące ustalenia.
3. W ramach postępowania prowadzonego po opisanym wyżej wyroku, SKO w Tarnowie decyzją z 14.03.2024 r. (SKO.NP/4115/67/2024) uchyliło w całości decyzję organu I instancji z 21.03.2023 r. i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Wskazało, że w związku ze znacznym upływem czasu od wydania ostatniej decyzji, stan faktyczny zapewne uległ zmianie i chociażby z tego powodu zaskarżoną decyzję należało uchylić w celu ustalenia w jakim zakresie dotychczas stwierdzone okoliczności sprawy uległy dezaktualizacji.
4. Organ I instancji decyzją z 26.04.2024 r. (GOPS.5211-6- 2/2023) ponownie odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie informacji z Krajowego Rejestru Sądowego ustalono bowiem, że posiada on mniejszościowe udziały w F. w sp. z o.o., a nadto jest członkiem zarządu tej spółki. Organ pomocowy wskazał, że pełnienie funkcji w zarządzie spółki prawa handlowego, nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu, świadczy o niespełnieniu przesłanki rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pełniąc zatem funkcję w zarządzie spółki nie spełnia się przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a tym samym nie jest się uprawnionym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
5. W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 17 ust. 1 w zw. z art. 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną jego interpretację i błędne przyjęcie, że nie spełnia przesłanek do przyznania oczekiwanego świadczenia, tj. uznanie że pełnienie funkcji członka zarządu spółki z o.o. stanowi przesłankę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ nie uwzględnił bowiem tego, że skarżący jest tzw. awaryjnym członkiem zarządu i nie wykonuje żadnych czynności w spółce i dla spółki, a nadto - że na dzień składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne nie był członkiem zarządu. W uzasadnieniu podkreślił, że decyzja powinna zostać wydana w oparciu o stan faktyczny z daty złożenia wniosku, tj. kiedy nie był członkiem zarządu spółki, względnie z uwzględnieniem czasookresu, kiedy nie był członkiem zarządu, zatem w tej sytuacji organ powinien wydać decyzję przyznającą świadczenie pielęgnacyjne do czasu, kiedy nie pełnił funkcji członka zarządu, a w pozostałym zakresie ewentualnie odmówić. Odwołujący podkreślił także, że zgodnie z wpisem do KRS-u członkiem zarządu spółki F. sp. z o.o. - został od 23.05.2023 r.
6. SKO w Tarnowie w wyniku rozpoznania ww. odwołania orzekło w sposób wskazany na wstępie.
Organ II instancji przyznając skarżącemu świadczenie za okres od 1.03.2023 r. do 22.05.2023 r. wskazał, że żona skarżącego choruje na chorobę afektywną dwubiegunową z elementami schizofrenii i z tego powodu często przebywa w szpitalach. Te uwarunkowania chorobowe wskazują na konieczność stałego nad nią nadzoru. Nadto, skarżący opiekuje się dziećmi, gdyż żona nie może tego czynić. Z tego powodu wnioskodawca zawiesił od 1.03.2023 r. prowadzoną dotychczas działalność gospodarczą. W tych okolicznościach SKO przyjęło istnienie związku przyczynowo-skutkowego i przyznało świadczenie od wskazanej ostatnio daty do 22.05.2023 r.
Organ odwoławczy podał, że spornym zagadnieniem jest to, czy posiadanie udziałów przez skarżącego w spółce z o.o. oraz pełnienie funkcji członka zarządu tej spółki – uznać należy za wykonywanie innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium Odwoławcze przywołało wyrok NSA 29.04.2020 r. (I OSK 2839/19), na który też powołał się WSA w Krakowie w wydanym wcześniej w tej sprawie wyroku (por. punkt 2 uzasadnienia). Wskazał organ II instancji, że jest związane oceną prawną wyrażoną przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Podkreślił, iż posiadanie przez skarżącego 10 udziałów w spółce nie może stanowić wystarczającej podstawy do odmowy przyznania świadczenia. Dalej podało SKO, że kluczową dla sprawy jest odpowiedź na pytanie, czy pełnienie przez skarżącego funkcji członka zarządu spółki począwszy od 23.05.2023 r. i niepobieranie z tego tytułu wynagrodzenia, może być uznane za rezygnację z zatrudnienia (art. 3 pkt 22 ustawy). Przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok NSA z 6.12.2022 r., I OSK 2034/21, oraz z 1.03.2017 r., I OSK 3282/15, jak też z 25.05.2016 r. I OSK 1982/14) organ odwoławczy wywiódł, że pełnienie funkcji w zarządzie spółki prawa handlowego, nawet bez wynagrodzenia, świadczy o braku zaistnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy) w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy. Organ odwoławczy wskazał, że k.s.h. nie zna instytucji "awaryjnego członka zarządu" – na co powoływał się skarżący w odwołaniu.
Reasumując organ II instancji przyjął, że skarżący spełniał warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, tj. od 1.03.2023 r. - do dnia poprzedzającego objęcie przez niego funkcji członka zarządu F. Sp. z o.o., tj. do 22.05.2023 r. Począwszy zaś od 23.05.2023r. wnioskodawca nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
7. W skardze do sądu na opisaną wyżej decyzję SKO w Tarnowie z 14.06.2023 r. skarżący ograniczył zakres zaskarżenia do punktu 2. tej decyzji, tj. odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 23.05.2023 r. Zarzucił naruszenie:
I. art. 17 ust. 1 w zw. z art 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną interpretację i przyjęcie, że "skarżący spełnia warunków określonych ww. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy", tj. uznanie, że pełnienie funkcji członka zarządu spółki z ograniczona odpowiedzialnością stanowi przesłankę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie uwzględniając, że "wnioskodawca jest tzw. awaryjnym członkiem zarządu i wykonuje żadnych czynności w spółce i dla spółki", a nadto, że na dzień składania wniosku nie był członkiem zarządu;
II. błąd w ustaleniach faktycznych w przedmiocie uznania, że pełnienie funkcji członka zarządu sp. z o.o. stanowi przesłankę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie uwzględniając że wnioskodawca jest tzw. awaryjnym członkiem zarządu i nie wykonuje żadnych czynności w spółce i dla spółki, a nadto że na dzień składania wniosku nie był etatowym członkiem zarządu;
III. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących do okoliczności, że wnioskodawca jest tzw. awaryjnym członkiem zarządu i nie wykonuje żadnych czynności w spółce i dla spółki, a nadto że na dzień składania wniosku nie był etatowym członkiem zarządu.
