III SA/Kr 1217/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2023-08-29
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjnekodeks postępowania administracyjnegodecyzja kasatoryjnapostępowanie odwoławczeprawo materialnepostępowanie dowodowesamorządowe kolegium odwoławczeopieka nad niepełnosprawnymrolnikalimentacja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając, że organ odwoławczy nie wykazał przesłanek do wydania decyzji kasatoryjnej zamiast merytorycznego rozstrzygnięcia.

Sprawa dotyczyła sprzeciwu od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, która uchyliła decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd uchylił decyzję SKO, uznając, że organ odwoławczy nie wykazał wystarczających podstaw do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. (wydanie decyzji kasatoryjnej). Sąd podkreślił, że organ odwoławczy powinien był albo sam uzupełnić postępowanie dowodowe, albo zlecić je organowi pierwszej instancji, zamiast przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał sprzeciw U. K. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, która uchyliła decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję SKO, uznając, że organ odwoławczy nie wykazał przesłanek do wydania decyzji kasatoryjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Sąd wskazał, że organ odwoławczy nie wykazał, dlaczego nie mógł sam uzupełnić postępowania dowodowego lub zlecić go organowi pierwszej instancji, zamiast odsyłać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Sąd zaznaczył, że choć organ odwoławczy podniósł kwestie wymagające wyjaśnienia (charakter opieki, możliwość finansowania przez rodzeństwo, status rolnika), to nie wykazał, że nie mógł ich wyjaśnić samodzielnie. Sąd podkreślił, że zarzuty sprzeciwu dotyczące prawa materialnego nie były przedmiotem oceny w tym postępowaniu, a jedynie naruszenie przepisów proceduralnych dotyczących wydania decyzji kasatoryjnej. Sąd nie kwestionował poglądów organu odwoławczego co do wykładni prawa materialnego, wskazując na istniejące w orzecznictwie stanowiska zbieżne z tymi poglądami.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy musi wykazać, że nie było możliwości uzupełnienia postępowania dowodowego przez siebie lub przez organ pierwszej instancji, aby uzasadnić wydanie decyzji kasatoryjnej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ odwoławczy nie wykazał przesłanek do wydania decyzji kasatoryjnej, ponieważ nie udowodnił, że nie mógł samodzielnie wyjaśnić sprawy lub zlecić jej wyjaśnienia organowi pierwszej instancji. Podkreślono, że decyzja kasatoryjna jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygania sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

k.p.a. art. 138 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

p.p.s.a. art. 151a § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17b § 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

P.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 64c § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 64b § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 64d § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 64e

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151a § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądach administracyjnymi

k.p.a. art. 136 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 136 § 2-3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nie wykazał przesłanek do wydania decyzji kasatoryjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja kasatoryjna nie może być bowiem podjęta w sytuacjach innych niż te, które zostały określone w art. 138 § 2 k.p.a. Na organie odwoławczym ciąży zatem obowiązek wykazania, dlaczego dostrzeżonych braków, niejasności lub wątpliwości, nie da się wyeliminować w trybie tzw. uzupełniającego postępowania dowodowego prowadzonego przez organ odwoławczy lub przez ewentualnie zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi pierwszej instancji W niniejszej sprawie odwołanie nie zawierało wniosku, o którym mowa w art. 136 § 2-3 k.p.a., a tym samym nie sposób czynić organowi zarzutu, że nie ustosunkował się do takiego nieistniejącego wniosku Podstawą uwzględnienia sprzeciwu w niniejszej sprawie jest wyłącznie to, iż – w ocenie Sądu – nie zostały wykazane opisane w art. 138 § 2 k.p.a. przesłanki rozstrzygnięcia kasacyjnego.

Skład orzekający

Tadeusz Kiełkowski

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie wydania decyzji kasatoryjnej przez organ odwoławczy, obowiązki organu odwoławczego w zakresie postępowania dowodowego, zasada dwuinstancyjności."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania w przedmiocie sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego – kiedy organ odwoławczy może wydać decyzję kasatoryjną. Jest to istotne dla zrozumienia praw i obowiązków stron w postępowaniu administracyjnym.

Kiedy organ odwoławczy może uchylić decyzję i odesłać sprawę do pierwszej instancji? Sąd wyjaśnia kluczowe zasady.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 1217/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Tadeusz Kiełkowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
Art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 sierpnia 2023 r. sprawy ze sprzeciwu U. K. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 czerwca 2023 r. znak: SKO.ŚR/4111/526/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 22 czerwca 2023 r., znak SKO.ŚR/4111/526/2023, działając na podstawie na podstawie art. 17 ust. 1 i 4 oraz art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej: "u.ś.r."), obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021 r. w sprawie kwoty wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 (M.P. z 2021 r. poz. 1021) oraz art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania U. K. od decyzji Wójta Gminy S. z dnia 21 kwietnia 2023 r., znak: [...], odmawiającej przyznania U. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką L. S. – orzekło kasatoryjnie.
Powyższa decyzja, która jest przedmiotem sprzeciwu, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z dnia 21 kwietnia 2023 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy S. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. na podstawie art. 104 k.p.a., art. 2, art. 3, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24 i art. 26 u.ś.r., rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r. poz. 1481) odmówiono przyznania U. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką L. S., wskazując – w świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r. – że zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 10 grudnia 2018 r. , znak: [...], nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność matki wnioskodawczyni.
Działając na skutek odwołania U. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 22 czerwca 2023 r., którą uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zwrócił uwagę na liczne orzeczenia sądów administracyjnych, zgodnie z którymi – pomimo braku nowelizacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. – organy administracji publicznej powinny stosować się do kierunku trybunalskiej wykładni przepisów u.ś.r. Następnie organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawczyni zamieszkuje z matką, nad którą sprawuje opiekę, podkreślając przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku), lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, przy czym nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. Organ odwoławczy – nie negując faktu, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką (do czego jest prawnie i moralnie zobowiązana) – zauważył, że akta sprawy nie wyjaśniają w sposób wystarczający okoliczności tej opieki. Po pierwsze, opieka polegająca na czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych, przygotowaniu posiłków, podawaniu leków, dbaniu o porządek w mieszkaniu, praniu, prasowaniu, robieniu zakupów itp., nie ma charakteru bezpośredniej, ciągłej i trwałej opieki, która uniemożliwiałby podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, względnie pracy zdalnej. Po drugie, z wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni jest jedną z czterech osób zobowiązanych do alimentacji, a tymczasem obowiązek alimentacyjny można zrealizować nie tylko przez bezpośrednią opiekę, ale i przez sfinansowanie opieki. Po trzecie, z akt wynika, że wnioskodawczyni jest właścicielem gospodarstwa rolnego, a w aktach zalega jej oświadczenie o zaprzestaniu działalności rolniczej. Takie oświadczenie wymaga weryfikacji i podlega ocenie. Zgodnie z orzecznictwem sądowo-administracyjnym, dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Ciężar dowodu wykazania faktu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej ciąży na rolniku, a jego oświadczenie podlega ocenie jako dowód na zasadach ogólnych, a następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statusu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Kwestia zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga dokładnego wyjaśnienia i ustalenia, jaki jest charakter tego gospodarstwa, czy wnioskodawczyni pobiera dopłaty dla rolników, czy w jakikolwiek sposób zarządza tym gospodarstwem, czy też jest ono odłogowane.
Pismem z dnia 24 lipca 2023 r. U. K. wniosła sprzeciw od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając jej: 1) naruszenie prawa materialnego, a to: a) naruszenie art. 17 ust. 1 i nast. u.ś.r. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zstępnego sprawującego opiekę osobiście zależy od możliwości sfinansowania przez pozostałych zstępnych niepełnosprawnego spokrewnionych w tym samym stopniu; b) naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że opieka nad osobą ponad 80-letnią legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wypełnia kryterium celu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej; c) art. 17b ust. 2 u.ś.r. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że oświadczenie ubiegającego się o świadczenie o zaprzestaniu prowadzenia lub wykonywania prac w gospodarstwie rolnym wymaga dodatkowej weryfikacji; 2) błędne ustalenie faktyczne, że zgromadzony materiał dowodowy nie jest wystarczający dla przyjęcia, że sprawowana przez skarżącą opieka ma charakter bezpośredni, ciągły i trwały mimo bezspornego ustalenia, że matka wymaga m.in. ciągłego nadzoru z uwagi na okresowe zaburzenia pamięci, świadomości i równowagi; 3) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 138 § 2 w zw. z art. 12 § 1 i art. 15 k.p.a. przez brak wykazania przesłanek wydania decyzji kasacyjnej w miejsce merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazała, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że żadne inne dziecko osoby niepełnosprawnej nie może sprawować osobistej opieki. Możliwość sprawowania osobistej opieki lub finansowania opieki przez inne dzieci mogłaby mieć znaczenie tylko wtedy, gdyby wnioskodawczyni nie była spokrewniona z osobą niepełnosprawną w tym samym – pierwszym – stopniu, co jej rodzeństwo (art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.). Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawierające wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ("wymaga") jest wiążące dla organu, więc organ nie tylko nie powinien, ale wręcz nie może dokonywać własnych ustaleń w tym zakresie, a jedynie zweryfikować, czy podopieczny legitymuje się stosownym orzeczeniem, zaś w przypadku odpowiedzi twierdzącej, przyjąć, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki. Według skarżącej żaden przepis u.ś.r. nie daje podstaw do kwestionowania złożonego pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia lub wykonywania prac w gospodarstwie rolnym, a prowadzone postępowanie nie ujawniło okoliczności, które pozwalałyby wątpić w prawdziwość tego oświadczenia. Na koniec skarżąca podniosła, że nawet gdyby w jakiejś części materiał dowodowy należałoby uzupełnić, to nic nie stało na przeszkodzie, aby uczynił to we własnym zakresie organ odwoławczy w drodze wywiadów albo zlecając określone czynności organowi pierwszej instancji. Organy administracji publicznej powinny działać wnikliwie i szybko oraz posługiwać się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do wykonania merytorycznej kompetencji orzeczniczej, a zasada dwuinstancyjności nie może być rozumiana tak, że wszystkie istotne dowody muszą być przeprowadzone przed organem pierwszej instancji. Wystarczające byłoby zwrócenie się do organu pierwszej instancji o uzupełnienie wywiadu przez przesłuchanie lub odebranie pisemnych oświadczeń (gdyby uznać, że niewystarczające są zalegające pisemne oświadczenia rodzeństwa co do możliwości sprawowania osobistej opieki nad matką i finansowania opieki), a w zakresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i pobierania dopłat z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego – zwrócenie się do KRUS i ARMiTUR albo zażądanie przedstawienia zaświadczeń przez skarżącą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu – co do zasady, ilekroć jest uruchamiana skargą – polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a.
Postępowanie w przedmiocie sprzeciwu zostało znacznie uproszczone, albowiem organ administracji nie ma obowiązku udzielać odpowiedzi na skargę (art. 64c § 4 p.p.s.a.), w postępowaniu przed sądem nie biorą udziału uczestnicy, a jedynie strona skarżąca i organ, który wydał zaskarżoną decyzję (art. 64b § 3 p.p.s.a.), sąd co do zasady rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 64d § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (art. 64e p.p.s.a.). Uwzględniając zatem sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.). Przesłanki do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., są następujące: 1) decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania; 2) konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Orzeczenie merytoryczne (rozstrzygające o istocie sprawy) jest zasadą, natomiast orzeczenie procesowe (odsuwające w czasie rozstrzygnięcie sprawy i generujące niepewność w zakresie sytuacji prawnej strony) ma charakter wyjątku. Decyzja kasatoryjna nie może być bowiem podjęta w sytuacjach innych niż te, które zostały określone w art. 138 § 2 k.p.a. Żadne inne wady postępowania ani wady decyzji podjętej w pierwszej instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej tego typu (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2022, komentarz do art. 138). Stosując art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy ma obowiązek wykazania, że nie jest wystarczające skorzystanie z możliwości, jakie daje art. 136 § 1 k.p.a. Na organie odwoławczym ciąży zatem obowiązek wykazania, dlaczego dostrzeżonych braków, niejasności lub wątpliwości, nie da się wyeliminować w trybie tzw. uzupełniającego postępowania dowodowego prowadzonego przez organ odwoławczy lub przez ewentualnie zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi pierwszej instancji (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 września 2019 r., II SA/Bk 600/19) i tym samym konieczne jest ponowne przeprowadzenie postępowania. Braki dowodowe mogą być co do zasady przez organ odwoławczy uzupełnione (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2018 r., II OSK 3210/17), albowiem ustawodawca nie wprowadził żadnych ograniczeń w odniesieniu do poszczególnych środków dowodowych. Konieczność przeprowadzenia określonego dowodu, a w niektórych przypadkach nawet kilku dowodów, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego i wyłącza dopuszczalność wydania decyzji kasatoryjnej, w szczególności gdy sprowadza się do prostych, niewymagających większego wysiłku działań organu odwoławczego.
W świetle art. 138 § 2 k.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie, albowiem zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego, które winny przeprowadzić organy administracji, wyznaczają przepisy prawa materialnego mogące znaleźć zastosowanie w danej sprawie (P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, komentarz do art. 138).
