III SA/KR 123/23

III SA/Kr 123/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-06-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Jakub Makuch /przewodniczący/
Magdalena Gawlikowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 i ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko ASR WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi L. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 7 listopada 2022 r. nr SKO-NP-4115-110/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącej L. T. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Skarżąca L. T. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, legitymującym się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS w N. z 12 maja 2020 r. o zaliczeniu do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.
Decyzją Wójta Gminy S. z 17 lutego 2022 r., znak: [...] odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. W treści decyzji organ wskazał, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, który od wielu lat choruje na nowotwór płuc z przerzutem do żebra. W związku z chorobą pozostaje pod opieką kilku placówek specjalistycznych (w tym poradni leczenia bólu), które znajdują się w różnych miejscowościach. Na dzień wydania decyzji mąż skarżącej był poddawany chemioterapii, jego stan uległ znacznemu pogorszeniu, przez co wymaga intensywnej pomocy żony. Skarżąca sprawuje nad mężem całodobową opiekę w zakresie pomocy w codziennych czynnościach, realizacji leczenia i prowadzenia gospodarstwa domowego.
Ostatecznie organ pierwszej instancji wydał negatywne rozstrzygnięcie z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego a to art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie wyroku TK z dnia 21.10.2014 r.
Decyzją z 7 listopada 2022 r., nr SKO-NP-4115-110/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że jakkolwiek w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, to jednak zaskarżona decyzja odpowiada prawu gdyż w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub jej niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.
W tej kwestii wskazano, że skarżąca od wielu lat opiekuje się niepełnosprawnym mężem, który cierpi na nowotwór płuc. Skarżąca sprawując opiekę nad mężem: podaje leki, pomaga przy czynnościach higieny osobistej - (mycie, ubieranie), przygotowuje posiłki, chodzi z mężem do lekarza, zabezpiecza wszystkie jego potrzeby i jest jedyną osoba mogącą sprawować nad nim opiekę.
W ocenie organu odwoławczego czynności opiekuńcze skarżącej bezpośrednio związane z opieką nad mężem sprowadzają się do pomocy przy czynnościach dnia codziennego. Stan męża skarżącej w ocenie organu nie wymaga jej stałej obecności. Dodano też, że oprócz skarżącej zobowiązana do alimentacji względem matki jest również ich trójka dorosłych dzieci, co do których nie zachodzą przeszkody we współdzieleniu ze skarżącą w sprawowaniu opieki nad ich ojcem. Ponadto zdaniem organu brak aktywności zawodowej skarżącej wskazuje, że nie zaprzestała ona pracy zarobkowej z powodu potrzeby sprawowania opieki nad mężem.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zarzuciła:
I. Naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy:
1/ art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na:
- pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy,
- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez stronę opieki nad niezdolnym do pracy i samodzielnej egzystencji mężem nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na błędnie przyjęte okoliczności, że stan męża skarżącej nie wymaga całodobowej opieki, a ponadto chory posiada pełnoletnie dzieci, które hipotetycznie mogą tę opiekę częściowo przejąć,
- uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającego opieki ojca bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny żony, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnej konstatacji, iż to przede wszystkim lub na równi z żoną, dzieci winny opiekować się chorym ojcem,
- nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną (żonę) oraz osoby zobowiązane w dalszej kolejności (dzieci), a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego;
II. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:
- art. 7 i 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą, realnych możliwości sprawowania opieki nad chorym ojcem przez dzieci, a nadto zakresu wymaganej opieki determinowanej stanem zdrowia męża skarżącej, a przez to nieuzasadnione uznanie, że chory nie wymaga ciągłej opieki w ciągu dnia, a dzieci mogą aktywnie uczestniczyć w opiece nad ojcem co pozwoli skarżącej na dorywcze zatrudnienie,
- art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w lekceważącym, wręcz pozbawionym szacunku dla odwołującej, infantylnym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała min., że mąż skarżącej od kilku lat choruje na nowotwór płuc, jest po czterech operacjach, dwóch chemioterapiach i terapii immunologicznej. Leczenie tak poważnego schorzenia wiąże się z dużą ilością wizyt w szpitalach, często daleko położonych od miejsca zamieszkania chorych. W 2018 r. mąż skarżącej przebywał w szpitalu aż 14 razy, co wiązało się dla skarżącej z koniecznością transportu męża z i do szpitala, a także z wyjazdami na badania dodatkowe. Z kolei w 2021 r. mąż skarżącej co dwa tygodnie przyjmował chemioterapię w B. i radioterapię w K. B. jest oddalony od miejsca zamieszkania skarżącej i jej męża o półtorej godziny drogi samochodem, a K. o prawie trzy godziny. Obecnie leczenie polega na opiece paliatywnej. Mąż skarżącej zażywa silne leki, które mogą rodzić nieprzewidywalne reakcje organizmu w związku z czym skarżąca musi stale czuwać nad mężem. Dodatkowo mąż skarżącej zmaga się z silnymi bólami, które trudno jest uśmierzyć i które wielokrotnie objawiają się w nocy.
Odnośnie dzieci skarżącej i ich możliwości pomocy w opiece nad ojcem wskazano, że wszystkie mieszkają w odległych miejscowościach i pracują zawodowo.
Jakkolwiek starają się pomóc w opiece nad ojcem to jednak nie są w stanie rzucić pracy i podjąć się opieki nad ojcem. Ponadto podkreślono, że są one w dalszej kolejności zobowiązane alimentacyjnie względem ojca niż skarżąca jako żona.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
W dniu 22 czerwca 2023 r. wpłynęło do tut. Sądu pismo skarżącej, w którym podała, że stan męża bardzo się pogorszył. Obecnie jest osobą leżącą z pękniętym kręgosłupem i niedowładem kończyn. Po wypisie ze szpitala, w którym przebywał od 15 do 19 czerwca 2023 r. został skierowany do hospicjum domowego. Do pisma dołączyła kartę informacyjną ze szpitala.
Postanowieniem na rozprawie w dniu 29 czerwca 2023 r. Sąd dopuścił ww. dokumenty jako dowód w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Materialną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615).
Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 i ust. 1b cyt. ustawy
świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami:
konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy Sąd zauważa, że słuszne jest stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium.
Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy.
Sąd nie podzielił natomiast stanowiska organu odwoławczego jakoby w sprawie nie zachodził związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Niekwestionowany stan faktyczny sprawy wskazuje, że maż skarżącej od lat choruje na złośliwy nowotwór płuc z przerzutami. Jego leczenie odbywa się w kliku placówkach medycznych o różnych specjalnościach, z czym wiąże się częsta konieczność transportowania męża przez skarżącą do miejscowości odległych od miejsca zamieszkania (B., K., T., Z.). Z wywiadu środowiskowego wynika, że mąż skarżącej jest poddawany chemioterapii, a stan jego zdrowia się pogarsza. Na chemioterapię zawozi i odwozi go skarżąca. Z chorobą męża skarżącego związane są również silne dolegliwości bólowe często objawiające się w nocy.
Skarżąca sprawując opiekę nad mężem świadczy mu całodobową pomoc we wszelkich czynnościach życiowych i samoobsługowych takich jak: mycie, ubieranie podawanie posiłków, pomoc w czynnościach higienicznych, zaopatrywanie w leki, pranie, sprzątanie, czy gotowanie. Opieka ta wykonywana jest w sposób ciągły, systematyczny i jest też sprawowana w nocy. Aranżuje i realizuje wszelkie wizyty lekarskie. Wspiera również męża psychicznie z uwagi na jego lęki przed śmiercią.
W ocenie Sądu biorąc pod uwagę stan męża skarżącej, specyfikę choroby nowotworowej, a także jej przebiegu i leczenia (min. chemioterapia), jak również zakres opieki jaką świadczy mu skarżąca, nie ma wątpliwości, że w sprawie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Choroba męża skarżącej jest wieloletnia i cechuje ją duża intensywność w zakresie stosowanego leczenia, a co za tym idzie potrzeba opieki. W ciągu roku kilkunastokrotnie przebywał w szpitalu, a chemioterapia w cyklach co 2 tygodnie trwała 6 miesięcy. Procesowi leczenia i choroby towarzyszy uporczywy ból. W związku z tym mąż skarżącej zażywa wiele silnych leków przeciwbólowych wywołujących nieprzewidziane reakcje organizmu wymagające czuwania skarżącej i jej interwencji.
Z włączonego w poczet dowodów pisma skarżącej z 21 czerwca 2023 r. oraz dołączonej do niego dokumentacji medycznej wynika min., że aktualnie mąż skarżącej doznał patologicznego złamania kręgosłupa i niedowładu kończyn, jest osobą leżąca. Rak płuca dał rozsiew do kości i do wątroby. Mąż skarżącej dostał skierowanie do hospicjum domowego. W ocenie Sądu dokumenty te nie tylko wskazują na aktualny ciężki stan męża skarżącej ale również potwierdzają, że już w toku postępowania przed organami stan męża skarżącej stale się pogarszał i już wtedy wymagał wytężonej opieki skarżącej, którą niewątpliwie świadczyła. Nie ma wątpliwości, że opieka nad chorym w takcie długotrwałej chemioterapii ma charakter intensywny i ciągły. Również teraz gdy mąż skarżącej jest w trybie leczenia paliatywnego, a dotychczasowa terapia jest nieskuteczna, wymaga stałej obecności skarżącej.
W ocenie Sądu istnieje zatem związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad mężem. Materiał dowodowy sprawy wskazuje, że charakter sprawowanej przez skarżącą opieki jest ciągły i trwały, a zatem taki, jaki wpisuje się w przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnośnie możliwości partycypacji w opiece nad mężem skarżącej przez ich wspólne dorosłe dzieci Sąd stwierdza, że na podstawie art. 130 Kodeksu rodzinnego obowiązek alimentacyjny skarżącej względem męża wyprzedza obowiązek alimentacyjny dzieci względem ojca, a zatem badanie kwestii możliwości współdzielenia ze skarżącą opieki nad ich ojcem - nie znajduje w sprawie uzasadnienia.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni stanowisko zawarte w niniejszym wyroku.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku. Sąd orzekł o kosztach na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).