W uzasadnieniu podał, że zasiłek mu przysługuje niezależnie od tego, czy jest członkiem zarządu spółki, czy nim nie jest. Podkreślił, że nie wykonuje na rzecz spółki żadnych czynności, gdyż jest "awaryjnym członkiem zarządu", na wypadek, gdyby pierwszemu członkowi zarządu coś się stało. W ocenie skarżącego kluczowe w jego sprawie jest to, czy praca na rzecz spółki wiąże się z wynagrodzeniem oraz czy wpływa na sprawowanie opieki. Bycia członkiem zarządu spółki "na papierze" nie można zaliczyć do "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".
8. W odpowiedzi na skargę SKO w Tarnowie domagało się jej oddalenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu.
Kontrolowana decyzja została wydana po uchyleniu przez WSA w Krakowie wyrokiem z 24.10.2023 r. (sygn. akt III SA/Kr 1089/23) decyzji SKO w Tarnowie utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Jak stanowi art. 153 ustawy z 30.08.2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10.01.2012 r. (sygn. akt II FSK 1328/10) wyjaśnił, że wyrażone w cytowanym przepisie "związanie oceną prawną" oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się temu w pełnym zakresie. W związku z powyższym przypomnieć należy, że uprzednio orzekający w sprawie skarżącego WSA w Krakowie, podzielając stanowisko wyrażane w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych - sformułował pogląd, iż pełnienie funkcji w zarządzie spółki, nawet nieodpłatne, świadczy o niespełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator Dz. U. 2024 r., poz. 323). Sąd, stwierdził kategorycznie, że "piastowanie funkcji w organie spółki (w tym nieodpłatne) zasadniczo stanowi przesłankę odmowną przyznania przedmiotowego świadczenia". Z uwagi na fakt, że okoliczność pełnienia przez skarżącego funkcji w organach spółki z o.o. nie była przedmiotem ustaleń i ocen organu administracji – zagadnienie to – stosownie do zaleceń Sądu, miało zostać wyjaśnione w toku ponownie prowadzonego postępowania. Analiza uwarunkowań tej sprawy wskazuje na to, że nie budził kontrowersji między skarżącym, a organem administracji ten element przyjętej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, który stwierdzał fakt, iż skarżący – od 23.05.2023 r. jest członkiem zarządu spółki z o.o. Okoliczność ta natomiast, stosownie do oceny prawnej wyrażonej przez WSA w Krakowie w uprzednio wydanym w tej sprawie wyroku - była decydująca do zasadnego przyjęcia przez Kolegium Odwoławcze braku podstaw do przyznania skarżącemu oczekiwanego świadczenia w okresie następującym po wskazanej dacie, z uwagi na niespełnienie – wynikającej z art. 17 ust. 1 ustawy – przesłanki pasywności zawodowej opiekuna osoby niepełnosprawnej. Nie miały zatem obecnie żadnego dla tej sprawy znaczenia argumenty podnoszone przez skarżącego, które akcentowały "awaryjny" charakter jego członkostwa w zarządzie spółki, czego pochodną miał być brak odpłatności tego zajęcia, jak też brak zaangażowania w sprawy spółki. Wobec bowiem związania – zarówno orzekających w tej sprawie organów administracji publicznej, jak i Sądu aktualnie kontrolującego zaskarżoną decyzję – przedstawianą wyżej oceną prawną wyrażoną w wyroku WSA w Krakowie z 24.10.2023 r. (sygn. akt III SA/Kr 1089/23) kluczowe dla sprawy było jedynie to, czy skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki, a pozytywna odpowiedź na to pytanie wykluczała możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie sprawowania tej funkcji, bez konieczności badania okoliczności towarzyszących sposobowi realizacji przez skarżącego członkostwa w organie tego podmiotu. W stwierdzonych przez organ uwarunkowaniach, nie została spełniona przez skarżącego przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r., co zasadnie uprawniało organ odwoławczy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o czym słusznie orzekł w punkcie 2. decyzji.
Nie był trafny także i ten zarzut skarżącego, który wskazywał, iż na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie piastował on funkcji w zarządzie spółki i to ten moment winien decydować o przyznaniu mu oczekiwanego wsparcia. Zajmując stanowisko względem tego argumentu stwierdzić należy, że zgodnie z zasadą aktualności, oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ winien dokonywać według stanu sprawy istniejącego na dzień wydawania decyzji.
Na marginesie zwrócić należy uwagę na okoliczność, iż kontrolowana decyzja SKO w Tarnowie jest w pełni zgodna ze stanowiskiem skarżącego wyrażonym we wniesionym odwołaniu, gdzie wprost wskazywał on, że "organ winien wydać decyzję przyznającą świadczenie pielęgnacyjne do czasu kiedy nie pełnił funkcji członka zarządu spółki, a w pozostałym zakresie winien odmówić przyznania tego świadczenia" (por. punkt 5 części historycznej uzasadnienia).
Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.