O zasadności wydania decyzji kasatoryjnej w niniejszej sprawie można byłoby mówić wtedy, gdyby organ pierwszej instancji w ogóle zaniechał przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (w związku z tym, że z przedłożonego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynikało, że niepełnosprawność matki wnioskodawczyni istnieje od "nie da się ustalić") albo gdyby dowody zebrane w toku postępowania przed organem pierwszej instancji przestały być aktualne ze względu na zasadniczą zmianę stanu faktycznego. Wtedy to bowiem istniałoby zagrożenie rozstrzygania sprawy de facto w jednej instancji. Taka sytuacja nie występuje jednak w niniejszej sparwie. Organ odwoławczy ograniczył się do wskazania trzech kwestii (czynności opieki, posiadanie rodzeństwa, prowadzenie działalności rolniczej), które w jego ocenie wymagają dodatkowego wyjaśnienia, ale nie podał, co stało na przeszkodzie, aby sam zwrócił się do wnioskodawczyni czy odpowiednich organów o przekazanie informacji, których posiadanie uznaje za konieczne do rozstrzygnięcia, a w razie potrzeby ewentualnie zlecił przeprowadzenie kolejnego rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jednocześnie są to kwestie, w zakresie których organ pierwszej instancji zgromadził już określony materiał dowodowy. Warto też zauważyć, że treść uzasadnienia decyzji zaskarżonej sprzeciwem, jak i treść samego sprzeciwu, świadczą zasadniczo o istnieniu sporu co do prawa, a nie sporu co do faktów, a tylko ten ostatni może uzasadniać rozstrzygnięcie o przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W niniejszej sprawie odwołanie nie zawierało wniosku, o którym mowa w art. 136 § 2-3 k.p.a., a tym samym nie sposób czynić organowi zarzutu, że nie ustosunkował się do takiego nieistniejącego wniosku (podobnie zresztą jak nie można zarzucić stronie, że takiego wniosku w odwołaniu nie zawarła, skoro nie mogła przewidywać, że organ odwoławczy orzeknie kasatoryjnie). Jednakże już samo to, że ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw umożliwiła zawarcie w odwołaniu takiego wniosku, powinno wpływać na postrzeganie zasady dwuinstancyjności, która jawi się nie tyle jako niezbywalne prawo jednostki, ile jako uprawnienie, którym jednostka może dysponować. Aktualny model postępowania odwoławczego uregulowanego w k.p.a. kładzie wszak nacisk na reformatoryjny i merytoryczny charakter rozpatrywania sprawy, co sprzyja sprawności i szybkości postępowania administracyjnego (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 lipca 2023 r., II SA/Go 276/23).
Podkreślić należy, że podstawą uwzględnienia sprzeciwu w niniejszej sprawie jest wyłącznie to, iż – w ocenie Sądu – nie zostały wykazane opisane w art. 138 § 2 k.p.a. przesłanki rozstrzygnięcia kasacyjnego. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy organ odwoławczy, w zależności od przyjętej wykładni prawa materialnego, mógł albo uznać zebrany dotychczas materiał dowodowy za wystarczający, albo też przeprowadzić uzupełniające postępowanie wyjaśniające względnie zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi pierwszej instancji w trybie art. 136 § 1 k.p.a. – w obu przypadkach dążąc do wydania decyzji merytorycznej.
Wyłącznie w tym zakresie – tj. w zakresie naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. – Sąd uznał zasadność sprzeciwu. Pozostałe zarzuty sprzeciwu zorientowane są na kwestie materialnoprawne, które – co do zasady – nie podlegają ocenie w postępowaniu zainicjowanym sprzeciwem. Sąd mógłby weryfikować zaprezentowane przez organ odwoławczy poglądy co do wykładni prawa materialnego tylko wyjątkowo, w szczególności wtedy, gdyby były one oczywiście błędne i gdyby implikowały wadliwe granice postępowania dowodowego – a taki przypadek w niniejszej sprawie nie zachodzi. Wszak w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane są również poglądy zbieżne ze stanowiskiem organu odwoławczego, w świetle których orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności samo przez się nie wyklucza ani nie znosi powinności badania – w kontekście przesłanki związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki – jaki jest zakres czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez wnioskodawcę i czy w okolicznościach danej sprawy rzeczywiście uniemożliwia on podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W orzecznictwie sądów administracyjnych obecny jest też pogląd, że możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem, także przez pokrywanie kosztów opieki, ma znaczenie i jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny; że w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną (zob. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r., III SA/Kr 375/23, oraz powołane tam orzecznictwo). Wskazuje się też, że ułatwienie dowodowe, przewidziane w art. 17b ust. 2 u.ś.r., nie oznacza, iż oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. np. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 kwietnia 2023 r., II SA/Ke 191/23).
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że nie ma podstaw, aby na obecnym etapie zakwestionować zaprezentowane przez organ odwoławczy poglądy co do wykładni prawa materialnego. Zastrzec przy tym jednak wypada, iż sformułowane tu uwagi, zrelatywizowane do prawa materialnego, nie stanowią wiążącej oceny prawnej; definitywna i wiążąca ocena w tej mierze będzie mogła być dokonana dopiero w razie ewentualnego wniesienia skargi na decyzję merytoryczną.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI