II OSK 846/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i oddalił skargę w sprawie wymeldowania, uznając, że opuszczenie lokalu było trwałe i dobrowolne, mimo braku formalnego wymeldowania.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Wojewody od wyroku WSA, który uchylił decyzję o wymeldowaniu M. R. z miejsca pobytu stałego. WSA uznał, że organ odwoławczy nie wyjaśnił wystarczająco stanu faktycznego, w szczególności woli skarżącego co do opuszczenia lokalu. NSA uchylił wyrok WSA, oddalił skargę, stwierdzając, że opuszczenie lokalu było trwałe i dobrowolne, co uzasadniało wymeldowanie, nawet jeśli nie nastąpiło formalne zgłoszenie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Wojewody od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję o wymeldowaniu M. R. z lokalu mieszkalnego. WSA uznał, że organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania, nie wyjaśniając wystarczająco stanu faktycznego, w tym woli skarżącego co do opuszczenia miejsca pobytu stałego. NSA, po analizie akt sprawy i przepisów, uznał skargę kasacyjną za zasadną. Sąd podkreślił, że obowiązek meldunkowy ma charakter ewidencyjny i nie wpływa na stosunki cywilnoprawne. W ocenie NSA, opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako przesłanka wymeldowania, powinno być rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się, nawet jeśli nastąpiło pod przymusem lub wskutek eksmisji, o ile osoba zainteresowana nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych do powrotu. W niniejszej sprawie skarżący nie posiadał tytułu prawnego do lokalu, jego ojciec został eksmitowany, a sam skarżący nie podjął żadnych działań prawnych w celu powrotu do lokalu ani wykazania wstąpienia w stosunek najmu. Ponadto, skarżący nie przebywał w lokalu od daty eksmisji ojca, a lokal został przydzielony nowym najemcom. NSA uznał, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały prawo materialne, co uzasadniało wydanie decyzji o wymeldowaniu. W konsekwencji, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i oddalił skargę M. R., odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, opuszczenie lokalu wskutek wykonania wyroku eksmisyjnego, nawet jeśli nastąpiło pod przymusem, jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, które uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu, jeśli osoba zainteresowana nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu.
Uzasadnienie
NSA uznał, że opuszczenie lokalu przez skarżącego, który nie posiadał tytułu prawnego, był poddany eksmisji i nie podjął działań prawnych w celu powrotu, miało charakter trwały i dobrowolny w rozumieniu przepisów, co obligowało organ ewidencyjny do wydania decyzji o wymeldowaniu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (12)
Główne
u.e.l. art. 15 § ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych
Pomocnicze
u.e.l. art. 1 § ust. 2
Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 136
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 207 § par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.c. art. 691
Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter trwały i dobrowolny, co uzasadnia wymeldowanie. Skarżący nie posiadał tytułu prawnego do lokalu po eksmisji ojca. Skarżący nie podjął działań prawnych zmierzających do powrotu do lokalu ani do wykazania wstąpienia w stosunek najmu. Organy administracji nie naruszyły przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Odrzucone argumenty
Organ odwoławczy nie zgromadził wystarczającego materiału dowodowego dla wydania rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy nie wyjaśnił wystarczająco stanu faktycznego, w tym woli skarżącego co do opuszczenia lokalu. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Godne uwagi sformułowania
Opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest bowiem opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, które uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej. Sama deklaracja chęci powrotu do przedmiotowego lokalu nie przesądza o charakterze pobytu, bowiem zauważyć należy, że o ocenie charakteru pobytu, czy też opuszczenia lokalu decyduje nie tyle werbalna treść oświadczenia woli, co okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Nieskorzystanie z prawnych środków umożliwiających powrót do lokalu powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymywania fikcji meldunkowej.
