III SA/KR 1241/24

III SA/Kr 1241/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Jakub Makuch /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Marasek-Zybura
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędzia WSA Ewa Michna Protokolant Sekretarz Sądowy Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 17 maja 2024 r. nr SKO-NP-4115-79/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I.uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II.przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. M. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu zaskarżoną do Sądu decyzją z 17.05.2024 r. (znak: SKO-NP-4115-79/23), po rozpatrzeniu odwołania D. K. (dalej jako: "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gorlic z 9.02.2023 r. (znak: BWR.8252.11.2021, numer decyzji 453/2023) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 21.04.2022 (sygn. akt III SA/Kr 1077/21) uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 28.05.2021 r. (Nr SKO-NP-4115-153/21) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gorlic z 5.03.2021 roku (Nr 483/2021 znak: BWR.8252.11.2021) o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką, K. K. W motywach rozstrzygnięcia Sąd zwrócił uwagę, że skarżący w toku postępowania podkreślał, że jego matka jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, w podeszłym wieku, potrzebującą na bieżąco pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, chorą na zaawansowaną cukrzycę, co wymaga podania cztery razy dziennie odpowiedniej dawki insuliny o określonych porach, zmierzenia poziomu cukru, gdyż sama nie jest w stanie tego zrobić, podania innych leków, ma poważny problem z poruszaniem się, ma ogromną przepuklinę brzuszną, która uniemożliwia poruszanie się i sprawia ból, ciągłe trudno gojące się rany, które trzeba opatrzeć. Sąd przywołał podnoszone przez skarżącego twierdzenia, że jego matka w ogóle nie wychodzi z domu, a jedynie z trudem do lekarza, ma za sobą szereg hospitalizacji na oddziale neurologii i rehabilitacji, endokrynologii, rok wcześniej upadla i okazało się, że doszło także do niewydolności nerek. Tym niemniej – akcentował WSA w opisywanym wyroku – ten stan rzeczy nie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wywiad środowiskowy został sporządzony niezwykle lakonicznie i nie można na jego podstawie wyciągnąć jakichkolwiek wniosków. Nie wiadomo na ile samodzielnie może się ta osoba poruszać. Nie wynikało z akt, jak kształtuje się sytuacja w domu, w którym mieszka skarżący, jak również należałoby uwzględnić w przeprowadzanym wywiadzie sytuację zdrowotną ojca skarżącego, który także dysponuje znacznym stopniem niepełnosprawności.
Sąd dostrzegł, że ze skargi wynika, że oprócz skarżącego jest jeszcze siostra, która obciążona jest w tym samym stopniu, co skarżący obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej. W związku z powyższym Sąd dokonał wykładni art. 17 ust. 1 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r., poz. 111; dalej u.ś.r.) wskazując, że jednym z warunków, od których zależy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekę wykonywała osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Podał, że ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia pielęgnacyjnego – prawa wyboru przez nich tej osoby, która będzie się opiekować niepełnosprawnym rodzicem i pobierać przedmiotowe świadczenie. Sąd wyjaśnił, że obowiązek opieki ciąży bowiem na każdej z osób zobowiązanych do alimentacji i osoby te powinny się podzielić tym obowiązkiem, aby nie wykonywała go jedynie jedna z nich. Zwrócił uwagę, że obiektywne okoliczności mogą wyłączać możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez inne (pozostałe) niż wnioskodawca osoby. Tych okoliczności (sytuacji rodzinnej i majątkowej osób zobowiązanych do alimentowania niepełnosprawnej) - nie zbadały orzekające organy administracji publicznej, przez co winny być one przedmiotem postępowania wyjaśniającego w nowym postępowaniu.
W podsumowaniu Sąd zalecił, aby organ ustalił, czy w tym konkretnym przypadku, możliwe jest pozostawienie matki skarżącego samej w domu biorąc pod uwagę również stan zdrowia jej męża, a ojca skarżącego (skarżący mógłby bowiem dochodzić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na obojga rodziców), jaki jest faktycznie stan zdrowia matki i na ile jest ona samodzielna. Poza tym organ powinien ustalić sytuację majątkową i rodzinną siostry skarżącego, która również jest zobligowana do świadczeń alimentacyjnych wobec swoich rodziców.
2. W ponownie prowadzonym postępowaniu w sprawie organ I instancji przeprowadził 16.09.2022 r. wywiad środowiskowy w ramach którego ustalił, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z matką i ojcem (także niepełnosprawnym w znacznym stopniu). Stwierdzono, że matka skarżącego jest w stałym leczeniu kardiologicznym, leczy się na cukrzycę i na schorzenia ortopedyczne (kręgosłup, stawy kolanowe i biodrowe). Samodzielnie nie jest w stanie w ogóle funkcjonować, a całodobową opiekę zapewnia skarżący. Pomaga on matce przy higienie, zmianie opatrunków, podaje leki, w tym insulinę oraz jedzenie. Ustalono, że niepełnosprawna nie jest w stanie samodzielnie się poruszać, ani ubrać. Całodobowa opieka skarżącego obejmuje także jego niepełnosprawnego w znacznym stopniu ojca, który jest po zawale, choruje na cukrzycę i miażdżycę.
Pracownik socjalny ustalił, że zobowiązanymi do alimentacji niepełnosprawnej matki skarżącego są: córka S. (mieszka w G., pracuje w [...]), córka I. (mieszka w Niemczech, choruje na nowotwór) oraz córka M. (mieszka w Niemczech pracuje na pół etatu, jej mąż jest na rencie).
3. Decyzją z 9.02.2023 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przywołał ustalenia wywiadu środowiskowego (pkt 2 powyżej) oraz oświadczenie siostry skarżącego S., z którego wynika, że pracuje ona w [...] na pełny etat, a jej rodzina składa się z 3-ch osób, zaś dochody tej rodziny wynoszą najniższą pensję krajową (2 x 2700 zł), a wydatki kształtują się następująco: korepetycje córki 500-700 zł, lekarstwa dla męża 200 zł, utrzymanie domu 1 000 zł, wyżywienie 1 500 zł. Z powyższych względów oświadczono, że rodzina siostry skarżącego nie jest w stanie partycypować w kosztach utrzymania opiekunki niepełnosprawnych rodziców.
Organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu nie przysługuje gdyż są jeszcze inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do wymagającej opieki matki skarżącego. Zwrócił uwagę na rozważania zawarte w wydanym uprzednio w sprawie wyroku (odnośnie osób zobowiązanych do alimentacji) i podał, że poza skarżącym są jeszcze trzy osoby zobowiązane do opieki nad niepełnosprawną, a realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę wsparcia pieniężnego. Istnieje także możliwość pomocy w opiece poprzez usługi opiekuńcze.
Dalej organ podał, że skarżący przez całą dobę udziela pomocy niepełnosprawnej matce oraz ojcu. Jednak fakt niepełnosprawności matki skarżącego oraz sprawowania przez niego opieki nad rodzicem, nie powoduje powstania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy są inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej. Wskazano, że istnieje realna możliwość pomocy skarżącemu w opiece nad matką przez jego rodzeństwo. Siostra S. mieszka w G., pracuje, a jej mąż też jest aktywny zawodowo to pomoc finansowa w postaci wynajęcia opiekunki nie nadwyrężyłaby budżetu domowego 3 osobowej rodziny. Do współfinansowania opieki mogłaby się również przyczynić siostra skarżącego M., która mieszka w Niemczech i pracuje na pół etatu.
4. W odwołaniu od opisanej decyzji skarżący podał, że jedna z sióstr jest po operacji onkologicznej, jej mąż jest po udarze, a druga siostra pracuje na pół etatu, zaś jej mąż jest rencistą. Osoby te, z uwagi na pobyt w Niemczech nie mogą sprawować opieki osobiście. Z kolei siostra, która mieszka w G. pracuje na cały etat i pomaga jak może.
5. SKO w Nowym Sączu wskazaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił ustalenia wywiadu środowiskowego, w tym sytuację sióstr skarżącego. Wskazał, że w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwości podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszymi rodzicami, aby żadne z dzieci nie musiało rezygnować z aktywności zawodowej. Wykonanie obowiązku alimentacyjnego może polegać na łożeniu środków finansowych na osobę uprawnioną.
Organ odwoławczy podzielił twierdzenia organu I instancji, że pomoc finansowa w formie wynajęcia opiekunki jest w zasięgu budżetu 3-y osobowej rodziny siostry skarżącego S. Nadto siostra M., która mieszka w Niemczech jest aktywna zawodowo i również może partycypować w kosztach opieki nad matką. Zaznaczył zarazem, że przedstawione przez skarżącego informacje dotyczące sytuacji sióstr mieszkających w Niemczech nie zostały udokumentowane, aby można twierdzić, że ich sytuacja zdrowotna czy finansowa nie pozwalała na współuczestniczenie w sposób pośredni w opiece nad matką. Także okoliczności podane przez siostrę S. nie wskazują, że nie może ona współuczestniczyć z pozostałym rodzeństwem w zapewnieniu rodzicom opieki.
5. W skardze skarżący podał, że jego siostra S. angażuje się w pomoc rodzicom, pomaga w kąpieli, wozi do lekarzy oraz kupuje pampersy i żywność. Z kolei siostra Iwona jest po dwóch chemioterapiach, a siostra M. pracuje tylko na pół etatu. Wskazał, że stan zdrowia matki pogarsza się.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
6. Skarga podlegała uwzględnieniu.
7. Z uwagi na to, że kontrolowana decyzja została wydana po uchyleniu przez WSA w Krakowie wyrokiem z 21.04.2022 (sygn. akt III SA/Kr 1077/21) uprzednio wydanych w sprawie decyzji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego (por. punkt 1 uzasadnienia) – wskazać należy, że stosownie do art. 153 ustawy z 30.08.2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10.01.2012 r. (sygn. akt II FSK 1328/10) wyjaśnił, że wyrażone w cytowanym przepisie "związanie oceną prawną" oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się temu w pełnym zakresie.
8. Wobec związania organów administracji oraz Sądu wydanym wcześniej w sprawie wyrokiem przypomnieć należy, że uprzednio orzekający WSA w Krakowie sformułował ocenę, z której wynikały wskazania obejmujące konieczność:
a) poczynienia przez organy administracji kategorycznych ustaleń dotyczących stanu zdrowia matki skarżącego, w tym stopnia samodzielności tej osoby, jak też
b) ustalenie sytuacji majątkowej i rodzinnej siostry skarżącego (osób zobowiązanych do alimentacji podlegających opiece rodziców skarżącego) w kontekście istnienia obiektywnych okoliczności mogących wyłączać możliwość wykonania przez rodzeństwo skarżącego obowiązku alimentacyjnego względem rodziców.
9.1. Uzupełnione przez organ I instancji postępowanie dowodowe wykazało, iż w sprawie obecnie brak było wątpliwości co do tego, że stan zdrowia matki skarżącego wskazuje na brak jej samodzielności w codziennym życiu przez co osoba ta wymaga opieki i pomocy w tak znacznym zakresie, iż wykluczona jest możliwość podjęcia przez jej opiekuna (skarżącego) pracy (zatrudnienia). Organ I instancji wprost stwierdził (s. 8 decyzji), że matka skarżącego wymaga pomocy, a skarżący udziela tej pomocy przez całą dobę, sprawując równocześnie opiekę nad niepełnosprawnym ojcem.
9.2. Ustalenia obejmujące drugie z przywołanych wyżej zaleceń Sądu (pkt 8b), tj. powinność zbadania sytuacji majątkowej i rodzinnej rodzeństwa skarżącego - stanowiły dla orzekających organów administracji zasadniczy motyw przemawiający za odmową przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Motywacja ta sprowadzała się do twierdzenia, że osoby zobowiązane do alimentacji niepełnosprawnej mogą współuczestniczyć w sprawowaniu nad nią opieki. Organy podały przy tym, że pomoc finansowa w formie wynajęcia opiekunki jest w zasięgu budżetu 3-y osobowej rodziny siostry skarżącego S., nadto siostra skarżącego – M., która mieszka w Niemczech jest aktywna zawodowo, co przemawia za tym, że również może ona partycypować w kosztach opieki nad matką.
9.3. Według aktualnie orzekającego Sądu, wskazane wyżej powody decyzji odmownie załatwiającej żądanie skarżącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyrażone zostały przedwcześnie, bez ustalenia i analizy wszystkich kluczowych dla ocenianego zagadnienia, aspektów.
9.4. Odnośnie zobowiązanej do alimentacji siostry skarżącego S. zwrócić należy uwagę, że choć akta sprawy zawierają informacje o sytuacji majątkowej i rodzinnej tej osoby, to jednak organy administracji nie zaprezentowały żadnych ocen i rozważań na poparcie przyjętego stanowiska, że "wynajęcie opiekunki leży w granicach możliwości finansowych rodziny tej osoby". Żaden z organów administracji orzekających w tej sprawie nie skonfrontował ustalonych dochodów rodziny siostry skarżącego (ok. 5,4 tys. zł miesięcznie) z ponoszonymi kosztami życia (ok. 3,5 tys. zł miesięcznie), w kontekście realnych możliwości zatrudnienia, z pozostałej w budżecie domowym kwoty - opiekunki do pomocy obojgu niepełnosprawnym rodzicom skarżącego w wymiarze uwzględniającym potrzeby tych osób niepełnosprawnych i możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego. W istocie, z zaskarżonych decyzji nie wynikało nawet to, jaki koszt godzinowy zawodowej opiekunki przyjęły organy administracji na potrzeby sformułowania stanowiska o istnieniu "realnych możliwości" jej wynajęcia za środki pochodzące z nadwyżek finansowych budżetu ocenianej siostry skarżącego. Zauważyć przy tym trzeba, że podane przez siostrę skarżącego koszty życia (utrzymania) nie obejmowały szeregu oczywistych pozycji, jak np. kosztu środków higienicznych (kosmetyków) trzyosobowej rodziny, połączeń telefonicznych, transportu, itp. Z przedstawionych powodów, wniosek organów administracji, iż wynajęcie opiekunki leży w granicach możliwości finansowych rodziny siostry skarżącego S., wywiedziony został bez dostatecznego rozważenia i przedstawienia ogółu okoliczności sprawy, czym naruszono art. 107 par. 3 k.p.a., jak też art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W realiach stanu faktycznego ocenianego przypadku dostrzec zarazem trzeba, iż siostra skarżącego S. niewątpliwie realizuje obowiązek alimentacyjny względem rodziców poprzez angażowanie się w czynności opiekuńcze (zmienia opatrunki matce, robi zakupy, wozi rodziców do lekarzy), a czyni to w czasie wolnym od pracy w [...]. Okoliczność wyżej przywołana także nie została uwzględniona w rozważaniach i ocenach organów administracji w kontekście tego, czy powyższe zaangażowanie w opiekę nad niepełnosprawnymi rodzicami, przy budżecie finansowym którym ta osoba dysponuje, na tyle odciążyć może skarżącego w czynnościach opiekuńczych, że daje mu realną możliwość podjęcia zatrudnienia. Brak ocen i analiz w sygnalizowanym względzie również stanowił o zaniechaniu wszechstronnej i wnikliwiej analizy tej sprawy przez organy administracji publicznej i świadczył o naruszeniu przywołanych już wyżej przepisów k.p.a.
9.5. Formułując stanowisko o możliwości partycypacji w kosztach opieki przez mieszkającą w Niemczech siostrę skarżącego M. – organy podały jedynie to, że jest ona aktywna zawodowo. Zwrócić jednak należy uwagę, że samo SKO dostrzegło, iż "przedstawione przez skarżącego informacje dotyczące sytuacji sióstr mieszkających w Niemczech nie zostały udokumentowane, aby można twierdzić, że ich sytuacja zdrowotna czy finansowa nie pozwalała na współuczestniczenie w sposób pośredni w opiece nad matką". W tym kontekście zaakcentować trzeba, że w toku postępowania żaden z organów administracji nie zwrócił się wprost do skarżącego o przedłożenie dalszych informacji, czy dokumentów obrazujących sytuację jego siostry M. Krytycznej oceny w tym względzie wymaga pismo organu I instancji z 3.02.2023 r. (k. 29) stanowiące zawiadomienie o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Choć organ wskazał w podstawie tego pisma art. 79a k.p.a. – to jednak treść tego dokumentu nie pozwala uznać, że organ jasno i kategorycznie zaprezentował przesłanki, których skarżący miał nie spełnić lub nie wykazać, a które są istotne z perspektywy sposobu rozstrzygnięcia jego sprawy. W istocie oceniany dokument zawiera pełną treść przyszłej decyzji administracyjnej i nie prezentuje konkretnej, jasnej i stanowczej informacji, że skarżący – co istotne – działający samodzielnie w postępowaniu, ma jeszcze możliwość przedstawienia nowych dowodów i wykazania okoliczności na potwierdzenie spełnienia przesłanek, których dotychczas nie wykazał i nie udowodnił, a które są nieodzowne do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Dostrzec przy tym trzeba, że w toku postępowania sądowego skarżący przedłożył aktualne na 2024 r. informacje obejmujące dane o zarobkach jego siostry (k. 48-52), co wskazuje, że danymi w tym względzie mógł dysponować w postępowaniu, lecz nie został wprost o nie wezwany przez organ administracji.
Nadto zwrócić należy uwagę, że w toku postępowania skarżący podawał, że siostra M. pracuje w Niemczech jedynie na pół etatu, a jej mąż jest rencistą (k. 24 akt organu I instancji, k. 3v akt organu odwoławczego). Te okoliczności naprowadzały na występującą w rodzinie ocenianej siostry skarżącego niepełnosprawność, co z jednej strony niewątpliwie ma negatywny wpływ na możliwości zarobkowania współmałżonka, a z drugiej generować może wzmożone koszty codziennego funkcjonowania (opieka, leki). Wobec zaleceń sformułowanych przez Sąd uprzednio orzekający w sprawie (nakaz zbadania występowania po stronie rodzeństwa skarżącego obiektywnych przesłanek do braku współpartycypowania w opiece nad rodzicami) – obowiązkiem organów było wnikliwe ustalenie także sytuacji siostry skarżącego M., celem miarodajnego wypowiedzenia się w kwestii możliwości jej finansowego przyczyniania się do opieki nad rodzicami, co winno obejmować wszystkie te okoliczności, które rzutować mogą na możliwość faktycznego wsparcia skarżącego w opiece, w tym niepełnosprawność występującą w jej rodzinie. Przedstawione zaś wyżej uwarunkowania wskazują, że wniosek organu zaprezentowany w analizowanej kwestii wywiedziony został bez wyjaśnienia i oceny kluczowych okoliczności odnoszących się do sytuacji rodzinnej i finansowej ocenianej siostry skarżącego.
10. Reasumując, orzekające organy naruszyły art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 par. 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na stwierdzone naruszenia, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, a podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
11. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy administracji przeprowadzą postępowanie wyjaśniające zmierzające do ustalenia wszystkich kluczowych aspektów obejmujących sytuację sióstr skarżącego - zaprezentowanych w punktach 9.4 - 9.5 niniejszego uzasadnienia. W ramach czynionych ocen stwierdzonego stanu sprawy, organy dokonają także analizy dokumentów przedłożonych przez skarżącego w postępowaniu sądowym (k. 48-52). Wypowiedzą się co do tego, czy ewentualny zakres pomocy osobistej siostry skarżącego S., jak też jej możliwości finansowe (przy ustalony kosztach życia jej rodziny) oraz sytuacja siostry M. (przy stwierdzonych uwarunkowaniach rodzinnych i majątkowych) - mogą być ocenione jako wystarczające do tego, aby skarżący mógł podjąć aktywność zawodową. Inaczej mówiąc, organy po poczynieniu stosownych ustaleń winny zająć stanowisko co do tego, czy stwierdzona sytuacja rodzinna, jak też finansowa (dochody oraz koszty życia), tudzież zawodowa sióstr skarżącego – dają im możliwość efektywnego współpartycypowania (osobistego lub finansowego) w opiece nad rodzicami, w takim zakresie, że umożliwi to skarżącemu podjęcie pracy.
12. O kosztach pomocy prawej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na zasadzie par. 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14.05.2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2024 r., poz. 763) w zw. z par. 4 ust. 3 tego aktu.