III SA/KR 1225/06

III SA/Kr 1225/06 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2007-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Kazimierz Bandarzewski
Piotr Lechowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Sygn. powiązane
I OSK 1037/07 - Wyrok NSA z 2007-09-21
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kremer Sędziowie: NSA Piotr Lechowski (spr.) AWSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: Monika Musiał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Rektora Politechniki [...] im. [...] w K. z dnia 1 września 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na l rok studiów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza na rzecz skarżącej M. B. od Rektora Politechniki [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę 200,- (dwieście złotych).
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 1 września 2006 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania M. B., Rektor Politechniki [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej Wydziału Architektury [...] z dnia [...] lipca 2006 r. orzekającą o odmowie przyjęcia M. B. na I rok jednolitych stacjonarnych studiów magisterskich na kierunku Architektura i Urbanistyka w roku akademickim 2006/2007. W podstawie prawnej decyzji Rektora wskazano przepisy art. 169 ust. 8 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) oraz § 15 ust. 3 uchwały Senatu Akademickiego Politechniki [...] z dnia 18 listopada 2005 r. w sprawie przyjęć na l rok studiów stacjonarnych i niestacjonarnych w roku akademickim 2006/2007 zmieniającej uchwałę Senatu w tej sprawie z dnia 6 maja 2005 r.
Uzasadniając decyzję, Rektor Politechniki [...] wskazał następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne rozstrzygnięcia. Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna Wydziału Architektury Politechniki [...], uzasadniając swą decyzję z dnia [...] lipca 2006 r. odmawiającą przyjęcia M. B. na l rok jednolitych studiów magisterskich w systemie stacjonarnym na kierunku Architektura i Urbanistyka w roku akademickim 2006/2007, przyjęła ustalenie, że w postępowaniu kwalifikacyjnym kandydatka uzyskała 91.3 pkt, co odnotowano w protokole Nr 49, podczas, gdy najniższy wynik kwalifikujący do przyjęcia na studia na wybranym kierunku wynosił 99 punktów.
W odwołaniu od tej decyzji M. B. podnosiła, że w postępowaniu kwalifikacyjnym nie zachowano zasady równego traktowania kandydatów za starą i nową maturą. Zarzucała, że wskaźnik rekrutacyjny został określony w sposób rażąco niekorzystny dla kandydatów z nową maturą, którą zdawała. Nie przewidziano w nim możliwości zaliczenia ocen uzyskanych na świadectwie z przedmiotów nie zdawanych na maturze, a w jej przypadku matematyki i fizyki (oceny dobre), podczas gdy w przypadku kandydatów ze starą maturą, takie zaliczanie następowało.
Rozpatrując odwołanie Rektor wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 169 ust. 8 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, podstawę odwołania stanowić może naruszenie warunków i trybu rekrutacji określonych zgodnie z ust. 2 przez Senat Uczelni. Zdaniem Rektora odwołanie nie wskazuje naruszenia warunków i trybu rekrutacji na studia ustalonego uchwalą Senatu [...] z 18 listopada 2005 r. w sprawie zasad przyjęć na l rok studiów stacjonarnych i niestacjonarnych w roku akademickim 2006/2007, a w szczególności ustalonych w załączniku Nr 4 tej uchwały zasad postępowania kwalifikacyjnego na l rok studiów stacjonarnych jednolitych magisterskich. Rektor podtrzymał ustalenie, że uzyskany według tych zasad wynik 91.3 punktów, nie dawał podstawy do przyjęcia na studia stacjonarne, gdyż najniższy wynik kwalifikujący na wybrany kierunek wynosił 99 punktów.
Skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego na powyższą decyzję z wnioskiem o jej uchylenie złożyła M. B. Skargę oparto na zarzucie naruszenia art. 169 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym przez przyjęcie jako kryterium rekrutacyjnego na l rok jednolitych studiów magisterskich (obok wyników uzyskanych na egzaminie maturalnym) ocen ze świadectwa dojrzałości (tylko w stosunku do kandydatów, którzy zdawali "starą" maturę), co doprowadziło do nierównego traktowania kandydatów ze starą i nową maturą, na niekorzyść tych ostatnich. Zdaniem skarżącej okoliczność ta zadecydowała o odmowie przyjęcia na studia.
Uzasadniając skargę wskazano, że stosownie do zasad postępowania kwalifikacyjnego suma uzyskanych przez kandydata punktów składała się (dla wszystkich) z punktów z dodatkowego egzaminu wstępnego przeprowadzonego w trybie art. 163 ust. 3 zd. III oraz z punktów wynikających z egzaminu maturalnego. Zdaniem skarżącej wskaźnik rekrutacyjny - wzór do jego obliczenia - został określony w sposób rażąco niekorzystny dla kandydatów z nową maturą. Dla kandydatów ze starą maturą przewidziano możliwość zaliczenia ocen z przedmiotów branych pod uwagę w procesie rekrutacyjnym, uzyskanych na świadectwie maturalnym, lecz nie zdawanych na maturze.
W odniesieniu do kandydatów z nową maturą nie przewidziano możliwości zaliczenia uzyskanych na świadectwie ocen (z przedmiotów branych pod uwagę przy rekrutacji), jeżeli nie były zdawane na maturze. Taka konstrukcja wskaźnika rekrutacyjnego w odniesieniu do skarżącej wyłączyła możliwość uwzględnienia w postępowaniu rekrutacyjnym punktów za oceny dobre z fizyki i matematyki na świadectwie maturalnym. Zdaniem skarżącej przyjęte zasady postępowania rekrutacyjnego naruszają przepis art. 70 ust. 4 Konstytucji. Skarżąca podnosi, że potwierdzenia jej zarzutów dowodzi odmienne ukształtowanie zasad rekrutacji na rok 2007/2008 wyrównujące szansę kandydatów ze starą i nową maturą. Naruszenia przepisu art. 169 ust. 3 upatruje skarżąca w tym, że zgodnie z ustawą podstawę przyjęcia na studia stanowią wyniki egzaminu maturalnego, a w postępowaniu kwalifikacyjnym przyjęto oceny ze świadectw starej matury), gdy przedmiot nie był zdawany na egzaminie dojrzałości.
Rektor Politechniki [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Zdaniem Rektora skarga nie wykazała naruszenia w postępowaniu rekrutacyjnym warunków i trybu rekrutacji, nie wykazała też jaki wpływ na wynik postępowania względem jej osoby miały kwestionowane a przyjęte przez Uczelnię zasady rekrutacji.
Rektor podniósł, że rekrutację przeprowadzono zgodnie z Uchwałą Senatu z 18.11.2005r., a Minister nie stwierdził w trybie art. 36 ust. 1 ustawy, nieważności tej uchwały.
Wskazano, że zarzuty dotyczą treści uchwały, a nie postępowania przeprowadzonego wedle jej postanowień. Podniesiono, że na 201 przyjętych studentów 154 osoby zdawały egzamin maturalny a 47 egzamin dojrzałości (starą maturę). Podniesiono także, że skarżąca jest obecnie studentką studiów niestacjonarnych na Wydziale Architektury.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej ustawa p.p.s.a. - Sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrolę tę sprawują sądy pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W sprawowaniu tej kontroli w myśl art. 134 ust. 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd związany jest granicami danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu l instancji wydane zostały pod rządem obowiązującej, co do zasady od dnia 1 września 2005 r. ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) zwanej dalej ustawą.
Zgodnie z przepisem art. 207 ust. 1 ustawy m.in., do decyzji o których mowa w art. 169 ust. 7 i 8, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji powołano właśnie przepis art. 169 ust. 8 ustawy. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewiduje, m.in., że Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości lub w części jeżeli stwierdzi a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, c/ inne (niż wymienione w pkt 6 - a dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego), naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonana na powyższych zasadach kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji prowadzi do konstatacji, iż skarga jest uzasadniona z obu wyżej wymienionych przesłanek. Przytaczany w uzasadnieniu decyzji Rektora przepis art. 168 ust. 8 ustawy, istotnie przewiduje, że podstawę odwołania do uczelnianej komisji rekrutacyjnej stanowić może jedynie zarzut naruszenia wskazanych warunków i trybu rekrutacji na studia, określonych zgodnie z ust. 2, a więc przez uchwalę Senatu podaną do wiadomości publicznej nie później niż do 31 maja roku poprzedzającego rok akademicki, którego dotyczy. Uchwała ta zgodnie z art. 169 ust. 2 in fine podlega przesłaniu ministrowi właściwemu do, spraw szkolnictwa wyższego. Okoliczność, iż właściwy Minister skorzystał z przewidzianej art. 36 ust. 1 kompetencji do stwierdzenia ważności uchwały organu kolegialnego uczelni z powodu stwierdzenia jej niezgodności z przepisami prawa lub statutem uczelni, Rektor traktuje jako równoznaczną z potwierdzeniem zgodności z prawem ustalonych uchwałą Senatu Akademickiego [...] z dnia 18 listopada 2005 r., zasad przyjęć na l rok studiów stacjonarnych i niestacjonarnych w roku akademickim 2006/2007, także w odniesieniu do ustalonych załącznikiem Nr 4 tej uchwały, zasad postępowania kwalifikacyjnego na l rok studiów stacjonarnych jednolitych magisterskich oraz studiów l stopnia w roku akademickim 2006/2007, na kierunku urbanistyki i architektury.
Zdaniem Rektora, podniesione w odwołaniu i skardze zarzuty, wykraczają poza przewidziane art. 169 ust. 8 ustawy podstawy odwołania, zmierzają zaś do podważenia samych warunków i trybu rekrutacji ustalonych uchwałą Senatu Akademickiego [...].
Wywołana skargą kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie ogranicza się jednak tylko do oceny, czy w postępowaniu rekrutacyjnym naruszono względem skarżącej warunki i tryb rekrutacji ustalony uchwalą Senatu. Obejmuje ona bowiem również ocenę zgodności z prawem Uchwały Senatu Akademickiego [...] ustalającej te warunki i tryb rekrutacji.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 2000.11.08 Sk 18/99 (OTK 2000 17/258) rozważając charakter aktów uczelnianych jako aktów tzw. wewnętrznego władztwa zakładowego, zaliczył uchwały Senatu uczelni do tej kategorii, nie zależnie od tego czy mają charakter normatywny czy nienormatywny, a w szczególności czy zawierają tzw. nowości normatywne. Trybunał wskazał, że aktualizacja czy konkretyzacja przepisów ustawy w akcie władztwa wewnętrznego - choćby z jej treścią wiązały się skutki prawne - nadaje takiemu aktowi cechy aktu stosowania prawa. Trybunał Konstytucyjny uznał, że akty takie wyłączone są co prawda spod kognicji Trybunału, lecz podlegają kontroli sądowo-administracyjnej. Potwierdza to treść przepisu art. 178 ust. 1 Konstytucji RP wskazując tylko ten akt i ustawy, jako wiążące Sądy.
Zgodnie z przepisem art. 169 ust. 3 ustawy zd. l i II podstawę przyjęcia na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie stanowią wyniki egzaminu maturalnego, a Senat uczelni ustala w trybie określonym w ust. 2, jakie wyniki egzaminu maturalnego stanowią podstawę przyjęcia na studia. Przepis ten, oraz zawarte w zd. lll uregulowanie, że uczelnia za zgodą właściwego ministra może przeprowadzić dodatkowo egzaminy wstępne..., tylko w przypadku konieczności sprawdzenia wiedzy lub umiejętności niesprawdzanych w trybie egzaminu maturalnego... wskazuje, iż ustawową zasadą rekrutacji jest konkurs wyników egzaminu maturalnego. Jest to zatem rozwiązanie generalnie nastawione na postępowanie kwalifikacyjne dotyczące, kandydatów, którzy zdawali egzamin maturalny w rozumieniu przepisów Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 marca 2001 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzenia egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 29, poz. 323 z późn. zm.) Przepisy te wprowadziły stopniowo formę egzaminu maturalnego w miejsce egzaminu dojrzałości zwanego "starą maturą".
Ustawodawca oczywiście liczył się z tym, iż w postępowaniu kwalifikacyjnym, brać udział mogą także kandydaci, którzy nie zdawali egzaminu maturalnego (nowej matury) lecz egzamin dojrzałości. Przepis art. 169 ust. 4 ustawy stanowi, jeżeli podstawę przyjęcia na studia stanowią wyniki egzaminu dojrzałości, senat uczelni może przeprowadzić egzaminy wstępne w trybie kreślonym w ust. 2.Taka regulacja wskazuje na swobodę wyboru Senatu uczelni względem sposobu rekrutacji spośród kandydatów legitymujących się tzw. starą maturą, pomiędzy rekrutacją na podstawie wyników egzaminu dojrzałości lub na podstawie egzaminów wstępnych.
W myśl zawartych w załączniku Nr 4 zasad postępowania kwalifikacyjnego na kierunku urbanistyka i architektura, kryterium kwalifikacyjnym jest egzamin wstępny z predyspozycji architektonicznych i uzdolnień plastycznych (składający się z prac rysunkowych o określonej tematyce), oraz wyniki egzaminu maturalnego lub egzaminu dojrzałości.
Przyjmując konkurs wyników z egzaminu maturalnego lub egzaminu dojrzałości, wobec zmiany sposobu klasyfikowania oceny z przedmiotów zdawanych na egzaminie maturalnym, Senat Uczelni stanął przed koniecznością wypracowania kryterium porównywalności tych wyników. Jednakże wypracowany dla kandydatów na kierunku architektura i urbanistyka wzór tzw. wskaźnika rekrutacyjnego, narusza przewidzianą przepisem art. 169 ust. 4 ustawy zasadę, iż podstawę przyjęcia na studia kandydatów legitymujących się tzw. starą matura stanowią wyniki egzaminu dojrzałości (o ile Senat, tej grupy kandydatów nie objął egzaminem wstępnym).
Dowodzi tego brzmienie punktu 2-go złącznika Nr 4 definiującego elementy wzoru "wskaźnika rekrutacyjnego". W myśl tych regulacji w przypadku kandydatów ze starą maturą, podstawę wyliczenia wskaźnika rekrutacyjnego stanowią - punkty otrzymane z przeliczenia ocen uzyskanych na maturze (oceny z części ustnej lub średnia ocen z części pisemnej i ustnej) lub ocen uzyskanych na świadectwie (jeżeli przedmiot nie był zdawany na maturze) z: języka polskiego, języka obcego, historii lub historii sztuki fizyki i matematyki według poniższej tabeli.
W świetle tej regulacji w odniesieniu do kandydatów, którzy legitymują się świadectwem dojrzałości (starą maturą), podstawę punktacji stanowiły zawsze oceny z 5 przedmiotów bez względu na to czy były zdawane na maturze (egzaminie dojrzałości), czy też nie były zdawane na egzaminie dojrzałości.
W tym zakresie wprowadzenie załącznikiem Nr 4 do uchwały Senatu Akademickiego [...] z 18.11.2005r. na kierunku architektura i urbanistyka, jako podstawy uzyskania punktów kwalifikacyjnych ocen z przedmiotów, które nie były przedmiotem egzaminu dojrzałości (starej matury), pozostaje w sprzeczności z art. 169 ust. 4 ustawy i wykracza poza oznaczone tą ustawą kryterium kwalifikacji na studia.
Przyjęte natomiast w odniesieniu do kandydatów z nową maturą (punkt 1) rozwiązanie, że podstawę ustalenia wskaźnika rekrutacyjnego stanowią średnie arytmetyczne wyników procentowych w części pisemnej na poziomie podstawowym i rozszerzonym z języka polskiego, języka obcego, historii lub historii sztuki, fizyki i matematyki, powoduje, że liczą się punkty tylko z ocen tych przedmiotów, które były przedmiotem egzaminu maturalnego (u skarżącej język polski, język angielski i historia), mimo, że w klasyfikacji końcowej na świadectwie ukończenia liceum wskazano także oceny z fizyki i matematyki.
Rację ma zatem skarżąca, że przyjęte w tzw. wskaźniku rekrutacyjnym kryterium porównywania wyników egzaminów maturalnych i wyników kandydatów. którzy zdawali egzamin dojrzałości (starą maturę) narusza przewidzianą art. 70 ust. 1 i 4 Konstytucji zasadę prawa do nauki i równego dostępu do wykształcenia, przez przyjęcie takiego kryterium porównywania wyników kandydatów ze starą i nową matura, które nie zapewnia realizacji tych zasad. Powyższe naruszenie prawa materialnego na etapie ustalania przez Senat Akademicki [...] warunków i trybu rekrutacji na l roku studiów stacjonarnych jednolitych magisterskich oraz studiów l stopnia w roku akademickim 2006/2007 na kierunku architektury i urbanistyki miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit a powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Poza granicami sprawy, pozostaje kwestia prawidłowości przyjęcia na l rok studiów na kierunku architektura i urbanistyka ok. 46 kandydatów legitymujących się tzw. starą maturą, według kryteriów wykraczających poza wskazany ustawą wynik egzaminu dojrzałości.
Powołany w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji § 15 ust. 3 uchwały Senatu PK przewiduje, że uczelniana Komisja Rekrutacyjna, po wszechstronnym zbadaniu zasadności odwołań oraz biorąc pod uwagę opinię wydziałowej komisji rekrutacyjnej, stawia odpowiedni wniosek na podstawie, którego decyzję podejmuje Rektor. Uregulowanie to odpowiada przepisowi art. 169 ust. 2 zd. III ustawy, z tym tylko, iż obliguje nadto Uczelnianą Komisję Rekrutacyjną, do zasięgnięcia opinii komisji wydziałowej, przed sformułowaniem ostatecznego wniosku, który rozpatruje Rektor.
Przedstawione akta postępowania nie zawierają powołanego w zaskarżonej decyzji wniosku Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej, a tym samym nie pozwalają na wgląd jakimi okolicznościami kierowała się Komisja formułując swój wniosek, a w szczególności czy brała pod uwagę, jak plasowała by się kandydatura skarżącej, gdyby przy obliczaniu wskaźnika rekrutacyjnego uwzględniono uzyskane przez nią oceny z matematyki i fizyki na świadectwie ukończenia liceum. Tylko, bowiem w ten sposób względem skarżącej, obecnie może być realizowana zasada równego dostępu do wykształcenia - a więc i równości kryterium w postępowaniu kwalifikacyjnym na studia. Ewentualny brak rozważenia powyższych okoliczności (przez Komisję Uczelnianą) przy rozpatrywaniu odwołania skarżącej stanowił by uchybienie przepisom postępowania, wymagającym dokładnego wyjaśnienia sprawy i oceny zebranego materiału (art. 7, 77 kpa), mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc drugą - obok naruszenia prawa materialnego - podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji wraz z utrzymaną nią w mocy decyzją organu l instancji.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w l punkcie sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Orzeczenie w przedmiocie zasądzania na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowo-administracyjnego oparto na przepisach art. 200, 205 § 1 i 209 powołanej ustawy.
Wobec treści uchylonych decyzji brak było przesłanek do zastosowania przepisów art. 152 ustawy.