Skład orzekający
Małgorzata Masternak - Kubiak
przewodniczący
Rafał Wolnik
sprawozdawca
Zdzisław Kostka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'opuszczenia miejsca pobytu stałego' w kontekście wymeldowania, zwłaszcza w sytuacjach po eksmisji i braku działań prawnych zmierzających do powrotu do lokalu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych, która została zastąpiona nową ustawą. Niemniej jednak, zasady interpretacji pojęcia 'opuszczenia lokalu' mogą mieć zastosowanie w innych kontekstach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego obowiązku meldunkowego i jego konsekwencji, a także pokazuje, jak sąd interpretuje 'dobrowolność' opuszczenia lokalu w sytuacjach przymusowych. Jest to ciekawe dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i nieruchomościami.
“Czy eksmisja oznacza dobrowolne opuszczenie lokalu? NSA wyjaśnia zasady wymeldowania.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 846/15 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2016-12-29 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2015-04-03 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący/ Rafał Wolnik /sprawozdawca/ Zdzisław Kostka Symbol z opisem 6050 Obowiązek meldunkowy Hasła tematyczne Ewidencja ludności Sygn. powiązane IV SA/Wa 1136/14 - Wyrok WSA w Warszawie z 2014-12-03 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2006 nr 139 poz 993 art. 1 ust. 2, art. 15 ust. 1 i 2 Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak Sędziowie sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Rafał Wolnik /spr./ Protokolant asystent sędziego Katarzyna Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Wojewody [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 1136/14 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 1136/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz zasądził od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę 340,00 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne: Zaskarżoną do Sądu pierwszej instancji decyzją Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego, z lokalu nr [...]przy ul. [...] w W. Organ odwoławczy wskazał, iż fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest jedynym warunkiem niezbędnym do orzeczenia o wymeldowaniu. W ocenie organu odwoławczego ustalony w sprawie stan faktyczny jednoznacznie wskazuje, iż skarżący opuścił miejsce stałego pobytu dobrowolnie i trwale bez obowiązku wymeldowania się. Organ podał, iż z akt sprawy wynika, że Wydział Zasobów Lokalowych w Dzielnicy [...] pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. poinformował, że lokal nr [...] przy ul. [...] został jednostronnie przejęty przez Administrację Domów Komunalnych nr [...] i od dnia [...] lipca 2013 r. stanowi pustostan. Zgodnie z oświadczeniem najemcy z dnia [...] października 2004 r. w lokalu tym zamieszkiwały 2 osoby – Z. R., która zmarła [...] sierpnia 2008 r. i W. R. Wskazał, iż wyrokiem zaocznym z dnia [...] września 2011 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...], nakazał W. R. opróżnienie i opuszczenie lokalu nr [...] przy ulicy [...] w W. Wyrok ten został wykonany w trybie egzekucji komorniczej w dniu [...] października 2012 r. Komornik wprowadził wówczas wierzyciela w posiadanie lokalu w stanie wolnym od osób. W chwili przejęcia lokal wyglądał na zamieszkały, a znajdujące się w nim rzeczy zostały objęte dozorem. Organ podkreślił, że skarżący dopiero w dniu [...] listopada 2013 r. podczas składania wniosku o wydanie nowego dowodu osobistego dowiedział się o prowadzonym postępowaniu administracyjnym w sprawie wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Zaznaczył, iż przedmiotowe mieszkanie obecnie zostało przydzielone nowym najemcom. W skardze na powyższą decyzję skarżący wskazał na naruszenie art. 5 w zw. z art. 6 oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), zwanej dalej u.e.l., oraz przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 11, 12 § 1 k.p.a. oraz art. 5 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegało z jednej strony na niepodjęciu niezbędnych kroków w celu dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym zaniechaniu zgromadzenia dowodów w postaci przesłuchań świadków, dokumentacji fotograficznej z dokonanych oględzin lokalu - z całkowitym pominięciem słusznego interesu strony, nieuwzględnieniu wniosku dowodowego o przesłuchanie świadków oraz powołaniu bezzasadnych twierdzeń i argumentów w uzasadnieniu decyzji, niedopuszczenie i nieprzeprowadzeniu wszystkich dowodów mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, skutkujące niewyczerpującym zebraniem materiału dowodowego i braku ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie, a z drugiej strony na pominięciu lub dokonaniu całkowicie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wyciągnięciu z niego sprzecznych z zasadami logicznego rozumowania i zasadami doświadczenia życiowego wniosków, co skutkowało błędami w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia i bezzasadnym przyjęciu jakoby zachodziły przesłanki do wydania takiego rozstrzygnięcia. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania, ewentualnie - uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., wskazał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślił, że organ odwoławczy zobowiązany jest uwzględnić zasady wynikające z przepisów art. 7 i 8 k.p.a., oraz przepisów Rozdziału 4, regulujących zasady prowadzenia postępowania dowodowego oraz oceny dowodów w sprawie zgromadzonych. Oznacza to, że obowiązkiem organu odwoławczego jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i w tym celu organ ten może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, stosownie do art. 136 k.p.a. Sąd wskazał dalej, że postawą rozstrzygnięcia w sprawie jest przepis art. 15 ust. 2 u.e.l. stanowiący, że organ administracji wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie przyjmuje się, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust 2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. Do stwierdzenia opuszczenia lokalu bez wymeldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Istotne są tu przede wszystkim obiektywne okoliczności faktyczne. Rozpatrując sprawę w świetle wyżej wskazanych kryteriów Sąd pierwszej instancji stwierdził, że o trwałości opuszczenia mieszkania decyduje również wola osoby w nim zameldowanej. W tym zakresie organ odwoławczy nie dokonał żadnych ustaleń. Sąd zaznaczył, że zamiar opuszczenia lokalu na stałe jest związany z założeniem w nowym miejscu ośrodka życiowych interesów. W sprawie niniejszej organy nie wykazały, ażeby skarżący stworzył w nowym miejscu swoje centrum życiowe. Niezależnie od powyższego Sąd zauważył także, że orzeczona wyrokiem zaocznym z dnia [...] września 2011 r. eksmisja dotyczyła wyłącznie W. R. W wyroku tym brak bowiem rozstrzygnięcia co do osób trzecich. Ponadto organy zignorowały twierdzenia skarżącego, że w chwili zajęcia mieszkania przez komornika, znajdowały się tam jego rzeczy osobiste, w tym odzież i dokumenty. Ustalenie to jest kwestią istotą, zwłaszcza w kontekście wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. Sąd pierwszej instancji nie podzielił też stanowiska Wojewody, że przeprowadzenie dowodów w postaci przesłuchania świadków zawnioskowanych przez skarżącego w odwołaniu na okoliczność jego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, nie wpłynie na treść rozstrzygnięcia. W świetle dowodów powołanych przez organy, jak również stanowiska strony skarżącej przeprowadzenie dowodu zawnioskowanego przez stronę jest niewątpliwie wskazane. Reasumując Sąd stwierdził, iż wobec naruszenia przez organy przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, przedwczesne było badanie zgodności decyzji z przepisami prawa materialnego. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Wojewoda [...], zarzucając naruszenie: 1) prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 u.e.l. wobec stwierdzenia że nie została spełniona przesłanka trwałości i dobrowolności opuszczenia miejsca zameldowania przez skarżącego; 2) prawa procesowego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 78 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie przez WSA, że organ odwoławczy nie zgromadził wystarczającego materiału dowodowego dla wydania rozstrzygnięcia w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WSA, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie swoich zarzutów. Wskazał m.in., że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd pierwszej instancji wadliwie przyjął, że organ odwoławczy nie dokonał żadnych ustaleń w zakresie wykazania woli skarżącego. Sąd nie odniósł się w żaden sposób do oświadczenia pełnomocnika skarżącego, która w oświadczeniu z dnia [...] marca 2014 r. wskazała, że skarżący nie podejmował żadnych działań prawnych zmierzających do przywrócenia posiadania lokalu. Trudno zatem mówić o braku zgody czy woli skarżącego na opuszczenie miejsca dotychczasowego zameldowania, skoro w przeciągu ponad roku nie czyni żadnych kroków by powrócić do omawianego lokalu. Skarżący również nie przedstawił żadnych dokumentów czy informacji, gdzie w tym czasie faktycznie przebywał. W ocenie skarżącego kasacyjnie nawet jeśli uznać za zasadne twierdzenia skarżącego o pozostawieniu przez niego rzeczy osobistych w lokalu, to nie świadczy to o skoncentrowaniu spraw życiowych w tym lokalu. Skarżący w okresie od co najmniej [...] października 2012 r. do [...] listopada 2013 r. nie podjął żadnych kroków w celu odzyskania rzeczy z lokalu, które rzekomo były rzeczami codziennego użytku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec niestwierdzenia przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny podstaw i zarzutów kasacyjnych. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zasługiwała na uwzględnienie albowiem zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia. W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej kwestionowana jest prawidłowość zastosowania zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest w pierwszej kolejności rozpatrzeć zarzuty naruszenia prawa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny, przeciwnie do stanowiska Sądu pierwszej instancji ocenia, że organy administracji nie dopuściły się naruszeń art. 7 i art. 77 § 1, ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a. Ocena legalności zaskarżonej decyzji nie dawała podstaw do stwierdzenia, że doszło do naruszenia prawa procesowego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak jest podstaw do uznania, że w postępowaniu nie wyjaśniono wszystkich istotnych kwestii mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Decyzje organów obu instancji zawierają wszystkie niezbędne elementy, a ich uzasadnienia w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i prawnym są przekonujące. Należy podkreślić, że obowiązek meldunkowy służy zarówno prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, jak i ochronie interesów samych zainteresowanych meldunkiem oraz ochronie praw osób trzecich (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K. 20/01, OTK ZU A 2002/3/34). Trybunał Konstytucyjny wyeksponował rejestracyjny charakter meldunku i wskazał, że: "Ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu". Zameldowanie, jak i wymeldowanie, jest aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, charakteru tego pobytu, bądź jego ustania w dotychczasowym miejscu, służącym zbieraniu i aktualizowaniu danych o miejscu pobytu osób fizycznych, zgodnie z rzeczywistym i aktualnym stanem faktycznym. Fakt zameldowania lub wymeldowania nie ma natomiast wpływu na stosunki cywilnoprawne, w tym na prawo do lokalu mieszkalnego. Zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Analogicznie zatem przyjąć należy, że wymeldowanie służy potwierdzeniu faktu opuszczenia miejsca pobytu stałego. Dokonywane jest ono zazwyczaj w drodze czynności materialno - technicznej, która to nie ma cech aktu administracyjnego i nie kończy postępowania w konkretnej sprawie. Wydanie aktu administracyjnego w tym zakresie ustawodawca przewidział jedynie w przypadku wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przystępując do szczegółowych rozważań w zakresie zastosowania przepisów prawa materialnego należy wskazać, iż w myśl art. 1 ust. 2 u.e.l., obowiązującej w dacie orzekania przez organy, ewidencja ludności polegała m.in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Celom ewidencyjnym służy zameldowanie, które winno potwierdzać fakt pobytu osoby w lokalu. Szczegółowym kwestiom związanym z wymeldowaniem poświęcony został w ustawie art. 15, zgodnie z którego ust. 1 osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, była obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl natomiast ust. 2 wskazanego wyżej przepisu organ gminy wydawał na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Odnosząc się do wskazanej wyżej, ciążącej na organie gminy powinności dokonania wymeldowania osoby, która wbrew przepisom obowiązku tego sama nie dopełniła, zaakcentować należy, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 u.e.l., winno być co do zasady rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się wynikające z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się jednak także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Wskazać też przyjdzie, że opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 u.e.l. obejmuje swym zakresem także przypadki wykonania orzeczenia eksmisyjnego, bądź to dobrowolnie, bądź też wskutek usunięcia osoby zameldowanej z lokalu przez komornika stosownie do sądowego tytułu wykonawczego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 25 września 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 865/13). Opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest bowiem opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, które uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej (por. wyrok NSA z 20 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 915/10). Oceniając merytoryczną poprawność decyzji o wymeldowaniu zbadać zatem należy, czy skarżący istotnie w sposób określony powyżej opuścił miejsce pobytu, z którego został wymeldowany. W niniejszej sprawie organy uznały, iż skarżący opuścił miejsce stałego pobytu w sposób uzasadniający wymeldowanie z lokalu. Analizując przedłożony w sprawie materiał dowodowy ocenę tę należy w całej rozciągłości podzielić. Bezspornym jest bowiem, jak to jednoznacznie wynika z akt sprawy, iż skarżący nie posiadał tytułu prawnego do lokalu, w którym był zameldowany. Jego uprawnienie do przebywania w lokalu związane było wyłącznie z wcześniejszym tytułem prawnym przysługującym jego rodzicom (lub jednemu z nich). Bezspornym w sprawie jest również, że wyrokiem z dnia [...] września 2011 r. sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla [...], nakazał ojcu skarżącego opróżnienie i opuszczenie przedmiotowego lokalu i wyrok ten został wykonany. Dotychczasowi najemcy lokalu zmarli, zaś skarżący nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu bądź to wykazanie, że wstąpił w dotychczasowy stosunek najmu jako spadkobierca (art. 691 Kodeksu cywilnego), bądź też o przywrócenie posiadania tego lokalu. To pierwsze roszczenie wydaje się zresztą w okolicznościach niniejszej sprawy wątpliwe, a to z uwagi na wskazany wyżej wyrok eksmisyjny, którego konsekwencją jest m.in. wygaśnięcie dotychczasowego stosunku najmu. W sprawie nie ma też wątpliwości, że skarżący nie przebywał w przedmiotowym lokalu co najmniej od dnia [...] października 2012 r. tj. od daty eksmisji ojca. Nie było też w dacie wydawania kontrolowanych przez Sąd pierwszej instancji decyzji możliwości powrotu skarżącego do tego lokalu albowiem został on przydzielony nowym najemcom. Rację ma Sąd pierwszej instancji wskazując, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l. jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. W takim rozumieniu opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i jednoczesne zerwanie związków z dotychczasowym lokalem. Jakkolwiek jednak zamiar ten, rozumiany, jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. Nie można bowiem poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę. Sama deklaracja chęci powrotu do przedmiotowego lokalu nie przesądza o charakterze pobytu, bowiem zauważyć należy, że o ocenie charakteru pobytu, czy też opuszczenia lokalu decyduje nie tyle werbalna treść oświadczenia woli, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Wyrażenie jedynie woli dalszego zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, bez jednoczesnego zobiektywizowania tej woli i przejawienia jej przez wykorzystanie instytucji prawnych umożliwiających dopuszczenie do współposiadania lokalu, nie jest okolicznością wystarczającą do uznania, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu. Nieskorzystanie z prawnych środków umożliwiających powrót do lokalu powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymywania fikcji meldunkowej. (por. m.in. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. II OSK 1577/09, wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2513/14). Mając powyższe na uwadze, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego poczynione przez organy ustalenia faktyczne dawały podstawę do konstatacji, iż spełnione zostały przesłanki określone w art. 15 ust. 2 u.e.l., co obligowało organ ewidencyjny do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego z przedmiotowego adresu. W tej sytuacji brak było podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, wydane zostały z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością ich uchylenia. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok. Ponadto, ponieważ Sąd uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał jednocześnie skargę oddalając ją na zasadzie art. 151 p.p.s.a. Z kolei na podstawie art. 207 par. 2 p.p.s.a. Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Dodać jeszcze wypadnie, że powołane orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI